CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM Ở DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Sự cần thiết phải tổ chức kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất. Ý nghĩa công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất: Nền kinh tế nước ta đang phát triển theo nền kinh tế thị trường, một nền kinh tế nhiều thành phần, chịu sự tác động của quy luật kinh tế. Để tồn tại và phát triển trong bối cảnh thị trường cạnh tranh như hiện nay, các doanh nghiệp phải tìm mọi cách để nâng cao chất lượng của sản phẩm mình và mẫu mã, hình thức bên ngoài của sản phẩm để đáp ứng thị hiếu của khách hàng không chỉ trong nước mà còn xuất khẩu sang các nước khác trên Thế Giới.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải còn tìm mọi biện pháp để tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm. Việc hạ giá thành sản phẩm sẽ tạo ra ưu thế cho doanh nghiệp trong cạnh tranh, tiêu thụ nhanh sản phẩm, thu hồi vốn nhanh và thu được lợi nhuận lớn. Do vậy, làm tốt công tác kế toán tập hợp chi phí và giá thành sản phẩm có ý nghĩa rất lớn đối với doanh nghiệp, giúp cho Doanh Nghiệp nhìn nhận đúng đắn thực trạng quá trình sản xuất, cung cấp thông tin kịp thời cho lãnh đạo doanh nghiệp để từ đó có những biện pháp tiết kiệm chi phí và hạ giá thành sản phẩm. Do vậy, kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm là nội dụng không thể thiếu được trong việc tổ chức công tác kế toán của doanh nghiệp.
SV: Nguyễn Thị Thanh Lớp: CQ49/ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 5 Luận văn tốt nghiệp 1. Yêu cầu quản lý chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm. Các nhân tố tác động đến chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm: - Nhóm nhân tố khách quan: Thị trường lao động, Thị trường nguyên vật liệu, Thị trường vốn, đầu ra của sản phẩm… + Đối với thị trường đầu vào: ảnh hưởng tới chi phi phí sản xuất và giá thành sản phẩm của doanh nghiệp xét trên khả năng cung cấp, phương thức thanh toán để các chi phí bỏ ra là thấp nhất. + Đối với thị trường đầu ra: Doanh nghiệp cũng cần xem xét giá bán, phương thức thanh toán sao cho chi phí bỏ ra là hợp lý và mang lại hiệu quả.
- Nhân tố chủ quan: + Trình độ trang thiết bị máy móc về kỹ thuật và công nghệ sản xuất, khả năng tận dụng công suất máy móc thiết bị công nghiệp. + Trình độ sử dụng lao động. + Trình độ sử dụng nguyên vật liệu, năng lượng… + Trình độ tổ chức quản lý tổ chức sản xuất,. + Trình độ quản lý tài chính của doanh nghiệp… Sự tác động của các nhân tố khách quan và chủ quan có thể làm tăng hoặc làm giảm chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm, muốn hạ thấp được chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm đòi hỏi phải nắm bắt được những nguyên nhân ảnh hưởng để hạn chế và loại bỏ những ảnh hưởng làm tăng chi phí sản xuất và phát huy những nhân tố tích cực để hạ thấp chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm.
Biện pháp quản lý chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm, vai trò của kế toán. Để có được kết quả cao trong công tác quản lý chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm các doanh nghiệp nên sử dụng những biện pháp sau: SV: Nguyễn Thị Thanh Lớp: CQ49/ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 6 Luận văn tốt nghiệp - Chú trọng tới việc áp dụng các thành tựu khoa học - công nghệ mới vào sản xuất. - Quản lý và sử dụng nguồn lao động có hiệu quả, có thêm các chính sách hỗ trợ, khuyến khích người lao động. - Tổ chức quản lý bố trí các khâu sản xuất hợp lý.
- Quản lý việc sử dụng chi phí một cách hợp lý, hiệu quả nhất… 1. Nhiệm vụ kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm, mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm. Chi phí sản xuất và phân loại chi phí sản xuất: 1. Chi phí sản xuất: * Khái niệm, đặc điểm chi phí sản xuất: Chi phí sản xuất của doanh nghiệp là toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí khác cần thiết mà doanh nghiệp chi ra trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh được biểu hiện bằng thước đo tiền tệ, được tính toán cho một thời kỳ nhất định.
Bản chất của chi phí sản xuất của doanh nghiệp là: - Những hao phí (phí tổn) về các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất kinh doanh gắn liền với mục đích kinh doanh. - Lượng chi phí phụ thuộc vào khối lượng các yếu tố sản xuất đã tiêu hao trong kỳ và giá cả của một đơn vị yếu tố sản xuất đã hao phí. - Được đo lường bằng thước đo tiền tệ và được xác định trong khoảng thời gian xác định. Chi phí sản xuất có một số đặc điểm sau: - Tính đa dạng: Các loại chi phí phát sinh một cách thường xuyên trong quá trình sản xuất kinh doanh, nó luôn vận động thay đổi trong quá trình tái sản xuất.
