CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. TỔNG QUAN VỀ CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. Khái niệm Công ty chứng khoán là một chủ thể kinh doanh, một tổ chức tài chính trung gian được thành lập hợp pháp và thực hiện một hoặc một số loại hình kinh doanh chứng khoán (Giáo trình Kinh doanh chứng khoán, PGS. Tô Kim Ngọc) Ở Việt Nam, theo Luật Chứng khoán 2019 và thông tư số 121/2020 quy định về Hoạt động của công ty chứng khoán thì: “Công ty chứng khoán là một tổ chức hoạt động có tư cách pháp nhân, có giấy phép hoạt động kinh doanh được cấp bởi Ủy ban chứng khoán nhà nước và được cấp phép thực hiện một, một số hoặc toàn bộ nghiệp vụ kinh doanh bao gồm: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán” (Luật chứng khoán 2019) Sự phát triển của công ty chứng khoán gắn chặt với sự phát triển của thị trường chứng khoán và sự xuất hiện của các công ty chứng khoán đã giúp cho việc định giá chứng khoán diễn ra nhanh chóng với chi phí thấp.
Vai trò của công ty chứng khoán Với sự phát triển ngày càng mạnh mẽ của thị trường chứng khoán thì các CTCK cũng ngày càng có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy nền kinh tế nói chung. Các CTCK với nghiệp vụ chuyên môn, kinh nghiệm và bộ máy tổ chức thích hợp sẽ thực hiện vai trò trung gian môi giới mua bán, phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư và thực hiện một số hoạt động khác cho cả người đầu tư và người phát hành. Đối với từng chủ thể khác nhau trên thị trường thì vai trò của công ty chứng khoán là khác nhau. Đối với các tổ chức phát hành Bên cạnh tính chất của một doanh nghiệp chuyên về tài chính, vai trò của CTCK còn giúp doanh nghiệp có thể phát hành được cổ phiếu nhằm huy động vốn kinh doanh nhanh chóng để triển khai các dự án qua các kênh chứng khoán.
Các CTCK thường đảm nhiệm vai trò này qua các hoạt động bảo lãnh phát hành và MGCK (Giáo trình Nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán, PGS. 3 Để có thể phát hành được thành công, các doanh nghiệp sẽ được nhân viên môi giới chứng khoán tư vấn, tìm kiếm khách hàng có nhu cầu đầu tư trên thị trường. CTCK sẽ giúp tổ chức phát hành thực hiện các thủ tục trước khi chào bán và phân phối chứng khoán. Với đội ngũ tư vấn đầu tư và môi giới chuyên nghiệp, thông tin về tổ chức phát hành sẽ được nhân viên phân tích và cung cấp cho các nhà đầu tư một cách đầy đủ, rõ ràng và kịp thời.
Đối với nhà đầu tư Các nhà đầu tư luôn muốn kiếm lợi nhuận cao thông qua việc đầu tư chứng khoán. Tuy nhiên có rất nhiều người mới tham gia thị trường nên vẫn chưa có nhiều kinh nghiệm và kiến thức để thực hiện giao dịch hiệu quả. Do đó, thông qua hoạt động môi giới chứng khoán, tư vấn đầu tư, CTCK có vai trò làm giảm chi phí và thời gian giao dịch tìm kiếm thông tin, nâng cao hiệu quả về các quyết định đàu tư. Đồng thời, tính thanh khoản của chứng khoán sẽ được cải thiện nhờ việc tìm đối tác, thực hiện lệnh và hoạt động mua bán chứng khoán trên thị trường.
(Giáo trình Thị trường chứng khoán, PGS. Nguyễn Thanh Phương). Ngoài ra CTCK còn giúp chuyển chứng khoán thành tiền mặt, giúp các nhà đầu tư chịu ít rủi ro và thiệt hại nhất khi tiến hành đầu tư (Giáo trình Nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán, PGS. Đối với thị trường chứng khoán Thứ nhất, công ty chứng khoán góp phần tạo lập giá cả, điều tiết thị trường.
