CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1.1 Những vấn đề chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong các doanh nghiệp thương mại 1.1 Khái niệm về bán hàng Bán hàng: Là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thương mại. Trích dẫn Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 “ Doanh thu và thu nhập khác” ban hành và công bố theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2001 của Bộ trưởng Bộ Tài chính: “Bán hàng là bán sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất ra và bán hàng hóa mua vào”. Xét về góc độ kinh tế: Bán hàng là quá trình hàng hoá của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái vật chất (hàng) sang hình thái tiền tệ (tiền). Quá trình bán hàng ở các doanh nghiệp nói chung và các doanh nghiệp thương mại nói riêng có những đặc điểm chính sau đây: - Có sự trao đổi, thoả thuận giữa người mua và người bán.
Người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền. - Có sự thay đổi quyền sở hữu hàng hoá: người bán mất quyền sở hữu, người mua có quyền sở hữu hàng hoá đã mua bán. Trong quá trình tiêu thụ hàng hoá, các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hoá và nhận lại của khách hàng một khoản gọi là doanh thu bán hàng. Số doanh thu này là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả kinh doanh của mình.2 Vai trò, nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng Vai trò: Nhìn trên phạm vi doanh nghiệp, tiêu thụ hay bán hàng là nhân tố quyết định đến sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp.
Tiêu thụ thể hiện sức cạnh tranh và uy tín của doanh nghiệp trên thị trường. Đó là cơ sở để đánh giá trình độ tổ chức quản lý hiệu quả sản xuất kinh doanh, đồng thời cũng gián tiếp phản ánh trình độ tổ chức các khâu cung ứng, sản xuất cũng như công tác dự trữ, bảo quản hàng hoá. SVTH: Đinh Thị Hương Lan Khoá luận tốt nghiệp Lớp: Kế toán 2 – K9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 6 Khoa Kế toán – Kiểm toán Trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế, bán hàng có một vai trò đặc biệt. Nó vừa là điều kiện để tiến hành sản xuất vừa là cầu nối giữa nhà sản xuất với người tiêu dùng, phản ánh sự gặp nhau giữa cung và cầu về hàng hoá, qua đó định hướng cho sản xuất, tiêu dùng và khả năng thanh toán.
Với một doanh nghiệp, việc tăng nhanh quá trình bán hàng tức là tăng vòng quay của vốn, tiết kiệm vốn và trực tiếp làm tăng lợi nhuận của doanh nghiệp. Từ đó, sẽ nâng cao đời sống, thu nhập cho cán bộ công nhân viên trong doanh nghiệp và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với Nhà nước. Trong doanh nghiệp, kế toán là công cụ quan trọng để quản lý hiệu quả sản xuất và tiêu thụ, thông qua số liệu của kế toán nói chung, kế toán bán hàng nói riêng giúp cho doanh nghiệp và các cấp có thẩm quyền đánh giá được mức độ hoàn thành của doanh nghiệp về mức độ sản xuất, tiêu thụ và lợi nhuận. Nhiệm vụ: Kế toán bán hàng có trách nhiệm rất lớn trong công tác bán hàng của doanh nghiệp.
Kế toán phải thường xuyên theo dõi doanh thu, lợi nhuận.của từng mặt hàng hoặc từng nhóm mặt hàng. Để thực sự là công cụ cho quá trình quản lý, kế toán bán hàng phải thực hiện tốt và đầy đủ các nhiệm vụ sau: Tổ chức theo dõi, phản ánh chính xác, đầy đủ, kịp thời giám sát chặt chẽ tình hình hiện có và sự biến động của từng loại sản phẩm, hàng hoá. Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời, chính xác các khoản doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu và chi phí của từng loại hoạt động trong doanh nghiệp. Phản ánh và tính toán chính xác từng hoạt động, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước.
Cung cấp thông tin kế toán phục vụ cho việc lập báo các tài chính và định kỳ phân tích hoạt động kinh tế liên quan đến quá trình bán hàng.3 Ý nghĩa của kế toán bán hàng trong kinh doanh thương mại Tiêu thụ hàng hóa là giai đoạn cuối cùng trong vòng đời sống của hàng hóa, là điều kiện để tái sản xuất xã hội. Trong điều kiện hiện nay, doanh nghiệp vừa và nhỏ được thành lập và phát triển với số lượng lớn, hàng hóa cung cấp cho thị trường đa dạng và phong phú đáp ứng được nhu cầu lớn và ngày càng cao của người tiêu dùng. Do đó, mỗi doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển cần phải hết sức nhạy bén với thị trường, tạo ra uy tín đối với khách hàng nhằm khẳng định vị trí của mình trên thị trường. SVTH: Đinh Thị Hương Lan Khoá luận tốt nghiệp Lớp: Kế toán 2 – K9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 7 Khoa Kế toán – Kiểm toán Đối với doanh nghiệp thương mại về hạch toán nghiệp vụ bán hàng là khâu hết sức quan trọng trong công tác quản lý.
Từ việc hạch toán kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có thể đưa ra các chỉ tiêu giúp cho doanh nghiệp thấy được thực trạng của mình, từđó đề ra các phương hướng, đổi mới, cải tiến xây dựng chiến lược kinh doanh cho các kỳ tiếp theo để đạt hiệu quả kinh tế cao. Chính vì thế, hạch toán các nghiệp vụ bán hàng phải đảm bảo được các yêu cầu sau: Tổ chức tốt hệ thống chứng từ ghi chép ban đầu và trình tự luân chuyển chứng từ hợp pháp về nghiệp vụ bán hàng, ghi sổ một cách hợp lý, rõ ràng, tránh ghi chép trùng lặp không cần thiết, nâng cao hiệu quả của phương pháp hạch toán. Đồng thời căm cứ vào các trường hợp hàng hóa được coi là têu thụ phản ánh đúng đắn, kịp thời về doanh số bán hàng hóa và tồn kho cuối kỳ. Báo cáo kịp thời, thường xuyên tình hình thanh toán với khách hàng theo từng khách hàng, từng hợp đồng kinh tế để đáp ứng nhu cầu về thông tin của nhà quản lý.
Đôn đốc việc nộp tiền bán hàng về doanh nghiệp kịp thời, trách tình trạng tiêu cực như sử dụng tiền cho cá nhân. Tổ chức vận dụng tốt hệ thống tài chính kế toán, hệ thống sổ kế toán phù hợp với đặc điểm kinh doanh của từng doanh nghiệp, tạo điều kiện cung cấp thông tin kịp thời, chính xác giúp cho nhà quản lý ra được các quyết định hữu hiệu và đánh giá được chất lượng toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.2 Một số vấn đề về kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng Các hình thức bán hàng trong doanh nghiệp Đặc điểm cơ bản của hoạt động sản xuất kinh doanh thương mại, dịch vụ là thực hiện việc lưu thông hàng hóa, dịch vụ đáp ứng nhu cầu ngày càng cao trong tiêu dùng xã hội. Đặc biệt với nền kinh tế thị trường hiện nay trong môi trường cạnh tranh buộc các doanh nghiệp phải vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, phương thức tiêu thụ hàng hóa khác nhau để đạt được mục đích bán được nhiều hàng hóa nhất và tối đa hóa lợi nhuận. Muốn làm được điều đó, các doanh nghiệp thương mại cần tổ chức nhiều phương thức bán hàng khác nhau nhằm đáp ứng yêu cầu cao nhất của khách hàng.
Trong doanh nghiệp Thương mại bao gồm các phương thức bán hàng sau: SVTH: Đinh Thị Hương Lan Khoá luận tốt nghiệp Lớp: Kế toán 2 – K9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 8 Khoa Kế toán – Kiểm toán Phương thức bán buôn hàng hóa Phương thức bán lẻ hàng hóa Phương thức gửi bán Phương thức bán hàng đại lý Phương thức bán hàng trả góp Trong mỗi phương thức bán hàng lại có thể thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: trực tiếp, chuyển hàng chờ chấp nhận. Bán buôn hàng hóa: là phương thức bán hàng cho các đơn vị thương mại, doanh nghiệp sản xuất,. để thực hiện bán ra hoặc để gia công, chế biến bán ra. Trong bán buôn thường có hai phương thức: Phương thức bán buôn hàng hóa qua kho.
Bán buôn hàng hóa qua kho là phương thức bán buôn hàng hóa mà trong đó hàng hóa phải được xuất từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Bán buôn hàng hóa qua kho có thể thực hiện dưới hai hình thức: + Bán buôn hàng hóa qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: theo hình thức này, bên mua cử đại diện đến kho của bên bán đến nhận hàng. Doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hóa, giao trực tiếp cho đại diện bên mua.Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa được xác định là tiêu thụ. + Bán buôn hàng hóa theo hình thức chuyển hàng: theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại dùng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài chuyển hàng đến kho của bên mua hoặc một địa điểm mà bên mua quy định trong hợp đồng.
Chi phí vận chuyển do bên nào chịu là do sự thỏa thuận giữa doanh nghiệp và bên mua. Phương thức bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng: Theo phương thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua không đưa về nhập kho mà chuyển bán thẳng cho bên mua. Phương thức này có thể thực hiện dưới hai hình thức: + Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp: theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, giao hàng trực tiếp cho đại diện bên mua tại kho người bán. Sau khi giao, nhận, đại diện bên mua kí SVTH: Đinh Thị Hương Lan Khoá luận tốt nghiệp Lớp: Kế toán 2 – K9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 9 Khoa Kế toán – Kiểm toán nhận đủ hàng, bên mua đã thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa được xác nhận là tiêu thụ.
Bán lẻ hàng hóa: là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế, các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ. Bán hàng theo phương thức này có đặc điểm là hàng hóa ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng.