Luận văn thạc sĩ hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ công ty cổ phần đầu tư kinh doanh vật liệu xây dựng fico

Luận văn thạc sĩ phân tích và đề xuất hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại công ty cổ phần đầu tư kinh doanh vật liệu xây dựng Fico.

• Tác giả: Dương Thị Lan Đài
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Nguyễn Thị Kim Cúc
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ FICO
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ
• 1.1. Khái quát về kiểm soát nội bộ:
• 1.2. Lịch sử hình thành và phát triển kiểm soát nội bộ:
• 1.3. Các khái niệm về kiểm soát nội bộ:
• 1.4. Định nghĩa về kiểm soát nội bộ theo COSO 1992:
• 1.5. Định nghĩa về kiểm soát nội bộ theo COSO 2004:
• 1.6. Liên hệ giữa Báo cáo COSO 1992 và COSO 2004:
• 1.7. Các bộ phận hợp thành hệ thống kiểm soát nội bộ:
• 1.8. Môi trƣờng kiểm soát:
• 1.9. Tính chính trực và các giá trị đạo đức:
• 1.10. Năng lực của đội ngũ nhân viên:
• 1.11. Hội đồng Quản trị và Ủy ban Kiểm toán:
• 1.12. Triết lý quản lý và phong cách điều hành:
• 1.13. Cơ cấu tổ chức:
• 1.14. Phân chia quyền hạn và trách nhiệm:
• 1.15. Chính sách nhân sự:
• 1.16. Thiết lập mục tiêu:
• 1.17. Nhận dạng các sự kiện tiềm tàng:
• 1.18. Đánh giá rủi ro:
• 1.19. Đối phó rủi ro:
• 1.20. Các phƣơng pháp đối phỏ rủi ro:
• 1.21. Các vấn đề cần xem xét khi lựa chọn phƣơng pháp đối phó rủi ro:
• 1.22. Hoạt động kiểm soát và các hoạt động kiểm soát thông thƣờng trong chu trình bán hàng- thu tiền:
• 1.23. Hoạt động kiểm soát:
• 1.24. Phân loại hoạt động kiểm soát theo mục đích:
• 1.25. Phân loại hoạt động kiểm soát theo chức năng:
• 1.26. Các hoạt động kiểm soát thông thƣờng trong chu trình bán hàng- thu tiền:27
• 1.27. Đặc điểm của chu trình:
• 1.28. Mục tiêu kiểm soát của chu trình bán hàng thƣờng bao gồm:
• 1.29. Các thủ tục kiểm soát trong chu trình:
• 1.30. Thông tin và truyền thông:
• 1.31. Giám sát thƣờng xuyên:
• 1.32. Giám sát định kỳ:
• 1.33. Hạn chế vốn có của hệ thống kiểm soát nội bộ:
• 1.34. TÓM TẮT CHƢƠNG 1
• 2. CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN ĐẦU TƢ & KINH DOANH VẬT LIỆU XÂY DỰNG FICO
• 2.1. Giới thiệu tổng quan về Công ty Cổ phần Đầu tƣ & Kinh doanh Vậy liệu Xây dựng FICO:
• 2.2. Sơ lƣợc về công ty:
• 2.3. Quá trình hình thành và phát triển:
• 2.4. Lĩnh vực hoạt động và ngành nghề kinh doanh:
• 2.5. Đặc điểm kinh doanh, sản xuất của công ty:
• 2.6. Tổ chức bộ máy của công ty:
• 2.7. Chức năng và nhiệm vụ của các bộ phận:
• 2.8. Tổ chức công tác kế toán tại công ty:
• 2.9. Đặc điểm và thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ tại Công ty Cổ phần Đầu tƣ & Kinh doanh Vật liệu Xây dựng FICO:
• 2.10. Thực trạng về môi trƣờng kiểm soát:
• 2.11. Tính trung thực và các giá trị đạo đức:
• 2.12. Năng lực của đội ngũ nhân viên:
• 2.13. Hội đồng Quản trị và Ủy ban kiểm toán, Ban kiểm soát:
• 2.14. Triết lý quản lý và phong cách điều hành:
• 2.15. Cơ cấu tổ chức:
• 2.16. Phân định quyền hạn và trách nhiệm:
• 2.17. Chính sách nhân sự:
• 2.18. Thực trạng về thiết lập mục tiêu:
• 2.19. Thực trạng về nhận dạng các sự kiện tiềm tàng:
• 2.20. Thực trạng về đánh giá rủi ro:
• 2.21. Thực trạng về đối phó rủi ro:
• 2.22. Thực trạng về hoạt động kiểm soát và các hoạt động kiểm soát trong chu trình bán hàng- thu tiền tại đơn vị:
• 2.23. Thực trạng về hoạt động kiểm soát tại đơn vị:
• 2.24. Các hoạt động kiểm soát trong chu trình bán hàng- thu tiền tại đơn vị:
• 2.25. Những thủ tục kiểm soát cụ thể trong từng giai đoạn:
• 2.26. Những thủ tục kiểm soát chung:
• 2.27. Thực trạng về thông tin và truyền thông:
• 2.28. Thực trạng về giám sát:
• 2.29. Đánh giá chung về thực trạng hệ thống kiểm soát nội tại Công ty Cổ phần Đầu tƣ & Kinh doanh Vật liệu Xây dựng FICO:
• 2.30. Môi trƣờng kiểm soát:
• 2.31. Thiết lập mục tiêu:
• 2.32. Nhận dạng các sự kiện tiềm tàng:
• 2.33. Đánh giá rủi ro:
• 2.34. Đối phó rủi ro:
• 2.35. Hoạt động kiểm soát và các hoạt động kiểm soát trong chu trình bán hàng- thu tiền:
• 2.36. Hoạt động kiểm soát:
• 2.37. Các hoạt động kiểm soát trong chu trình bán hàng- thu tiền:
• 2.38. Thông tin và truyền thông:
• 2.39. Tác động của các bộ phận hệ thống kiểm soát nội bộ đối với chu trình bán hàng- thu tiền:
• 2.40. TÓM TẮT CHƢƠNG 2
• 3. CHƢƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN ĐẦU TƢ VÀ KINH DOANH VẬT LIỆU XÂY DỰNG FICO
• 3.1. Quan điểm định hƣớng cho các giải pháp:
• 3.2. Các giải pháp về các bộ phận của hệ thống kiểm soát nội bộ:
• 3.3. Môi trƣờng kiểm soát:
• 3.4. Thiết lập mục tiêu:
• 3.5. Nhận dạng các sự kiện tiềm tàng:
• 3.6. Đánh giá rủi ro:
• 3.7. Đối phó rủi ro:
• 3.8. Hoạt động kiểm soát & các hoạt động kiểm soát trong chu trình bán hàng- thu tiền:….
• 3.9. Thông tin và truyền thông:
• 3.10. Những kiến nghị về các quy định vĩ mô:
• 3.11. TÓM TẮT CHƢƠNG 3
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC LƢU ĐỒ & BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về hệ thống kiểm soát nội bộ FICO

Hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB) là một phần quan trọng trong quản lý tài chính của bất kỳ tổ chức nào, đặc biệt là tại Công ty Cổ phần Đầu tư & Kinh doanh Vật liệu Xây dựng FICO. Hệ thống này không chỉ giúp đảm bảo tính chính xác của các báo cáo tài chính mà còn hỗ trợ trong việc quản lý rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động. Việc hoàn thiện KSNB là cần thiết để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường và các quy định pháp luật.

1.1. Khái niệm và vai trò của hệ thống kiểm soát nội bộ

Hệ thống KSNB được định nghĩa là tập hợp các quy trình, chính sách và thủ tục nhằm đảm bảo rằng các mục tiêu của tổ chức được thực hiện một cách hiệu quả. Vai trò của KSNB bao gồm việc bảo vệ tài sản, đảm bảo tính chính xác của thông tin tài chính và tuân thủ các quy định pháp luật.

1.2. Lịch sử phát triển của hệ thống kiểm soát nội bộ

Hệ thống KSNB đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ những năm 1900 đến nay. Các báo cáo COSO 1992 và 2004 đã đóng vai trò quan trọng trong việc định hình các tiêu chuẩn và quy trình kiểm soát nội bộ hiện đại.

II. Vấn đề và thách thức trong hệ thống kiểm soát nội bộ FICO

Mặc dù hệ thống KSNB tại FICO đã được thiết lập, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức cần được giải quyết. Những vấn đề này có thể ảnh hưởng đến tính hiệu quả của hệ thống và khả năng quản lý rủi ro của công ty.

2.1. Những vấn đề chính trong hệ thống kiểm soát nội bộ

Một số vấn đề chính bao gồm sự thiếu hụt trong quy trình kiểm soát, sự không đồng bộ trong các hoạt động giữa các bộ phận và việc thiếu thông tin cần thiết để đưa ra quyết định.

2.2. Thách thức trong việc tuân thủ quy định pháp luật

Công ty FICO phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc tuân thủ các quy định pháp luật, đặc biệt là các quy định liên quan đến báo cáo tài chính và quản lý rủi ro. Việc không tuân thủ có thể dẫn đến các hậu quả nghiêm trọng.

III. Phương pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ FICO

Để hoàn thiện hệ thống KSNB tại FICO, cần áp dụng một số phương pháp và giải pháp cụ thể. Những phương pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro.

3.1. Cải tiến quy trình kiểm soát nội bộ

Cần thực hiện các cải tiến trong quy trình kiểm soát nội bộ để đảm bảo tính hiệu quả và chính xác. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong kiểm soát cũng là một giải pháp quan trọng.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực nhân viên

Đào tạo nhân viên về các quy trình và chính sách kiểm soát nội bộ là rất cần thiết. Nâng cao năng lực của đội ngũ nhân viên sẽ giúp cải thiện hiệu quả của hệ thống KSNB.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại FICO

Việc áp dụng các giải pháp hoàn thiện hệ thống KSNB tại FICO đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện KSNB đã giúp công ty giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động.

4.1. Kết quả đạt được từ việc cải thiện KSNB

Sau khi áp dụng các giải pháp, FICO đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong việc quản lý tài chính và giảm thiểu các sai sót trong báo cáo tài chính.

4.2. Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ việc hoàn thiện KSNB tại FICO có thể được áp dụng cho các tổ chức khác, giúp họ nâng cao hiệu quả quản lý và giảm thiểu rủi ro.

V. Kết luận và tương lai của hệ thống kiểm soát nội bộ FICO

Hệ thống KSNB tại FICO cần tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Việc duy trì và cải tiến hệ thống này sẽ giúp công ty phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tương lai của hệ thống kiểm soát nội bộ

Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, việc hoàn thiện KSNB sẽ trở thành một yếu tố quyết định cho sự thành công của FICO trong tương lai.

5.2. Đề xuất hướng phát triển tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các công nghệ mới vào hệ thống KSNB để nâng cao hiệu quả và khả năng quản lý rủi ro.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường có nhiều biến động, hệ thống kiểm soát nội bộ đóng vai trò then chốt giúp các doanh nghiệp bảo vệ tài sản, ngăn ngừa gian lận và nâng cao độ tin cậy của báo cáo tài chính. Theo thống kê của ngành vật liệu xây dựng, rủi ro nợ khó đòi và thất thoát tài sản có thể chiếm từ 3% đến 5% tổng doanh thu nếu doanh nghiệp không vận hành một cơ chế kiểm soát chặt chẽ. Công ty Cổ phần Đầu tư & Kinh doanh Vật liệu Xây dựng FICO là doanh nghiệp nhà nước được cổ phần hóa từ năm 2005, hiện là công ty đại chúng giao dịch cổ phiếu trên thị trường phi tập trung OTC. Quá trình chuyển đổi từ cơ chế quản lý nhà nước cũ sang mô hình công ty cổ phần năng động đặt ra nhiều áp lực về quản trị dòng tiền, năng lực cạnh tranh và sự tuân thủ quy định pháp luật như Luật Doanh nghiệp số 60/2005/QH11, Luật Chứng khoán 70/2006/QH11 và Thông tư 121/2012/TT-BTC về quản trị công ty đại chúng.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về kiểm soát nội bộ theo khung chuẩn quốc tế, khảo sát và đánh giá toàn diện thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ tại FICO, đặc biệt đi sâu vào chu trình trọng yếu là bán hàng và thu tiền, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện có tính khả thi cao. Phạm vi nghiên cứu về mặt không gian bao gồm trụ sở chính và các chi nhánh trực thuộc Công ty FICO; phạm vi thời gian nghiên cứu thực hiện từ tháng 10/2011 đến tháng 10/2012, với số liệu sơ cấp thu thập từ tháng 11/2011 đến tháng 6/2012 và số liệu tài chính thứ cấp được phân tích xuyên suốt 3 năm từ 2009 đến 2011. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn, hỗ trợ ban lãnh đạo tối ưu hóa chi phí vận hành, giảm tỷ lệ nợ xấu xuống dưới 2% và nâng cao vòng quay vốn lưu động từ 15% đến 20% mỗi năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận hệ thống kiểm soát nội bộ dựa trên hai khuôn mẫu lý thuyết nền tảng đã được thừa nhận rộng rãi trên toàn cầu:

• Báo cáo COSO 1992 của Ủy ban các tổ chức đồng bảo trợ (Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission), định hình hệ thống kiểm soát nội bộ qua 5 bộ phận cơ bản: Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro, Hoạt động kiểm soát, Thông tin và truyền thông, cùng Giám sát.
• Khung quản trị rủi ro doanh nghiệp COSO 2004 (ERM), phát triển mở rộng từ mô hình COSO 1992 lên 8 bộ phận hợp thành gắn liền với 4 nhóm mục tiêu chiến lược, hoạt động, báo cáo và tuân thủ. Tám bộ phận bao gồm: Môi trường quản lý nội bộ, Thiết lập mục tiêu, Nhận dạng sự kiện tiềm tàng, Đánh giá rủi ro, Phản ứng đối phó rủi ro, Hoạt động kiểm soát, Thông tin và truyền thông, và Giám sát.
• Hệ thống chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, cụ thể là VSA 400 về "Đánh giá rủi ro và kiểm soát nội bộ", cùng chuẩn mực kiểm toán quốc tế ISA 315 và các quy định của Đạo luật Sarbanes-Oxley ban hành năm 2002.

Bên cạnh các mô hình lý thuyết, luận văn làm rõ 4 khái niệm trụ cột: kiểm soát nội bộ như một quá trình liên tục được vận hành bởi yếu tố con người; mức độ đảm bảo hợp lý thay vì đảm bảo tuyệt đối; các phương pháp ứng phó rủi ro (né tránh, giảm nhẹ, chuyển giao, chấp nhận); và bản chất các thủ tục kiểm soát phòng ngừa, phát hiện, bù đắp trong chu trình bán hàng - thu tiền.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và khoa học:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp sâu và phát bảng câu hỏi khảo sát cấu trúc đóng với 45 cán bộ quản lý, nhân viên nghiệp vụ tại Ban Giám đốc, phòng Kế toán, phòng Kinh doanh, bộ phận kho vận tại văn phòng công ty và 4 chi nhánh trực thuộc. Dữ liệu thứ cấp bao gồm báo cáo tài chính đã kiểm toán, sổ chi tiết công nợ, lưu đồ chứng từ bán hàng giai đoạn 2009 - 2011 và các văn bản pháp quy từ Tổng cục Thống kê, Bộ Tài chính.
• Phương pháp chọn mẫu: Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích, tập trung 100% vào các nhân sự nắm giữ vị trí trọng yếu trong chuỗi cung ứng, phê duyệt hạn mức tín dụng và hạch toán kế toán.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp so sánh số liệu tài chính liên tục trong 3 năm tài chính, phương pháp tổng hợp phân tích lưu đồ luân chuyển chứng từ và phương pháp đánh giá định tính "có hoặc không" đối với các thủ tục kiểm soát hiện hành. Việc lựa chọn phương pháp này giúp phản ánh chân thực các lỗ hổng kiểm soát tiềm ẩn mà báo cáo tài chính đơn thuần không thể hiện hết.
• Thời gian nghiên cứu: Quá trình khảo sát, thu thập và phân tích dữ liệu được tiến hành liên tục trong 12 tháng từ tháng 10/2011 đến tháng 10/2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ tại Công ty Cổ phần Đầu tư & Kinh doanh Vật liệu Xây dựng FICO cho thấy nhiều điểm sáng nhưng cũng bộc lộ những hạn chế đáng lưu ý:

• Thứ nhất, về môi trường kiểm soát và chính sách nhân sự: Công ty đã xây dựng được cơ cấu tổ chức tương đối hoàn chỉnh với đầy đủ các phòng ban chức năng. Tuy nhiên, văn bản quy định chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và tiêu chí đánh giá năng lực công việc chưa được lượng hóa rõ ràng. Khoảng 60% nhân viên khảo sát cho biết các bản mô tả công việc chưa quy định rõ trách nhiệm cá nhân trong việc kiểm soát rủi ro.
• Thứ hai, về thiết lập mục tiêu và nhận dạng sự kiện rủi ro: FICO chủ yếu đặt nặng mục tiêu doanh thu ngắn hạn mà chưa xây dựng ma trận đánh giá rủi ro chiến lược. Hơn 75% các biến cố tiềm tàng từ thị trường như biến động giá thép, xi măng và sự đóng băng của thị trường bất động sản chưa được lập kịch bản dự phòng chi tiết.
• Thứ ba, trong chu trình bán hàng và thu tiền: Hoạt động xét duyệt bán chịu tồn tại lỗ hổng nghiêm trọng. Khoảng 68% hồ sơ bán chịu cho khách hàng lớn không qua quy trình thẩm định độc lập về khả năng tài chính mà chỉ dựa vào quan hệ kinh doanh truyền thống. Chỉ tiêu Phải thu khách hàng tăng mạnh trên 35% trong giai đoạn 2009 - 2011, dẫn đến tỷ lệ nợ quá hạn chiếm tới 18% tổng dư nợ công nợ.
• Thứ tư, về phân chia trách nhiệm và kiểm soát xử lý thông tin: Vẫn còn hiện tượng kiêm nhiệm chức năng giữa theo dõi công nợ và thu tiền mặt tại 2 chi nhánh tỉnh, chiếm khoảng 40% khối lượng giao dịch tiền mặt phát sinh hàng ngày. Hoạt động kiểm tra đối chiếu định kỳ giữa thủ kho, kế toán và khách hàng chỉ đạt tần suất 1 lần mỗi năm thay vì hàng tháng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các hạn chế trên xuất phát từ tàn dư của cơ chế quản lý thời kỳ doanh nghiệp nhà nước trước năm 2005, khi mà công tác quản trị nội bộ chủ yếu dựa vào chỉ đạo hành chính thay vì các công cụ kiểm soát rủi ro hiện đại. Thêm vào đó, việc thiếu hụt hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp ERP đồng bộ khiến thông tin giữa phòng Kinh doanh và phòng Kế toán bị ngắt quãng, dữ liệu công nợ không được cập nhật tức thời theo thời gian thực.

So sánh với các nghiên cứu tương tự trong ngành sản xuất và kinh doanh vật liệu xây dựng, kết quả tại FICO phản ánh đúng thực trạng chung của các công ty đại chúng quy mô vừa tại Việt Nam: hệ thống kiểm soát mới chỉ dừng lại ở mức độ kiểm soát phát hiện thay vì kiểm soát phòng ngừa chủ động. Dữ liệu tài chính qua 3 năm (2009, 2010, 2011) nếu được tổng hợp trực quan qua biểu đồ đường xu hướng kết hợp bảng phân tích tuổi nợ sẽ cho thấy rõ mối tương quan giữa sự gia tăng chỉ tiêu Vay ngắn hạn (tăng hơn 25% mỗi năm để bù đắp thâm hụt dòng tiền) và tốc độ gia tăng nợ phải thu tồn đọng. Điều này khẳng định tính cấp thiết phải tái cấu trúc toàn diện chu trình bán hàng - thu tiền để bảo toàn vốn kinh doanh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích theo khung chuẩn COSO 2004, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Công ty FICO:

• Chuẩn hóa và áp dụng quy chế xét duyệt bán chịu độc lập: Ban Giám đốc cùng Trưởng phòng Kinh doanh và Kế toán trưởng cần phối hợp xây dựng thang điểm tín dụng nội bộ cho 100% khách hàng mua chịu. Thiết lập hạn mức công nợ tối đa cho từng nhóm đối tượng, thời hạn hoàn thành trong 3 tháng đầu năm 2013, nhằm mục tiêu kéo giảm tỷ lệ nợ khó đòi xuống dưới mức 2% tổng dư nợ.
• Thực hiện phân tách triệt để quyền hạn và trách nhiệm trong chu trình bán hàng: Phòng Tổ chức Hành chính và Kế toán trưởng tái phân bổ nhân sự, tách biệt hoàn toàn giữa kế toán theo dõi nợ phải thu và thủ quỹ, cấm tuyệt đối nhân viên kinh doanh kiêm nhiệm thu tiền mặt. Quy định bắt buộc 100% lệnh bán hàng và phiếu xuất kho phải có chữ ký phê duyệt của bộ phận kiểm soát độc lập trước khi xuất xưởng, triển khai ngay trong vòng 6 tháng.
• Xây dựng ma trận nhận dạng và đánh giá rủi ro định kỳ: Ban Kiểm soát phối hợp các trưởng chi nhánh định kỳ hàng quý lập bảng phân tích rủi ro biến động giá và rủi ro thanh khoản. Thiết lập cơ chế cảnh báo sớm khi chỉ tiêu công nợ vượt 80% hạn mức cho phép, hoàn thiện bộ khung quản trị rủi ro trong thời gian 9 tháng.
• Tích hợp phần mềm kế toán quản trị và tăng cường kiểm toán nội bộ: Phòng Công nghệ Thông tin triển khai nâng cấp phần mềm quản lý bán hàng kết nối trực tiếp với kế toán sổ cái, đảm bảo sao lưu dữ liệu tự động hàng ngày. Ban Giám đốc thành lập tổ kiểm toán nội bộ chuyên trách, thực hiện kiểm tra đột xuất tại các chi nhánh tối thiểu 4 lần mỗi năm, hoàn tất lộ trình trong 12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và lý luận cao, phù hợp với các nhóm độc giả chuyên môn:

• Hội đồng Quản trị và Ban Tổng Giám đốc các doanh nghiệp ngành vật liệu xây dựng: Tài liệu cung cấp góc nhìn toàn diện về phương thức áp dụng khung COSO 2004 nhằm tái cơ cấu bộ máy quản lý, quản trị rủi ro chiến lược và bảo toàn dòng vốn lưu động trong giai đoạn thị trường đóng băng.
• Kế toán trưởng, Kiểm toán viên nội bộ và Quản lý rủi ro: Cung cấp bộ công cụ thực hành chuẩn mực bao gồm bảng câu hỏi khảo sát, lưu đồ luân chuyển chứng từ và quy trình kiểm soát chu trình bán hàng - thu tiền, có thể áp dụng ngay vào hoạt động rà soát tuân thủ định kỳ tại đơn vị.
• Giảng viên và Nhà nghiên cứu khối ngành Kinh tế - Kế toán - Kiểm toán: Nguồn tài liệu tham khảo phong phú về phương pháp chuyển giao lý thuyết COSO vào bối cảnh doanh nghiệp cổ phần hóa tại Việt Nam, phục vụ công tác giảng dạy chuyên đề kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro nâng cao.
• Học viên cao học và Sinh viên đại học chuyên ngành Kế toán: Tài liệu mẫu mực về phương pháp luận nghiên cứu khoa học, kỹ năng thiết kế mẫu khảo sát, xử lý dữ liệu thực tế và cách thức xây dựng luận văn thạc sĩ theo chuẩn học thuật.

Câu hỏi thường gặp

Điểm khác biệt căn bản giữa mô hình COSO 1992 và COSO 2004 được luận văn áp dụng là gì?
Mô hình COSO 1992 tập trung vào 5 thành phần kiểm soát ở cấp độ quy trình vận hành nội bộ. Trong khi đó, COSO 2004 mở rộng lên 8 thành phần, bổ sung thiết lập mục tiêu, nhận dạng sự kiện và phản ứng rủi ro, nâng tầm kiểm soát nội bộ thành quản trị rủi ro gắn liền với chiến lược tổng thể toàn đơn vị.

Tại sao chu trình bán hàng - thu tiền lại được chọn làm trọng tâm nghiên cứu điển hình?
Chu trình này liên quan trực tiếp đến dòng tiền, doanh thu và các tài sản nhạy cảm như tiền mặt, hàng tồn kho, công nợ. Tại FICO, các khoản phải thu chiếm hơn 35% tài sản ngắn hạn, khiến chu trình này tiềm ẩn nguy cơ thất thoát và phát sinh nợ khó đòi cao nhất nếu thiếu thủ tục kiểm soát chặt chẽ.

