Chương 1: Lý luận chung về xếp hạng tín dụng Chương 2: Thực trạng xếp hạng tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu Chương 3: Giải pháp hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 CHƢƠNG 1 : LÝ LUẬN CHUNG VỀ XẾP HẠNG TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan về xếp hạng tín dụng của các ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm xếp hạng tín dụng. XHTD là việc đưa ra nhận định về mức độ tín nhiệm đối với trách nhiệm tài chính; hoặc đánh giá mức độ rủi ro tín dụng phụ thuộc các yếu tố bao gồm năng lực đáp ứng các cam kết tài chính, khả năng dễ bị vỡ nợ khi các điều kiện kinh doanh thay đổi, ý thức và thiện chí trả nợ của người đi vay.2 Khái niệm phân hạng khách hàng.
Phân hạng khách hàng là việc xếp loại khách hàng vào các nhóm ứng xử dựa vào điểm số XHTD. Các tổ chức XHTD cần công bố rộng rãi kết quả đánh giá, báo cáo và cập nhật kết quả xếp hạng. Dựa vào kết quả phân hạng của khách hàng, TCTD sẽ có các chính sách phù hợp cho từng nhóm khách hàng.3 Đối tƣợng của xếp hạng tín dụng. Hệ thống XHTD tiếp cận đến tất cả các yếu tố có liên quan đến rủi ro tín dụng, các NHTM không sử dụng kết quả XHTD nhằm thể hiện giá trị của người đi vay mà đơn thuần là đưa ra ý kiến hiện tại dựa trên các nhân tố rủi ro, từ đó có chính sách tín dụng và giới hạn cho vay phù hợp.
Một sự xếp hạng cao của một khách hàng đi vay chưa phải là chắc chắn trong việc thu hồi đầy đủ các khoản nợ gốc và lãi vay, mà chỉ là cơ sở để đưa ra quyết định đúng đắn về tín dụng đã được điều chỉnh theo dự kiến mức độ rủi ro tín dụng có liên quan đến khách hàng là người đi vay và tất cả các khoản vay của khách hàng đó. Mục đích xếp hạng tín dụng 1. Đối với ngân hàng: Hệ thống XHTD hỗ trợ cho việc phân loại nợ, quản lý chất lượng tín dụng phù hợp với phạm vi hoạt động, tình hình thực tế của TCTD. Việc hỗ trợ của hệ thống XHTD được được thể hiện ở chỗ kết quả xếp hạng tín nhiệm khách hàng của hệ thống XHTD sẽ là căn cứ để tính toán và trích lập dự phòng rủi ro.
Đây là mục đích quan trọng nhất của XHTD. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Ngoài ra, hệ thống xếp hạng tín dụng có thể được sử dụng trong các quy trình quản lý rủi ro tín dụng sau: Ban hành chính sách tín dụng, Quy trình cho vay, Giám sát rủi ro danh mục tín dụng, Lập báo cáo quản trị rủi ro, Chính sách dự phòng rủi ro tín dụng, Xác định mức vốn an toàn tối thiểu, Phân tích hiệu quả sinh lời của danh mục tín dụng và Xác định khung lãi suất tiêu chuẩn … Như vậy, hệ thống xếp hạng tín dụng là một cấu phần quan trọng và là một công cụ đắc lực trong quản trị kinh doanh ngân hàng.2 Đối với khách hàng Có cơ hội tiếp cận vốn rộng rãi hơn: Hệ thống XHTD với ngôn ngữ của các ký hiệu về thứ hạng đã trở nên phổ biến. Từ đó có thể cho nhà đầu tư một sự đánh giá so sánh giữa các công ty trên toàn thế giới với nhau dựa vào kết quả xếp hạng và giúp họ có sự tự tin hơn khi quyết định đầu tư. Như vậy một khách hàng đã được xếp hạng tín dụng cao sẽ có cơ hội mời gọi được nhiều nhà đầu tư, nhất là đối với lần đầu phát hành ra công chúng.
Vì lần đầu tiên nên nhà đầu tư còn chưa hiểu hết khả năng trả lãi và gốc của nhà phát hành. Nhờ vào kết quả xếp hạng sẽ giúp họ hiểu hơn về điều này. Dựa vào các thứ hạng đã được các công ty xếp hạng công bố thì nhà phát hành có thể thu được thành công trong đợt phát hành. Chi phí vay cạnh tranh hơn: Đối với các nhà đầu tư thì lợi nhuận sẽ đi đôi với rủi ro.
Do vậy tại cùng một thời điểm và một số điều kiện khác tương tự như nhau thì các nhà đầu tư sẽ chấp nhận cho nhà phát hành có chỉ số xếp hạng tốt được trả mức lãi suất thấp hơn. Như vậy hệ số tín dụng giúp tổ chức phát hành có chỉ số tín dụng cao thuận lợi trong việc huy động vốn với chi phí thấp. Thông qua những chỉ số đánh giá của tổ chức XHTD đưa ra, nhà đầu tư dễ dàng và tin tưởng tiếp cận với tổ chức phát hành, cũng có nghĩa là tổ chức phát hành sẽ tiết giảm được chi phí, thời gian cho việc tiếp thị, quảng cáo. Đặc biệt là chi phí cho các nhà bảo lãnh phát hành sẽ thấp hơn.
Do rủi ro thấp nên tổ chức phát hành có thể phát hành trái phiếu với lãi suất thấp mà vẫn thu hút được nhà đầu tư. Ngoài ra xếp XHTD còn là cơ hội để các doanh nghiệp được kiểm tra tình hình tài chính và hoạt động sản xuất kinh doanh một cách toàn diện từ đó có những điều chỉnh hợp lý hơn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Đối với các nhà quản lý Trong vai trò quản lý, Ngân hàng nhà nước luôn yêu cầu các ngân hàng thực hiện trích lập dự phòng rủi ro dựa trên hệ thống XHTD. Hệ thống XHTD góp phần giảm thiểu những rủi ro tín dụng có thể xảy ra, đồng thời giúp cho công tác quản lý được dễ dàng, minh bạch hơn.5 Sự cần thiết của xếp hạng tín dụng.
