CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH GIÁ TÀI SẢN BẢO ĐẢM LÀ BẤT ĐỘNG SẢN PHỤC VỤ CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý luận về tài sản bảo đảm là bất động sản tại Ngân hàng Thương mại 1. Bất động sản 1. Khái niệm bất động sản BĐS là một khái niệm được sử dụng phổ biến ở hầu hết các nước trên khắp thế giới.
Nghiên cứu so sánh với pháp luật thế giới, có thể thấy Bộ luật Dân sự 2015 tương đồng với các quốc gia khác trong việc phân loại tài sản thành BĐS và động sản. Việc phân loại này xuất phát từ các quy định trong luật cổ của La Mã. Căn cứ theo Điều 107, Bộ luật Dân sự 2015 có quy định: “BĐS là các tài sản bao gồm: a) Đất đai. b) Nhà, công trình xây dựng gắn liền với đất đai.
c) Tài sản gắn liền với đất đai, nhà, công trình xây dựng. d) Tài sản khác theo quy định của pháp luật”1. Như vậy, có thể tựu chung lại cách nhìn nhận phổ biến về BĐS là: BĐS là những tài sản vật chất khó di dời, tồn tại ổn định lâu dài. Một tài sản được coi là BĐS khi có các điều kiện sau: * Là một yếu tố vật chất có ích cho con người.
* Có thể đo lường bằng giá trị nhất định. * Không thể di dời hoặc hạn chế để tính chất, công nặng, hình thái của nó không thay đổi. * Tồn tại lâu dài. 1 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Bộ luật Dân sự năm 2015 (bản điện tử), 2015, tr. Đặc điểm của bất động sản2 a. Bất động sản có tính cố định về vị trí địa lý, về địa điểm và không có khả năng di dời được Đặc điểm này là do BĐS luôn gắn liền với đất đai, mà đất đai có đặc điểm là có vị trí cố định, không có khả năng di dời được, điều này dẫn đến việc giá trị của BĐS gắn liền với từng vị trí cụ thể. Yếu tố vị trí không chỉ được xác định bằng tiêu chí đo lường thông thường mà còn được đánh giá dựa vào việc có gần các trung tâm, địa điểm dịch vụ công cộng, công trình công cộng như trung tâm thương mại, văn hóa, y tế, giáo dục… Khi những yếu tố này thay đổi thì tính vị trí của BĐS cũng vì thế mà biến đổi theo, do vậy khi đầu tư kinh doanh phải dự tính trước các thay đổi này tránh những thiệt hại đáng tiếc.
Bất động sản là loại hàng hóa có tính bền vững Đất đai là tài sản do thiên nhiên ban tặng – một loại tài nguyên được xem như không thể bị hủy hoại (trừ khi có thiên tai, xói lở, vùi lấp). Các vật kiến trúc, công trình xây dựng trên đất thường có tuổi thọ cao, sau một thời gian sử dụng sẽ được cải tạo, nâng cấp nên có thể trở nên bền vững theo thời gian. Chính vì vậy tính chất bền vững của BĐS là do đất đai không bị mất đi, không bị thanh lý sau một quá trình sử dụng, lại có thể sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau nên hàng hóa BĐS rất phong phú và đa dạng. Khi tìm hiểu về tính bền vững của BĐS cần chú ý đến tuổi thọ vật lý và tuổi thọ kinh tế.
Tuổi thọ kinh tế chấm dứt khi chi phí sử dụng BĐS ngang bằng với lợi ích kinh tế thu được từ BĐS đó. Trong khi tuổi thọ vật lý được tính bằng thời gian công trình trên đất bị lão hóa, hư hỏng, không còn an toàn khi tiếp tục sử dụng. Khi đánh giá một BĐS nào đó, tuổi nào ngắn hơn sẽ quyết định sự tồn tại của BĐS này. Bất động sản mang tính khan hiếm Sở dĩ như vậy là do sự giới hạn của diện tích bề mặt trái đất, trong khi đó dân số lại ngày càng gia tăng, người ta không thể mở rộng mãi không gian bề rộng của 2 Phạm Tiến Đạt (2016), Giáo trình định giá bất động sản, Nhà xuất bản Bách Khoa Hà Nội.
7 công trình BĐS. Chính vì vậy, quan hệ cung cầu về BĐS luôn mất cân đối theo chiều hướng cung nhỏ hơn cầu dẫn đến tình trạng đầu cơ BĐS, người đầu cơ về lâu dài thường có lợi do giá cả luôn có xu hướng tăng lên. Nhà nước cần có chính sách kinh tế phù hợp để điều tiết nền kinh tế, sử dụng chính sách chống đầu cơ và hạn chế chủ sở hữu BĐS. Tính khác biệt của bất động sản Mỗi BĐS đều có yếu tố riêng biệt không giống với bất kỳ BĐS nào khác.
Sự khác biệt của BĐS trước hét là do có sự khác nhau về vị trí lô đất, khác nhau về kết cấu, kiến trúc, khác nhau về hướng, khác nhau về cảnh quan và các vật ngoại cảnh. Do vậy trong đầu tư phát triển phải chú ý khai thác tính khác biệt để làm tăng giá trị BĐS, đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng. Xã hội càng phát triển, tính khác biệt ngày càng tăng, khi đánh giá BĐS phải chú ý đến tính khác biệt không thể so sánh dập khuôn. Cũng cần chú ý đến việc khắc phục nhược điểm do tính khác biệt tạo ra, để mang lại hiệu quả tối đa của BĐS.
Bất động sản mang nặng yếu tố tập quán, thị yếu và tâm lý xã hội Đặc điểm này phổ biến ở các loại hàng hóa khác, tuy nhiên đặc điểm này nổi trội hơn ở BĐS. Sở dĩ như vậy là do nhu cầu BĐS ở mỗi khu vực, mỗi quốc gia, mỗi dân tộc chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi yếu tố tập quán, thị yếu và tâm lý xã hội. Đôi khi còn mang cả yếu tố tín ngưỡng, tôn giáo và tâm linh của cư dân ở khu vực đó. Bất động sản chịu ảnh hưởng lẫn nhau Giữa các BĐS, có sự tác động qua lại và ảnh hưởng đến nhau rất mạnh mẽ.
Sự ra đời hay hoàn thiện của BĐS này là điều kiện để ra đời, mất đi; để tăng thêm hoặc giảm bớt giá trị, giá trị sử dụng của hàng hóa kia. Khi đầu tư xây dựng các công trình BĐS cần tính đến yếu tố ảnh hưởng tới các công trình khác, cần tính đến khả năng bị ảnh hưởng nếu các công trình lân cận ra đời. Bất động sản luôn là một tài sản có giá trị cao 8 Gía trị đất đai cao, chi phí đầu tư xây dựng lớn, khả năng sinh lời cao đồng thời có thể tạo vốn mới. Vì vậy đầu tư kinh doanh BĐS cần phải có vốn lớn và vốn dài hạn, thêm vào đó phải biết khai thác đặc tính có thể tái tạo vốn để quay trở lại đầu tư cho kinh doanh.
Cũng do đặc điểm này nên đòi hỏi hoạt động kinh doanh BĐS luôn cần đến sự tham gia của Ngân hàng và các tổ chức tín dụng (TCTD). Bất động sản chịu sự chi phối mạnh mẽ của pháp luật và chính sách của Nhà nước BĐS là loại tài sản quan trọng của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc, mỗi cơ quan đơn vị cũng như mỗi người dân. Các quan hệ giao dịch về BĐS thường có tác động rất mạnh đến hầu hết những hoạt động kinh tế và xã hội. Để tăng cường vai trò của mình, duy trì sự ổn định và khai thác có hiệu quả các nguồn nội lực cho phát triển, Nhà nước phải quan tâm đến thị trường BĐS.
Mặt khác BĐS gắn liền với đất đai, về bản chất thuộc sở hữu toàn xã hội, do vậy BĐS chịu sự chi phối mạnh mẽ của pháp luật, sự quản lý của Nhà nước. Giá trị, công năng, khả năng khai thác hàng hóa bất động sản phụ thuộc nhiều vào năng lực quản lý BĐS thường có giá trị lớn, bao gồm nhiều chủng loại nên việc quản lý chúng khá phức tạp, do đó đòi hỏi người quản lý phải có năng lực cao và chi phí quản lý cũng cao hơn so với những hàng hóa thông thường. Đặc biệt vấn đề đầu tư xây dựng các công trình xây dựng cũng rất phức tạp, vấn đề kinh doanh hay cho thuê đất đai, các công trình xây dựng, nhà ở, văn phòng… cũng đòi hỏi cần có những nghiên cứu cụ thể và chi phí quản lý cũng rất cao. Phân loại bất động sản a.
Phân loại theo đặc tính vật chất - Đất đai: phải là đất không di dời được hoặc di dời được nhưng không đáng kể (những đất đai di dời như đất trồng cây cảnh, đất làm vật liệu xây dựng không phải là BĐS). Phải là đất đai đã xác định chủ quyền. Đất đai đó phải được đo lường bằng giá trị (căn cứ vào số lượng và chất lượng của đất đai đó). 9 - Nhà ở, công trình xây dựng gắn liền với đất đai, kể cả các tài sản gắn liền với nhà ở, công trình xây dựng.
Đó là: nhà cửa xây dựng cố định không thể di dời, hoặc di dời không đáng kể; nhà ở, các công trình xây dựng gắn liền với đất đai; các tài sản gắn liền không thể tách rời với công trình xây dựng đó. Các công trình này phải có khả năng đo lường và lượng hóa thành giá trị theo các tiêu chuẩn đo lường nhất định. - Các tài sản khác gắn liền với đất đai: Cây lâu năm bao gồm cả cây trồng và đất trồng cây, các công trình nuôi trồng thủy sản, cánh đồng làm muối, các công trình du lịch, vui chơi, thể thao. Một số công trình khai thác hầm mỏ (hầm lò) và các tài sản khác do pháp luật quy trình.
Phân loại theo mục đích sử dụng kết hợp với đặc tính vật chất - Đất đai: Căn cứ theo Điều 10, Luật Đất đai 2013 phân loại đất thành 3 nhóm: Đất nông nghiệp3; Đất phi nông nghiệp4; Đất chưa sử dụng5. - Công trình kiến trúc: Gồm 5 loại + Nhà ở dùng để cho thuê, hoặc bán: nhà chung cư; nhà ở riêng biệt và biệt thự. + Công trình phục vụ sản xuất kinh doanh: nhà xưởng, kho tàng, mặt bằng công nghiệp… + Công trình kiến trúc có tính chất thương mại: cửa hàng, chợ, trung tâm thương mại… + Khách sạn, văn phòng cho thuê + Công trình kiến trúc đặc thù: bệnh viện, trường học, đình chùa, nhà thờ… c. Phân loại theo quyền tài sản - BĐS có giấy chứng nhận (GCN) (quyền sở hữu nhà ở, đình chùa, nhà thờ…) - BĐS có hợp đồng (cho thuê, góp vốn, thế chấp, hứa mua – hứa bán) - BĐS chưa có GCN 3 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Luật Đất đai năm 2013 (bản điện tử), 2013, tr.
4 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Luật Đất đai năm 2013 (bản điện tử), 2013, tr. 5 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Luật Đất đai năm 2013 (bản điện tử), 2013, tr.