Chương 1: Tổng quan về hoạt động giám sát của NHTW. Chương 2: Thực trạng hoạt động giám sát của NHNN đối với hệ thống NHTM Việt Nam. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện hoạt động giám sát của Ngân hàng nhà nước đối với NHTM ở Việt Nam. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 Chương 2.
TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG 2. HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA NHTW ĐỐI VỚI NHTM 2. NHTW Theo từ điển Wikipedia, NHTW là cơ quan đặc trách quản lý hệ thống tiền tệ của quốc gia, nhóm quốc gia, vùng lãnh thổ và chịu trách nhiệm thi hành chính sách tiền tệ, là người cho vay cuối cùng, đảm bảo an toàn, tránh nguy cơ đổ vỡ của cả hệ thống ngân hàng. Đối với các nước tư bản phát triển có hệ thống ngân hàng phát triển lâu đời như Pháp, Anh., NHTW được thành lập bằng cách quốc hữu hoá ngân hàng phát hành thông qua mua lại cổ phần của các ngân hàng này rồi bổ nhiệm người điều hành.
Tại một số nước tư bản khác, Nhà nước chỉ nắm cổ phần khống chế của NHTW hoặc vẫn để NHTW thuộc sở hữu tư nhân nhưng Nhà nước bổ nhiệm người điều hành. Ở Việt Nam, NHTW được thành lập thuộc sở hữu của nhà nước, gọi là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, là một định chế công cộng của Nhà nước. Theo Luật NHNN (2010), Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là cơ quan của Chính phủ và là NHTW của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Ngân hàng Nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng; là ngân hàng phát hành tiền, ngân hàng của các tổ chức tín dụng và ngân hàng làm dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ.
Hoạt động của Ngân hàng Nhà nước nhằm ổn định giá trị đồng tiền, góp phần bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng và hệ thống các tổ chức tín dụng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Hoạt động giám sát ngân hàng Theo Luật NHNN (2010) thì Thanh tra ngân hàng là hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước đối với các đối tượng thanh tra ngân hàng trong việc chấp hành pháp luật về tiền tệ và ngân hàng. Giám sát ngân hàng là hoạt động của Ngân TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 hàng Nhà nước trong việc thu thập, tổng hợp, phân tích thông tin về đối tượng giám sát ngân hàng thông qua hệ thống thông tin, báo cáo nhằm phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời rủi ro gây mất an toàn hoạt động ngân hàng, vi phạm quy định an toàn hoạt động ngân hàng và các quy định khác có liên quan. Như vậy, hoạt động giám sát ngân hàng được hiểu theo nghĩa rộng là các hoạt động nhằm đảm bảo cho sự an toàn, lành mạnh của hệ thống các tổ chức tài chính, bao gồm: xây dựng các quy định pháp lý, cấp phép, giám sát từ xa, thanh tra tại chỗ, cưỡng chế thực thi các yêu cầu chỉnh sửa.
Theo nghĩa hẹp, hoạt động giám sát ngân hàng có thể chỉ được hiểu là các hoạt động thanh tra tại chỗ và giám sát từ xa. Trong phạm vi nghiên cứu đề tài, hoạt động giám sát ngân hàng được hiểu là tất cả các hoạt động của NHTW trong hệ thống giám sát vĩ mô đối với toàn bộ hệ thống NHTM nhằm đảm bảo cho sự an toàn và lành mạnh của hệ thống, bao gồm: xây dựng hệ thống pháp lý, cấp phép, giám sát từ xa, thanh tra tại chỗ, cưỡng chế thực thi. Trong khái niệm giám sát này, hoạt động giám sát từ xa và thanh tra tại chỗ là các hoạt động trung tâm, có vai trò quan trọng. Sự cần thiết giám sát của NHTW đối với NHTM Sự cần thiết phải có sự giám sát chặt chẽ đối với hoạt động của NHTM là do NHTM là một doanh nghiệp tài chính tiền tệ đặc biệt , cụ thể là: Thứ nhất, NHTM là nơi tích trữ tiết kiệm hàng đầu của công chúng, đặc biệt là tiết kiệm của cá nhân và hộ gia đình.
Việc thất thoát các khoản vốn này trong trường hợp ngân hàng phá sản sẽ trở thành thảm họa cho nhiều cá nhân và gia đình. Nhưng hầu hết người gửi tiền tiết kiệm lại thiếu kiến thức chuyên môn về tài chính và thiếu thông tin cần thiết để đánh giá chính xác mức độ rủi ro của ngân hàng. Vì vậy, các cơ quan quản lý phải có trách nhiệm tập hợp và đánh giá những thông tin cần thiết để xác định tình hình tài chính thực sự của ngân hàng nhằm bảo vệ người gửi tiền. Thứ hai, các ngân hàng được quản lý chặt chẽ bởi khả năng “tạo tiền” từ những khoản tiền gửi thông qua hoạt động cho vay và đầu tư (mở rộng tín dụng).
Sự thay đổi trong khối lượng tiền tệ do ngân hàng tạo ra liên quan chặt chẽ tới tình hình TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 kinh tế, đặc biệt là mức tăng trưởng của việc làm và tình trạng lạm phát. Thứ ba, các ngân hàng chịu sự quản lý chặt chẽ bởi chúng cung cấp cho cá nhân và doanh nghiệp những khoản cho vay, tài trợ tiêu dùng hoặc tài trợ đầu tư. Các nhà quản lý cho rằng, xã hội thu được lợi ích to lớn nếu như hệ thống ngân hàng cung cấp một lượng tín dụng thích hợp. Tuy nhiên, khi có sự phân biệt đối xử trong việc cấp tín dụng, các cá nhân, doanh nghiệp bị phân biệt đối xử sẽ phải đối mặt với không ít khó khăn.
Điều này có thể ảnh hưởng đến môi trường cạnh tranh và nền kinh tế nói chung. Do vậy, việc kiểm soát các ngân hàng cũng để đảm bảo loại bỏ tình trạng phân biệt đối xử trong việc cung cấp các dịch vụ tài chính. Bên cạnh đó, hoạt động giám sát đối với NHTM còn làm tăng cường lòng tin của dân chúng đối với hệ thống tài chính, đảm bảo các khoản tiết kiệm được tập trung cho đầu tư sản xuất và đảm bảo quá trình thanh toán được thực hiện nhanh chóng và hiệu quả. Chính phủ cũng cần giám sát hoạt động NHTM để ngăn chặn sự tập trung tiềm lực tài chính vào tay một số ít cá nhân hay tổ chức, gây ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế và thị trường cạnh tranh.
Như vậy, có thể thấy hoạt động ngân hàng có tầm ảnh hưởng sâu rộng không chỉ đến các cá nhân, hộ gia đình, các doanh nghiệp, Chính phủ mà còn tạo ra ảnh hưởng lan truyền đối với toàn bộ nền kinh tế. Thêm vào đó, hoạt động ngân hàng lại mang tính rủi ro rất cao như rủi ro thanh khoản, rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động, rủi ro chính trị. Điều này đã đòi hỏi hoạt động ngân hàng cần được giám sát chặt chẽ nhằm tránh các nguy cơ đổ vỡ, đảm bảo sự an toàn lành mạnh cho toàn hệ thống ngân hàng. Chính vì sự cần thiết giám sát đối với NHTM mà NHTW của một số quốc gia đã tiến hành giám sát hoặc tham gia vào hoạt động giám sát đối với NHTM.
Trên cơ sở về nhu cầu giám sát đối với NHTM, Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng đã được thành lập và đã xây dựng nên 25 nguyên tắc giám sát ngân hàng hiệu quả và coi đó là những nguyên tắc dùng để tham chiếu cho hoạt động giám sát ngân hàng của các quốc gia. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (Basel Committee on Banking Supervision) là một trong 5 ủy ban quan trọng của Ngân hàng thanh toán quốc tế (BIS_Bank for International Settlements). BIS được thành lập vào năm 1930 với mục đích thành lập ban đầu nhằm hỗ trợ và điều phối việc chuyển khoản thanh toán bồi thường Chiến tranh thế giới thứ nhất giữa các NHTW các quốc gia. Cho đến nay, ngoài vai trò truyền thống đó, BIS đang tiến hành các hoạt động hỗ trợ các NHTW của các quốc gia trong xây dựng và quản lý chính sách tiền tệ, đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính trong phạm vi một quốc gia cũng như sự hợp tác trong quản lý tài chính tiền tệ quốc tế.
Do vậy, đảm bảo sự ổn định tiền tệ và hệ thống tài chính là một trong những mục tiêu quan trọng của BIS trong các hoạt động nói chung và hoạt động giám sát NHTM nói riêng. Ủy ban Basel được thành lập vào năm 1974 bao gồm các thành viên là thống đốc của 10 nước công nghiệp phát triển (G10). Cùng với sự phát triển mang tính toàn cầu của hệ thống tài chính tiền tệ quốc tế, các nước khác không thuộc khối G10 cũng đã tích cực tham gia vào hoạt động của Ủy ban Basel nhằm xây dựng các chuẩn mực quốc tế về hoạt động quản lý tài chính tiền tệ. Vào năm 1997, Ủy ban Basel đã xây dựng “Các nguyên tắc cơ bản cho hoạt động giám sát ngân hàng hiệu quả” nhằm tăng cường sự ổn định cho hệ thống tài chính quốc tế sau những sự kiện khủng hoảng tài chính trong những năm của thập kỷ 80 và 90.
25 nguyên tắc cơ bản trong giám sát hoạt động ngân hàng là những chuẩn mực tối thiểu được thống nhất mang tính toàn cầu bao gồm việc cấp phép hoạt động ngân hàng, các quy định về chủ sở hữu của ngân hàng, mức đảm bảo an toàn vốn cho hoạt động ngân hàng, quản trị rủi ro trong hoạt động ngân hàng, phối hợp giám sát hoạt động ngân hàng, các giải pháp cho các vấn đề trong hoạt động ngân hàng,… (Phụ lục 1). Nội dung giám sát của NHTW đối với NHTM Các loại hình NHTM đều phải đối mặt với các loại rủi ro trong hoạt động ngân hàng. Do đó, một phần quan trọng trong hoạt động giám sát ngân hàng là NHTW có quyền xây dựng và áp dụng các quy định về đảm bảo an toàn để kiểm soát các rủi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. NHTW có thể ấn định những tiêu chuẩn an toàn tối thiểu để đảm bảo là các ngân hàng thực hiện hoạt động của mình một cách phù hợp.
Tính chất linh hoạt của hoạt động ngân hàng đòi hỏi NHTW phải định kỳ đánh giá các yêu cầu đảm bảo an toàn của mình và đánh giá sự phù hợp của các yêu cầu hiện tại nhằm có những điều chỉnh kịp thời hoặc đưa ra những yêu cầu mới. Trên cơ sở 25 nguyên tắc cơ bản của Basel, Hoạt động giám sát của NHTW đối với NHTM cần được thực hiện với nội dung thống nhất, bao gồm: Một là, đánh giá mức độ đủ vốn.