Luận văn thạc sĩ hoàn thiện hệ thống pháp luật cho nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng quốc tế tại việt nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hoàn thiện hệ thống pháp luật cho nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng quốc tế tại việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Hoàng Huyền My
• Người hướng dẫn: PGS, TS Đặng Thị Nhàn
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật Cho Nghiệp Vụ Bảo Lãnh Ngân Hàng Quốc Tế Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG VÀ BẢO LÃNH QUỐC TẾ
• 1.1. Những lý luận chung về bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.1. Khái niệm bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.2. Đặc điểm của bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.3. Phân loại bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.5. Các rủi ro trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 1.2. Những lý luận về hoạt động bảo lãnh quốc tế
• 1.2.1. Khái niệm bảo lãnh quốc tế
• 1.2.2. Đặc điểm của bảo lãnh quốc tế
• 1.2.3. Chức năng của bảo lãnh quốc tế
• 1.2.4. Vai trò của bảo lãnh quốc tế
• 1.2.5. Phân loại bảo lãnh quốc tế
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG PHÁP LUẬT CHO HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH QUỐC TẾ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Tình hình hoạt động bảo lãnh quốc tế tại các ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 2.1.1. Sự đa dạng hoá trong sản phẩm, dịch vụ
• 2.1.2. Sự tăng trưởng trong doanh số và doanh thu từ phí
• 2.2. Thực trạng pháp luật cho hoạt động bảo lãnh quốc tế tại các ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay
• 2.2.1. Hệ thống pháp luật hiện hành cho hoạt động bảo lãnh quốc tế
• 2.2.2. Nội dung pháp luật về hoạt động bảo lãnh quốc tế tại Việt Nam hiện nay
• 2.3. Đánh giá về thực trạng pháp luật về hoạt động bảo lãnh quốc tế tại Việt Nam hiện nay
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Những bất cập trong hệ thống pháp luật về hoạt động bảo lãnh quốc tế tại Việt Nam hiện nay
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT CHO HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH QUỐC TẾ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 3.1. Phương hướng hoàn thiện hệ thống pháp luật cho hoạt động bảo lãnh quốc tế tại các NHTM ở Việt Nam
• 3.1.1. Hoàn thiện pháp luật phải phù hợp chủ trương của Đảng và Nhà nước
• 3.1.2. Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng phải phù hợp với xu hướng hội nhập quốc tế
• 3.1.3. Hoàn thiện pháp luật cho hoạt động bảo lãnh quốc tế phải dựa trên nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ, khả thi và thống nhất của hệ thống pháp luật
• 3.1.4. Hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh quốc tế cần phải giải quyết được những bất cập của pháp luật hiện hành
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật cho hoạt động bảo lãnh quốc tế tại các NHTM ở Việt Nam
• 3.2.1. Hoàn thiện các quy định pháp luật hiện hành về bảo lãnh quốc tế
• 3.2.2. Quy định một chuẩn mực chung về mẫu bảo lãnh
• 3.2.3. Nâng cao vai trò quản lý, giám sát của các cơ quan quản lý Nhà nước
• 3.2.4. Nâng cao kiến thức pháp luật cho các chủ thể trong hoạt động bảo lãnh quốc tế
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hệ thống pháp luật bảo lãnh ngân hàng quốc tế tại Việt Nam

Hệ thống pháp luật bảo lãnh ngân hàng quốc tế tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ những quy định ban đầu, pháp luật đã dần hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu của thị trường và hội nhập quốc tế. Bảo lãnh ngân hàng không chỉ là một công cụ tài chính mà còn là một phần quan trọng trong việc đảm bảo an toàn cho các giao dịch thương mại quốc tế. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật này là cần thiết để tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và hiệu quả.

1.1. Khái niệm và vai trò của bảo lãnh ngân hàng quốc tế

Bảo lãnh ngân hàng quốc tế là một cam kết của ngân hàng nhằm đảm bảo nghĩa vụ tài chính của một bên thứ ba trong các giao dịch thương mại. Vai trò của bảo lãnh ngân hàng quốc tế rất quan trọng, giúp giảm thiểu rủi ro cho các bên tham gia giao dịch và tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các hợp đồng thương mại.

1.2. Lịch sử phát triển của pháp luật bảo lãnh ngân hàng tại Việt Nam

Pháp luật về bảo lãnh ngân hàng tại Việt Nam bắt đầu hình thành từ những năm 1990. Quyết định số 192/NH-QĐ ngày 17/09/1992 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là một trong những văn bản đầu tiên quy định về bảo lãnh ngân hàng. Qua thời gian, các quy định đã được cập nhật và hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu hội nhập.

II. Những thách thức trong hệ thống pháp luật bảo lãnh ngân hàng quốc tế hiện nay

Mặc dù hệ thống pháp luật bảo lãnh ngân hàng quốc tế đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các quy định hiện hành còn chồng chéo, thiếu tính đồng bộ và chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Điều này gây khó khăn cho các ngân hàng trong việc thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh và ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường tài chính.

2.1. Những bất cập trong quy định pháp luật hiện hành

Nhiều quy định pháp luật về bảo lãnh ngân hàng hiện nay còn thiếu rõ ràng, dẫn đến việc áp dụng không đồng nhất giữa các ngân hàng. Điều này tạo ra sự không công bằng trong cạnh tranh và làm giảm hiệu quả của hoạt động bảo lãnh.

2.2. Rủi ro trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng quốc tế

Hoạt động bảo lãnh ngân hàng quốc tế tiềm ẩn nhiều rủi ro, bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro pháp lý và rủi ro thị trường. Những rủi ro này có thể ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của ngân hàng và gây thiệt hại cho các bên liên quan.

III. Phương pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo lãnh ngân hàng quốc tế

Để hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo lãnh ngân hàng quốc tế, cần có những phương pháp cụ thể nhằm nâng cao tính hiệu quả và khả thi của các quy định. Việc này không chỉ giúp các ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh an toàn và minh bạch.

3.1. Cải cách quy định pháp luật về bảo lãnh ngân hàng

Cần tiến hành cải cách các quy định pháp luật hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ và khả thi. Việc này bao gồm việc loại bỏ những quy định chồng chéo và bổ sung các quy định mới phù hợp với thực tiễn.

3.2. Nâng cao vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước

Các cơ quan quản lý nhà nước cần tăng cường vai trò giám sát và quản lý hoạt động bảo lãnh ngân hàng. Điều này sẽ giúp đảm bảo tính minh bạch và an toàn cho các giao dịch bảo lãnh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bảo lãnh ngân hàng quốc tế

Nghiên cứu về bảo lãnh ngân hàng quốc tế đã chỉ ra rằng việc áp dụng các quy định pháp luật hiện hành còn nhiều hạn chế. Tuy nhiên, cũng có những kết quả tích cực từ việc thực hiện các nghiệp vụ bảo lãnh, góp phần thúc đẩy giao dịch thương mại quốc tế.

4.1. Kết quả đạt được từ hoạt động bảo lãnh ngân hàng

Hoạt động bảo lãnh ngân hàng đã giúp nhiều doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro trong giao dịch thương mại quốc tế. Các ngân hàng thương mại đã có những bước tiến trong việc cung cấp dịch vụ bảo lãnh, từ đó nâng cao uy tín và vị thế trên thị trường.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các ngân hàng cần rút ra bài học từ những thành công và thất bại trong hoạt động bảo lãnh để cải thiện quy trình và nâng cao chất lượng dịch vụ. Việc học hỏi từ các mô hình quốc tế cũng là một cách hiệu quả để hoàn thiện hệ thống pháp luật.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của hệ thống pháp luật bảo lãnh ngân hàng quốc tế

Hệ thống pháp luật bảo lãnh ngân hàng quốc tế tại Việt Nam cần được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của thị trường và hội nhập quốc tế. Việc này không chỉ giúp các ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh an toàn và bền vững.

5.1. Tương lai của hoạt động bảo lãnh ngân hàng quốc tế

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động bảo lãnh ngân hàng sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Các ngân hàng cần chuẩn bị sẵn sàng để đối mặt với những thách thức mới và tận dụng cơ hội từ thị trường toàn cầu.

5.2. Đề xuất giải pháp cho tương lai

Cần có những giải pháp cụ thể để hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo lãnh ngân hàng quốc tế, bao gồm việc nâng cao năng lực cho các ngân hàng và cải thiện quy trình quản lý. Điều này sẽ giúp đảm bảo tính an toàn và hiệu quả cho hoạt động bảo lãnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thương mại quốc tế ngày càng mở rộng kéo theo nhu cầu cấp thiết về các công cụ bảo đảm an toàn tài chính. Theo ước tính từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF, đồng USD hiện diện trong khoảng 75% tổng giá trị giao dịch thương mại toàn cầu, đòi hỏi các định chế tài chính phải nâng cao năng lực phát hành cam kết thanh toán xuyên biên giới. Tại Việt Nam, tổng doanh số bảo lãnh của các ngân hàng thương mại tăng trưởng vượt bậc, tiêu biểu như Ngân hàng Thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) đạt quy mô hơn 160.000 tỷ đồng vào năm 2020. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa hệ thống pháp luật quốc gia (Bộ luật Dân sự 2015, Thông tư 07/2015/TT-NHNN) và tập quán quốc tế (URDG 758, UCP 600) đang tạo ra nhiều rủi ro pháp lý phức tạp cho các bên tham gia.

Luận văn tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng áp dụng quy định pháp luật điều chỉnh nghiệp vụ bảo lãnh quốc tế tại hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2015-2020. Mục tiêu trọng tâm là chỉ rõ những khoảng trống pháp lý, sự thiếu đồng bộ trong việc xử lý cam kết bảo lãnh độc lập và đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung thể chế giai đoạn 2021-2030. Kết quả nghiên cứu hướng tới việc chuẩn hóa quy trình, giảm thiểu khoảng 30% thời gian xử lý tranh chấp và nâng tỷ trọng đóng góp của doanh thu phí bảo lãnh quốc tế lên mức 25% - 35% trong tổng thu nhập dịch vụ phi tín dụng của các ngân hàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp của hai nền tảng lý thuyết chủ đạo: Lý thuyết về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong luật hợp đồng và Lý thuyết bất đối xứng thông tin trong quản trị rủi ro tín dụng ngân hàng. Hoạt động bảo lãnh quốc tế được định hình thông qua 4 khái niệm cốt lõi:

• Bảo lãnh ngân hàng: Hình thức cấp tín dụng theo quy định tại Điều 335 Bộ luật Dân sự 2015 và Văn bản hợp nhất số 09/VBHN-NHNN năm 2017, trong đó ngân hàng cam kết thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh.
• Bảo lãnh quốc tế: Quan hệ bảo lãnh có yếu tố nước ngoài theo Khoản 2 Điều 663 Bộ luật Dân sự 2015, xuất hiện khi ít nhất một chủ thể tham gia là cá nhân, pháp nhân nước ngoài hoặc đối tượng giao dịch ở nước ngoài.
• Tính độc lập của bảo lãnh: Nguyên tắc then chốt được thừa nhận theo Quy tắc URDG 758 của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC), khẳng định nghĩa vụ thanh toán của ngân hàng hoàn toàn tách rời khỏi hợp đồng cơ sở.
• Giao dịch chứng từ: Nguyên tắc kiểm tra sự phù hợp nghiêm ngặt của bộ chứng từ xuất trình đòi tiền mà không thẩm tra bản chất tranh chấp thực tế giữa các bên.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử cùng phương pháp phân tích, tổng hợp số liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính kiểm toán và báo cáo thường niên giai đoạn 2015-2020.

• Cỡ mẫu nghiên cứu: Khảo sát toàn diện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam từ năm 1992 đến năm 2020 và thu thập dữ liệu chuyên sâu tại 5 ngân hàng thương mại tiêu biểu (BIDV, Vietcombank, Vietinbank, Techcombank, MB), chiếm hơn 60% thị phần bảo lãnh toàn hệ thống.
• Phương pháp chọn mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) nhằm tập trung vào các định chế tài chính có quy mô giao dịch quốc tế lớn nhất và chi nhánh ngân hàng nước ngoài có nghiệp vụ bảo lãnh phức tạp.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Phương pháp so sánh, đối chiếu luật học cho phép làm rõ mức độ tương thích giữa pháp luật Việt Nam với chuẩn mực quốc tế URDG 758, từ đó xây dựng các giải pháp vừa phù hợp thông lệ toàn cầu vừa khả thi trong bối cảnh nội địa giai đoạn 2021-2030.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực tiễn hoạt động bảo lãnh quốc tế tại các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2015-2020 ghi nhận 3 phát hiện quan trọng:

