CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ GIAO NHẬN HÀNG HOÁ BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 1. Khái quát chung về giao nhận hàng hoá Xuất Nhập Khẩu 1.1 Hoạt động giao nhận và người giao nhận Đặc điểm nổi bật của buôn bán quốc tế là người bán và người mua thường ở cách xa nhau. Việc di chuyển hàng hoá này là do người vận tải đảm nhận, đây là khâu nghiệp vụ rất quan trọng thiếu nó thì coi như hợp đồng mua bán không thể thực hiện được. Để cho quá trình vận tải được Bắt Đầu - Tiếp Tục - Kết Thúc, tức là hàng hoá đến tay người mua, ta cần phải thực hiện một loạt các công việc khác liên quan đến quá trình vận chuyển như đưa hàng ra cảng, làm thủ tục gửi hàng, tổ chức xếp/dỡ, giao hàng cho người nhận ở nơi đến.Tất cả các công việc này được gọi là giao nhận vận tải hàng hoá (hay còn gọi tắt là giao nhận).
Theo quy tắc mẫu của Liên đoàn các hiệp hội giao nhận quốc tế (FIATA) về dịch vụ giao nhận dược định nghĩa như là bất kỳ loại dịch vụ nào có liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hoá cũng như dịch vụ tư vấn có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hoá. Theo Luật thương mại Việt Nam, dịch vụ giao nhận hàng hoá là hành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hoá từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao nhận theo sự uỷ thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc của người làm dịch vụ giao nhận khác. Hay nói cách khác: Giao nhận là tập hợp các nghiệp vụ có liên quan đến quá trình vận tải nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hoá từ nơi gửi hàng đến nơi nhận hàng. Người kinh doanh dịch vụ giao nhận gọi là “Người giao nhận - Forwarder Freight Forwarder - Forwarding Agent“.
Người giao nhận có thể là chủ hàng, chủ tàu, công ty xếp dở hay kho hàng, người giao nhận chuyên nghiệp hay bất kỳ một người nào khác có đăng kí dịch vụ giao nhận hàng. Người giao nhận phải thoả mãn các yêu cầu sau đây: SVTH: Nguyễn Thị Phi Phượng Lớp 30K01.1 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: NGÔ QUANG MỸ Biết kết hợp giữa nhiều phuơng thức vận tải khác nhau. Biết vận dụng tối đa dung tích, trọng tải của các công cụ vận tải nhờ dịch vụ gom hàng. Biết kết hợp giữa vận tải - giao nhận - xuất nhập khẩu và liên hệ tốt với các tổ chức có liên quan đến quá trình vận chuyển hàng hoá như Hải Quan, đại lý tàu, Bảo hiểm, Ga, Cảng.
Người giao nhận còn tạo điều kiện cho người kinh doanh xuất nhập khẩu hoạt động có hiệu quả nhờ vào dich vụ giao nhận của mình. Nhà xuất nhập khẩu có thể sứ dụng kho bãi của người giao nhận hay của người giao nhận đi thuê từ đó giảm được chi phí xây dựng kho bãi. Nhà xuất khẩu giảm được các chi phi quản lý hành chính, bộ máy tổ chức đơn giản, có điều kiện tập chung vào kinh doanh xuất nhập khẩu 1.2 Các tổ chức giao nhận và người giao nhận 1. Liên đoàn quốc tế các hiệp hội giao nhận- FIATA (Fédération Internationale des Associatión de transitaires et Assimiles) Liên đoàn quốc tế các hiệp hội giao nhận(FIATA) thành lập năm 1926 là tổ chức giao nhận vận tải lớn nhất thế giới.
FIATA là một tổ chức phi chính trị, tự nguyện, là đại diện của 35.000 công ty giao nhận ở 130 nước trên thế giới. Thành viên của FIATA là hội viên chính thức và hội viên hợp tác. Hội viên chính thức là Liên đoàn giao nhận của các nước, còn Hội viên hợp tác là các công ty giao nhận riêng lẻ. FIATA được thừa nhận của các cơ quan Liên hiệp quốc như Hội đòng kinh tế xã hội LHQ (ECOSOC), Uỷ ban Châu Âu của Liên hiệp quốc (ECE), ESCAP.
Mục tiêu chính của FIATA là bảo vệ và tăng cường lợi ích của người Giao nhận trên phạm vi quốc tế, nâng cao chất lượng dịch vụ giao nhận, liên kết nghề nghiệp, tuyên truyền dịch vụ giao nhận, vận tải; xúc tiến quá trình đơn giản hoá và thống nhất chứng từ và các điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn nhằm cải tiến chất lượng dịch vụ của hội viên; đào tạo nghiệp vụ ở trình độ quốc tế, tăng cường các quan hệ phối hợp giữa các tổ chức Giao nhận với chủ hàng và người chuyên chở. Hiện nay nhiều công ty giao nhận của Việt Nam đã trở thành thành viên chính thức của FIATA.2 Các Cty Giao nhận quốc tế ở Việt nam. SVTH: Nguyễn Thị Phi Phượng Lớp 30K01.1 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: NGÔ QUANG MỸ Những năm 1960, các tổ chức giao nhận quốc tế ở Việt nam mang tính chất phân tán. Các đơn vị xuất nhập khẩu tự đảm nhận việc tổ chức chuyên chở hàng hóa của mình, vì vậy các công ty xuất nhập khẩu đã thành lập riêng phòng Kho vận chi nhánh xuất nhập khẩu.
Trạm giao nhận ở các cảng, ga liên vận đường sắt Để tập trung đầu mối quản lý chuyên môn hóa khâu vận tải giao nhận, năm 1970 Bộ ngoại thương (nay là Bộ thương mại) đã thành lập hai tổ chức giao nhận: - Cục kho vận kiêm Tổng công ty giao nhận Ngoại thương, trụ sở tại Hải Phòng - Công ty giao nhận đường bộ, trụ sở tại Hà nội - Năm 1976, Bộ thương mại đã sát nhập hai tổ chức trên để thành lập một Công ty giao nhận thống nhất là Tổng công ty Giao nhận và Kho vận Ngoại thương (Vietrans). - Trong thời kỳ bao cấp Vietrans là cơ quan duy nhất được phép giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu trên cơ sở ủy thác của các đơn vị xuất nhập khẩu. Những năm gần đây nền kinh tế nước ta chuyển dần sang nền kinh tế thị trường có sự điều tiết của nhà nước, dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu không còn do Vietrans độc quyền nữa mà do nhiều cơ quan, công ty khác tham gia, trong đó nhiều chủ hàng ngoại thương tự giao nhận lấy mà không ủy thác cho Vietrans. - Các công ty đang cung cấp dịch vụ giao nhận hiện nay là: - Công ty giao nhận kho vận kho vận ngoại thương - Công ty vận tải và thuê tàu - Công ty container Việtnam - Công ty đại lý vận tải quốc tế - Công ty thương mại dịch vụ và kho vận ngoại thương - Công ty thương mại và dịch vụ hàng hải Tramaco - Gematrans…….
Việt nam đã thành lập hiệp hội giao nhận (VIFFAS) đại diện quyền lợi của những công ty giao nhận nói trên. SVTH: Nguyễn Thị Phi Phượng Lớp 30K01.1 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: NGÔ QUANG MỸ 1.3 Phạm vi dịch vụ giao nhận Phạm vi của dịch vụ Giao nhận là nội dung cơ bản của dịch vụ Giao nhận, kho vận. Trừ khi bản thân người gởi hàng (hoặc người nhận hàng) muốn tham gia vào bất kỳ một khâu hay thủ tục nào, chứng từ nào đó, thông thường người giao nhận thay mặt người gởi hàng (hoặc người nhận hàng) lo liệu quá trình vận chuyển hàng hoá qua các công đoạn cho đến tay người nhận hàng cuối cùng. Người Giao nhận có thể làm các dịch vụ một cách trực tiếp hoặc thông qua đại lý, hoặc thuê dịch vụ của người thứ ba khác.
Những dịch vụ mà người Giao nhận thường tiến hành là: - Chuẩn bị hàng hoá để chuyên chở. - Tổ chức chuyên chở hàng hoá trong phạm vi Ga, Cảng - Tổ chức xếp dỡ hàng hoá - Làm tư vấn cho chủ hàng trong lĩnh vực chuyên chở hàng hoá. - Ký hợp đồng vận tải với người chuyên chở, thuê tàu, lưu cước - Làm thủ tục gửi, nhận hàng - Làm thủ tục Hải quan, kiểm nghiệm, kiểm dịch - Mua bảo hiểm cho hàng hoá - Lập các chứng từ cho việc gửi, nhận hàng và thanh toán - Thanh toán, thu đổi ngoại tệ - Nhận hàng từ chủ hàng giao cho người chuyên chở và giao cho người nhận hàng. - Nhận hàng từ người chuyên chở và giao cho người nhận hàng - Gom hàng, lựa chọn tuyến đường vận tải, phương thức vận tải và người chuyên chở thích hợp - Đóng gói bao bì, phân loại và tái chế hàng hoá - Lưu kho bảo quản hàng hoá - Thanh toán cước phí, chi phí xếp dỡ, chi phí lưu kho bãi.
- Thông báo tổn thất với người chuyên chở - Giúp chủ hàng trong việc khiếu nại và đòi bồi thường Ngoài ra người kinh doanh dịch vụ giao nhận còn cung cấp các dịch vụ đặc biệt theo yêu cầu của chủ hàng như vận chuyển máy móc thiết bị cho các công trình xây dựng lớn, vận chuyển quần áo may mặc sẵn từ các Container đến thẳng các cửa hàng, hay vận chuyển ra nước ngoài để tham gia dự hội chợ, triển lãm. Đặc biệt SVTH: Nguyễn Thị Phi Phượng Lớp 30K01.1 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: NGÔ QUANG MỸ trong những năm gần đây, người Giao nhận thường cung cấp dịch vụ vận tải đa phương thức (VTĐPT), đóng vai trò MTO và phát hành cả chứng từ vận tải.4 Vai trò người giao nhận trong thương mại quốc tế 1. "Môi giới Hải quan": Thuở ban đầu, người Giao nhận chỉ hoạt động trong nước. Nhiệm vụ của người Giao nhận lúc bấy giờ làm thủ tục Hải quan đối với hàng nhập khẩu như một Môi giới Hải quan.
Sau đó người Giao nhận mở rộng hoạt động phục vụ cả hàng xuất khẩu và dành chở hàng trong vận tải quốc tế hoặc lưu cước với các hãng tàu theo sự uỷ thác của người xuất khẩu hoặc người nhập khẩu tuỳ thuộc vào hợp đồng mua bán. Trên cơ sở được Nhà nước cho phép, người Giao nhận thay mặt người xuất khẩu, người nhập khẩu để khai báo và làm thủ tục Hải quan như một môi giới Hải quan. Theo tập quán xuất khẩu hàng hoá theo điều kiện FOB thì chức năng của người Giao nhận được gọi là “FOB người Giao nhận” (FOB Freight Forwarding). Ơ các nước như Pháp, Mỹ hoạt động của người Giao nhận yêu cầu phải có giấy phép làm môi giới Hải quan.
"Đại lý" (Agent)”: Trước đây người Giao nhận không đảm nhận trách nhiệm của người chuyên chở. Người Giao nhận chỉ hoạt động như một cầu nối giữa người gửi hàng và người chuyên chở như là một đại lý của người chuyên chở hoặc của người gửi hàng. Người Giao nhận nhận uỷ thác từ chủ hàng hoặc từ ngưòi chuyên chở để thực hiện các công việc khác nhau như nhận hàng, giao hàng, lập chứng từ, làm thủ tục Hải quan. trên cơ sở của hợp đồng uỷ thác.