Khóa luận: Cơ hội từ Hiệp định AKFTA cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam tại ĐH Ngoại thương

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp hiệp định thương mại tự do asean hàn quốc và giải pháp tận dụng những cơ hội, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Lê Phương Thảo
• Người hướng dẫn: ThS. Bùi Duy Linh
• Trường học: Trường Đại học Ngoại thương
• Chuyên ngành: Kinh doanh quốc tế
• Đề tài: Hiệp định thương mại tự do ASEAN – Hàn Quốc và giải pháp tận dụng những cơ hội cho các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO ASEAN – HÀN QUỐC
• 1.1. Bối cảnh ra đời
• 1.2. Mục tiêu của Hiệp định
• 1.3. Quá trình đàm phán
• 1.4. Nội dung chính của AKFTA
• 1.4.1. Lịch trình cắt giảm và loại bỏ thuế quan
• 1.4.2. Các hạn chế định lượng, biện pháp phi thuế quan và biện pháp vệ sinh và kiểm dịch
• 1.4.3. Quy tắc xuất xứ
• 1.4.4. Cơ chế tự vệ chuyển đổi
• 1.4.5. So sánh mức cam kết của AKFTA với các Hiệp định thế giới và khu vực khác mà Việt Nam tham gia ký kết
• 1.4.6. Cơ hội, thách thức của Việt Nam trong quá trình thực hiện AKFTA
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU HÀNG HÓA VIỆT NAM SANG HÀN QUỐC GIAI ĐOẠN 2005-2017
• 2.1. Thực trạng xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Hàn Quốc giai đoạn 2005-2017
• 2.1.1. Kim ngạch xuất khẩu
• 2.1.2. Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu
• 2.1.3. Hình thức xuất khẩu
• 2.1.4. Một số ngành hàng xuất khẩu chính của Việt Nam sang Hàn Quốc
• 2.2. Đánh giá thực trạng xuất khẩu của Việt Nam sang Hàn Quốc giai đoạn 2005-2017
• 2.2.1. Những kết quả đạt được và nguyên nhân
• 2.2.2. Những tồn tại và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: DỰ BÁO VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ TẬN DỤNG NHỮNG CƠ HỘI TRONG AKFTA CHO CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2025
• 3.1. Dự báo và định hướng xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Hàn Quốc đến năm 2025
• 3.1.1. Dự báo xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Hàn Quốc đến năm 2025
• 3.1.2. Định hướng xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Hàn Quốc đến năm 2025
• 3.2. Giải pháp để tận dụng những cơ hội trong AKFTA cho các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam đến năm 2025
• 3.2.1. Tích cực, chủ động tìm hiểu thông tin về Hiệp định AKFTA và VKFTA
• 3.2.2. Chủ động nguồn nguyên phụ liệu trong sản xuất hàng xuất khẩu sang thị trường Hàn Quốc
• 3.2.3. Đẩy mạnh xuất khẩu sang Hàn Quốc những mặt hàng mà Việt Nam có lợi thế và được hưởng nhiều ưu đãi từ Hiệp định
• 3.2.4. Đa dạng hóa mặt hàng xuất khẩu
• 3.2.5. Đầu tư đổi mới công nghệ để nâng cao chất lượng hàng xuất khẩu
• 3.2.6. Chủ động triển khai áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế và đáp ứng yêu cầu bảo vệ sức khỏe, môi trường
• 3.2.7. Đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu thị trường và quảng bá sản phẩm
• 3.3. Đẩy mạnh các chính sách của Nhà nước, các hiệp hội, cơ quan ban ngành nhằm tận dụng những cơ hội từ AKFTA để đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Hàn Quốc
• 3.3.1. Tăng cường hiệu quả triển khai AKFTA và thực thi VKFTA
• 3.3.3. Phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ
• 3.3.4. Có chính sách ưu đãi riêng, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp Hàn Quốc đầu tư vào Việt Nam
• 3.3.5. Tăng cường hoạt động xúc tiến thương mại với thị trường Hàn Quốc
• 3.3.6. Nâng cao năng lực kiểm dịch động thực vật
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Hiệp định thương mại tự do ASEAN Hàn Quốc

Hiệp định thương mại tự do ASEAN-Hàn Quốc (FTA ASEAN-Hàn Quốc) được ký kết vào năm 2006, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc tăng cường quan hệ kinh tế giữa các quốc gia ASEAN và Hàn Quốc. Mục tiêu chính của hiệp định này là thúc đẩy thương mại và đầu tư giữa các bên, đồng thời tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp. Theo đó, Hàn Quốc cam kết loại bỏ thuế quan đối với ít nhất 95% dòng thuế trong danh mục thông thường vào năm 2008, và hoàn toàn vào năm 2010. Điều này không chỉ tạo cơ hội cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam (doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam) mà còn giúp tăng cường sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường Hàn Quốc. Việc thực hiện hiệp định này cũng đồng nghĩa với việc giảm bớt các rào cản thương mại, từ đó mở rộng cơ hội cho hàng hóa xuất khẩu Việt Nam, đặc biệt là trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang ngày càng hội nhập.