• Sự tăng trưởng vượt bậc về quy mô: Doanh số bảo lãnh quốc tế tại BIDV tăng mạnh từ 9.430 tỷ đồng năm 2015 lên mức 38.072 tỷ đồng vào năm 2020, chiếm tỷ trọng gần 30% tổng doanh số bảo lãnh. Tại Vietcombank, doanh số bảo lãnh quốc tế năm 2020 đạt 13.172 tỷ đồng, chiếm 32,8% tổng doanh số phát hành.
• Đóng góp lớn vào cơ cấu lợi nhuận: Doanh thu phí từ dịch vụ bảo lãnh quốc tế ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng. Phí bảo lãnh quốc tế tại BIDV tăng 443.720 triệu đồng trong 5 năm, gấp khoảng 3,24 lần so với năm 2015. Tại Vietinbank, thu nhập từ phí tăng 120.044 triệu đồng, gấp 3,15 lần giai đoạn đầu kỳ.
• Xung đột thể chế giữa luật trong nước và thông lệ quốc tế: Pháp luật Việt Nam truyền thống coi bảo lãnh là nghĩa vụ phụ thuộc vào hợp đồng chính (Điều 335 BLDS 2015), trong khi bản chất của bảo lãnh quốc tế theo URDG 758 là cam kết độc lập không thể hủy ngang. Tình trạng này dẫn đến tỷ lệ tranh chấp tại tòa án liên quan đến yêu cầu dừng thanh toán khẩn cấp tạm thời chiếm khoảng 15% - 20% các vụ việc kiện tụng bảo lãnh ngân hàng.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện sự dịch chuyển tỷ trọng doanh số bảo lãnh quốc tế so với bảo lãnh nội địa, kết hợp cùng đồ thị đường mô tả tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) của nguồn thu phí dịch vụ giai đoạn 2015-2020 tại các ngân hàng thương mại lớn.

Thảo luận kết quả

Sự bứt phá về doanh số và thu nhập khẳng định uy tín ngày càng tăng của hệ thống ngân hàng Việt Nam trên thị trường quốc tế. Việc các ngân hàng như Vietcombank, BIDV triển khai tra cứu bảo lãnh trực tuyến và MSB, Sacombank liên thông dữ liệu bảo lãnh thuế quan điện tử với Tổng cục Hải quan đã rút ngắn đáng kể thời gian thông quan hàng hóa.

Tuy vậy, bất cập lớn nhất hiện nay bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản luật. Các nghiên cứu trước đây của một số tác giả trong giai đoạn 2008-2015 chủ yếu tiếp cận bảo lãnh dưới góc độ dân sự thuần túy hoặc quy trình nội bộ của một chi nhánh riêng lẻ. Luận văn này chỉ rõ: khi xảy ra tranh chấp quốc tế, việc thiếu quy định rõ ràng về quyền từ chối thanh toán do gian lận chứng từ theo chuẩn URDG 758 khiến ngân hàng thương mại Việt Nam chịu rủi ro bồi hoàn rất cao, với mức thiệt hại có thể lên tới 100% giá trị cam kết bảo lãnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động nhằm hoàn thiện khung pháp lý giai đoạn 2021-2030:

• Hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành: Ngân hàng Nhà nước cần chủ trì sửa đổi Thông tư 07/2015/TT-NHNN và tham mưu hoàn thiện Luật Các tổ chức tín dụng, chính thức nội luật hóa nguyên tắc độc lập tuyệt đối của bảo lãnh ngân hàng theo chuẩn URDG 758 trước năm 2025, nhằm xóa bỏ 100% xung đột khái niệm giữa luật dân sự và luật ngân hàng.
• Xây dựng bộ điều khoản mẫu chuẩn hóa quốc tế: Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) phối hợp cùng các ngân hàng thương mại ban hành khung biểu mẫu thư bảo lãnh song ngữ chuẩn tắc theo định dạng điện tử SWIFT MT760 giai đoạn 2022-2024, phấn đấu cắt giảm 40% thời gian thẩm định và lập hồ sơ phát hành.
• Nâng cấp hạ tầng công nghệ và cổng dữ liệu liên thông: Bộ Tài chính và Tổng cục Hải quan mở rộng kết nối trực tuyến bảo lãnh điện tử tới 100% các ngân hàng thương mại hoạt động tại Việt Nam trước năm 2026, đặt mục tiêu giảm thiểu trên 50% nguy cơ làm giả chứng thư bảo lãnh trên thị trường.
• Nâng cao năng lực chuyên môn và chứng chỉ hành nghề quốc tế: Các ngân hàng thương mại thiết lập lộ trình đào tạo bắt buộc, đảm bảo tối thiểu 85% đội ngũ cán bộ thẩm định và thanh toán quốc tế đạt các chứng chỉ chuyên môn quốc tế (như CSDG, CDCS) trong giai đoạn 2025-2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Ban điều hành và chuyên viên khối Tài trợ thương mại tại các ngân hàng thương mại: Cung cấp giải pháp nhận diện rủi ro chứng từ, quy trình phát hành bảo lãnh đối ứng và tối ưu hóa mức thu phí dịch vụ từ 1% - 3% giá trị hợp đồng.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân): Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để rà soát, sửa đổi quy định về bảo lãnh có yếu tố nước ngoài, hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp tín dụng.
• Doanh nghiệp xuất nhập khẩu, tổng thầu thi công xây dựng: Hỗ trợ chủ doanh nghiệp nắm vững các quy tắc URDG 758, phòng tránh nguy cơ bị tịch thu bảo lãnh vô điều kiện trị giá 10% - 15% hợp đồng.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Luật Kinh tế: Tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu với hệ thống dữ liệu thực chứng minh bạch trong giai đoạn 2015-2020.

Câu hỏi thường gặp

Bảo lãnh ngân hàng quốc tế khác biệt cơ bản nhất với bảo lãnh nội địa ở điểm nào? Bảo lãnh quốc tế có sự tham gia của ít nhất một bên nước ngoài theo Điều 663 Bộ luật Dân sự 2015. Hơn 75% hợp đồng sử dụng ngoại tệ mạnh (chủ yếu là USD, EUR) và chịu sự điều chỉnh của tập quán quốc tế như URDG 758 thay vì chỉ áp dụng luật quốc gia.

Nguyên tắc độc lập của bảo lãnh quốc tế mang lại lợi ích gì cho bên thụ hưởng? Nguyên tắc này bảo đảm ngân hàng phát hành có nghĩa vụ thanh toán ngay khi nhận được bộ chứng từ đòi tiền hợp lệ. Ngân hàng không được phép viện dẫn các tranh chấp hợp đồng cơ sở trị giá 10% - 15% giữa hai bên đối tác để trì hoãn nghĩa vụ.

Ngân hàng thương mại đối mặt với rủi ro lớn nhất nào khi phát hành bảo lãnh quốc tế? Rủi ro gian lận chứng từ và xung đột luật áp dụng là hai nguy cơ hàng đầu. Khi đối tác nước ngoài làm giả bằng chứng vi phạm để đòi tiền, ngân hàng nếu thiếu kinh nghiệm kiểm tra chứng từ theo chuẩn URDG 758 có thể chịu thiệt hại hàng triệu USD.

Giá trị phát hành của bảo lãnh dự thầu và thực hiện hợp đồng thường chiếm bao nhiêu phần trăm? Theo Điều 11 Luật Đấu thầu 2013, bảo lãnh dự thầu dao động từ 1% - 3% giá trị gói thầu lựa chọn nhà thầu (0,5% đối với nhà đầu tư). Trong khi đó, bảo lãnh thực hiện hợp đồng xây dựng, thương mại thường chiếm từ 2% - 10% tổng giá trị hợp đồng.

Việc số hóa quy trình bảo lãnh mang lại giá trị thực tiễn gì cho nền kinh tế? Số hóa giúp giảm trên 50% thời gian xử lý thủ tục. Điển hình như cổng xác thực trực tuyến của Vietcombank, BIDV và hệ thống bảo lãnh hải quan điện tử giúp doanh nghiệp thông quan hàng hóa ngay lập tức mà không cần xuất trình chứng thư giấy truyền thống.

Kết luận

• Hoạt động bảo lãnh quốc tế tại các ngân hàng thương mại Việt Nam ghi nhận sự phát triển mạnh mẽ về quy mô, dẫn đầu bởi BIDV với doanh số đạt hơn 160.000 tỷ đồng năm 2020.
• Khung pháp luật hiện hành vẫn tồn tại sự xung đột giữa nguyên tắc bảo lãnh phụ thuộc trong nước và tính độc lập của cam kết quốc tế theo URDG 758.
• Luận văn đóng góp hệ thống giải pháp toàn diện từ sửa đổi Thông tư 07/2015/TT-NHNN đến ban hành biểu mẫu chuẩn hóa song ngữ cho giai đoạn 2021-2030.
• Lộ trình thực hiện nhấn mạnh việc liên thông dữ liệu bảo lãnh điện tử toàn diện và nâng chuẩn nhân sự với 85% cán bộ đạt chứng chỉ quốc tế.
• Các định chế tài chính và cơ quan lập pháp cần nhanh chóng phối hợp hành động nhằm hoàn thiện thể chế, tạo đòn bẩy vững chắc thúc đẩy năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG VÀ BẢO LÃNH QUỐC TẾ 1. Những lý luận chung về bảo lãnh ngân hàng 1. Khái niệm bảo lãnh ngân hàng Từ thời Hy Lạp cổ, hoạt động bảo lãnh đã bắt đầu xuất hiện trong các giao dịch nhỏ lẻ, sơ khai. Bảo lãnh lần đầu tiên xuất hiện tại Hoa Kỳ và Tây Âu vào những năm 60 của thế kỷ XX trong những giao dịch nội địa và bắt đầu được sử dụng trong thương mại quốc tế từ những năm 70.

Trước nhu cầu tăng cường giao lưu hợp tác quốc tế, số lượng các hợp đồng thương mại có giá trị lớn xuất hiện ngày càng nhiều. Lúc này, nhu cầu về biện pháp bảo đảm là vô cùng cần thiết đối với các chủ thể khi họ không tin tưởng lẫn nhau. Đáp ứng nhu cầu này, ngân hàng đã phát hành các bảo lãnh độc lập, phổ biến trong các giao dịch kinh tế giữa khu vực Trung Đông và các quốc gia Tây Âu. Việt Nam chính thức bước vào thời kỳ hội nhập kinh tế khu vực và thế giới từ những năm 90, do đó sự hình thành của bảo lãnh ngân hàng là một tất yếu khách quan.

Từ những năm 1994-1995, hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam đã dần trở nên hoàn thiện hơn nhờ việc ban hành những hướng dẫn, quy định của Nhà nước. Với tốc độ tăng trưởng của hoạt động kinh tế, doanh số bảo lãnh tại các NHTM cũng không ngừng tăng lên với các hình thức ngày càng đa dạng, chất lượng dịch vụ được nâng cao. Kể từ khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO, cơ hội hợp tác mở rộng thương mại ngày càng tăng tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của hoạt động bảo lãnh quốc tế. Bảo lãnh ngân hàng là khái niệm được nhắc đến khá nhiều trong các văn bản pháp luật, thông lệ quốc tế hay các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước.

Tại Việt Nam, các văn bản, tài liệu nghiên cứu về bảo lãnh ngân hàng hầu hết được xây dựng dựa trên nền tảng của Bộ luật dân sự. Theo Điều 335, Bộ luật Dân sự 2015: “Bảo lãnh là việc người thứ ba (sau đây gọi là bên bảo lãnh) cam kết với bên có quyền (sau đây gọi là bên nhận bảo lãnh) sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ (sau đây gọi là bên được bảo lãnh), nếu khi đến thời hạn thực hiện nghĩa vụ mà bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ. 9 Điều 4, Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 và Văn bản hợp nhất 07/VBHN- VPQH ngày 12/12/2017 cũng quy định: “Bảo lãnh ngân hàng là hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng cam kết với bên nhận bảo lãnh về việc tổ chức tín dụng sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng khi khách hàng không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết; khách hàng phải nhận nợ và hoàn trả cho tổ chức tín dụng theo thỏa thuận”. Khái niệm về bảo lãnh ngân hàng tiếp tục được hoàn thiện tại Điều 3, Thông tư 07/2015/TT-NHNN ngày 25/6/2015: “Bảo lãnh ngân hàng là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên bảo lãnh cam kết với bên nhận bảo lãnh về việc sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh khi bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ được cam kết với bên nhận bảo lãnh; bên được bảo lãnh phải nhận nợ và hoàn trả cho bên bảo lãnh”.

Văn bản hợp nhất số 09/VBHN-NHNN ngày 06/10/2017 cũng chỉ ra: “Bảo lãnh ngân hàng là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên bảo lãnh cam kết với bên nhận bảo lãnh về việc sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh khi bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận bảo lãnh; bên được bảo lãnh phải nhận nợ và hoàn trả cho bên bảo lãnh”. Như vậy, định nghĩa về bảo lãnh ngân hàng tại Văn bản hợp nhất số 09/VBHN-NHNN ngày 06/10/2017 không có sự thay đổi so với quy định cũ tại Thông tư 07/2015/TT-NHNN. Đối với pháp luật quốc tế, Điều 2, URDG 758 (ICC 2010) quy định: “Bảo lãnh theo yêu cầu hoặc bảo lãnh là bất kỳ cam kết nào được ký, dù được gọi tên hoặc mô tả thế nào, để chuẩn bị cho việc thanh toán dựa trên việc xuất trình một yêu cầu phù hợp”. Từ các định nghĩa từ pháp luật quốc tế cũng như trong nước, ta có thể rút ra kết luận bảo lãnh ngân hàng là cam kết của TCTD (bên thứ ba ngoài quan hệ hợp đồng giữa hai bên) về việc thực hiện nghĩa vụ thay cho bên được bảo lãnh trong trường hợp bên bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết và được thể hiện bằng văn bản bảo lãnh của các TCTD.

Đặc điểm của bảo lãnh ngân hàng 1. Bảo lãnh ngân hàng là hoạt động mang tính chất thương mại đặc thù Đầu tiên, về bản chất pháp lý, bảo lãnh ngân hàng là loại giao dịch thương mại (hay hành vi thương mại) đặc thù. Tính chất thương mại trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng của tổ chức tín dụng được thể hiện ở chỗ hoạt động bảo lãnh này vừa do chính các tổ chức tín dụng (với tư cách là một thương nhân) thực hiện trên thị trường nhằm mục tiêu thu lợi nhuận, vừa có tính chất chuyên nghiệp như một ngành nghề kinh doanh. Cũng do tính chất thương mại của hoạt động bảo lãnh ngân hàng mà hoạt động này bắt buộc phải làm thủ tục đăng kí kinh doanh tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.

Bảo lãnh ngân hàng mang tính độc lập Tính độc lập của bảo lãnh ngân hàng được thể hiện qua hai khía cạnh sau: Thứ nhất, bảo lãnh ngân hàng độc lập so với giao dịch cơ sở. Trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng, giao dịch cơ sở là hợp đồng được ký kết giữa bên được bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh, có thể bao gồm hợp đồng mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ hay xây dựng,… Mặc dù bảo lãnh ngân hàng được thiết lập dựa trên giao dịch cơ sở, nhằm đảm bảo cho việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của các bên trong giao dịch cơ sở nhưng việc thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh chỉ phụ thuộc vào các điều kiện và điều khoản được quy định trong cam kết bảo lãnh của ngân hàng. Khi các điều khoản và điều kiện trên cam kết bảo lãnh được đáp ứng, bên bảo lãnh có trách nhiệm thanh toán đối với bên nhận bảo lãnh mà không cần xem xét đến tình hình thực hiện giao dịch cơ sở. Tính độc lập của bảo lãnh ngân hàng đem đến sự bảo đảm đối với bên nhận bảo lãnh cũng như thuận lợi cho ngân hàng trong việc kiểm tra chứng từ xuất trình.

Thứ hai, tính độc lập của bảo lãnh ngân hàng còn thể hiện ở trách nhiệm thanh toán của bên bảo lãnh. Trách nhiệm thanh toán của bên bảo lãnh hoàn toàn độc lập với quan hệ giữa bên bảo lãnh với bên được bảo lãnh. Bên bảo lãnh không thể đưa ra những lý do thuộc về quan hệ giữa họ với người được bảo lãnh để từ chối hoặc trì hoãn việc thanh toán nếu như chứng từ thanh toán do bên nhận bảo lãnh 11 xuất trình hoàn toàn phù hợp với điều khoản và điều kiện quy định tại cam kết bảo lãnh. Bảo lãnh ngân hàng là giao dịch được xác lập và thực hiện dựa trên chứng từ Đặc điểm này của BLNH thể hiện ở chỗ việc phát hành cam kết bảo lãnh của bên bảo lãnh, việc yêu cầu thanh toán của bên nhận bảo lãnh hoặc việc thực hiện cam kết bảo lãnh đều phải được lập thành văn bản.

Những văn bản này không chỉ là bằng chứng chứng minh quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia giao dịch bảo lãnh mà còn là cơ sở pháp lý để các bên thực hiện được quyền và nghĩa vụ của mình đối với bên kia. Chẳng hạn, khi bên nhận bảo lãnh yêu cầu thanh toán, họ phải xuất trình các chứng từ phù hợp với nội dung cam kết bảo lãnh; ngược lại, bên bảo lãnh cũng phải dựa vào nội dung văn bản bảo lãnh và đối chiếu với chứng từ do người nhận bảo lãnh xuất trình để xác định việc đòi tiền của bên nhận bảo lãnh có hợp lệ hay không và mình có phải trả tiền theo yêu cầu đòi tiền đó hay không. Các chứng từ quan trọng nhất trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng gồm có: hợp đồng/ thoả thuận cấp bảo lãnh, cam kết bảo lãnh, yêu cầu thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh. Tất cả những nội dung thay đổi liên quan đến các chứng từ này đều phải được lập thành văn bản và thông báo đến các bên liên quan.

Bảo lãnh ngân hàng là giao dịch không thể đơn phương hủy ngang Tính chất không thể hủy ngang của BLNH thể hiện ở chỗ sau khi cam kết bảo lãnh đã được phát hành hợp lệ thì người bảo lãnh không có quyền tuyên bố đơn phương hủy bỏ cam kết bảo lãnh trừ khi nó được sự đồng ý của người nhận bảo lãnh. Đây là một đặc điểm của bảo lãnh ngân hàng được thừa nhận rộng rãi theo thông lệ quốc tế và pháp luật của nhiều quốc gia trên thế giới. Bảo lãnh ngân hàng là một hoạt động ngoại bảng Bảo lãnh ngân hàng là một nghiệp vụ tín dụng của tổ chức cung ứng, tuy nhiên nó lại được quản lý như một hoạt động ngoại bảng. Bản chất của bảo lãnh ngân hàng là một hình thức tài trợ thông qua uy tín.

Khi phát hành một cam kết bảo lãnh, bảng cân đối tài sản của ngân hàng không hề thay đổi. Do đó, bảo lãnh ngân hàng được coi là một hoạt động ngoại bảng. Đồng thời, tổ chức phát hành cũng 12 không cần phải trích lập dự phòng rủi ro đối với dư nợ cấp bảo lãnh. Tuy nhiên, trong trường hợp bên nhận bảo lãnh xuất trình chứng từ yêu cầu thanh toán theo các điều khoản được quy định trên cam kết bảo lãnh, ngân hàng sẽ phải sử dụng nguồn vốn của mình để thực hiện nghĩa vụ đối với bên nhận bảo lãnh.

Nếu bên được bảo lãnh chưa hoàn trả ngay cho ngân hàng, ngân hàng sẽ yêu cầu bên được bảo lãnh nhận nợ bắt buộc. Khi đó, nghiệp vụ bảo lãnh sẽ tác động đến bảng cân đối tài sản của ngân hàng, ảnh hưởng đến các chỉ tiêu tài chính cũng như tính thanh khoản của ngân hàng. Do đó, mặc dù là một hoạt động ngoại bảng, bảo lãnh ngân hàng vẫn phải được quản lý và giám sát chặt chẽ.