Luận Văn Thạc Sĩ Về Hiệu Quả Cho Vay Đối Với Hộ Nghèo Tại Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội Tỉnh Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ TMU phân tích hiệu quả cho vay đối với hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội chi nhánh Thị xã Từ Sơn, Bắc Ninh.

• Tác giả: Nguyễn Hải Bằng
• Người hướng dẫn: PGS,TS. Lê Thị Kim Nhung
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Hiệu Quả Cho Vay Đối Với Hộ Nghèo Tại Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội – Chi Nhánh Thị Xã Từ Sơn, Tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHO VAY HỘ NGHÈO VÀ HIỆU QUẢ CHO VAY HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ ĐÓI NGHÈO VÀ NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI, HOẠT ĐỘNG CHO VAY HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 1.1.1. Tổng quan về đói nghèo
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ CHO VAY HỘ NGHÈO TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI- CHI NHÁNH THỊ XÃ TỪ SƠN
• 2.1. KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI THỊ XÃ TỪ SƠN VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA NHCSXH CHI NHÁNH THỊ XÃ TỪ SƠN
• 2.1.1. Khái quát tình hình kinh tế - xã hội thị xã Từ Sơn
• 2.1.2. Khái quát về hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội chi nhánh thị xã Từ Sơn
• 2.2. THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ CHO VAY HỘ NGHÈO TẠI NHCSXH CHI NHÁNH THỊ XÃ TỪ SƠN
• 2.2.1. Thực trạng hoạt động cho vay hộ nghèo của NHCSXH chi nhánh thị xã Từ Sơn
• 2.2.2. Hiệu quả cho vay hộ nghèo NHCSXH thị xã Từ Sơn
• 2.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG HIỆU QUẢ CHO VAY HỘ NGHÈO CHI NHÁNH NGÂN HÀNG XÃ HỘI THỊ XÃ TỪ SƠN
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG III: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHO VAY ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI CHI NHÁNH THỊ XÃ TỪ SƠN
• 3.1. MỤC TIÊU XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO CỦA THỊ XÃ TỪ SƠN TRONG NHỮNG NĂM TỚI (2017-2020)
• 3.2. MỤC TIÊU HOẠT ĐỘNG CỦA NHCSXH THỊ XÃ TỪ SƠN
• 3.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 3.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.3. GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHO VAY HỘ NGHÈO TẠI CHI NHÁNH NHCSXH THỊ XÃ TỪ SƠN
• 3.3.1. Hoàn thiện mạng lưới hoạt động
• 3.3.2. Đẩy mạnh tín dụng ủy thác qua các tổ chức chính trị- xã hội
• 3.3.3. Gắn công tác cho vay vốn với dịch vụ sau đầu tư
• 3.3.4. Thực hiện công khai hóa, xã hội hóa các hoạt động của NHCSXH
• 3.3.5. Đẩy mạnh cho vay theo dự án, nâng suất đầu tư cho vay hộ nghèo
• 3.3.6. Tăng cường hệ thống kiểm tra, giám sát
• 3.3.7. Đẩy mạnh công tác đào tạo
• 3.4. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.4.1. Đối với chính phủ
• 3.4.2. Đối với NHCSXH Việt Nam, NHCSXH cấp tỉnh
• 3.4.3. Đối với các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương các cấp tại thị xã Từ Sơn
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Cho Vay Hộ Nghèo Tại Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội

Hiệu quả cho vay hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) là một trong những vấn đề quan trọng trong việc giảm nghèo bền vững. NHCSXH đã thực hiện nhiều chương trình cho vay nhằm hỗ trợ hộ nghèo, giúp họ có cơ hội phát triển kinh tế và cải thiện đời sống. Việc đánh giá hiệu quả cho vay không chỉ dựa trên số lượng hộ nghèo được vay mà còn phải xem xét đến tác động lâu dài của các khoản vay này.

1.1. Định Nghĩa Hiệu Quả Cho Vay Hộ Nghèo

Hiệu quả cho vay hộ nghèo được hiểu là mức độ mà các khoản vay từ NHCSXH giúp cải thiện đời sống của hộ nghèo. Điều này bao gồm việc tăng thu nhập, tạo việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống.

1.2. Vai Trò Của Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội

NHCSXH đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho hộ nghèo. Ngân hàng không chỉ cung cấp vốn mà còn hỗ trợ kỹ thuật và tư vấn để hộ nghèo có thể sử dụng vốn hiệu quả.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Cho Vay Hộ Nghèo

Mặc dù NHCSXH đã đạt được nhiều thành công trong việc cho vay hộ nghèo, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các vấn đề như thiếu thông tin, khả năng trả nợ thấp và rủi ro trong đầu tư là những yếu tố cản trở hiệu quả cho vay.

2.1. Thiếu Thông Tin Về Đối Tượng Vay

Nhiều hộ nghèo không có thông tin đầy đủ về các chương trình cho vay, dẫn đến việc không tiếp cận được nguồn vốn cần thiết.

2.2. Khả Năng Trả Nợ Thấp

Khả năng trả nợ của hộ nghèo thường thấp do thu nhập không ổn định, điều này làm tăng rủi ro cho NHCSXH và ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Cho Vay Hộ Nghèo

Để nâng cao hiệu quả cho vay hộ nghèo, NHCSXH cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc cải thiện quy trình cho vay, tăng cường đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho hộ nghèo là những giải pháp quan trọng.

3.1. Cải Thiện Quy Trình Cho Vay

Cần đơn giản hóa quy trình cho vay để hộ nghèo dễ dàng tiếp cận hơn. Việc giảm bớt thủ tục hành chính sẽ giúp tăng cường khả năng vay vốn.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Và Hỗ Trợ Kỹ Thuật

Đào tạo về quản lý tài chính và kỹ năng sản xuất cho hộ nghèo sẽ giúp họ sử dụng vốn vay hiệu quả hơn, từ đó nâng cao khả năng trả nợ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về hiệu quả cho vay hộ nghèo tại NHCSXH chi nhánh Từ Sơn cho thấy nhiều hộ đã cải thiện được đời sống nhờ vào các khoản vay. Tuy nhiên, vẫn cần có những đánh giá chi tiết hơn để xác định rõ ràng các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay.

4.1. Kết Quả Cụ Thể Từ Các Dự Án Cho Vay

Nhiều hộ nghèo đã sử dụng vốn vay để đầu tư vào sản xuất, từ đó tạo ra thu nhập ổn định và cải thiện chất lượng cuộc sống.

4.2. Đánh Giá Tác Động Lâu Dài

Cần có các nghiên cứu đánh giá tác động lâu dài của các khoản vay đến đời sống của hộ nghèo để có những điều chỉnh kịp thời trong chính sách cho vay.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Hiệu Quả Cho Vay Hộ Nghèo

Hiệu quả cho vay hộ nghèo tại NHCSXH là một vấn đề cần được quan tâm và cải thiện liên tục. Tương lai của chương trình cho vay này phụ thuộc vào việc cải thiện quy trình cho vay và tăng cường hỗ trợ cho hộ nghèo.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Cần có các chính sách phát triển bền vững để đảm bảo rằng hộ nghèo có thể tiếp cận được nguồn vốn và sử dụng hiệu quả.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Chính Sách Hỗ Trợ

Chính sách hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức xã hội là rất quan trọng để đảm bảo rằng hộ nghèo có thể vượt qua khó khăn và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ, vấn đề đói nghèo vẫn là thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững của xã hội. Tại thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, tỷ lệ hộ nghèo năm 2015 là 1,04% với 548 hộ, tuy nhiên theo chuẩn nghèo của Ngân hàng Thế giới, tỷ lệ này ước tính trên 30%. Tình trạng thất nghiệp cũng ở mức cao 4,47% năm 2015, trong khi khoảng cách giàu nghèo ngày càng gia tăng. Chính vì vậy, việc đánh giá hiệu quả cho vay đối với hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) chi nhánh thị xã Từ Sơn trong giai đoạn 2013-2016 là rất cần thiết nhằm góp phần nâng cao chất lượng tín dụng, hỗ trợ người nghèo phát triển sản xuất, tạo việc làm và cải thiện đời sống.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc khảo sát thực trạng cho vay hộ nghèo, đánh giá hiệu quả sử dụng vốn vay, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay tại chi nhánh NHCSXH thị xã Từ Sơn. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong hoạt động cho vay hộ nghèo tại chi nhánh này trong giai đoạn 2013-2016, với các giải pháp hướng đến năm 2020. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp luận cứ khoa học cho các chính sách tín dụng ưu đãi, góp phần thực hiện mục tiêu xóa đói giảm nghèo bền vững tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết kinh tế phát triển và chính sách tín dụng xã hội, trong đó có:

• Lý thuyết phát triển cân bằng của Simon Kuznets: Mô hình hình chữ U ngược mô tả mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bất bình đẳng thu nhập, cho thấy trong giai đoạn đầu tăng trưởng, bất bình đẳng tăng lên nhưng sẽ giảm khi nền kinh tế phát triển hơn.

• Mô hình dư thừa lao động của A. Lewis: Phân tích sự chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp, tác động đến thu nhập và bất bình đẳng xã hội trong quá trình phát triển kinh tế.

• Quan điểm của Harry Oshima về tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội: Nhấn mạnh vai trò của phát triển nông nghiệp đa dạng và tạo việc làm trong việc giảm nghèo và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Các khái niệm chính bao gồm: đói nghèo, chuẩn nghèo, hiệu quả tín dụng, cho vay ưu đãi, nợ quá hạn, và các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả cho vay như tỷ lệ hộ nghèo được vay vốn, tỷ lệ nợ quá hạn, và mức độ thoát nghèo bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với các phương pháp nghiên cứu truyền thống như phân tích tổng hợp, thống kê so sánh và mô tả định lượng.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê hàng năm của Tổng cục Thống kê, các báo cáo của NHCSXH chi nhánh thị xã Từ Sơn giai đoạn 2013-2016, cùng các tài liệu nghiên cứu liên quan trong và ngoài nước.

Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các hộ nghèo vay vốn tại chi nhánh NHCSXH thị xã Từ Sơn, với phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng các công cụ thống kê mô tả, phân tích tỷ lệ phần trăm, và so sánh các chỉ tiêu hiệu quả tín dụng qua các năm.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2013 đến 2016, với các bước khảo sát thực trạng, phân tích dữ liệu và đề xuất giải pháp hướng đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô tín dụng tăng trưởng ổn định: Dư nợ cho vay hộ nghèo tại chi nhánh Từ Sơn tăng từ khoảng 15 tỷ đồng năm 2013 lên gần 25 tỷ đồng năm 2016, tương đương mức tăng trưởng trung bình khoảng 20% mỗi năm. Tỷ trọng dư nợ cho vay hộ nghèo chiếm trên 60% tổng dư nợ tín dụng của chi nhánh, cho thấy nguồn vốn tín dụng ưu đãi được tập trung phục vụ đối tượng này.

2. Chất lượng tín dụng được duy trì tốt: Tỷ lệ nợ quá hạn trong tổng dư nợ cho vay hộ nghèo duy trì ở mức thấp, khoảng 1,5% trong giai đoạn nghiên cứu, thấp hơn nhiều so với mức trung bình của các ngân hàng thương mại. Điều này phản ánh hiệu quả trong quản lý và sử dụng vốn vay của hộ nghèo.

3. Tỷ lệ hộ nghèo được vay vốn tăng lên: Tỷ lệ hộ nghèo được tiếp cận vốn vay tăng từ 45% năm 2013 lên 70% năm 2016, góp phần nâng cao khả năng sản xuất kinh doanh và cải thiện đời sống của người nghèo.

4. Số hộ thoát nghèo bền vững tăng: Trong giai đoạn 2013-2016, có khoảng 35% số hộ nghèo vay vốn tại chi nhánh đã thoát nghèo bền vững, cao hơn so với tỷ lệ thoát nghèo chung của địa phương là 25%. Điều này chứng tỏ vai trò tích cực của tín dụng ưu đãi trong việc hỗ trợ người nghèo phát triển kinh tế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những kết quả tích cực trên là do chính sách tín dụng ưu đãi với lãi suất thấp (khoảng 0,5%/tháng), thủ tục vay đơn giản, không yêu cầu thế chấp tài sản, cùng với sự phối hợp chặt chẽ giữa NHCSXH và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc quản lý và giám sát vốn vay.

So sánh với một số chi nhánh NHCSXH khác như huyện Bắc Yên (Sơn La) với dư nợ gần 230 tỷ đồng và tỷ lệ nợ quá hạn dưới 2%, chi nhánh Từ Sơn tuy quy mô nhỏ hơn nhưng cũng đạt hiệu quả tương tự về chất lượng tín dụng và tỷ lệ thoát nghèo.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng dư nợ cho vay, bảng tỷ lệ nợ quá hạn và biểu đồ tỷ lệ hộ nghèo được vay vốn qua các năm, giúp minh họa rõ nét sự phát triển và hiệu quả của hoạt động tín dụng ưu đãi tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện mạng lưới hoạt động: Mở rộng và củng cố hệ thống phòng giao dịch NHCSXH tại các xã, phường để tăng cường tiếp cận vốn cho hộ nghèo, đặt mục tiêu tăng tỷ lệ hộ nghèo được vay vốn lên 80% vào năm 2020. Chủ thể thực hiện là Ban lãnh đạo NHCSXH chi nhánh Từ Sơn.

2. Đẩy mạnh tín dụng ủy thác qua các tổ chức chính trị - xã hội: Tăng cường phối hợp với Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên để quản lý và giám sát vốn vay, giảm thiểu rủi ro nợ quá hạn, với mục tiêu giảm tỷ lệ nợ quá hạn xuống dưới 1% trong 3 năm tới.

3. Gắn công tác cho vay vốn với dịch vụ sau đầu tư: Cung cấp các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật, tư vấn sản xuất kinh doanh cho hộ nghèo sau khi vay vốn nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tăng tỷ suất lợi nhuận và khả năng trả nợ.

4. Thực hiện công khai hóa, xã hội hóa các hoạt động của NHCSXH: Tăng cường minh bạch trong quy trình cho vay, công khai danh sách hộ vay và kết quả sử dụng vốn để nâng cao niềm tin của người dân và các bên liên quan.

5. Tăng cường công tác đào tạo cán bộ: Nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ NHCSXH nhằm nâng cao chất lượng phục vụ và quản lý tín dụng, đảm bảo hoạt động hiệu quả và bền vững.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý NHCSXH và các tổ chức tín dụng chính sách: Nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay, áp dụng các giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng ưu đãi.

2. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Sử dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh chính sách tín dụng ưu đãi, hỗ trợ xóa đói giảm nghèo hiệu quả hơn.

3. Các tổ chức chính trị - xã hội và đoàn thể địa phương: Tăng cường vai trò trong quản lý, giám sát và hỗ trợ người nghèo sử dụng vốn vay đúng mục đích.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành tài chính - ngân hàng, kinh tế phát triển: Tham khảo mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích và kết quả thực tiễn về tín dụng chính sách xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệu quả cho vay hộ nghèo được đánh giá bằng những chỉ tiêu nào?
   Hiệu quả được đánh giá qua quy mô tín dụng (dư nợ, tỷ lệ hộ nghèo được vay), chất lượng tín dụng (tỷ lệ nợ quá hạn, sử dụng vốn đúng mục đích), khả năng sinh lời và tỷ lệ hộ nghèo thoát nghèo bền vững. Ví dụ, tỷ lệ nợ quá hạn dưới 2% được xem là chất lượng tín dụng tốt.

2. Tại sao tỷ lệ hộ nghèo được vay vốn lại quan trọng?
   Tỷ lệ này phản ánh khả năng tiếp cận vốn của người nghèo, càng cao chứng tỏ nguồn vốn tín dụng ưu đãi được phân bổ hiệu quả, giúp nhiều hộ có điều kiện phát triển sản xuất, cải thiện đời sống.

3. Nguyên nhân nào ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay tại NHCSXH chi nhánh Từ Sơn?
   Bao gồm năng lực quản lý của NHCSXH, trình độ cán bộ, chính sách tín dụng ưu đãi, sự phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội, cũng như điều kiện kinh tế - xã hội và môi trường tự nhiên tại địa phương.

4. Làm thế nào để giảm tỷ lệ nợ quá hạn trong cho vay hộ nghèo?
   Thông qua việc kiểm tra, giám sát chặt chẽ, tư vấn kỹ thuật cho người vay, nâng cao trình độ quản lý của cán bộ tín dụng và tăng cường vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong quản lý vốn vay.

5. Các giải pháp nào giúp nâng cao hiệu quả cho vay trong tương lai?
   Hoàn thiện mạng lưới hoạt động, đẩy mạnh tín dụng ủy thác, gắn kết cho vay với dịch vụ hỗ trợ sau đầu tư, công khai minh bạch hoạt động, và đào tạo nâng cao năng lực cán bộ là những giải pháp thiết thực.

Kết luận

• Hoạt động cho vay hộ nghèo tại NHCSXH chi nhánh thị xã Từ Sơn giai đoạn 2013-2016 đạt được nhiều kết quả tích cực với dư nợ tăng trưởng ổn định và chất lượng tín dụng được duy trì tốt.
• Tỷ lệ hộ nghèo được vay vốn và số hộ thoát nghèo bền vững tăng lên, góp phần cải thiện đời sống và ổn định xã hội địa phương.
• Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay bao gồm năng lực quản lý, chính sách tín dụng, trình độ cán bộ và môi trường kinh tế - xã hội.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay tập trung vào hoàn thiện mạng lưới, tăng cường phối hợp với tổ chức chính trị - xã hội, dịch vụ hỗ trợ sau đầu tư và nâng cao năng lực cán bộ.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc điều chỉnh chính sách tín dụng ưu đãi, hướng tới mục tiêu xóa đói giảm nghèo bền vững tại thị xã Từ Sơn đến năm 2020 và các năm tiếp theo.

Để tiếp tục phát huy hiệu quả, các cơ quan chức năng và NHCSXH chi nhánh Từ Sơn cần triển khai đồng bộ các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường giám sát và đánh giá định kỳ nhằm đảm bảo nguồn vốn tín dụng ưu đãi được sử dụng hiệu quả, góp phần phát triển kinh tế xã hội địa phương bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHO VAY HỘ NGHÈO VÀ HIỆU QUẢ CHO VAY HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1. TỔNG QUAN VỀ ĐÓI NGHÈO VÀ NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI, HOẠT ĐỘNG CHO VAY HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1.1 Tổng quan về đói nghèo 1. Khái niệm, nguyên nhân của đói nghèo * Khái niệm đói nghèo Tại hội nghị về chống nghèo đói do Uỷ ban kinh tế xã hội khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) tổ chức tại Thái Lan năm 1993, các quốc gia trong khu vực đã thống nhất cao cho rằng "Nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy được xã hội thừa nhận". Khái niệm nghèo đói này bao gồm 3 khía cạnh: - Nhu cầu cơ bản của con người bao gồm: Ăn ở, mặc, y tế, giáo dục, văn hoá, đi lại và giao tiếp xã hội.

- Nghèo thay đổi theo thời gian: Thước đo nghèo khổ sẽ thay đổi theo thời gian; khi kinh tế càng phát triển thì nhu cầu cơ bản của con người cũng sẽ thay đổi theo xu hướng ngày một cao hơn. - Nghèo thay đổi theo không gian: Thông qua định ngh a này cũng chỉ cho chúng ta thấy sẽ không có chuẩn nghèo chung cho tất cả nước, vì nó phụ thuộc vào sự phát triển KT - XH và các yếu tố văn hoá của từng quốc gia, từng vùng. * Nguyên nhân của đói nghèo Nghèo đói là hậu quả đan xen của nhiều nhóm các yếu tố, nhưng chung quy lại có thể chia nguyên nhân đói nghèo của nước ta theo các nhóm sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Nhóm nguyên nhân do bản thân người nghèo - Thiếu vốn sản xuất: Các tài liệu điều tra cho thấy đây là nguyên nhân chủ yếu nhất. Nông dân thiếu vốn thường rơi vào vòng luẩn quẩn, sản xuất kém, làm không đủ ăn, phải đi thuê, phải đi vay để đảm bảo cuộc sống tối thiểu hàng ngày.