Tín dụng ngân hàng là quan hệ tín dụng giữa ngân hàng, tổ chức tín dụng và các tổ chức kinh tế, cá nhân theo nguyên tắc hoàn trả. NHTM ra đời để giải quyết nhu cầu phân phối vốn, nhu cầu phát triển sản xuất kinh doanh của các tổ chức kinh tế, cá nhân với đặc thù kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ. NHTM là một trung gian tài chính, huy động vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế, sau đó cho các tổ chức kinh tế, cá nhân vay lại với lãi suất cao hơn lãi suất huy động để thu lợi nhuận. Nếu ngân hàng không đáp ứng đủ vốn cho nền kinh tế hoặc huy động đủ vốn nhưng không có thị trường để cho vay thì ngân hàng hoạt động kém hiệu quả, sẽ dẫn đến rủi ro.
Việc hoàn trả được nợ gốc trong tín dụng ngân hàng có nghĩa là việc thực hiện được giá trị hàng hoá trên thị trường, còn việc hoàn trả được lãi vay trong tín dụng là việc thực hiện được giá trị thặng dư trên thị trường. Do đó, có thể xem rủi ro tín dụng cũng là rủi ro kinh doanh nhưng được xem xét dưới góc độ của ngân hàng. Rủi ro tín dụng phát sinh trong trường hợp ngân hàng không thu được đầy đủ hoặc thu không đúng kỳ hạn cả gốc lẫn lãi của khoản vay. Rủi ro tín dụng không chỉ giới hạn ở hoạt động cho vay, mà còn bao gồm nhiều hoạt động mang tính chất tín dụng khác của NHTM như bảo lãnh, cam kết, bao thanh toán, chấp thuận tài trợ thương mại, cho vay ở thị trường liên ngân hàng, tín dụng thuê mua, cho vay đồng tài trợ.
Trong quan hệ tín dụng có hai đối tượng tham gia là người cho vay và người đi vay. Những người đi vay sử dụng tiền vay trong một thời gian, không gian cụ thể, tuân theo sự chi phối của những điều kiện cụ thể nhất định gọi là môi trường kinh doanh, và đây là đối tượng thứ ba có trong quan hệ tín dụng. Rủi ro tín dụng xuất phát từ môi trường kinh doanh gọi là rủi ro do nguyên nhân khách quan, bao gồm ảnh hưởng biến động quá nhanh và khó dự đoán của nền kinh tế, môi trường pháp lý chưa thuận lợi. Rủi ro xuất phát từ người đi vay và ngân hàng cho vay gọi là rủi ro LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 do nguyên nhân chủ quan, bao gồm sử dụng vốn sai mục đích, không có thiện chí trong việc trả nợ vay; năng lực tài chính của người đi vay yếu kém, thiếu minh bạch; khả năng quản trị kém; bất cân xứng thông tin; việc xác định hạn mức tín dụng cho khách hàng còn quá đơn giản.
Khi rủi ro tín dụng ảnh hưởng nặng nề đến hoạt động kinh doanh của NHTM sẽ gây tâm lý hoang mang lo sợ cho người gửi tiền và có thể những người gửi tiền sẽ ồ ạt rút tiền làm cho toàn bộ hệ thống ngân hàng gặp khó khăn. Sự hoảng loạn này ảnh hưởng rất lớn đến toàn bộ nền kinh tế, làm cho sức mua giảm, giá cả tăng, xã hội mất ổn định. Rủi ro tín dụng của NHTM trong nước cũng ảnh hưởng đến nền kinh tế các nước có liên quan do sự hội nhập đã gắn chặt mối liên hệ về tiền tệ, đầu tư giữa các quốc gia. NHTM gặp rủi ro tín dụng sẽ khó thu được vốn tín dụng đã cấp và lãi cho vay, nhưng ngân hàng phải trả vốn và lãi cho khoản tiền huy động khi đến hạn, điều này làm cho ngân hàng mất cân đối thu chi, mất khả năng thanh khoản, làm mất lòng tin người gửi tiền, ảnh hưởng đến uy tín của ngân hàng.
Xếp hạng tín dụng là cơ sở để quản trị rủi ro tín dụng nhằm hạn chế và giới hạn rủi ro ở mức mục tiêu. Đồng thời cũng hỗ trợ ngân hàng trong việc phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro, tiến tới mục đích tối đa hóa lợi nhuận và bảo vệ sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Phƣơng pháp xếp hạng tín dụng Các tổ chức xếp hạng trên thế giới có thể sử dụng phương pháp chuyên gia hoặc mô hình toán học hoặc cả hai. Phương pháp chuyên gia là là phương pháp xếp hạng dựa trên việc xử lý có hệ thống các đánh giá của chuyên viên phân tích tín dụng.
Mô hình toán học là phương pháp kết hợp sử dụng dữ liệu nghiên cứu thống kê và áp dụng mô hình toán để phân tích, tính điểm cho các chỉ tiêu đánh giá. Các chỉ tiêu sử dụng trong XHTD được xác lập theo đối tượng khách hàng chấm điểm. Sau đó dựa vào mô hình để tính điểm theo trọng số và quy đổi điểm nhận được sang mức xếp hạng tương ứng. Kết hợp cả hai phương pháp là cách mà các tổ chức xếp hạng hàng đầu trên thế giới đang sử dụng.
Trong đó, các nhân tố mềm là các thông tin định tính, các LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.