SV: Nguyễn Thị Thanh Lớp: CQ49/ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 7 Luận văn tốt nghiệp Tính đa dạng của nó luôn được biểu hiện cụ thể gắn liền với sự đa dạng, phức tạp của loại hình sản xuất kinh doanh khác nhau, của các giai đoạn công nghệ sản xuất khác nhau và sự phát triển không ngừng của tiến bộ khoa học-kỹ thuật. - Tính cá biệt: Chi phí luôn có tính chất cá biệt, bao gồm các chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra để tồn tại và tiến hành hoạt động của mình, bất kể chi phí đó là cần thiết hay không cần thiết, ở mỗi doanh nghiệp thì chi phí là không giống nhau. - Tính xã hội: Chi phí cũng có tính xã hội nghĩa là chi phí cá biệt của doanh nghiệp phải đảm bảo ở mức trung bình của xã hội và được xã hội chấp nhận. *Phân loại chi phí sản xuất: Để thuận tiện cho công tác quản lý, hạch toán, kiểm tra chi phí cũng như phục vụ cho việc ra quyết định kinh doanh, CPSX được phân loại theo những tiêu thức chủ yếu sau: a, Phân loại chi phí sản xuất theo mục đích và công dụng kinh tế: Theo cách phân loại này chi phí sản xuất của doanh nghiệp bao gồm: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: là toàn bộ chi phí nguyên vật liệu được sử dụng trực tiếp cho quá trình sản xuất chế tạo sản phẩm, lao vụ, dịch vụ.
- Chi phí nhân công trực tiếp: bao gồm tiền lương và các khoản phải trả trực tiếp cho công nhân sản xuất, các khoản trích theo tiền lương của công nhân sản xuất như KPCĐ, BHXH, BHYT, BHTN…. - Chi phí sản xuất chung: là các khoản chi phí sản xuất liên quan đến việc phục vụ và quản lý sản xuất trong phạm vi các phân xưởng, đội sản xuất. CPSXC bao gồm: + Chi phí nhân viên phân xưởng: bao gồm tiền lương và các khoản trích theo lương tính cho nhân viên quản lí phân xưởng. SV: Nguyễn Thị Thanh Lớp: CQ49/ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 8 Luận văn tốt nghiệp + Chi phí nguyên vật liệu: bao gồm chi phí vật liệu dùng chung cho phân xưởng sản xuất với mục đích là phục vụ và quản lý sản xuất.
+ Chi phí dụng cụ: bao gồm chi phí về công cụ, dụng cụ dùng ở phân xưởng. + Chi phí khấu hao TSCĐ: Bao gồm toàn bộ chi phí khấu hao của TSCĐ thuộc các phân xưởng sản xuất quản lý và sử dụng. + Chi phí dich vụ mua ngoài: Bao gồm các chi phí dịch vụ mua ngoài dùng cho hoạt động phục vụ và quản lý sản xuất của phân xưởng, đội phân xưởng. + Chi phí khác bằng tiền: là các khoản chi trực tiếp bẳng tiền dùng cho việc phục vụ và quản lý sản xuất ở phân xưởng sản xuất.
Tác dụng của cách phân loại này: đây là cơ sở để kế toán tập hợp CPSX phục vụ cho công tác tính và phân tích các chỉ tiêu liên quan đến giá thành sản phẩm. b, Phân loại chi phí theo nội dung, tính chất kinh tế (theo yếu tố chi phí): Theo cách phân loại này các chi phí có cùng nội dung và tính chất kinh tế được xếp vào một loại gọi là yếu tố chi phí, mà không phân biệt chi phí đó phát sinh ở đâu và có tác dụng như thế nào. Cách phân loại này còn được gọi là phân loại chi phí theo yếu tố. CPSX của doanh nghiệp bao gồm các yếu tố sau: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Yếu tố chi phí nguyên vật liệu trực tiếp bao gồm giá mua, chi phí mua của nguyên vật liệu dùng vào hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ.
- Chi phí nhân công: Yếu tố chi phí nhân công là các khoản chi phí về tiền lương phải trả cho người lao động, các khoản trích BHXH, BHYT, KPCĐ theo tiền lương của người lao động. - Chi phí khấu hao máy móc thiết bị: Yếu tố chi phí này bao gồm khấu hao của tất cả TSCĐ dùng vào hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp. SV: Nguyễn Thị Thanh Lớp: CQ49/ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 9 Luận văn tốt nghiệp - Chi phí dịch vụ mua ngoài: Là số tiền phải trả cho các dịch vụ ngoài phục vụ cho các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. - Chi phí khác bằng tiền: Là các khoản chi phí bằng tiền phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh ngoài các yếu tố chi phí nói trên.
Tác dụng của cách phân loại này cho biết nội dụng, kết cấu tỷ trọng từng loại chi phí doanh nghiệp đã sử dụng vào quá trình sản xuất trong tổng CPSX là cơ sở để lập và phân tích các dự toán CPSX, cung cấp số liệu để lập thuyết minh báo cáo tài chính, từ đó để tính và tổng hợp thu nhập quốc dân… c, Phân loại chi phí sản xuất theo khả năng quy nạp chi phí vào các đối tượng tập hợp chi phí: Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất được chia thành: - Chi phí trực tiếp: là những chi phí có liên quan trực tiếp đến một đối tượng tập hợp chi phí.