Có thể nói: Thiếu vốn sản xuất là một lực cản lớn nhất hạn chế sự phát triển của sản xuất và nâng cao đời sống của các hộ gia đình nghèo. Kết quả điều tra xã hội học về nguyên nhân nghèo đói của các hộ nông dân ở nước ta năm 2001 cho thấy: Thiếu vốn chiếm khoảng 70% - 90% tổng số hộ được điều tra. - Thiếu kinh nghiệm và kiến thức làm ăn: Phương pháp canh tác cổ truyền đã ăn sâu vào tiềm thức, sản xuất tự cung tự cấp là chính, thường sống ở những nơi hẻo lánh, giao thông đi lại khó khăn, thiếu phương tiện, con cái thất học… Những khó khăn đó làm cho hộ nghèo không thể nâng cao trình độ dân trí, không có điều kiện áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào canh tác, thiếu kinh nghiệm và trình độ sản xuất kinh doanh đẫn đến năng xuất thấp, không hiệu quả. Thiếu vốn chiếm khoảng 70% - 90% tổng số hộ được điều tra.

- Bệnh tật và sức khoẻ yếu kém cũng là yếu tố đẩy con người vào tình trạng nghèo đói trầm trọng. - Đất đai canh tác ít, tình trạng không có đất canh tác đang có xu hướng tăng lên. - Thiếu việc làm, không năng động tìm việc làm, lười biếng ; Mặt khác do hậu quả của chiến tranh dẫn đến nhiều người dân bị mất sức lao động, nhiều phụ nữ bị góa phụ dẫn tới thiếu lao động hoặc thiếu lao động trẻ, khỏe có khả năng đảm nhiệm những công việc nặng nhọc. - Gặp những rủi ro trong cuộc sống, người nghèo thường sống ở những nơi hẻo lánh, xa trung tâm, thời tiết khắc nghiệt, nơi mà thường xuyên xảy ra hạn hán, lũ lụt dịch bệnh….

Cũng chính do thường sống ở những nơi hẻo lánh, giao thông đi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 lại khó khăn mà hàng hóa của họ sản xuất thường bị bán rẻ (do chi phí giao thông) hoặc không bán được, chất lượng hàng hóa giảm sút do lưu thông không kịp thời. Nhóm nguyên nhân do môi trường tự nhiên xã hội. Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt đã tác động sâu sắc đến sản xuất nông nghiệp của các hộ gia điình nghèo. Ở những vùng khí hậu khắc nghiệt : thiên tai, lũ lụt, hạn hán, dịch bệnh, đất đai cằn cỗi, diện tích canh tác ít, địa hình phức tạp, giao thông đi lại khó khăn, cơ sở hạ tầng thiếu hoặc không có là những vùng có nhiều hộ nghèo đói nhất.

Chuẩn nghèo Chuẩn nghèo được coi là thước đo mức sống của dân cư để phân biệt trong xã hội ai thuộc diện nghèo và ai không thuộc diện nghèo. Trải qua hơn một thế kỷ, trên thế giới đã hình thành 3 phương pháp tiếp cận chuẩn nghèo chủ yếu sau. Phương pháp dựa vào nhu cầu chi tiêu. Phương pháp dựa vào thu nhập thực tế.

Phương pháp dựa vào đánh giá của người dân. Trong 3 phương pháp trên thì 2 phương pháp đầu được các quốc gia sử dụng khá phổ biến. Mức quy định chuẩn đói nghèo chỉ mang tính tương đối qua từng thời kỳ khác nhau, từng quốc gia và vùng lãnh thổ khác nhau, thậm chí một số nước còn quy định chuẩn nghèo khác nhau cho từng vùng. Đói nghèo được so sánh theo không gian và thời gian về điều kiện sống và làm việc của một người hoặc nhóm người, của một cộng đồng người, một quốc gia, một xã hội trong tiến trình phát triển kinh tế xã hội qua các thời kỳ.

a) Chuẩn nghèo của thế giới Để đo lường mức độ nghèo đói trên thế giới và đảm bảo tính so sánh quốc tế của chỉ tiêu tỷ lệ dân số sống dưới mức nghèo, Ngân hàng Thế giới đưa ra 2 mức chuẩn là thu nhập dưới 1 đô la Mỹ 1 ngày và thu nhập dưới 2 đô la Mỹ 1 ngày được chuyển đổi theo sức mua tương đương (PPP - Purchasing Power Parity) của đô la Mỹ năm 1993, có ngh a là tương đương với mức 1,08 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 USD/ngày/người và mức 2,16 USD/ngày/người của năm 2002. Chuẩn nghèo mà Ngân hàng thế giới quy định, quốc gia có thu nhập bình quân người hàng năm là 735 USD thuộc nhóm các nước nghèo. b) Chuẩn nghèo của Việt Nam Ở Việt Nam, từ 1993 đến nay, Chính phủ đã nhiều lần nâng mức chuẩn nghèo để phù hợp với xu thế phát triển, cụ thể: - Từ năm 2001 đến năm 2005: Quyết định số 143/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 27/9/2001 phê duyệt "Chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói và giảm nghèo giai đoạn 2001-2005" quy định những hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người từ 80.000 đồng/người/tháng (960.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo ở khu vực nông thôn miền núi và hải đảo, những hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người từ 100.000 đồng/người/tháng (1.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo ở khu vực nông thôn đồng bằng và từ 150.000 đồng/người/tháng (1.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo ở khu vực thành thị. - Chuẩn nghèo giai đoạn 2006-2010 được quy định tại Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg ngày 08/7/2005 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006 - 2010, theo đó áp dụng cho khu vực nông thôn là những hộ có mức thu nhập bình quân từ 200.000 đồng/người/tháng (2.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo và đối với khu vực thành thị là những hộ có mức thu nhập bình quân từ 260.000 đồng/người/tháng (dưới 3.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo.

- Đến nay, chuẩn nghèo được áp dụng theo quy định tại Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg ngày 30 tháng 01 năm 2011 về việc ban hành chuẩn họ nghèo, hộ cận nghèo giai đoạn 2011-2015, hộ nghèo ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/người/tháng (từ 4.000 đồng/người/năm) trở xuống; hộ nghèo ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 quân từ 500.000 đồng/người/tháng (từ 6.000 đồng/người/năm) trở xuống; hộ cận nghèo ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 401.000 đồng/người/tháng; hộ cận nghèo ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình quân từ 501.000 đồng/người/tháng. Tác động của đói nghèo đối với nền kinh tế xã hội * Các quan điểm về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và vấn đề đói nghèo a) Quan điểm của Simon Kuznets Như chúng ta đã biết, tăng trưởng kinh tế là điều kiện cần để giảm nghèo đói nhưng nếu chỉ dựa vào sức mạnh tự nhiên của tăng trưởng kinh tế để làm giảm phạm vi nghèo đói tuyệt đối ở các nước đang phát triển thì có lẽ không đủ. Liệu tăng trưởng GDP tới mức tối đa sẽ làm tốt lên hay xấu đi, hay không có tác dụng rõ rệt đối với phân phối thu nhập và phạm vi nghèo đói ở các nước đang phát triển. Các nhà kinh tế học hiện nay không có bất cứ hiểu biết chắn nào về các nhân tố đặc thù tác động đến sự thay đổi trong phân phối thu nhập theo thời gian ở những nước cụ thể.

Giáo sư Kuznets người đã đi tiên phong trong việc phân tích các mô hình tăng trưởng trong quá khứ của các nước phát triển đương thời, đã nói rằng trong những giai đoạn đầu của tăng trưởng kinh tế, tình hình phân phối thu nhập thường xấu đi nhưng nó sẽ tốt lên ở giai đoạn sau. Trong tác phẩm “sự tăng trưởng kinh tế của các nước” xuất bản năm 1971, ông đã đưa ra l thuyết phát triển cân bằng. Theo ông, phát triển là một quá trình cân bằng, trong đó các nước tiến lên một bước vững chắc. Trong tác phẩm này, Kuznets cũng chú tới quan hệ giữa tổng sản phẩm quốc dân bình quân đầu người và sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập.

Dựa vào số liệu thu thập được ở các nước có mức thu nhập giầu, nghèo khác nhau trong một thời kỳ dài, ông cho rằng mối quan hệ giữa tăng tổng sản phẩm quốc dân bình quân đầu người và sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập có dạng hình chữ U ngược. Điều này được minh hoạ bằng đồ thị sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 Gini 0,6 0,3 GNP/người Theo Kuznets ở một nước nghèo, mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập là thấp, thể hiện ở hệ số gini khá nhỏ (hệ số gini khoảng 0,2 - 0,3). Nhưng khi nền kinh tế tăng trưởng hơn, thu nhập quốc dân bình quân đầu người tăng lên thì sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập cũng tăng lên và đạt cực đại ở mức trung bình của mức thu nhập.