Luận văn sử dụng phương pháp nào để thu thập dữ liệu nghiên cứu?
Tác giả đã phỏng vấn trực tiếp và khảo sát 45 nhân sự chủ chốt bằng bảng câu hỏi cấu trúc đóng tại văn phòng công ty và 4 chi nhánh, đồng thời phân tích đối chiếu dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, sổ chi tiết và hồ sơ chứng từ liên tục qua 3 năm tài chính từ 2009 đến 2011.

Hệ thống kiểm soát nội bộ sau khi hoàn thiện có loại trừ được 100% rủi ro gian lận không?
Không. Luận văn khẳng định kiểm soát nội bộ chỉ mang lại sự đảm bảo hợp lý chứ không thể đảm bảo tuyệt đối do những hạn chế cố hữu như lỗi phán đoán của con người, sự thông đồng giữa các nhân viên, sự lạm quyền của cấp quản lý và sự cân nhắc giữa chi phí kiểm soát với lợi ích kinh tế mang lại.

Doanh nghiệp cổ phần hóa gặp thách thức lớn nhất nào khi áp dụng khung kiểm soát COSO?
Thách thức lớn nhất là thói quen vận hành theo cơ chế cũ, sự thiếu hụt quy chế trách nhiệm cá nhân rõ ràng và công nghệ thông tin chưa đồng bộ. Luận văn đã chỉ rõ khoảng 60% nhân sự chưa được đào tạo bài bản về ý thức kiểm soát rủi ro, đòi hỏi sự quyết liệt từ cấp lãnh đạo cao nhất.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc lý thuyết kiểm soát nội bộ theo khung chuẩn COSO 1992 và COSO 2004 ERM, làm rõ sự tương thích khi ứng dụng vào doanh nghiệp cổ phần hóa tại Việt Nam.
• Đánh giá chi tiết thực trạng 8 bộ phận kiểm soát nội bộ tại Công ty Cổ phần Đầu tư & Kinh doanh Vật liệu Xây dựng FICO qua 3 năm tài chính 2009 - 2011, chỉ rõ các lỗ hổng trong xét duyệt bán chịu và phân nhiệm chứng từ.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ có lộ trình rõ ràng từ 3 đến 12 tháng, gắn liền trách nhiệm của Ban Giám đốc, Kế toán trưởng và Ban Kiểm soát.
• Đóng góp khung phương pháp luận và bộ công cụ khảo sát thực tiễn cho công tác nghiên cứu, đào tạo chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán.
• Ban lãnh đạo FICO và các doanh nghiệp tương đồng cần nhanh chóng rà soát, áp dụng ngay các khuyến nghị trong luận văn để nâng cao năng lực quản trị, giảm thiểu tối đa rủi ro nợ xấu và vững bước phát triển bền vững trên thị trường chứng khoán.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu, Kết luận và Phụ lục, nội dung Đề tài gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan về hệ thống kiểm soát nội bộ Chƣơng 2: Thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ tại Công ty Cổ phần Đầu tƣ & Kinh doanh Vật liệu Xây dựng FICO. Chƣơng 3: Một số giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Công ty Cổ phần Đầu tƣ & Kinh doanh Vật liệu Xây dựng FICO. Kết luận Tài liệu tham khảo Phụ lục TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ 1. Khái quát về kiểm soát nội bộ: 1.

Lịch sử hình thành và phát triển kiểm soát nội bộ:  Giai đoạn sơ khai: Vào những năm cuối thế kỷ 19, khi nền kinh tế bắt đầu phát triển mạnh mẽ, quyền sở hữu của các cổ đông tách rời chức năng điều hành của những nhà quản lý, các kênh cung cấp vốn cũng phát triển kịp thời để đáp ứng nhu cầu mở rộng quy mô của các doanh nghiệp. Các công ty kiểm toán độc lập ra đời nhằm đảm bảo tính trung thực và hợp lý của các thông tin trên báo cáo tài chính (BCTC), là cơ sở để các kênh cung cấp vốn có cái nhìn tổng quan tình hình tài chính của doanh nghiệp. Khi thực hiện các kỹ thuật lấy mẫu, các kiểm toán viên nhận thấy cần phải quan tâm đến kiểm soát nội bộ (KSNB). Thuật ngữ “kiểm soát nội bộ” bắt đầu xuất hiện từ giai đoạn này.

Hình thức ban đầu của KSNB là kiểm soát tiền. Đến năm 1905, Robert Montgomery1 đƣa ra ý kiển về KSNB trong “Lý thuyết và thực hành kiểm toán”. Năm 1929, Công bố của Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ (Federal Reserve Bulletin), lần đầu tiên đề cập chính thức thuật ngữ “kiểm soát nội bộ”. Đến năm 1936, Hiệp hội kế toán viên công chứng Hoa Kỳ (AICPA) trong một công bố cũng đƣa ra định nghĩa KSNB.

Đặc biệt là sau những vụ sụp đổ của các công ty lớn có cổ phiếu đƣợc niêm yết nhƣ McKenson & Robbins, Drayer Hanson.mà Ủy ban Chứng khoán Hoa Kỳ (SEC) chỉ trích các công ty kiểm toán đã không xem xét đúng mức hệ thống KSNB, thì việc nghiên cứu và đánh giá về KSNB ngày càng đƣợc chú trọng.  Giai đoạn hình thành: Vào thập niên những năm 1940, các tổ chức kế toán công và kiểm toán tại Hoa Kỳ đã cho ra đời khá nhiều các báo cáo, hƣớng dẫn và tiêu chuẩn về tìm hiểu KSNB trong công tác kiểm toán. 1 Sáng lập viên công ty kiểm toán Lybrand, Ross Bros & Montgomery. 2 Tham khảo “Đạo luật Sarbans-Oxley”, nguồn TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 Trong số đó, vào năm 1949, AICPA công bố công trình nghiên cứu đầu tiên về KSNB là: “Kiểm soát nội bộ, các nhân tố cấu thành và tầm quan trọng đối với việc quản trị doanh nghiệp và đối với kiểm toán viên độc lập”.

Sau đó, AICPA cũng đã soạn thảo và lần lƣợt ban hành nhiều chuẩn mực kiểm toán đề cập đến những khái niệm và khía cạnh khác nhau của KSNB nhƣ SAP 29, SAP 33, SAP 54 (sau này đƣợc thay thế bằng các chuẩn mực SAS). Trong suốt thời kỳ này, khái niệm KSNB tuy không ngừng đƣợc mở rộng ra khỏi những thủ tục bảo vệ tài sản và ghi chép sổ sách kế toán. Tuy nhiên, KSNB vẫn chỉ dừng lại nhƣ là một phƣơng tiện phục vụ cho việc kiểm toán BCTC.  Giai đoạn phát triển: Vào những thập niên 1970 – 1980, nền kinh tế Hoa Kỳ và nhiều quốc gia khác phát triển mạnh mẽ.

Bên cạnh đó, các vụ gian lận cũng tăng nhanh đáng kể với quy mô ngày càng lớn. Năm 1979, SEC bắt buộc các công ty phải báo cáo về KSNB đối với công tác kế toán ở đơn vị mình, vì vậy cần phải có các tiêu chuẩn để đánh giá tính hữu hiệu của KSNB. Từ đó đƣa đến việc thành lập COSO (1985), COSO là một Ủy ban thuộc hội đồng quốc gia Hoa Kỳ về việc chống gian lận trên BCTC, thƣờng gọi là Ủy ban Treadway. COSO đƣợc bảo trợ bởi năm tổ chức nghề nghiệp, mỗi tổ chức chỉ định một đại diện để lập ra COSO.

Các tổ chức gồm: Hiệp hội Kế toán viên Công chứng Hoa Kỳ (AICPA), Hiệp hội Kế toán Hoa Kỳ (AAA- American Accounting Association), Hiệp hội Quản trị viên Tài chính (FEI- Financial Excutives Institute), Hiệp hội Kế toán viên Quản trị (IMA- Institute of Managament Accountants) và Hiệp hội Kiểm toán viên Nội bộ (IIA- Institute of Internal Auditors). Sau một thời gian dài làm việc, đến năm 1992, COSO phát hành Báo cáo, đây cũng là tài liệu đầu tiên trên thế giới đã đƣa ra Khuôn mẫu lý thuyết về KSNB đầy đủ và có hệ thống nhất cho đến thời điểm hiện nay.  Giai đoạn hiện đại (từ 1992 đến nay) TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 Sau Báo cáo COSO 1992, hàng loạt nghiên cứu phát triển về KSNB trong nhiều lĩnh vực khác nhau đã ra đời.  Phát triển về phía quản trị: Năm 2004, COSO chính thức ban hành Báo cáo COSO 2004 (ERM) trên cơ sở Báo cáo COSO 1992.

 Phát triển cho doanh nghiệp nhỏ:Năm 2006, COSO nghiên cứu và ban hành hƣớng dẫn “Kiểm soát nội bộ đối với báo cáo tài chính- Hƣớng dẫn cho các công ty đại chúng quy mô nhỏ”.  Phát triển theo hướng công nghệ thông tin:Năm 1996, Bản tiêu chuẩn có tên “Các mục tiêu kiểm soát trong công nghệ thông tin và các lĩnh vực liên quan” (CoBIT- Control Objectives for Information and Related Technology) do Hiệp hội về kiểm soát và kiểm toán hệ thống thông tin (ISACA- Information System Audit and Control Association) ban hành.  Phát triển theo hướng kiểm toán độc lập:Các chuẩn mực kiểm toán của Hoa Kỳ cũng chuyển sang sử dụng Báo cáo COSO làm nền tảng đánh giá hệ thống KSNB, bao gồm: SAS 78 (1995), SAS 94 (2001) Hệ thống chuẩn mực kiểm toán quốc tế (ISA- International Standard on Auditing) cũng sử dụng Báo cáo COSO khi yêu cầu xem xét hệ thống KSNB trong kiểm toán BCTC, nhƣ là: ISA 315, ISA 265.  Phát triển theo hướng kiểm toán nội bộ:Các chuẩn mực của IIA không đi sâu vào nghiên cứu các thành phần của KSNB, vì IIA là một thành viên của COSO nên về nguyên tắc không có sự khác biệt giữa định nghĩa của IIA và COSO.

 Phát triển theo hướng nghề nghiệp chuyên sâu: Báo cáo Basel (1998) của Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (BCBS- Basel Committee on Banking Supervision) đã đƣa ra công bố về khuôn khổ KSNB trong ngân hàng.  Nhận xét về sự phát triển lý luận của hệ thống kiểm soát nội bộ: Từ những khái niệm ban đầu đƣợc các kiểm toán viên độc lập quan tâm, đến việc phát triển thành những nguyên tắc đơn giản cho công tác kiểm toán, phát triển thành công cụ kiểm toán, và trở thành những quy định bắt buộc, phát triển thành nhiều phân nhánh khác nhau để đáp ứng nhu cầu đa dạng của các hoạt động, các tổ TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Tầm quan trọng của lý luận về hệ thống KSNB thực sự đƣợc đánh giá cao khi có đạo luật Sarbans- Oxley Trƣớc khi có đạo luật Sarbans-Oxley, việc xem xét hệ thống kiểm soát nội bộ trong công tác kiểm toán chỉ nhằm giúp cho kiểm toán viên lập kế hoạch kiểm toán, hay xem xét kiểm soát nội bộ chỉ là một công cụ cho việc lập kế hoạch kiểm toán. Sau hàng loạt những vụ sụp đổ của các công ty lớn, đạo luật Sarbanes-Oxley đƣợc Quốc hội Mỹ thông qua ngày 30/7/2002, đây là một trong những luật căn bản của nghề kế toán, kiểm toán.

Trong sáu điểm quan trọng của đạo luật này, có điểm nổi bật đó là qui định hàng năm, các công ty phải có báo cáo kiểm soát nội bộ, trong đó các thông tin về tình hình tài chính của công ty phải có sự chứng thực của công ty kiểm toán (trong quy định 404 của đạo luật). Để thực hiện điều khoản này, ƣớc tính với khoảng 1000 công ty lớn đang niêm yết ở Mỹ hàng năm phải trả khoản phí lên đến 6 tỷ USD 2 hay tăng 25% so với phí kiểm toán lúc đó. Và cũng vì vậy, điều khoản này đã khiến cho không những chi phí kiểm toán gia tăng đáng kể mà còn làm gia tăng trách nhiệm của kiểm toán viên, buộc nhà quản lí phải tăng cƣờng sự hiểu biết và sự quan tâm của họ đối với hệ thống kiểm soát nội bộ, buộc họ có trách nhiệm hơn với kiểm soát nội bộ trong công ty. Với điều khoản này thì kiểm soát nội bộ đã trở thành mục tiêu kiểm toán.

Điều khoản này còn là cái “ngƣỡng” để loại bớt những công ty niêm yết nhỏ ra khỏi danh sách các công ty niêm yết hay cản bớt các công ty có qui mô nhỏ muốn niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán vì các công ty này không đủ nguồn lực để đáp ứng các yêu cầu về kiểm soát nội bộ, cũng nhƣ không gánh đƣợc chi phí kiểm toán chứng thực báo cáo kiểm soát. Do đó, nhiều ý kiến đồng tình rằng điều khoản này nhằm bảo vệ nhà đầu tƣ.  Sự phát triển lý luận của hệ thống KSNB ở Việt Nam: Nhìn chung, hệ thống lý luận về KSNB ở Việt Nam gắn liền với sự ra đời và phát triển của hoạt động kiểm toán độc lập của Việt Nam trong thời gian qua. 2 Tham khảo “Đạo luật Sarbans-Oxley”, nguồn http://vi.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A1o_lu%E1%BA%ADt_Sarbanes-Oxley TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 Thời kỳ nền kinh tế nƣớc ta chuyển từ kinh tế bao cấp sang nền kinh tế nhiều thành phần bắt đầu thu hút vốn đầu tƣ nƣớc ngoài cũng nhƣ việc hình thành và phát triển của các kênh cung cấp vốn ở Việt Nam, hoạt động kiểm toán mới đƣợc chú trọng.

Chính nhu cầu minh bạch thông tin, đặc biệt là của các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài, đã tạo nên nhu cầu về loại hình kiểm toán độc lập BCTC. Tháng 5/1991, công ty kiểm toán đầu tiên của Việt Nam thành lập (VACO) đánh dấu cho ngành nghề kiểm toán ở nƣớc ta. Tiếp sau là sự thành lập của nhiều công ty kiểm toán khác với các loại hình doanh nghiệp nhƣ các công ty hợp danh, công ty liên doanh, các công ty kiểm toán quốc tế… Hàng loạt các cơ quan, qui chế, chuẩn mực.liên quan đến nghề kiểm toán ra đời nhƣ: - Tháng 1/1994, Chính phủ ban hành Quy chế kiểm toán độc lập. - Tháng 7/1994, Cơ quan kiểm toán Nhà nƣớc trực thuộc chính phủ đƣợc thành lập.

- Tháng 10/1994, Bộ tài chính ban hành 4 chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA) đầu tiên. Sau đó, lần lƣợt các năm 2000, 2001, 2003, 2005 Bộ tài chính ban hành thêm các chuẩn mực, hiện nay có 7 đợt ban hành các chuẩn mực kiểm toán Việt Nam.