Thông qua các sở giao dịch chứng khoán và thị trường phi tập trung, CTCK có chức năng cung cấp một cơ chế giá nhằm giúp các nhà đầu tư có được sự đánh giá đúng thực tế và chính xác về giá trị khoản đầu tư của mình. Theo quy định của cả nước, công ty chứng khoán bắt buộc phải dành ra một tỷ lệ nhất định giao dịch của mình để mua bán chứng khoán vào khi giá chứng khoán trên thị trường đang giảm và bán ra khi giá chứng khoán cao. Sự can thiệp đó ít nhiều còn phụ thuộc vào nguồn vốn tự doanh và quỹ dự trữ chứng khoán (Giáo trình Nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán, PGS. Thái Bá Cần; Giáo trình Thị trường chứng khoán, PGS.
Nguyễn Thanh Phương). Tuy vậy, sự can thiệp đó vẫn có ý nghĩa nhất định, có tác động đến tâm lý của các nhà đầu tư trên thị trường. Thứ hai, CTCK cung cấp các hoạt động, sản phẩm mới cho thị trường chứng 4 khoán. Trước đòi hỏi của nhà đầu tư về sự đa dạng và nâng cao chất lượng hoạt động cũng như sự tồn tại của CTCK trong tình hình cạnh tranh ngày càng gay gắt như hiện nay, các công ty chứng khoán không ngừng phát triển và nâng cao hoạt động cung cấp (Giáo trình Thị trường chứng khoán, PGS.
Nguyễn Thanh Phương). Thông qua việc tiếp xúc với khách hàng, CTCK sẽ cung cấp ý tưởng và thiết kế sản phẩm và hoạt động theo yêu cầu của khách hàng và xu hướng thay đổi của thị trường. Do đó, sẽ cải thiện được tính đơn điệu của sản phẩm, giúp đa dạng hóa sản phẩm, đa dạng hóa cơ cấu khách hàng. Ngoài cổ phiếu (thường ưu đãi) và trái phiếu đã được biết đến, các CTCK còn bán trái phiếu chính phủ, chứng quyền, trái quyền, các hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn và một số sản phẩm khác phù hợp với sự thay đổi cũng như nhu cầu của thị trường và môi trường kinh tế (Giáo trình Nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán, PGS.
Các nghiệp vụ chính của công ty chứng khoán 1. Môi giới chứng khoán Hiện nay, môi giới chứng khoán là hoạt động phổ biến nhất ở các CTCK, hầu như công ty nào cũng có hoạt động này. Đây là hoạt động kinh doanh chứng khoán trong đó CTCK đứng ra làm đại diện cho khách hành tiến hành giao dịch thông qua cơ chế giao dịch trên cơ sở giao dịch chứng khoán hoặc thị trường OTC mà chính khách hàng sẽ phải chịu trách nhiệm với kết quả giao dịch đó. Môi giới thực hiện giao dịch theo lệnh của khách hàng để hưởng phí hoa hồng, họ không phải chịu rủi ro từ hoạt động giao dịch đó (Giáo trình Nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán, PGS.
Thông thường nhà môi giới không hoạt động độc lập mà họ tổ chức thành từng công ty. Nghiệp vụ tự doanh Tự doanh (hay còn gọi là đầu tư chứng khoán) là việc CTCK tiến hành giao dịch mua bán chứng khoán cho chính mình để hưởng lợi nhuận. Hoạt động này của công ty phải tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình, tự gánh chịu rủi ro từ quyết định mua bán chứng khoán. Hoạt động này thường diễn ra cùng với hoạt động môi giới.
Điều này sẽ dẫn đến xung đột về lợi ích của khách hàng và công ty chứng khoán cho nên thông thường các thị trường đều có chính sách ưu tiên thực hiện lệnh của khách hàng trước thi thực hiện lệnh của CTCK. Bên cạnh đó, CTCK 5 phải có sự tách bạch, rõ rang giữa nghiệp vụ tự doanh và môi giới chứng khoán, giữa tài sản của khách hàng với các tài sản của chính công ty (Giáo trình Nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán, PGS. Hoạt động tự doanh có thể được thực hiện trên thị trường giao dịch tập trung hoặc trên thị trường phi tập trung. Mục đích chủ yếu của hoạt động này là nhằm thu lợi ích cho chính mình từ lợi tức và chênh lệch giá mua bán chứng khoán, giúp mang lại khả năng sinh lời cao nhưng cũng gặp phải nhiều rủi ro lớn về mất giá chứng khoán.
Vì vậy, để đạt hiệu quả thì công ty chứng khoán phải có chiến lược quản lý rủi ro trong tự doanh (Giáo trình Kinh doanh chứng khoán, PGS. Tô Kim Ngọc). Đặc biệt, các CTCK thực hiện hoạt động đầu tư thông qua việc mua bán trên thị trường có vai trò định hướng và điều tiết thị trường góp phần bình ổn giá trên thị trường (Giáo trình Nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán). Hoạt động bảo lãnh phát hành chứng khoán Là hoạt động hỗ trợ các nhà phát hành khi thực hiện huy động vốn thông qua bán chứng khoán trên thị trường theo sự ủy thác của nhà phát hành, là việc bảo lãnh giúp tổ chức phát hành thực hiện các thủ tục trước khi chào bán chứng khoán, nhận mua một phần hay toàn bộ chứng khoán của tổ chức phát hành để bán lại hoặc mua một số chứng khoán còn lại chưa được phân bổ hết (Giáo trình Nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán, PGS.
Riêng tại Việt Nam, “Bảo lãnh phát hành chứng khoán là việc tổ chức bảo lãnh phát hành cam kết với tổ chức phát hành thực hiện các thủ tục trước khi chào bán chứng khoán, nhận mua một phần hay toàn bộ chứng khoán của tổ chức phát hành để bán lại hoặc mua số chứng khoán còn lại chưa được phân phối hết của tổ chức phát hành để hỗ trợ tổ chức phát hành trong việc phân phối chứng khoán ra công chúng” (Luật chứng khoán). Bảo lãnh phát hành của CTCK sẽ giúp tổ chức phát hành nắm khá chắc khả năng huy động vốn nên sẽ có kế hoạch sử dụng lượng vốn đó một cách hiệu quả. Tư vấn chứng khoán Tư vấn chứng khoán là hoạt động mà CTCK cung cấp cho khách hàng kết quả phân tích, công bố báo cáo tài chính và các khuyến nghị liên quan đến chứng khoán. Hoạt động tư vấn đòi hỏi đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp, cần vận dụng nhiều kỹ 6 năng cũng như các kiến thức chuyên môn như thu thập, xử lý thông tin nhằm lập phương án, giám sát và đánh giá dự án, Mặt khác, tính trung thực của CTCK có tầm quan trọng lớn trong việc thu hút nhà đầu tư (Giáo trình Kinh doanh chứng khoán, PGS.
Tô Kim Ngọc; PGS. Nguyễn Thanh Phương) Hoạt động này rất phong phú và liên quan đến nhiều lĩnh vực về chứng khoán như đấu giá cổ phần, niêm yết, mua bán sáp nhập doanh nghiệp, đầu tư, …Tùy thuộc vào đặc thù và vị thế cạnh tranh của từng đơn vị tư vấn, các tổ chức tư vấn có thể thực hiện một hoặc tất cả hoạt động tư vấn. Hoạt động này mang lại cho các CTCK khoản thu từ phí tư vấn. Các hoạt động khác của công ty chứng khoán Nhìn chung các hoạt động hỗ trợ giao dịch nhằm mục đích tạo lợi nhuận cho nhà đầu tư, giúp họ không bỏ lỡ các cơ hội đầu tư, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng.