CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KIỂM TOÁN NỘI BỘ 1.CÁC KHÁI NIỆM CHUNG 1.Khái niệm về kiểm toán nội bộ 1. Bối cảnh lịch sử của kiểm toán nội bộ: Kiểm toán nội bộ xuất hiện trong thực tế như là một kết quả nảy sinh từ nhu cầu của công tác quản lý cơ bản trong một tổ chức, nhằm thẩm tra và đánh giá lại cái mà đơn vị đã làm. Một khi các nghiệp vụ phát sinh ngày càng nhiều và phức tạp, nhu cầu này phát triển thành đòi hỏi phải thành lập một bộ phận thực hiện chức năng kiểm toán nội bộ, chịu trách nhiệm kiểm tra và báo cáo lại cho người chủ, rằng tài sản của đơn vị có được bảo vệ tốt không, các qui tắc, qui phạm của đơn vị có được tuân thủ không, sổ sách tài chính có được ghi chép đầy đủ không. Bên cạnh đó, bộ phận này còn có nhiệm vụ phát hiện gian lận và giữ gìn mọi thứ nguyên vẹn.
Trên phạm vi rộng hơn, kiểm toán nội bộ còn được coi là sự mở rộng mối liên hệ chặt chẽ với hoạt động của kiểm toán viên bên ngoài. Theo thời gian, hoạt động ở các tổ chức không ngừng tăng lên về khối lượng và mức độ phức tạp. Những người quản lý chịu sức ép nặng nề hơn và họ đã sử dụng kiểm toán nội bộ như là một vũ khí lợi hại của mình. Nếu như trước đây, kiểm toán nội bộ hướng nhiều vào kế toán, thì ngày nay, đã có xu hướng không những kiểm toán vào các lĩnh vực tài chính mà còn mở rộng đến các lĩnh vực phi tài chính.
Sơ lược các giai đoạn phát triển của kiểm toán nội bộ trên thế giới: Kiểm toán nội bộ ra đời vào năm 1941 ở Mỹ. Sau đó phát triển và lan rộng ra khắp các nước trên thế giới. Điều đáng ghi nhận là, hoạt động kiểm toán nội bộ trên thế giới đã được chuyển đổi từ việc chỉ kiểm tra chi tiết ở cấp độ thấp một số lượng khổng lồ các nghiệp vụ tài chính sang việc kiểm tra cấp độ cao phục vụ cho chiến lược quản trị rủi ro. Chúng ta có thể tóm lược sự chuyển đổi này qua các giai đoạn như sau: - Giai đoạn “Kiểm tra tài khoản kế toán” (đến năm 1950) : Một nhóm nhỏ được thành lập trong bộ phận kế toán để kiểm tra các nghiệp vụ kinh tế xem nó LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -8- có được ghi chép chính xác không? Hiệu quả của việc kiểm toán nội bộ ở đây là số lượng các sai sót bị che dấu trong thời kỳ kiểm toán: Càng nhiều lỗi được phát hiện, kiểm toán càng hiệu quả.
- Giai đoạn “Thực hiện chức năng đánh giá” (đến năm 1960): Kiểm toán nội bộ dần thoát khỏi việc chỉ quan tâm đến lĩnh vực tài chính. Đội ngũ kiểm toán thực hiện đánh giá hoạt động của các nhân viên với các qui định tài chính và các qui chế hoạt động của Cty. Điển hình là hoạt động kiểm tra các qui tắc của phiếu thu và phiếu chuyển khoản, thanh toán cho khách vãng lai, bồi thường của nhân viên, quản lý kho, và những khoản chi tiền mặt lặt vặt… Một lần nữa, kiểm toán viên làm việc thông qua một chương trình kiểm tra chi tiết để xác định xem các thủ tục qui định có được thực hiện không. Rất nhiều nhân viên kế toán được sử dụng như kiểm toán viên để xem xét các quan hệ tài chính này được thực hiện như thế nào.
- Giai đoạn “Kiểm tra các thủ tục” ( đến năm 1970): Đây là một sự phát triển thú vị đến vào khoảng giữa những năm 1960, ở những nơi cần có sự chú ý xem xét việc các thủ tục được thực hiện như thế nào, có đúng như qui định không. Đội ngũ kiểm toán phải xem xét các chứng từ, các tài khoản và tìm cách đề nghị sự cải thiện những sai sót được phát hiện. Một vài kiểm toán viên có tầm nhìn xa thấy rằng những sai sót này có thể là hậu quả của lỗ hổng về sự minh bạch trong thiết lập các qui định hay là hậu quả của cách điều hành quản lý. Việc các kiểm toán viên nội bộ giúp đỡ tư vấn cho nhà quản lý đã góp phần mở cửa cho sự tiếp nhận vai trò của kiểm toán viên nội bộ xa hơn vai trò là người chuyên tìm kiếm các sai phạm.
- Giai đoạn “Đánh giá sự kiểm soát” ( đến năm 1980): Có thể xem là một sự tiến bộ vượt bậc khi trọng tâm kiểm toán vào các thủ tục được mở rộng ra cùng với khái niệm năng động hơn của kiểm soát. Vấn đề xoay quanh các hoạt động nội bộ ở mọi lĩnh vực để đảm bảo rằng nhân viên đã được am hiểu và đã có thể đặt ra được mục tiêu, hoạt động và đo lường qui mô thành công. Tất cả những nhân tố này cung cấp cái được xem là kiểm soát để đảm bảo các mục tiêu được thực hiện. Trong trường hợp này, kiểm toán viên nội bộ có thể bước ra khỏi cái giới hạn của kế toán LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -9- cứng ngắc thông thường và bắt đầu cung cấp các kiến nghị để việc kiểm soát có thể được thực hiện đúng.
- Giai đoạn “Báo cáo về hệ thống kiểm soát nội bộ” (đến năm 1990) : Đây là giai đoạn tiếp theo của sự phát triển, xuất hiện dưới hình thức kiểm toán viên cung cấp quan điểm độc lập về các loại hệ thống kiểm soát nội bộ của một tổ chức. Các loại hệ thống nào vượt ra khỏi tổ chức ở mức độ hợp tác và vận hành đều có thể được báo cáo cho ủy ban kiểm toán và hội đồng quản trị. Kiểm toán viên nội bộ giờ đây có một nhiệm vụ khó khăn là mang lại một quan điểm kiểm soát cao cấp hơn, mà sự kiểm soát này được phát triển và áp dụng như là một cách để đánh giá về môi trường kiểm soát. Cú nhảy vọt lớn lao này -từ việc kiểm tra các nghiệp vụ chi tiết cho đến việc chuyển giao những nhận xét quan trọng về tình trạng kiểm soát -tưọng trưng cho sự thách thức trong khoảng thời gian từ những năm 1980 đến những năm 1990.
Nhiều doanh nghiệp kiểm toán nội bộ hài lòng thông báo điểm đến của họ tại cái được xem là đỉnh cao phát triển của quá trình kiểm toán. - Giai đoạn “Đánh giá việc quản trị rủi ro” (đến năm 2000): Những năm 1990 chứng kiến sự bùng nổ về quản trị rủi ro nhằm ngăn chặn sự hư hại hoặc thậm chí bị sụp đổ của một tổ chức bởi những xì-căn-đan, bởi những sai lầm về quản trị hay bởi những sự kiện mang lại tác động đối nghịch với công việc kinh doanh. Ban giám đốc ở tất cả các loại hình kinh doanh và dịch vụ công đã được củng cố tầm quan trọng của sự cần thiết phải có những hệ thống tốt để quản trị rủi ro. Như là kết quả của sự phát triển, rất nhiều tổ chức nhìn vào kiểm toán nội bộ để hướng dẫn việc triển khai chiến lược quản trị rủi ro và cung cấp các đề nghị nhằm đẩy mạnh khía cạnh này.
Những kiểm toán viên nội bộ được đòi hỏi đánh giá sự thích hợp của chiến lược quản trị rủi ro và báo cáo cách mà các cấu trúc, cơ cấu, và việc thực hiện có thể được cải thiện trong việc xác định và quản trị rủi ro theo những hệ thống kiểm soát nội bộ thích hợp. - Giai đoạn “Tạo thuận lợi cho việc quản trị rủi ro” (đến năm 2001): Vừa khi các kiểm toán viên nội bộ có cảm giác “an toàn” với việc kiểm toán theo các hệ thống tiêu chuẩn, thì một sự phát triển xa hơn đã lan rộng ra ở hẩu hết các tổ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tại đây, việc quản trị rủi ro doanh nghiệp đòi hỏi những con người có kỹ năng trong việc nhận dạng, đánh giá rủi ro và tiên phong thực hiện việc quản trị rủi ro theo cách gắn liền với qui trình trong chiến lược kinh doanh được chấp nhận. Một vài tổ chức kiểm toán nội bộ dẫn đầu về vấn đề này, trong khi những tổ chức khác đề nghị sự thận trọng trước khi chuyển mục đích của kiểm toán sang vai trò tư vấn.
Một số khác phát triển sự ghép lại của 2 hình thức này cho việc kiểm toán của họ ở nơi nào mà sự ước lượng rủi ro được đảm bảo như một diện mạo đầy đủ của hầu hết các cuộc kiểm toán, trên cơ sở của sự hợp tác giữa kiểm toán viên, nhà quản trị hoạt động và đội ngũ công nhân. - Giai đoạn “Báo cáo rủi ro và bảo đảm kiểm soát” (đến năm 2002): Mặc dù có mô hình được áp dụng như trên, vẫn còn có nhu cầu báo cáo kết quả của tất cả công việc kiểm toán cho cấp cao trong tổ chức. Đến lượt mình, hội đồng quản trị báo cáo về hệ thống kiểm soát nội bộ trong báo cáo thường niên. Kiểm toán viên nội bộ với quan điểm mới có thể hoà hợp với chương trình làm việc của quản trị cấp cao và trực tiếp ảnh hưởng đến những vấn đề hợp tác nghiêm túc giữa hai bên.
- Giai đoạn “Cộng thêm giá trị” (đến năm 2003): IIA định nghĩa về vai trò của kiểm toán nội bộ trong việc cộng thêm giá trị cho một tổ chức như sau: Các tổ chức tồn tại để tạo ra giá trị và lợi nhuận cho chủ, cho những cổ đông và cho khách hàng của mình. Khái niệm này cung cấp nguyên nhân cho sự tồn tại của các tổ chức. Giá trị được cung cấp qua sự phát triển của hàng hóa, dịch vụ và sự sử dụng các nguồn lực cho việc tiêu thụ sản phẩm và dịch vụ. Trong quá trình thu thập dữ liệu để nhận dạng và đánh giá rủi ro, những kiểm toán viên nội bộ phát triển rất đáng kể sự hiểu biết sâu sắc về các hoạt động và các cơ hội cho việc cải thiện cái có thể là lợi nhuận vô cùng của các doanh nghiệp.
Thông tin có giá trị này có thể dưới dạng tư vấn, lời khuyên, truyền đạt bằng văn bản hay thông qua tất cả những sản phẩm khác mà những sản phẩm này có thể được truyền đạt tới sự quản trị thích hợp và điều hành con người. - Giai đoạn từ 2004 đến nay : Sẽ có những cải tiến tiếp theo, chẳng hạn như nhiệm vụ của kiểm toán nội bộ không những tập trung vào việc tạo nên thành LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.