CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH 1.1 Sự cấp thiết của công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp Bán hàng là giai đoạn cuối cùng trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh nghiệp, là việc chuyển đổi quyền sở hữu hàng hóa, thành phẩm cho khách hàng để thu được tiền hoặc được quyền thu tiền hay hàng hóa khác và hình thành doanh thu bán hàng. Quá trình bán hàng là một trong những khâu quan trọng của hoạt động sản xuất kinh doanh và có ý nghĩa hết sức to lớn với mọi loại doanh nghiệp. Doanh nghiệp khi thực hiện tốt công tác bán hàng sẽ tạo điều kiện thu hồi vốn, bù đắp chi phí, thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước, đầu tư phát triển tiếp, nâng cao đời sống của người lao động. Kết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường và các hoạt động khác của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định, được biểu hiện bằng số tiền lãi hay lỗ.
Kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm kết quả hoạt động kinh doanh thông thường và kết quả hoạt động khác. Việc xác định kết quả sản xuất kinh doanh giúp doanh nghiệp đánh giá hiệu quả từ hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ, từ đó có những hướng đi phù hợp trong tương lai. Đồng thời, là căn cứ quan trọng để Nhà nước đánh giá khả năng hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, qua đó xây dựng và kiểm tra tình hình thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước của doanh nghiệp. Xác định kết quả kinh doanh giúp thúc đẩy sử dụng nguồn nhân lực và phân bổ các nguồn lực có hiệu quả đối với toán bộ nền kinh tế quốc dân nói chung và đối với mỗi doanh nghiệp nói riêng.
Trước vai trò quan trọng mà hoạt động bán hàng và xác định kết quả kinh doanh mang lại đối với mỗi doanh nghiệp và công tác quản lý của Nhà 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nước thì “hoàn thiện kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh” là vấn đề thường xuyên được đặt ra với mỗi doanh nghiệp. Việc hoàn thiện kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh sẽ góp phần tăng tính cạnh tranh, nâng cao chất lượng các quyết định của doanh nghiệp, tăng sự minh bạch thông tin tài chính. Vì vậy nghiên cứu để tìm ra giải pháp hoàn thiện công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh là vấn đề có tính cấp thiết và có ý nghĩa rất lớn đối với doanh nghiệp nói riêng và toàn bộ nền kinh tế nói chung.2 Kế toán doanh thu bán hàng 1.1 Khái niệm Khái niệm: Theo chuẩn mực số 14 trong hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam. Bán hàng: là bán sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất ra và bán hàng hóa mua vào.
Doanh thu: là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. Doanh thu bán hàng là toàn bộ các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ hoạt động bán hàng. Phân loại doanh thu bán hàng: - Theo đối tượng, doanh thu được phân loại thành: + Doanh thu bán sản phẩm. + Doanh thu bán hàng hóa.
+ Doanh thu cung cấp dịch vụ. - Theo mối quan hệ giữa bên bán và bên mua, doanh thu được phân loại thành: + Doanh thu bán hàng ra bên ngoài. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Doanh thu bán hàng nội bộ. - Theo phương thức bán hàng, doanh thu bán hàng được phân loại thành: + Doanh thu bán hàng trực tiếp.
+ Doanh thu bán hàng đại lý - ký gửi. + Doanh thu bán hàng vận chuyển thẳng không qua thanh toán. + Doanh thu bán hàng trả chậm, trả góp. + Doanh thu bán hàng đổi hàng.2 Điều kiện ghi nhận doanh thu bán hàng Doanh thu bán hàng chỉ được ghi nhận khi đồng thời thỏa mãn 5 điều kiện sau: (1) Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua.
(2) Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa. (3) Doanh thu được xác định một cách tương đối chắc chắn. (4) Doanh nghiệp đã thu hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng. (5) Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.3 Thời điểm ghi nhận doanh thu bán hàng Doanh thu được ghi nhận tại thời điểm giao dịch phát sinh, khi chắc chắn thu được lợi ích kinh tế, được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản được quyền nhận, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa.4 Xác định doanh thu bán hàng Doanh thu được xác định theo giá trị hợp lý của khoản đã thu hoặc sẽ thu được sau khi trừ đi các khoản chiết khấu thương mại, chiết khấu thanh toán, giảm giá hàng bán và hàng bán bị trả lại.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Công thức tính doanh thu bán hàng: Doanh thu Khối lượng hàng hóa Giá bán đơn vị bán hàng = bán ra × sản phẩm Doanh thu thuần Doanh thu Các khoản giảm trừ bán hàng = bán hàng - doanh thu Căn cứ vào phương pháp tính thuế GTGT mà doanh thu bán hàng được xác định như sau: - Hàng hóa thuộc đối tượng kê khai thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ thì doanh thu bán hàng là giá bán chưa có thuế GTGT. - Hàng hóa không thuộc đối tượng chịu thuế GTGT, hoặc kê khai thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp thì doanh thu bán hàng là tổng giá thanh toán (bao gồm cả thuế GTGT). Đối với hàng hóa chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu thì doanh thu bán hàng là tổng giá thanh toán bao gồm cả thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế xuất khẩu. Khi hàng hóa, dịch vụ được trao đổi để lấy một hàng hóa dịch vụ tương tự về bản chất và giá trị thì việc trao đổi đó không được coi là một giao dịch tạo ra doanh thu.
Khi hàng hóa, dịch vụ được trao đổi để lấy một hàng hóa, dịch vụ khác không tương tự thì việc trao đổi này được coi là một giao dịch tạo ra doanh thu. Doanh thu trong trường hợp này được xác định dựa vào giá trị hợp lý của hàng hóa, dịch vụ nhận về sau khi đã điều chỉnh các khoản tiền hoặc tương đương tiền trả thêm hoặc thu thêm. Nếu giá trị hợp lý của hàng hóa, dịch vụ nhận về không xác định được thì doanh thu được xác định dựa theo giá trị hợp 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lý của hàng hóa, dịch vụ đem đi trao đổi sau khi đã điều chỉnh các khoản tiền hoặc tương đương tiền trả thêm hoặc thu thêm.5 Nội dung kế toán doanh thu bán hàng 1.1 Chứng từ kế toán sử dụng - Hóa đơn bán hàng, hóa đơn giá trị gia tăng, hóa đơn bán hàng kiêm phiếu xuất kho. - Hóa đơn bán hàng kiêm phiếu xuất kho.
- Bảng kê bán lẻ hàng hóa, dịch vụ. - Chứng từ thanh toán: phiếu thu tiền mặt, giấy báo nợ, giấy báo có, ủy nhiệm thu. - Hợp đồng kinh tế.2 Tài khoản kế toán và sổ kế toán sử dụng Doanh thu bán hàng được hạch toán qua tài khoản 511 - Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ. TK 511 có 6 tài khoản cấp 2: - TK 5111 - Doanh thu bán hàng hóa.
- TK 5112 - Doanh thu bán các thành phẩm. - TK 5113 - Doanh thu cung cấp dịch vụ. - TK 5114 - Doanh thu trợ cấp, trợ giá. - TK 5117 - Doanh thu kinh doanh bất động sản đầu tư.
- TK 5118 - Doanh thu khác. Sổ kế toán sử dụng: sổ cái TK 511, sổ chi tiết TK 511.3 Trình tự kế toán doanh thu bán hàng Phương thức bán hàng trực tiếp. Theo phương thức này, bên bán giao cho bên mua trực tiếp tại kho hay trực tiếp tại phân xưởng không qua kho. Hàng khi đã bàn giao cho bên mua 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính thức được coi là bán, bên bán đã mất quyền sở hữu về số hàng đã giao.1) Phương thức bán hàng đại lý – ký gửi.
Là phương thức doanh nghiệp giao hàng cho các đại lý ký gửi để các đại lý này trực tiếp bán hàng. Bên nhận đại lý sẽ trực tiếp bán hàng, thanh toán tiền hàng và hưởng hoa hồng hoặc chênh lệch giá. Số hàng chuyển giao cho các đại lý ký gửi vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Khi các đại lý ký gửi thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận thanh toán tiền hàng, hoặc gửi thông báo về số hàng đã bán được thì số hàng được coi là đã tiêu thụ, đã bán.2) Phương thức bán hàng trả góp.
Bán hàng trả góp là phương thức bán hàng thu tiền nhiều lần. Người mua thanh toán lần đầu tại thời điểm mua hàng, số tiền còn lại người mua chấp nhận trả dần cho các kỳ tiếp theo và phải chịu một tỷ lệ lãi suất nhất định. Thông thường số tiền trả ở các kỳ tiếp theo bằng nhau, trong đó gồm một phần doanh thu gốc và một phần lãi trả chậm. Về thực chất, người bán chỉ mất quyền sở hữu khi người mua thanh toán hết tiền hàng.
Tuy nhiên, về mặt hạch toán, khi giao hàng cho khách và được khách hàng chấp nhận thanh toán, hàng hóa bán trả góp được coi là đã bán. Phương thức bán hàng trả góp thường được áp dụng trong các doanh nghiệp bán các loại hàng hóa có giá trị lớn như máy móc… (Sơ đồ 1.3) Phương thức hàng đổi hàng. Theo phương thức hàng đổi hàng, người bán đem sản phẩm, hàng hóa của mình để đổi lấy sản phẩm, hàng hóa của người mua. Giá trao đổi là giá bán sản phẩm, hàng hóa đó trên thị trường.4) 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Kế toán các khoản giảm trừ doanh thu 1.1 Khái niệm các khoản giảm trừ doanh thu Các khoản giảm trừ doanh thu là các khoản được điều chỉnh giảm trừ vào doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ phát sinh trong kỳ, bao gồm: chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, và hàng bán bị trả lại.
Chiết khấu thương mại: là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn. Giảm giá hàng bán: là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu.