CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG KẾ TOÁN CHI PHÍ 1. Khái niệm chi phí và tiếp cận chi phí theo các mục đích khác nhau 1. Khái niệm chi phí: Hoạt động sản xuất kinh doanh luôn gắn liền với sự phát sinh chi phí. Tuy nhiên, chi phí được tiếp cận theo nhiều góc độ khác nhau: - Nếu tiếp cận theo học thuyết giá trị, chi phí là biểu hiện bằng tiền toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hóa phát sinh trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
- Nếu tiếp cận chi phí theo khuôn mẫu chuẩn mực kế toán, chi phí là những phí tổn phát sinh làm giảm nguồn lực kinh tế của doanh nghiệp đang kiểm soát trong kỳ gắn liền với mục đích sản xuất kinh doanh và tác động giảm vốn sở hữu. Như vậy “chi phí như là một nguồn lực hy sinh hoặc mất đi để đạt được một mục đích cụ thể” (Horngren et al. Hầu hết mọi người đều xem chi phí là hao phí nguồn lực kinh tế tính bằng tiền để đổi lấy hàng hóa và dịch vụ và từ đó chi phí có thể được tiếp cận với những góc nhìn khác nhau nhưng về cơ bản bản chất của chi phí là phí tổn về nguồn lực kinh tế, về tài sản gắn liền với những mục đích nhất định trong kinh doanh. Các hình thức tiếp cận chi phí Tuy cùng bản chất nhưng chi phí được tiếp cận theo nhiều hình thức gắn liền với những mục đích quản lý, kiểm soát cũng như đo lường chi phí khác nhau.
Về cơ bản, ở góc nhìn kế toán, chi phí được tiếp cận theo hai mục đích chính là cung cấp thông tin chi phí để lập, trình bày trên báo cáo tài chính và cung cấp thông tin chi phí để lập, trình bày trên báo cáo quản trị (Hình 1.1) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1: Tiếp cận chi phí cho những mục đích khác nhau Chức năng Trước sx Sau sx chuỗi giá trị Chi phí Nghiên Giá chuỗi cứu & Cung Sản Quảng Phân Dịch trị sp giá trị phát cấp xuất cáo phối vụ triển KH Giá thành sp Báo cáo TC Phân tích lợi nhuận, định giá cho mục tiêu ngắn hạn Phân tích lợi nhuận, định giá cho chiến lược dài hạn (Kim Langfield-Smith et.) Với mục đích cung cấp thông tin chi phí để lập, trình bày thông tin trên báo cáo tài chính, chi phí được nhận định, đo lường, ghi nhận, trình bày theo những nguyên tắc, quy định của chính sách kế toán chung của một quốc gia. Cụ thể, theo mục đích này, thông tin chi phí được thể hiện như sau : - Chi phí được nhận diện theo chi phí thực tế. - Giá thành sản phẩm được tính theo phương pháp toàn bộ: giá thành bao gồm chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung hay giá thành sản phẩm gồm biến phí sản xuất và định phí sản xuất. Các chi phí khác như chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, lãi vay được ghi nhận vào chi phí thời kỳ.
- Trên bảng cân đối kế toán: chi phí được thể hiện ở chỉ tiêu giá vốn sản phẩm dở dang (TK154), giá vốn thành phẩm tồn kho (TK 155) và được đo lường theo phương pháp toàn bộ. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 - Trên báo cáo kết quả kinh doanh: chi phí được thể hiện ở chỉ tiêu giá vốn hàng bán tính theo phương pháp toàn bộ và chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, lãi vay; - Trong giá bán, chi phí được thể hiện qua các bộ phận cấu thành giá bán Giá bán = Giá vốn + Chi phí bán hàng và quản lý + Lợi nhuận mục tiêu Với mục đích cung cấp thông tin để lập, trình bày báo cáo quản trị hay báo cáo thông tin để thực hiện các chức năng quản trị, chi phí được nhận định, đo lường, ghi nhận, trình bày theo những quy chuẩn quản trị nội bộ của mỗi doanh nghiệp. Cụ thể, theo mục đích này, chi phí phí thường thể hiện như sau: - Chi phí được thể hiện linh hoạt ở các phạm vi khác nhau như chi phí thực tế, chi phí ước tính theo chiến lược, kế hoạch hay dự toán. - Giá thành sản phẩm được tính theo nhiều phương pháp khác nhau, với phương pháp trực tiếp, giá thành bao gồm biến phí nguyên vật liệu trực tiếp, biến phí nhân công trực tiếp, biến phí sản xuất chung hay giá thành chỉ có biến phí sản xuất.
Tất cả định phí và chi phí bán hàng quản lý được ghi nhận vào chi phí thời kỳ. Ngoài ra, chi phí có thể được thể hiện theo những mô hình quản trị chi phí khác. - Trên báo cáo quản trị, chi phí được thể hiện rất đa dạng, nếu theo phương pháp trực tiếp, chi phí được thể hiện qua chỉ tiêu giá vốn sản phẩm tồn kho chỉ được tính có biến phí sản xuất. - Trên báo cáo kết quả kinh doanh, chi phí được thể hiện khá linh hoạt theo những mô hình quản trị khác nhau nhưng phổ biến được thể hiện thành những loại chi phí như: biến phí và định phí, chi phí định mức được và không định mức được, chi phí kiểm soát được và không kiểm soát được,…cụ thể, với báo cáo kết quả kinh doanh theo hình thức ứng xử chi phí, chi phí là một mục trong các chỉ tiêu sau : • Doanh thu • Biến phí • Số dư đảm phí • Định phí bộ phận • Số dư bộ phận TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 • Định phí chung • Lợi nhuận - Trong giá bán, chi phí cũng thể hiện khá linh hoạt, cụ thể, theo phương pháp trực tiếp, chi phí được thể hiện qua các bộ phận sau : • Giá bán = Biến phí + Định phí + Lợi nhuận mục tiêu 1.
Nhu cầu thông tin chi phí và mục tiêu của hệ thống kế toán chi phí 1. Nhu cầu thông tin chi phí - Nhu cầu thông tin chi phí hoạt động doanh nghiệp của các đối tượng có liên quan được thể hiện như sau : + Nhu cầu thông tin chi phí hoạt động doanh nghiệp của các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp: Với các đối tượng bên ngoài thường quan tâm đến các thông tin chi phí trên báo cáo tài chính, đó chính là thông tin về giá vốn sản phẩm dở dang, giá vốn thành phẩm, giá vốn hàng bán theo phương pháp toàn bộ và những thông tin liên quan đến quá trình, kết quả, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhằm giúp họ ra các quyết định phù hợp với mục tiêu mà họ quan tâm. + Nhu cầu thông tin chi phí hoạt động doanh nghiệp của các đối tượng bên trong doanh nghiệp: Với các đối tượng bên trong doanh nghiệp thường quan tâm đến các thông tin quản trị, vì vậy, thông tin chi phí mà họ quan tâm chính là thông tin về tình hình chi phí sản xuất, giá thành để phục vụ cho việc kiểm tra, đánh giá tình hình chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh hay những thông tin phục vụ cho việc kiểm soát chi phí cũng như thông tin để định hướng sản xuất vì vậy thông tin chi phí cũng được thể hiện linh hoạt theo những phương pháp đo lường khác nhau. - Xu hướng và trọng tâm nhu cầu thông tin chi phí hoạt động doanh nghiệp Chi phí là một yếu tố quan trọng chi phối đến kết quả, hiệu quả hoạt động kinh doanh.
Về cơ bản, thông tin chi phí hướng đến đáp ứng nhu cầu thông tin cho việc lập và trình bày chi phí, giá vốn sản phẩm trên báo cáo tài chính, đồng thời thông tin chi phí cũng hướng đến đáp ứng nhu cầu thông tin cho quản trị. Ngày nay, môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh thay đổi nhanh chóng, các doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển thì hệ thống kế toán chi phí không chỉ TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 đáp ứng nhu cầu thông tin cho lập và trình bày báo cáo tài chính mà còn phải đáp ứng nhu cầu thông tin cho quản trị. Tuy nhiên, với thông tin chi phí trình bày trên báo cáo tài chính không thể đáp ứng nhu cầu thông tin cho quản trị, vì vậy, sự thay đổi môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh đã đặt ra nhu cầu thông tin chi phí cho quản trị chi phí, đánh giá hiệu quả hoạt động, ra quyết định kinh doanh là ngày càng cần thiết, cần phải gia tăng để đáp ứng cho việc phân tích, kiểm soát, hoạch định các vấn đề liên quan đến hoạt động sản xuất theo những mô hình, phương pháp quản trị riêng của doanh nghiệp. Các mục tiêu của hệ thống kế toán chi phí doanh nghiệp - Các mục tiêu của hệ thống kế toán chi phí Hệ thống kế toán chi phí vừa cung cấp thông tin chi phí, giá thành cho các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp có quyền lợi kinh tế liên quan, vừa cung cấp thông tin chi phí, giá thành để thực hiện chức năng quản lý trong nội bộ doanh nghiệp.
Kế toán chi phí thực hiện việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính, nhằm hướng đến các mục tiêu sau: + Đo lường kết quả và đánh giá thành quả quản lý của những nhà quản lý như so sánh kết quả thực tế với kế hoạch, dự toán thông qua các thước đo tài chính và phi tài chính. + Đảm bảo các quy định, yêu cầu pháp lý, các quy định và chế độ, nguyên tắc, phương pháp kế toán phải tuân thủ liên quan đến chi phí. + Phục vụ cho việc đề ra các chiến lược tổng quát, lập các dự toán liên quan đến chi phí như chi phí đầu tư phát triển vào sản phẩm mới, đầu tư cho tài sản hữu hình, vô hình, mua sắm nguyên vật liệu… + Cung cấp thông tin liên quan đến các giai đoạn phân bổ nguồn lực kinh tế cho hoạt động sản xuất kinh doanh, chế tạo sản phẩm, khách hàng; định giá sản phẩm để phân tích, đánh giá, kiểm tra về giá vốn, khả năng sinh lời của sản phẩm, loại nhãn hiệu, khách hàng, kênh phân phối… TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 11 + Phục vụ cho việc lập kế hoạch, dự toán chi phí và kiểm soát chi phí của các hoạt động thông qua thực hiện các khoản thu, chi, tình hình sử dụng tài sản và trách nhiệm của từng bộ phận, của từng nhà quản lý. - Sự thay đổi nhu cầu thông tin chi phí của các đối tượng và những ảnh hưởng đến sự thay đổi mục tiêu, trọng tâm của hệ thống kế toán chi phí Có thể thấy những yêu cầu của thực tiễn đã làm thay đổi nhu cầu thông tin chi phí của các đối tượng khác nhau.