CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM Ở DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Sự cần thiết tổ chức kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp 1. Đặc điểm ngành xây lắp và sản phẩm xây lắp tác động đến công tác kế toán Xây dựng cơ bản là ngành sản xuất vật chất quan trọng thuộc lĩnh vực công nghiệp nhằm tạo nên cơ sở hạ tầng cho xã hội. Thông thường công tác xây dựng cơ bản do các đơn vị nhận thầu tiến hành.
Đứng trên góc độ kế toán tài chính thì hoạt động của doanh nghiệp xây dựng có những đặc điểm cơ bản sau: - Sản phẩm xây dựng là các công trình, các vật kiến trúc, đáp ứng nhu cầu sử dụng của toàn xã hội trong các lĩnh vực dân dụng, cầu đường, thủy lợi… Ngoài ra sản phẩm xây dựng cơ bản còn có thể là các tư liệu lao động để tiếp tục quá trình sản xuất chẳng hạn các nhà xưởng, xí nghiệp… Những sản phẩm này có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, mang tính đơn chiếc, thời gian sản xuất, xây lắp dài. Do đó, việc tổ chức quản lý và hạch toán nhất thiết phải có dự toán thiết kế, thi công. - Sản phẩm xây dựng cơ bản cố định tại nơi sản xuất, đòi hỏi đặt trên một khu vực địa lý nhất định thường được khách hàng chọn trước, để thực hiện được quá trình sản xuất thì các nguồn nhân lực, vật lực (máy móc, thiết bị, công cụ lao động, nguyên vật liệu …) phải di chuyển thường xuyên theo địa điểm thi công. - Giá thành của sản phẩm xây dựng cơ bản dựa theo giá dự toán trên cơ sở đã điều chỉnh thêm phần thực tế phát sinh ngoài dự toán được duyệt hoặc 12 SV: Hồ Sỹ Thông Lớp: CQ50/21.03 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận Văn Tốt Nghiệp GVHD: GS.TS Nguyễn Đình Đỗ giá thỏa thuận với chủ đầu tư từ trước; do vậy tính hàng hóa của sản phẩm xây lắp thể hiện không rõ ràng.
- Tổ chức sản xuất trong các doanh nghiệp xây dựng cơ bản ở nước ta hiện nay phần lớn đều theo phương pháp khoán gọn các công trình, các hạng mục công trình đến các đội, các xí nghiệp xây lắp trong nội bộ doanh nghiệp theo từng hợp đồng xây dựng đấu thầu được. Trong giá khoán gọn bao gồm cả tiền nhân công, nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ, máy móc thi công và các chi phí chung của bộ phận nhận khoán. Từ các đặc điểm về hoạt động kinh doanh và sản phẩm của ngành xây dựng dẫn đến những điểm khác biệt nhất định trong từng phần hành công tác kế toán. Tuy nhiên, về cơ bản công tác kế toán tập hợp chi phí của doanh nghiệp xây dựng cũng bao gồm: kế toán CPNVL trực tiếp, kế toán CP nhân công trực tiếp, kế toán CP sản xuất chung, kế toán CP sử dụng máy thi công… 1.
Yêu cầu và nhiệm vụ của công tác quản lý, hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp 1.1 Yêu cầu quản lý đối với công tác hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là các chỉ tiêu quan trọng trong hệ thống các chỉ tiêu kinh tế phục vụ cho công tác quản lý doanh nghiệp và có mối quan hệ mật thiết với doanh thu, kết quả (lãi, lỗ) hoạt động sản xuất kinh doanh. Tổ chức kế toán chi phí, tính giá thành sản phẩm một cách khoa học, hợp lý và đúng đắn có ý nghĩa rất lớn trong công tác quản lý chi phí, giá thành sản phẩm. Điều này sẽ góp phần tăng cường quản lý tài sản, vật tư lao động, tiền vốn một cách tiết kiệm, có hiệu quả. Mặt khác tạo điều kiện phấn đấu tiết 13 SV: Hồ Sỹ Thông Lớp: CQ50/21.03 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận Văn Tốt Nghiệp GVHD: GS.TS Nguyễn Đình Đỗ kiệm chi phí hạ thấp giá thành sản phẩm.
Đó là một trong những điều kiện quan trọng tạo cho doanh nghiệp một ưu thế trong cạnh tranh.2 Nhiệm vụ của công tác quản lý hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp Để tổ chức tốt công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm của doanh nghiệp, kế toán phải thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: - Trước hết cần nhận thức đúng đắn vị trí vai trò của kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong toàn bộ hệ thống kế toán doanh nghiệp,mối quan hệ với các bộ phận kế toán có liên quan, trong đó các kế toán yếu tố chi phí là tiền đề cho kế toán chi phí và tính giá thành. - Lựa chọn, xác định đúng đắn đối tượng kế toán chi phí sản xuất, lựa chọn phương pháp tập hợp chi phí sản xuất theo các phương án phù hợp với điều kiện của doanh nghiệp. - Tổ chức áp dụng phương pháp tính giá thành cho phù hợp và khoa học. - Tổ chức lập và phân tích các báo cáo về chi phí, giá thành sản phẩm, cung cấp những thông tin cần thiết giúp cho các nhà quản trị ra các quyết định một cách nhanh chóng, phù hợp với quá trình sản xuất - tiêu thụ sản phẩm.
Những vấn đề lý luận về kế toán tập hợp chi phí sản cuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp 1. Khái niệm chi phí sản xuất và phân loại chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp 1. Khái niệm chi phí sản xuất Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và toàn bộ các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp đã bỏ ra trong kì dùng vào hoạt động sản xuất sản phẩm xây lắp. 14 SV: Hồ Sỹ Thông Lớp: CQ50/21.03 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận Văn Tốt Nghiệp GVHD: GS.TS Nguyễn Đình Đỗ 1.
Phân loại chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp *Phân loại chi phí sản xuất theo mục đích,công dụng kinh tế: Theo tiêu thức này, chi phí sản xuất được chia thành các khoản mục sau đây: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: là giá trị toàn bộ vật liệu chính, vật liệu phụ, các cấu kiện, các bộ phận kết cấu công trình sử dụng trực tiếp trong quá trình sản xuất xây lắp. - Chi phí nhân công trực tiếp: Là chi phí tiền lương, tiền công, phụ cấp có tính chất lương của công nhân trực tiếp sản xuất, không bao gồm các khoản trích theo lương (như BHXH,BHYT, BHTN, KPCĐ) của công nhân trực tiếp sản xuất. - Chi phí sử dụng máy thi công: Là toàn bộ chi phí phát sinh trong quá trình sử dụng máy thi công như chi phí khấu hao máy thi công, chi phí nhiên liệu, động lực, tiền lương và các khoản phụ cấp có tính chất lương cho nhân viên điều khiển máy. - Chi phí sản xuất chung: bao gồm chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất thi công ngoại trừ chi phí trực tiếp, những chi phí sản xuất kinh doanh gắn liền với quá trình hoạt động sản xuất của đội sản xuất, phân xưởng.
*Phân loại chi phí sản xuất kinh doanh theo nội dung và tính chất kinh tế của chi phí: Theo cách phân loại này, toàn bộ chi phí trong kì được chia thành các yếu tố sau: - Chi phí nguyên vật liệu: bao gồm chi phí nguyên vật liệu chính, chi phí vật liệu phụ, chi phí nhiên liệu, và chi phí nguyên vật liệu khác. - Chi phí nhân công : bao gồm tiền lương và các khoản trích theo lương. 15 SV: Hồ Sỹ Thông Lớp: CQ50/21.03 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận Văn Tốt Nghiệp GVHD: GS.TS Nguyễn Đình Đỗ - Chi phí khấu hao Tài sản cố định: bao gồm khấu hao của tất cả các TSCĐ dùng cho sản xuất kinh doanh trong kỳ. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: phản ánh toàn bộ chi phí dịch vụ mua ngoài dùng cho sản xuất kinh doanh như chi phí điện, nước, điện thoại,.
- Chi phí bằng tiền khác: Gồm các chi phí khác bằng tiền chưa phản ánh ở các yếu tố trên dùng vào hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ. *Phân loại chi phí sản xuất theo mối quan hệ với khối lượng sản phẩm, công việc, lao vụ sản xuất trong kỳ Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất chia làm 3 loại: - Chi phí biến đổi: là những chi phí có sự thay đổi về lượng tỷ lệ thuận với sự thay đổi của khối lượng sản phẩm sản xuất trong kỳ bao gồm chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí năng lượng,… - Chi phí cố định: là những chi phí không thay đổi về lượng dù có sự thay đổi trong mật độ hoạt động của sản xuất hoặc khối lượng sản phẩm sản xuất trong kỳ. - Chi phí hỗn hợp: là loại chi phí mà bản thân nó bao gồm cả yếu tố định phí và biến phí. *Phân loại chi phí sản xuất theo phương pháp tập hợp chi phí sản xuất và mối quan hệ với đối tượng chịu chi phí Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất được chia thành: - Chi phí trực tiếp: là những chi phí liên quan trực tiếp đến từng đối tượng tập hợp chi phí như từng loại sản phẩm, từng công việc… - Chi phí gián tiếp: là chi phí có liên quan đến nhiều đối tượng tập hợp kế toán khác nhau.
Mỗi cách phân loại chi phí sản xuất có ý nghĩa riêng phục vụ cho từng yêu cầu quản lý và đối tượng cung cấp thông tin cụ thể. Nhưng chúng luôn bổ 16 SV: Hồ Sỹ Thông Lớp: CQ50/21.03 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận Văn Tốt Nghiệp GVHD: GS.TS Nguyễn Đình Đỗ sung cho nhau nhằm quản lý có hiệu quả nhất về toàn bộ chi phí phát sinh trong phạm vi toàn doanh nghiệp trong từng thời kì nhất định.2 Giá thành và phân loại giá thành của sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp 1. Giá thành sản phẩm xây lắp Giá thành sản phẩm được xác định bao gồm những chi phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác được dùng cho sản xuất, thi công hoàn thành một CT, HMCT nhất định. Giá thành sản phẩm là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh chất lượng của hoạt động thi công, phản ánh kết quả sử dụng tài sản, vật tư, lao động, tiền vốn trong quá trình thi công.