phần mở đầu và phần kết luận, phần nội dung của luận văn gồm: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về hỗ trợ phát triển kinh tế cho chị em phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn.Thực trạng về việc hỗ trợ phát triển kinh tế cho phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn thành phố Châu Đốc.Giải pháp đẩy mạnh hỗ trợ phát triển kinh tế cho phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn thành phố Châu Đốc. 8 Luan van PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN KINH TẾ CHO PHỤ NỮ CÓ HOÀN CẢNH KHÓ KHĂN 1. Một số khái niệm cơ bản 1.
Khái niệm phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn Phụ nữ chiếm hơn 50% dân số của thế giới và vì vậy chiếm hơn 50% lực lƣợng lao động. Thế nhƣng do sự phân biệt về giới tính và sự khác biệt về đặc điểm tự nhiên, phụ nữ có nhiều bất lợi hơn so với nam giới và chịu nhiều thiệt thòi hơn về nhiều mặt, trong đó có khía cạnh kinh tế. Trong nhiều nghiên cứu, phụ nữ đƣợc xếp vào nhóm yếu thế. Trong số những phụ nữ, nhiều phụ nữ có điều kiện khó khăn về kinh tế, và họ trở thành đối tƣợng dễ bị tổn thƣơng hơn so với những phụ nữ có điều kiện kinh tế khá giả còn lại.
Những đối tƣợng này cần đƣợc hỗ trợ nhiều hơn để có thể giúp họ vƣợt qua khó khăn, phát triển và đảm bảo đƣợc chất lƣợng cuộc sống của chính họ. Luận văn tiếp cận khái niệm phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn từ góc độ nhóm yếu thế. Phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn thuộc nhóm yếu thế cần sự hỗ trợ và giúp đỡ của xã hội, nhà nƣớc và xã hội dân sự. Phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn là nhóm yếu thế vì họ dễ bị tổn thƣơng hơn so với nhiều nhóm khác trong xã hội khi có sự biến động về kinh tế-xã hội và chính trị.
Nói cách khác, phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn là nhóm phụ nữ bị thiệt thòi về kinh tế, hoàn cảnh gia đình, sức khoẻ tinh thần và thể chất. Sự khó khăn của họ làm giảm chất lƣợng sống và khả năng hƣởng thụ các dịch vụ văn hóa, giáo dục, y tế ở mức tối thiểu. Sự khó khăn của họ càng trở nên nghiêm trọng hơn so với các nhóm khác trong xã hội khi điều kiện kinh tế-xã hội thay đổi. 9 Luan van Theo khái niệm trên, phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn về kinh tế có một số đặc điểm nhƣ: - Họ thuộc nhóm yếu thế trong xã hội và họ dễ bị tổn thƣơng hơn so với các nhóm đối tƣợng khác khi hoàn cảnh kinh tế - xã hội biến đổi.
Chẳng hạn nhƣ khi khủng hoảng kinh tế xảy ra, phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn dễ bị tổn thƣơng hơn. Hoặc khi tỷ lệ tội phạm gia tăng, phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn dễ trở thành nạn nhân của nạn buôn bán phụ nữ qua biên giới. - Họ thuộc nhóm có khó khăn về kinh tế. Biểu hiện của khó khăn về kinh tế là họ đƣợc xếp vào nhóm hộ đói, nghèo.
Mặc dù trên thực tế, quy trình xét hộ đói nghèo không phải lúc nào cũng minh bạch và đảm bảo tính hợp lý đã dẫn đến tình trạng một số đối tƣợng thật sự khó khăn những không đƣợc xếp vào hộ đói, nghèo hoặc cận nghèo. - Họ có thể bao gồm những phụ nữ bị tổn hại về sức khoẻ và tuổi tác nhƣ tàn tật, bị các chứng bệnh về tâm lý làm suy giảm khả năng lao động, hoặc tuổi già không nơi nƣơng tựa. Những tổn hại này không liên quan trực tiếp đến kinh tế nhƣng lại là nguồn gốc của suy giảm khả năng lao động, ảnh hƣởng đến thu nhập và rơi vào vòng nghèo, đói. Khái niệm về hỗ trợ phát triển kinh tế cho phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn Phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn dễ bị tổn thƣơng về kinh tế và các khía cạnh khác do họ rơi vào vòng tròn nghèo đói, hay còn gọi là bẫy nghèo đói.
Bẫy nghèo (Nguồn: CRNA Ministries, Dự án Sea to Sea, Ending the Cycle of Poverty) Bẫy nghèo đói theo sơ đồ trên là một chuỗi các thiệt thòi nối tiếp nhau và có tác động lẫn nhau. Thu nhập cá nhân thấp làm cho phụ nữ khó tiếp cận đến nguồn lƣơng thực và nƣớc sạch. Điều này dẫn đến đói nghèo là nguyên nhân của bệnh tật, suy dinh dƣỡng và tử vong. Do suy dinh dƣỡng nên kết quả sức lao động thấp làm suy giảm kinh tế và rơi vào khó khăn.
Bẫy nghèo đói là một quá trình khép kín không có lối thoát nếu nhƣ không có một tác động hay cú huých từ bên ngoài. Tác động, cú huých từ bên ngoài có thể can thiệp vào nhiều khâu của vòng tròn đói nghèo trên nhƣ thu nhập cá nhân, khả năng tiếp cận nguồn nƣớc sạch và lƣơng thực, tình trạng nghèo và đói. Tuy nhiên, kết quả tác động ở mỗi khâu không phải lúc nào cũng nhƣ nhau và có đạt hiệu quả nhƣ mong muốn. Cần thiết phải tác động vào những giai đoạn quan trọng, có tác dụng làm đòn bẩy phá vỡ vòng tròn nghèo đói ấy.
Theo đó, để phá vỡ vòng tròn nghèo đói ấy, cần có những tác động từ bên ngoài giúp ngƣời phụ nữ khó khăn tăng thu nhập. Hỗ trợ phát triển kinh tế cho phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn nhằm tác động vào mắc xích quan trọng trong vòng tròn là thu 11 Luan van nhập cá nhân. Nói cách khác, mục đích của hỗ trợ kinh tế cho phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn là phá vỡ bẫy đói nghèo mà họ đang gặp phải. Hỗ trợ phát triển kinh tế cho phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn là việc hỗ trợ vật chất, trao phƣơng tiện sinh kế, thành lập các mô hình, câu lạc bộ để hỗ trợ chị em phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn có nơi giao lƣu, học tập, có vốn để mua bán nhỏ, đƣợc đào tạo nghề, giải quyết việc làm, đối với các chị em phụ nữ bị bệnh hiểm nghèo có điều kiện đƣợc chăm sóc sức khỏe, phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn về nhà ở đƣợc hỗ trợ cất nhà mái ấm tình thƣơng, các chị em phụ nữ vi phạm pháp luật đƣợc tù tha về đƣợc xã hội đón nhận giúp đỡ để có cơ hội hoàn lƣơng.
Theo khái niệm trên có thể thấy một số vấn đề dƣới đây: Thứ nhất, chủ thể chủ trì các hỗ trợ về phát triển kinh tế cho phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn là nhà nƣớc. Nhà nƣớc hỗ trợ phát triển kinh tế cho phụ nữ thông qua các chính sách, chƣơng trình hành động; và thông qua hệ thống bộ máy nhà nƣớc là các cơ quan nhà nƣớc và tổ chức chính trị xã hội, trong đó có Hội Liên hiệp phụ nữ. Thứ hai, đối tƣợng của hỗ trợ phát triển kinh tế là phụ nữ có hoàn cảnh kinh tế khó khăn. Đây là nhóm yếu thế trong xã hội bị thiệt thòi về kinh tế, có hoàn cảnh khó khăn về kinh tế.
Thứ ba, hình thức hỗ trợ bao gồm cả vật chất có tính chất tạm thời. Hình thức vật chất mang tính chất hỗ trợ tạm thời trong ngắn hạn. Hình thức phi vật chất nhƣ tạo công ăn việc làm, tƣ vấn làm kinh tế. Các hình thức hỗ trợ này đều hƣớng tới thúc đẩy năng lực làm kinh tế của phụ nữ có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, giúp họ tăng thu nhập và từ đó cải thiện mức sống và chất lƣợng sống.
Vai trò của hỗ trợ phát triển kinh tế cho phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn 1. Góp phần giảm tỷ lệ nghèo đói trong xã hội 12 Luan van Hỗ trợ phát triển kinh tế cho phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn bao gồm các hoạt động hỗ trợ tài chính và phi tài chính. Những hoạt động này tăng cơ hội việc làm và khả năng tự tạo việc làm ở phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn. Có thể lấy hỗ trợ tài chính vi mô làm một ví dụ để phân tích.
Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng tiếp cận tín dụng là điều kiện quan trọng để ngƣời nghèo tăng cƣờng đầu tƣ cho sản xuất, nhờ đó nâng cao thu nhập và có cơ hội thoát nghèo bền vững. Mối quan hệ này cũng đúng ở một số quốc gia Châu Phi. Shahidur (2005) Jonathan & Haley (2002) đã khẳng định việc cấp tín dụng với những điều kiện ƣu đãi cho ngƣời nghèo là phƣơng tiện giúp họ thoát nghèo. Ở Việt Nam, tác giả Phạm Lửa Hạ (2003), Nguyễn Trọng Hoài (2005) cũng khẳng định mối quan hệ giữa tín dụng và giảm đói nghèo.
Trên thực tế, phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn đều thuộc hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn, thậm chí là nghèo, đói, và hộ cận nghèo. Sự hỗ trợ về phát triển kinh tế giành cho nhóm đối tƣợng này có tác dụng giúp họ cải thiện thu nhập một cách bền vững, từ đó có thể thay đổi tình trạng kinh tế của họ trong xã hội, giúp họ thoát đói, rồi tới thoát nghèo một cách bền vững. Điều này càng phù hợp hơn khi trong bối cảnh hiện nay, phụ nữ trong các hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn thƣờng là lực lƣợng lao động chính, tạo ra thu nhập chính bên cạnh ngƣời đàn ông, ngƣời chồng. Góp phần đảm bảo bình đẳng giới Theo Trƣơng Thị Điệp (2018), ở Việt Nam tình trạng bất bình đẳng về giới diễn ra ở nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực kinh tế.
Chênh lệch thu nhập giữa nam và nữ cùng một vị trí công việc vẫn tồn tại, cơ hội để phụ nữ tiếp cận những việc làm có thu nhập cao vẫn thấp hơn so với nam giới, lao động nữ chƣa đƣợc đánh giá cao nhƣ lao động nam, là đối tƣợng dễ bị rủi ro và tổn thƣơng hơn khi doanh nghiệp có nhu cầu cắt giảm nhân lực. Đặc biệt là hiện nay, thu nhập bình quân của lao động nữ luôn thấp hơn nam giới. Thực trạng bất bình đẳng giới trong lĩnh vực kinh tế cho thấy hỗ trợ kinh tế 13 Luan van cho phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn trực tiếp xoá bỏ khoảng cách bất bình đẳng giữa nam và nữ trong lĩnh vực kinh tế, và gián tiếp trong một số lĩnh vực khác. Không những vậy, phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn là đối tƣợng yếu thế trong xã hội, nếu đƣợc hỗ trợ kịp thời thì họ sẽ có cơ hội vƣơn lên ổn định cuộc sống, có việc làm, có thu nhập.
Từ đó tiếng nói của họ cũng có tầm quan trọng đối với nam giới. Bình đẳng giới còn thể hiện ở khả năng chủ động để tham gia vào thị trƣờng sức lao động và cải thiện thu nhập.