CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẠI XÃ 1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ TÀI CHÍNH Ở CẤP XÃ 1.1 Khái quát chung về tài chính ở cấp xã Là đơn vị hành chính cơ sở, nên tại địa bàn cấp xã diễn ra rất nhiều các quan hệ kinh tế giữa các chủ thể và các quan hệ kinh tế đó đan xen với nhau. Xét về phạm vi hoạt động tài chính của cấp xã, bao gồm: (i) NS xã, phường, thị trấn (gọi chung là NS xã); (ii) và các hoạt động tài chính khác ở cấp xã.1 Khái quát chung về ngân sách xã a. Khái niệm Ngân sách xã là một cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống NSNN, nó đại diện và đảm bảo tài chính cho chính quyền xã có thể chủ động khai thác những thế mạnh có sẵn để phát triển kinh tế, thực hiện các chính sách xã hội, giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn xã. Ngân sách xã trực tiếp gắn với người dân, trực tiếp giải quyết toàn bộ mối quan hệ về lợi ích giữa Nhà nước với dân.
Chính vì vậy, NSX là tiền đề đồng thời là hệ quả trong quá trình quản lý kinh tế - xã hội của Nhà nước. Có thể hiểu một cách khái quát nhất về NSX như sau: NSX là hệ thống các quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các chủ thể khác phát sinh trong quá trình phân phối nhằm tạo lập, sử dụng quỹ tiền tệ gắn liền với việc thực hiện các nhiệm vụ của chính quyền cấp xã hằng năm. Đặc điểm Là một cấp ngân sách trong hệ thống NSNN nên NSX cũng mang đầy đủ các đặc điểm chung của ngân sách các cấp chính quyền địa phương, đó là: - Được phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi theo quy định của pháp luật. Sv:Phan Hà An Lớp CQ50/23.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 2 Luận văn tốt nghiệp - Được quản lý và điều hành theo dự toán và theo chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan có thẩm quyền quy định.
Bên cạnh các đặc điểm chung, NSX còn có các đặc điểm riêng: - NSX là một loại quỹ tiền tệ của cơ quan chính quyền nhà nước cấp cơ sở. Hoạt động của quỹ được thể hiện trên hai phương diện: huy động nguồn thu vào quỹ gọi là thu NSX, phân phối và sử dụng quỹ gọi là chi NSX. - Các chỉ tiêu thu chi NSX luôn mang tính pháp lý (nghĩa là các chỉ tiêu này được quy định bằng văn bản pháp luật và được pháp luật đảm bảo thực hiện). - Đằng sau quan hệ thu chi NSX là quan hệ lợi ích phát sinh trong quá trình thu chi NSX giữa hai chủ thể: một bên là lợi ích chung của cộng đồng cấp cơ sở mà đại diện là chính quyền cấp xã, một bên là các chủ thể kinh tế xã hội.
- NSX vừa là một cấp NS lại vừa là một đơn vị dự toán đặc biệt (dưới nó không có đơn vị dự toán trực thuộc). Đặc điểm này có ảnh hưởng chi phối lớn đến quá trình tổ chức lập, chấp hành, quyết toán NSX. NSX mang tính chất “lưỡng tính”, vừa là một cấp tự cân đối thu chi, vừa là đơn vị trực tiếp chi tiêu. Hay nói cách khác, NSX vừa là một cấp NS, vừa là đơn vị dự toán, nó không có đơn vị dự toán trực thuộc nào, nó vừa tạo nguồn thu vừa phải phân bổ nhiệm vụ chi.2 Khái quát chung về các hoạt động tài chính khác ở cấp xã a.
Các quỹ công chuyên dùng ở cấp xã Ở cấp xã thường có các quỹ công chuyên dùng sau: (i) Quỹ quốc phòng – an ninh; (ii) Quỹ Đền ơn đáp nghĩa. * Quỹ quốc phòng – an ninh: Quỹ quốc phòng – an ninh là một trong những “kênh” để tạo lập nguồn kinh phí đảm bảo cho nhu cầu hoạt động của dân quân tự vệ. Quỹ quốc phòng – an ninh được lập ở cấp xã, do cơ quan, tổ chức, cá nhân hoạt động, cư trú trên địa bàn tự nguyện đóng góp để hỗ trợ cho xây Sv:Phan Hà An Lớp CQ50/23.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 3 Luận văn tốt nghiệp dựng, huấn luyện, hoạt động của dân quân tự vệ và các hoạt động giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội ở cấp xã. Việc đóng góp, quản lý và sử dụng quỹ quốc phòng – an ninh thực hiện theo nguyên tắc công bằng, dân chủ, công khai, đúng pháp luật.
* Quỹ Đền ơn đáp nghĩa: “…Quỹ Đền ơn đáp nghĩa được xây dựng bằng sự đóng góp tự nguyện theo trách nhiệm và tình cảm của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân trong nước và ngoài nước để cùng nhà nước chăm sóc người có công với cách mạng. Quỹ Đền ơn đáp nghĩa không thuộc NSNN, Quỹ được hạch toán độc lập, thực hiện chế độ kế toán đơn vị hành chính sự nghiệp hiện hành và báo cáo theo quy định của pháp luật về kế toán…”. Ngoài ra, tùy theo hoàn cảnh kinh tế - xã hội của mỗi địa phương mà mỗi nơi còn tạo lập ra các quỹ khác, như: Quỹ khuyến học. Các hoạt động tài chính khác ở cấp xã: Ngoài quỹ NS xã và các quỹ công chuyên dùng, tại xã còn phát sinh các hoạt động tài chính khác thuộc các hoạt động mang tính sự nghiệp, như: chợ, đò, bến bãi, giao thông, giáo dục, y tế, … Các hoạt động tài chính khác ở cấp xã tuy rất đa dạng, nhưng quy mô của mỗi hoạt động lại nhỏ bé và thường chưa có được một bộ phận chuyên trách để quản lý.
Chính vì vậy, công tác quản lý các hoạt động tài chính khác ở cấp xã rất khó khăn, đòi hỏi phải có sự hướng dẫn, kiểm tra của các cơ quan quản lý nhà nước ở cấp xã. Cán bộ tài chính, kế toán ở cấp xã là người giúp UBND xã quản lý toàn bộ các hoạt động tài chính trên địa bàn. Nên cán bộ tài chính, kế toán xã phải tham mưu đắc lực; đồng thời lại là người trực tiếp thực thi quản lý tài chính Sv:Phan Hà An Lớp CQ50/23.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 4 Luận văn tốt nghiệp đối với các hoạt động có phát sinh các quan hệ tài chính ngoài NS xã và các quỹ công chuyên dùng của xã.2 Vai trò của tài chính xã đối với sự phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn Xuất phát từ bản chất và quá trình vận động của các quỹ tiền tệ thuộc phạm vi của tài chính xã, thì tài chính xã có vai trò như sau: Thứ nhất, tài chính xã đảm bảo các phương tiện vật chất cho sự tồn tại và hoạt động của bộ máy nhà nước ở cơ sở. Trong điều kiện hình thành cấp NS xã trong hệ thống NSNN, thì đương nhiên NS xã phải đảm nhận vai trò là nguồn cung cấp chủ yếu các nhu cầu về tài chính để chính quyền nhà nước cấp xã tồn tại, hoạt động và thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình.
Thông qua chi NS xã và chi từ các quỹ khác ngoài NS xã mà các nhu cầu chi thường xuyên, chi đầu tư do chính quyền cấp xã phải đảm nhận mới có nguồn để trang trải. Thứ hai, Tài chính xã là một trong những công cụ quan trọng để chính quyền xã thực hiện nhiệm vụ quản lý toàn diện các hoạt động kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng trên địa bàn. Xã là cấp chính quyền cơ sở trong hệ thống tổ chức bộ máy nhà nước ở nước ta. Tài chính xã đã trở thành công cụ quan trọng được chính quyền xã sử dụng phục vụ cho việc triển khai thực hiện các nhiệm vụ kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh trên địa bàn của mình.
Có thể nhìn nhận vai trò này thông qua hai mặt hoạt động thu, chi thuộc các quỹ tiền tệ của tài chính xã. Thông qua thu tài chính xã mà các nguồn thu được tập trung vào các quỹ tiền tệ của chính quyền cấp xã; đồng thời giúp chính quyền cấp xã kiểm tra, kiểm soát, điều chỉnh các hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ và các hoạt động khác trên địa bàn vận động, phát triển theo đúng hành lang pháp lý mà nhà nước đã quy định. Việc kiểm tra, giám sát thông qua thu tài chính xã Sv:Phan Hà An Lớp CQ50/23.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 5 Luận văn tốt nghiệp được thể hiện qua cơ cấu ngành nghề, qua số lượng các mặt hàng, qua tốc độ lưu chuyển hàng hóa và tốc độ lưu chuyển tiền tệ,…từ đó có những điều tiết, kích thích hoạt động sản xuất kinh doanh, hoặc tiêu dùng phát triển theo hướng tích cực. Thông qua thu tài chính xã còn góp phần thực hiện các chính sách xã hội, như: Đảm bảo công bằng giữa những người có nghĩa vụ đóng góp cho NS xã; có sự trợ giúp cho những đối tượng nộp khi họ gặp khó khăn; hoặc các đối tượng nộp thuộc diện ưu đãi theo chính sách của nhà nước nên được xét giảm, miễn một số khoản thu nào đó.2 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KẾ TOÁN NGÂN SÁCH, TÀI CHÍNH XÃ 1.1 Khái niệm về kế toán ngân sách, tài chính xã Kế toán ngân sách xã là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, giám sát, phân tích và cung cấp thông tin về toàn bộ hoạt động kinh tế - tài chính của xã, gồm: Hoạt động thu, chi ngân sách và hoạt động tài chính khác của xã.
Các xã, phường, thị trấn (gọi chung là xã) phải tổ chức công tác kế toán theo Luật Kế toán số 03/2003/QH11 ngày 17/06/2003, Nghị định 128/2004/NĐ- CP ngày 31/05/2004 của Chính phủ, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Kế toán trong lĩnh vực kế toán nhà nước, các văn bản pháp luật kế toán hiện hành và Chế độ kế toán ngân sách và tài chính xã (QĐ 94/2005/QĐ-BTC ngày 12/12/2005 của Bộ Tài chính, Thông tư số 146/2011/TT-BTC ngày 26/10/2011 hướng dẫn sửa đổi, bổ sung Chế độ kế toán NS&TC xã ban hành kèm theo Quyết định số 94/2005/QĐ-BTC).2 Nhiệm vụ của kế toán ngân sách, tài chính xã Thu thập, xử lý, kiểm tra, giám sát các khoản thu, chi NS, các quỹ công chuyên dùng, các khoản thu đóng góp của dân, các hoạt động sự Sv:Phan Hà An Lớp CQ50/23.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 6 Luận văn tốt nghiệp nghiệp, tình hình quản lý và sử dụng tài sản do xã quản lý và các hoạt động tài chính khác của xã.