1.1 Bối cảnh ra đời

Sự phát triển của hoạt động thương mại toàn cầu đã dẫn đến việc các quốc gia tìm kiếm các thỏa thuận thương mại tự do để tăng cường hợp tác kinh tế. Hàn Quốc, với vai trò là một trong những nền kinh tế lớn nhất châu Á, đã nhận thấy tầm quan trọng của việc thiết lập mối quan hệ thương mại với ASEAN. Việc ký kết AKFTA không chỉ giúp Hàn Quốc mở rộng thị trường mà còn tạo điều kiện cho các nước ASEAN, trong đó có Việt Nam, tiếp cận thị trường Hàn Quốc một cách dễ dàng hơn. Theo số liệu từ Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc, kim ngạch xuất khẩu của Hàn Quốc sang ASEAN đã tăng mạnh, cho thấy sự thành công của hiệp định trong việc thúc đẩy thương mại giữa hai bên.

II. Cơ hội cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam

Hiệp định AKFTA mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trong việc tiếp cận thị trường Hàn Quốc. Với việc giảm thuế quan, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sẽ có giá cạnh tranh hơn, từ đó tăng khả năng tiêu thụ tại thị trường này. Các mặt hàng như dệt may, thủy sản, và điện thoại là những sản phẩm có lợi thế cạnh tranh cao và được hưởng nhiều ưu đãi từ hiệp định. Theo thống kê, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Hàn Quốc đã tăng đáng kể trong những năm qua, cho thấy sự hiệu quả của việc tận dụng các cơ hội từ FTA ASEAN-Hàn Quốc. Để tận dụng tối đa những cơ hội này, doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu và áp dụng các quy định của hiệp định, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu của thị trường Hàn Quốc.

2.1 Thị trường Hàn Quốc và tiềm năng xuất khẩu

Thị trường Hàn Quốc được đánh giá là một trong những thị trường tiềm năng cho hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Với dân số lớn và nhu cầu tiêu dùng cao, Hàn Quốc là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam. Việc ký kết AKFTA đã tạo điều kiện thuận lợi cho hàng hóa Việt Nam gia tăng xuất khẩu sang Hàn Quốc. Doanh nghiệp cần nắm bắt xu hướng tiêu dùng và thị hiếu của người tiêu dùng Hàn Quốc để điều chỉnh chiến lược kinh doanh cho phù hợp. Hơn nữa, việc tham gia vào các hội chợ thương mại và xúc tiến thương mại tại Hàn Quốc cũng là một cách hiệu quả để quảng bá sản phẩm và tìm kiếm đối tác.

III. Thách thức và giải pháp cho doanh nghiệp xuất khẩu

Mặc dù có nhiều cơ hội, doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cũng phải đối mặt với không ít thách thức khi gia nhập thị trường Hàn Quốc. Một trong những thách thức lớn nhất là yêu cầu cao về chất lượng và tiêu chuẩn sản phẩm. Hàn Quốc là một thị trường khó tính, đòi hỏi hàng hóa phải đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt. Do đó, doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu của thị trường. Bên cạnh đó, việc tìm hiểu và áp dụng các quy định về thuế quan và biện pháp phi thuế quan cũng rất quan trọng để tránh những rào cản trong quá trình xuất khẩu. Doanh nghiệp cần chủ động trong việc nghiên cứu thị trường và xây dựng chiến lược xuất khẩu phù hợp.

3.1 Nâng cao năng lực cạnh tranh

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, doanh nghiệp cần tập trung vào việc cải tiến quy trình sản xuất và áp dụng công nghệ mới. Việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển sản phẩm cũng là một yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp tạo ra những sản phẩm chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường Hàn Quốc. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần chú trọng đến việc xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm một cách hiệu quả để thu hút sự chú ý của người tiêu dùng Hàn Quốc.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Hàn Quốc ghi nhận bước phát triển nhanh chóng kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1992, với tổng kim ngạch hai chiều tăng gần 87 lần, từ 0,5 tỷ USD năm 1992 lên 43,4 tỷ USD vào năm 2016. Đến năm 2016, Hàn Quốc trở thành đối tác thương mại lớn thứ ba của Việt Nam (sau Hoa Kỳ và Trung Quốc), trong khi Việt Nam là thị trường xuất khẩu lớn thứ tư của Hàn Quốc. Cơ cấu thương mại song phương mang tính chất bổ sung rõ nét: Việt Nam nhập khẩu chủ yếu máy móc thiết bị, linh kiện điện tử, xăng dầu và nguyên phụ liệu dệt may da giày; ngược lại, Việt Nam xuất khẩu dệt may, điện thoại, linh kiện, thủy sản, gỗ và nông sản sang Hàn Quốc.

Trong bối cảnh liên kết kinh tế khu vực phát triển mạnh mẽ kể từ cuối thập niên 1990, Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Hàn Quốc (AKFTA) được ký kết năm 2006 đã tạo ra khuôn khổ cắt giảm thuế quan và dỡ bỏ rào cản phi thuế quan trên quy mô lớn. Tuy nhiên, bên cạnh việc mở rộng thị phần, các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam gặp phải rào cản kỹ thuật khắt khe, tiêu chuẩn vệ sinh kiểm dịch nghiêm ngặt, hệ thống phân phối nội địa khép kín tại Hàn Quốc, cùng sức ép cạnh tranh từ các quốc gia phát triển trong khối ASEAN. Đồng thời, tình trạng nhập siêu từ Hàn Quốc gia tăng liên tục qua các năm trở thành bài toán cần tháo gỡ.

Mục tiêu tổng quát của khóa luận là nghiên cứu những nội dung cam kết cốt lõi của Hiệp định AKFTA, đánh giá thực trạng xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Hàn Quốc, từ đó xác định cơ hội, thách thức và đề xuất hệ thống giải pháp nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam tận dụng hiệu quả các ưu đãi từ Hiệp định đến năm 2025.

Các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể bao gồm:

1. Hệ thống hóa bối cảnh ra đời, mục tiêu, tiến trình đàm phán, kết cấu và các cam kết chính của AKFTA về thuế quan, rào cản phi thuế, quy tắc xuất xứ, cơ chế tự vệ chuyển đổi; đồng thời so sánh mức độ cam kết của AKFTA với các hiệp định khác (WTO, AFTA, ACFTA, VKFTA).
2. Phân tích thực trạng xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Hàn Quốc giai đoạn 2005–2017 theo quy mô kim ngạch, tốc độ tăng trưởng, cán cân thương mại, cơ cấu ngành hàng và hình thức xuất khẩu; chỉ ra những kết quả đạt được, các hạn chế còn tồn tại cùng nguyên nhân.
3. Đưa ra dự báo, định hướng xuất khẩu và đề xuất hệ thống giải pháp vi mô cho các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, cùng các kiến nghị chính sách vĩ mô cho Nhà nước và các cơ quan ban ngành nhằm đẩy mạnh xuất khẩu bền vững sang Hàn Quốc đến năm 2025.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là Hiệp định AKFTA cùng hoạt động xuất khẩu hàng hóa của các doanh nghiệp Việt Nam sang thị trường Hàn Quốc. Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung vào thương mại song phương Việt Nam – Hàn Quốc trong mối liên hệ với khối ASEAN; phạm vi thời gian khảo sát thực trạng số liệu trải dài từ năm 2005 đến hết năm 2017, và tầm nhìn đề xuất giải pháp được xác định đến năm 2025.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên cơ sở các thể chế và văn kiện thương mại quốc tế, bao gồm:

• Các nguyên tắc nền tảng của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) theo Hiệp ước chung về Thuế quan và Mậu dịch (GATT), Hiệp định chung về Thương mại Dịch vụ (GATS), quy tắc Tối huệ quốc (MFN) và biểu thuế ràng buộc.
• Hệ thống văn bản pháp lý của Hiệp định AKFTA: Thỏa thuận khung về Hợp tác Kinh tế Toàn diện (ký kết ngày 13/12/2005, có hiệu lực ngày 01/07/2006); Hiệp định Thương mại Hàng hóa AKTIG (ký ngày 26/08/2006, có hiệu lực ngày 01/06/2007) gồm Phụ lục 1 (Lộ trình thông thường - NT), Phụ lục 2 (Lộ trình nhạy cảm - ST), Phụ lục 3 (Quy tắc xuất xứ - ROO), Phụ lục 4 (Danh mục các hiệp định đa phương); Hiệp định Thương mại Dịch vụ AKTIS (ký ngày 21/11/2007, hiệu lực ngày 01/05/2009); Hiệp định Đầu tư (ký ngày 02/06/2009); Cơ chế giải quyết tranh chấp DSM (hiệu lực ngày 01/07/2006).
• Văn kiện Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Hàn Quốc (VKFTA) ký ngày 05/05/2015 nhằm đối chiếu các mức độ cam kết mở cửa thị trường song phương bổ sung.
• Hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật và kiểm dịch: Biện pháp kiểm dịch động thực vật (SPS), Hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT), Hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn (HACCP), Bộ tiêu chuẩn ISO và Tiêu chuẩn trách nhiệm xã hội SA.

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả kết hợp các phương pháp cụ thể:

• Phương pháp thống kê và tổng hợp: Thu thập, phân loại và xử lý chuỗi số liệu thứ cấp về kim ngạch, tốc độ tăng trưởng, tỷ trọng mặt hàng xuất nhập khẩu và cán cân thương mại.
• Phương pháp phân tích và so sánh đối chiếu: So sánh các dòng thuế và lộ trình cắt giảm giữa nhóm nước ASEAN-6, Hàn Quốc, nhóm CLMV và Việt Nam; so sánh quy tắc xuất xứ giữa AKFTA với các hiệp định AFTA, ACFTA, AJCEP; so sánh cam kết mở cửa giữa AKFTA và VKFTA.
• Phương pháp suy luận logic từ thực tiễn: Khảo sát các hiện tượng kinh tế thực tế phát sinh trong hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa Việt Nam – Hàn Quốc, kết hợp kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm công tác thực tế của tác giả để đúc kết giải pháp.

Nguồn dữ liệu của đề tài được khai thác từ các cơ quan có thẩm quyền: Tổng cục Hải quan Việt Nam, Tổng cục Thống kê, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Ủy ban Quốc gia về Hợp tác Kinh tế Quốc tế, Ban Thư ký ASEAN, Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc và cơ sở dữ liệu thương mại quốc tế.

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO ASEAN – HÀN QUỐC

Chương này trình bày bối cảnh kinh tế quốc tế dẫn đến việc hình thành AKFTA, tiến trình đàm phán kéo dài hai năm (khởi động đàm phán từ đầu năm 2005 qua các phiên của Ủy ban AKTNC và ký chính thức ngày 24/08/2006 tại Kuala Lumpur, Malaysia, có hiệu lực từ đầu năm 2007).

Về nội dung cốt lõi, AKFTA thiết lập hai lộ trình cắt giảm thuế quan:

• Lộ trình thông thường (NT): ASEAN-6 và Hàn Quốc cam kết loại bỏ thuế quan về 0% vào năm 2010 (linh hoạt một số dòng đến năm 2012). Việt Nam được hưởng lộ trình linh hoạt kéo dài hơn 6 năm: bắt đầu cắt giảm đối với khoảng 8.900 dòng thuế (90% biểu thuế) từ ngày 01/06/2007, giảm dần theo chu kỳ từng năm và hoàn thành loại bỏ hoàn toàn về 0% vào năm 2016 (linh hoạt một số dòng đến năm 2018).
• Lộ trình nhạy cảm (ST): Được chia thành Danh mục nhạy cảm thường (SL) và Danh mục nhạy cảm cao (HSL). Đối với HSL, các bên giới hạn tối đa 200 dòng thuế HS 6 số hoặc 3% tổng số dòng thuế. Lộ trình của Việt Nam chậm hơn ASEAN-6 là 6 năm, với trần giới hạn ST được xác định căn cứ vào 10% tổng số dòng thuế và 25% tổng kim ngạch nhập khẩu từ Hàn Quốc năm 2004. Thuế suất SL của Việt Nam giảm về 20% năm 2017 và xuống 0–5% vào năm 2021. Danh mục HSL phân làm 5 nhóm cam kết: Nhóm A (cắt giảm về mức không quá 50%), Nhóm B (giảm 20% thuế hiện hành), Nhóm C (giảm 50% thuế hiện hành), Nhóm D (áp dụng hạn ngạch thuế quan), Nhóm E (loại trừ 40 dòng thuế HS 6 số, không cắt giảm hay loại bỏ). Biểu thuế AKFTA của Việt Nam loại trừ 2.137 mặt hàng ở cấp độ HS 10 số thuộc danh mục ST (gồm trứng gia cầm, thuốc lá, động cơ, ô tô, xăng dầu, sắt thép...).
• Quy tắc xuất xứ (ROO): Bao gồm xuất xứ thuần túy (WO), chuyển đổi dòng thuế (CTC), hàm lượng giá trị khu vực (RVC từ 40% trở lên kết hợp cơ chế cộng gộp chéo diagonal cumulation) và tiêu chí kiểm tra kỹ thuật (cắt và khâu đối với dệt may). AKFTA có đặc trưng ưu tiên CTC thay thế cho RVC (áp dụng cho 4.078 dòng sản phẩm) và cho phép áp dụng C/O giáp lưng (back-to-back C/O).
• Cơ chế tự vệ chuyển đổi: Cho phép áp dụng biện pháp tăng thuế tạm thời lên bằng mức MFN trong giai đoạn tối đa 3 năm (gia hạn 1 năm), có hiệu lực trong vòng 7 năm sau khi thuế suất về 0%, và không áp dụng đối với hàng nhập khẩu từ quốc gia chiếm thị phần dưới 3%.

Tiêu chí cam kết	Hiệp định AKFTA	Hiệp định VKFTA (Ký năm 2015)
Cam kết xóa bỏ thuế của Hàn Quốc	Loại bỏ hơn 90% dòng thuế vào năm 2010 (miễn thuế 9.991 dòng thuế từ 01/07/2006).	Xóa bỏ thêm cho Việt Nam 506 dòng thuế (tổng cộng 11.521 - 11.679 dòng thuế, đạt 89,15% - 95,44% biểu thuế).
Các nhóm hàng Hàn Quốc mở cửa thêm	Các dòng thuế thông thường theo lộ trình NT.	Nhóm tôm (7 dòng), dệt may (24 dòng), sản phẩm gỗ (64 dòng), hoa quả nhiệt đới (18 dòng), thủy sản đông lạnh/hộp (68 dòng), tỏi gừng (7 dòng), nông sản khác.
Cam kết xóa bỏ thuế của Việt Nam	Hoàn thành Lộ trình NT năm 2016 (linh hoạt 2018); giảm thuế Lộ trình ST đến 2021.	Xóa bỏ thêm cho Hàn Quốc 265 dòng thuế (2,2% biểu thuế), tập trung vào nguyên phụ liệu dệt may, linh kiện ô tô, nhựa, máy móc.
Đặc điểm Quy tắc xuất xứ	Linh hoạt chuyển đổi mã số hàng hóa (CTC) thay thế cho RVC 40%; áp dụng C/O giáp lưng.	Kế thừa các tiêu chí xuất xứ nhưng bổ sung quy định cụ thể và tạo thuận lợi hơn cho chuỗi giá trị.

Tác giả phân tích cơ hội mở ra cho Việt Nam (mở rộng thị phần, tiếp cận nguồn nguyên phụ liệu thuế thấp, thu hút vốn FDI và chuyển giao công nghệ) đi liền các thách thức nghiêm trọng (sức ép cạnh tranh trên thị trường nội địa, biến động kinh tế khu vực, rào cản kỹ thuật kiểm dịch SPS/TBT và hệ thống bán lẻ khép kín tại Hàn Quốc).

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU HÀNG HÓA VIỆT NAM SANG HÀN QUỐC GIAI ĐOẠN 2005-2017

Chương này tập trung phân tích thực trạng thương mại hàng hóa song phương thông qua các dữ liệu định lượng:

• Kim ngạch và cán cân thương mại:
  • Tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam ra thế giới tăng từ 39,93 tỷ USD năm 2006 lên 214,02 tỷ USD năm 2017.
  • Kim ngạch xuất khẩu sang Hàn Quốc tăng từ 664 triệu USD năm 2005 (chiếm tỷ trọng 2,03% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam) lên 1,79 tỷ USD năm 2008 (tỷ trọng 2,86%), 11,41 tỷ USD năm 2016 (tỷ trọng 6,46%) và đạt 61,56 tỷ USD vào năm 2017.
  • Tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu sang Hàn Quốc duy trì ở mức cao: năm 2007 đạt trên 47%, năm 2008 đạt 44,35%, năm 2011 đạt đỉnh 57,61%; giai đoạn 2015–2017 ghi nhận tốc độ tăng trưởng lần lượt là 24,93% (2015), 27,91% (2016) và 29,89% (2017).
  • Vị thế khu vực: Tính đến năm 2016, 4 quốc gia (Singapore, Việt Nam, Thái Lan, Indonesia) chiếm 84% tổng xuất khẩu của ASEAN sang Hàn Quốc. Việt Nam đã vươn lên vị trí thứ 2 trong khối ASEAN (chiếm 25% thị phần xuất khẩu của khối sang Hàn Quốc, chỉ sau Singapore với hơn 30%).
  • Tình trạng nhập siêu: Việt Nam liên tục nhập siêu từ Hàn Quốc với mức độ ngày càng trầm trọng: từ thâm hụt 2,93 tỷ USD năm 2005 lên 5,47 tỷ USD năm 2008; năm 2016 nhập khẩu đạt 32,16 tỷ USD trong khi xuất khẩu đạt 11,41 tỷ USD; năm 2017 cán cân thương mại âm 31,91 tỷ USD. Nguyên nhân cốt lõi là công nghiệp hỗ trợ trong nước yếu kém, buộc doanh nghiệp phải nhập khẩu lượng lớn nguyên phụ liệu, máy móc và linh kiện từ Hàn Quốc.

Mặt hàng xuất khẩu	Năm 2005 (Triệu USD)	Năm 2014 (Triệu USD)	Tỷ trọng năm 2017 (%)	Kim ngạch năm 2017 (Triệu USD)
Điện thoại các loại và linh kiện	1,02	313,95	27%	3.972,75
Hàng dệt, may	49,68	2.092,30	18%	2.600,00
Máy vi tính, sản phẩm điện tử & linh kiện	37,63	416,50	12%	1.830,00
Máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác	16,30	305,80	7%	256,29
Hàng thủy sản	162,11	651,90	5%	779,00
Gỗ và sản phẩm gỗ	49,48	491,40	4%	665,24
Giày dép các loại	28,67	294,70	—	—
Dầu thô	65,04	210,40	—	101,00
Phương tiện vận tải và phụ tùng	11,23	217,20	—	—
Xơ sợi dệt các loại	34,67	195,20	—	—

• Cơ cấu ngành hàng:
  • Giai đoạn 2005–2014 ghi nhận sự chuyển dịch từ các mặt hàng thô, khoáng sản (dầu thô sụt giảm tỷ trọng từ 21,81% năm 2008 xuống 2,63% năm 2014) sang hàng hóa thâm dụng lao động có lợi thế so sánh như dệt may (tăng từ 49,68 triệu USD năm 2005 lên 2.092,3 triệu USD năm 2014, tăng hơn 42 lần) và thủy sản (tăng từ 162,11 triệu USD lên 651,9 triệu USD).
  • Giai đoạn 2015–2017 đánh dấu sự vươn lên của các nhóm hàng công nghệ cao. Mặt hàng điện thoại và linh kiện tăng trưởng từ 1.465,85 triệu USD năm 2015 lên 2.236,94 triệu USD năm 2016 (tăng 52,6%) và đạt 3.972,75 triệu USD năm 2017 (tăng 77,6%), chiếm 27% tổng kim ngạch xuất khẩu và giữ vị trí dẫn đầu sang thị trường Hàn Quốc nhờ sự đầu tư của các tập đoàn đa quốc gia như Samsung và Microsoft Bắc Ninh.
• Hình thức xuất khẩu: Xuất khẩu trực tiếp chỉ chiếm khoảng 20–25%; phần lớn hàng hóa xuất khẩu gián tiếp qua các thị trường trung gian (Trung Quốc, Đài Loan, Hồng Kông) hoặc dưới hình thức gia công (đặc biệt trong ngành dệt may) do hạn chế về năng lực tài chính, mạng lưới quan hệ quốc tế, giao thông kỹ thuật và tính kỷ luật kinh doanh.

CHƯƠNG 3: DỰ BÁO VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ TẬN DỤNG NHỮNG CƠ HỘI TRONG AKFTA CHO CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2025

Trên cơ sở đánh giá thực trạng và định hướng xuất nhập khẩu của Nhà nước đến năm 2025, chương này đề xuất hai hệ thống giải pháp:

• Giải pháp đối với doanh nghiệp xuất khẩu:
  1. Chủ động tìm hiểu thông tin: Thường xuyên cập nhật lịch trình cắt giảm thuế quan của AKFTA và VKFTA để khai thác các ưu đãi thuế suất.
  2. Chủ động nguồn nguyên phụ liệu: Tăng cường liên kết sản xuất nội địa nhằm đáp ứng các quy tắc xuất xứ RVC (tối thiểu 40%) và tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa CTC, từ đó được cấp C/O hưởng thuế ưu đãi.
  3. Tập trung vào mặt hàng thế mạnh: Khai thác các sản phẩm có lợi thế cạnh tranh được Hàn Quốc cam kết cắt giảm thuế sâu như dệt may, thủy sản, sản phẩm gỗ, nông sản chế biến.
  4. Đa dạng hóa danh mục hàng hóa: Giảm xuất khẩu thô, gia tăng các mặt hàng tinh chế có giá trị gia tăng cao.
  5. Đầu tư đổi mới công nghệ: Đổi mới trang thiết bị, cải tiến kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và hạ giá thành sản phẩm.
  6. Áp dụng hệ thống quản lý chất lượng quốc tế: Triển khai các tiêu chuẩn ISO, HACCP, tiêu chuẩn trách nhiệm xã hội SA để vượt qua các rào cản kỹ thuật TBT và biện pháp an toàn vệ sinh thực phẩm SPS của Hàn Quốc.
  7. Nghiên cứu thị trường và xúc tiến thương mại: Tìm hiểu thị hiếu người tiêu dùng Hàn Quốc, tham gia các hội chợ thương mại và từng bước thâm nhập chuỗi siêu thị bán lẻ hiện đại.
• Giải pháp chính sách từ Nhà nước và cơ quan chức năng:
  1. Nâng cao hiệu quả thực thi hiệp định AKFTA và hiệp định VKFTA, đẩy mạnh cải cách thủ tục hải quan và cấp giấy chứng nhận C/O.
  2. Xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt trong các ngành dệt may, da giày, cơ khí và linh kiện điện tử nhằm cung ứng nội địa và giảm nhập siêu.
  3. Ban hành chính sách ưu đãi thu hút nguồn vốn FDI chất lượng cao từ các tập đoàn công nghệ hàng đầu của Hàn Quốc.
  4. Tăng cường công tác xúc tiến thương mại quốc gia, cung cấp thông tin thị trường và hỗ trợ kết nối doanh nghiệp trực tiếp tại Hàn Quốc.
  5. Nâng cao năng lực của hệ thống các cơ quan kiểm dịch động thực vật trong nước nhằm đáp ứng các chuẩn mực quốc tế.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đưa ra các kết quả nghiên cứu cụ thể gắn với các số liệu có trong văn bản:

• Phân tích chi tiết cam kết thuế quan trong AKFTA với 8.900 dòng thuế thuộc Lộ trình NT được cắt giảm từ 01/06/2007; xác định rõ thời hạn hoàn thành của Việt Nam vào năm 2016 (chậm hơn 6 năm so với ASEAN-6); đồng thời làm rõ việc kết hợp VKFTA bổ sung xóa bỏ thêm 506 dòng thuế từ phía Hàn Quốc (nâng tổng cam kết xóa bỏ lên 11.521 - 11.679 dòng thuế, tương đương 89,15% - 95,44% biểu thuế).
• Phản ánh chính xác bước nhảy vọt về quy mô xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Hàn Quốc: kim ngạch tăng từ 664 triệu USD năm 2005 lên 11,41 tỷ USD năm 2016 và 61,56 tỷ USD năm 2017; tỷ trọng trong tổng xuất khẩu của Việt Nam tăng từ 2,03% (2005) lên 6,46% (2016).
• Xác lập số liệu chuyển dịch cơ cấu hàng hóa: Nhóm hàng điện thoại và linh kiện vươn lên dẫn đầu năm 2017 với 3.972,75 triệu USD (chiếm 27% tổng kim ngạch); nhóm dệt may xếp thứ hai với 2.600 triệu USD (18%); máy vi tính và linh kiện đạt 1.830 triệu USD (12%); thủy sản đạt 779 triệu USD (5%); gỗ và sản phẩm gỗ đạt 665,24 triệu USD (4%).
• Nhận diện bản chất mức thâm hụt thương mại song phương kỷ lục (-31,91 tỷ USD năm 2017) và tỷ lệ xuất khẩu trực tiếp thấp (chỉ đạt 20–25%).

Về đóng góp học thuật và thực tiễn, tác giả đã:

• Đặt AKFTA trong tương quan so sánh tổng thể với các hiệp định khác (WTO, AFTA, ACFTA, VKFTA) về phạm vi điều chỉnh, biểu thuế trung bình và tiêu chí quy tắc xuất xứ, giúp người đọc nắm bắt được vị thế đàm phán của Việt Nam.
• Cung cấp bức tranh thực trạng đa chiều về hoạt động ngoại thương giai đoạn 2005–2017, chỉ rõ sự chuyển biến từ xuất khẩu hàng thâm dụng lao động sang nhóm ngành thâm dụng công nghệ có vốn đầu tư nước ngoài.
• Xây dựng hệ thống giải pháp mang tính đồng bộ giữa nỗ lực tự thân của doanh nghiệp (đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, tự chủ xuất xứ RVC/CTC) và vai trò hỗ trợ của Nhà nước (phát triển công nghiệp phụ trợ, xúc tiến thương mại).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số hạn chế dựa trên phạm vi và nội dung văn bản trình bày:

• Các phân tích thực trạng chủ yếu dựa trên số liệu vĩ mô và thống kê ngành hàng thứ cấp từ Tổng cục Hải quan và Tổng cục Thống kê; chưa thực hiện điều tra khảo sát định lượng bảng hỏi tại các doanh nghiệp để lượng hóa tỷ lệ sử dụng C/O form AK/VK thực tế.
• Khóa luận chưa ứng dụng các mô hình kinh tế lượng (chẳng hạn như mô hình trọng lực - Gravity Model) để đo lường định lượng tác động tạo lập thương mại và chuyển hướng thương mại của AKFTA đối với từng mặt hàng cụ thể.

Hướng nghiên cứu mở rộng tiếp theo:

• Nghiên cứu thực nghiệm về mức độ tận dụng ưu đãi C/O của các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) Việt Nam theo từng ngành hàng cụ thể khi xuất khẩu sang Hàn Quốc.
• Đánh giá định lượng tác động của các hàng rào phi thuế quan (biện pháp SPS và TBT) của Hàn Quốc đối với chuỗi giá trị nông lâm thủy sản xuất khẩu của Việt Nam.
• Khảo sát sự tương tác giữa AKFTA, VKFTA và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) trong việc dịch chuyển chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu tại thị trường Đông Bắc Á.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh doanh quốc tế, Thương mại quốc tế: Cung cấp tài liệu tổng hợp về phương pháp phân tích một hiệp định thương mại tự do khu vực gắn liền với thực tiễn ngoại thương một thị trường cụ thể.
• Cán bộ nghiên cứu chính sách và xúc tiến thương mại: Tham khảo phương pháp phân tích so sánh cam kết thuế quan giữa các FTA (WTO, AFTA, ACFTA, AKFTA, VKFTA) và dữ liệu nhập siêu giữa Việt Nam và Hàn Quốc.
• Các nhà quản trị doanh nghiệp xuất khẩu: Tham khảo nội dung Phụ lục quy tắc xuất xứ (RVC, CTC, C/O giáp lưng) và các tiêu chuẩn kiểm dịch kỹ thuật (SPS/TBT) tại Chương I cùng các nhóm giải pháp đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế (HACCP, ISO) tại Chương 3 để xây dựng chiến lược kinh doanh thâm nhập thị trường Hàn Quốc.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Lịch trình cắt giảm thuế quan theo Lộ trình thông thường (NT) của Việt Nam trong AKFTA có điểm gì khác biệt so với nhóm nước ASEAN-6 và Hàn Quốc?
ASEAN-6 và Hàn Quốc cam kết loại bỏ thuế quan đối với hầu hết các dòng thuế NT về 0% vào năm 2010 (linh hoạt một số dòng đến năm 2012). Trong khi đó, Việt Nam được hưởng lộ trình linh hoạt kéo dài hơn 6 năm, hoàn thành đưa thuế suất toàn bộ các dòng thuế NT về 0% vào năm 2016 (linh hoạt một số dòng đến năm 2018). Có khoảng 8.900 dòng thuế NT của Việt Nam bắt đầu được cắt giảm từ ngày 01/06/2007.

2. Quy tắc xuất xứ (ROO) trong AKFTA có đặc điểm nổi bật nào so với các FTA khác của ASEAN?
AKFTA có tính linh hoạt cao về việc cho phép áp dụng quy tắc chuyển đổi mã số hàng hóa (CTC) thay thế cho tiêu chí hàm lượng giá trị khu vực (RVC từ 40% trở lên) trên một số lượng lớn sản phẩm (4.078 dòng thuế). Đồng thời, AKFTA áp dụng rộng rãi tiêu chí sản xuất thuần túy (WO), cơ chế cộng gộp chéo (diagonal cumulation) và sử dụng giấy chứng nhận xuất xứ giáp lưng (back-to-back C/O) cho hàng hóa chuyển khẩu.

3. Cơ cấu các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Hàn Quốc chuyển dịch như thế nào trong giai đoạn 2005–2017?
Trong giai đoạn 2005–2014, xuất khẩu dịch chuyển từ nhiên liệu thô (dầu thô giảm tỷ trọng từ 21,81% năm 2008 xuống 2,63% năm 2014) sang hàng thâm dụng lao động có lợi thế so sánh như dệt may (tăng từ 49,68 triệu USD năm 2005 lên 2.092,3 triệu USD năm 2014) và thủy sản. Giai đoạn 2015–2017 chứng kiến sự bứt phá của các sản phẩm công nghệ cao, trong đó nhóm hàng điện thoại và linh kiện đạt 3.972,75 triệu USD vào năm 2017, vươn lên dẫn đầu với 27% tổng kim ngạch xuất khẩu sang Hàn Quốc.

4. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng nhập siêu của Việt Nam từ Hàn Quốc trong giai đoạn nghiên cứu là gì?
Việt Nam liên tục nhập siêu ở mức cao (thâm hụt 5,47 tỷ USD năm 2008 và lên tới 31,91 tỷ USD năm 2017) xuất phát từ nguyên nhân ngành công nghiệp phụ trợ trong nước còn kém phát triển. Để phục vụ gia công xuất khẩu và các dự án FDI lớn của Hàn Quốc tại Việt Nam (như Samsung), các doanh nghiệp phải nhập khẩu lượng lớn máy móc thiết bị, linh kiện điện tử, sắt thép và nguyên phụ liệu dệt may da giày từ Hàn Quốc.

5. Hiệp định VKFTA ký năm 2015 bổ sung những cam kết mở cửa thị trường nào so với AKFTA?
VKFTA bổ sung cắt giảm sâu hơn: Hàn Quốc cam kết xóa bỏ thêm cho Việt Nam 506 dòng thuế (tập trung vào tôm, dệt may, sản phẩm gỗ, hoa quả nhiệt đới, cá đông lạnh, tỏi gừng), nâng tổng số dòng thuế xóa bỏ của Hàn Quốc lên 11.521 - 11.679 dòng thuế (chiếm 89,15% - 95,44% biểu thuế). Ngược lại, Việt Nam cam kết xóa bỏ thêm cho Hàn Quốc 265 dòng thuế đối với nguyên phụ liệu dệt may da giày, linh kiện ô tô, nguyên liệu nhựa và thiết bị điện tử.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Phương Thảo đã hệ thống hóa toàn diện các cam kết pháp lý và nội dung cốt lõi của Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Hàn Quốc (AKFTA), đồng thời đặt trong tương quan so sánh với các FTA liên quan và hiệp định song phương VKFTA. Công trình đã phản ánh chi tiết thực trạng xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang thị trường Hàn Quốc giai đoạn 2005–2017, làm nổi bật sự tăng trưởng mạnh mẽ về quy mô kim ngạch cùng bước chuyển dịch cơ cấu từ nông khoáng sản sang hàng chế biến chế tạo và điện tử công nghệ cao. Bên cạnh đó, tác giả đã chỉ rõ các nút thắt lớn về tình trạng thâm hụt thương mại kỷ lục do công nghiệp phụ trợ yếu kém và tỷ lệ xuất khẩu trực tiếp thấp. Trên cơ sở đó, khóa luận đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ nâng cao năng lực đáp ứng quy tắc xuất xứ, cải tiến công nghệ, áp dụng chuẩn mực quốc tế của doanh nghiệp đến việc hoàn thiện chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp phụ trợ và xúc tiến thương mại của Nhà nước nhằm tận dụng tối đa các ưu đãi hiệp định đến năm 2025.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO ASEAN – HÀN QUỐC 1. Bối cảnh ra đời. Trong những năm gần đây, sự phát triển của hoạt động sản xuất, thương mại thế giới ngày càng cao, toàn diện, minh bạch, bền vững được thể hiện qua mức độ rộng hơn, cao hơn trong các thỏa thuận thương mại tự do, mà hiện nay gọi là hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Cùng với xu hướng chung của thế giới, các nước châu A cũng đa và đang hướng đến nhiều thảo thuận liên kết khu vực và toàn cầu.

Các thành viên APEC hầu hết đều tham gia các thỏa thuận liên kết khu vực. Điển hình như Nhật Bản đã thực hiện FTA với Singapore năm 2002, Hàn Quốc đã đàm phán FTA với Chile năm 1999 nhưng đến năm 2004 hiệp định này mới có hiệu lực. FTA là một cộc mốc quan trọng trong sự phát triển của Hàn Quốc, vì thế Hàn Quốc rất cân nhắc khi lựa chọn đối tác FTA, với mong muốn đạt được lợi ích tối đa và giảm thiểu các tổn thất mà FTA mang lại. Thông qua hiệp định này, Hàn Quốc kỳ vọng sẽ đạt được mức tăng trưởng kinh tế cao thông qua việc tăng kim ngạch xuất nhập khẩu, tăng cường sức mạnh cạnh tranh với các đối tác trong khu vực và trên thế giới, thu hút đầu tư nước ngoài tăng.

Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) đã tạo nên một liên kết khu vực giữa các quốc gia Đông Nam Á. Tuy rằng AFTA vẫn còn nhỏ bé và có những hạn chế nhất định so với EU hay NAFTA nhưng đây vẫn là đại diện cơ bản cho sự liên kết chung giữa các quốc gia đang phát triển trong khu vực này.Kể từ khi thành lập, AFTA đã cố gắng giải quyết các vấn đề còn yếu kém về tổ chức và quy mô hoạt động, đang ngày càng nỗ lực để phát huy năng lực của tổ chức, mở rộng hợp tác với các quốc gia Đông Bắc Á và đưa các thỏa thuận của mình ra khỏi biên giới Đông Nam Á. Hàn Quốc cũng dành cho ASEAN những quan tâm chặt chẽ đến quá trình hội nhập kinh tế và cả sự nỗ lực của khu vực trong việc xây dựng hợp tác kinh tế toàn diện với Nhật Bản, Trung Quốc, Ấn Độ. Trong các thập kỷ qua, ASEAN – 4 Hàn Quốc được xem là những đối tác kinh tế quan trọng của nhau, thương mại, đầu tư song phương liên tục tăng nhanh.

Trên cơ sở sự phát triển quan hệ ngày càng lớn mạnh giữa ASEAN và Hàn Quốc, ngày 16/05/2006, tại Manila, Philipin, các Bộ trưởng Thương mại ASEAN (trừ Thái Lan) và Hàn Quốc đã ký Hiệp định thương mại tự do ASEAN – Hàn Quốc (AKFTA). Theo đó, Hàn Quốc sẽ loại bỏ hoàn toàn thuế đối với ít nhất 95% dòng thuế trong danh mục thông thường vào năm 2008, đến năm 2010 sẽ loại bỏ hoàn toàn thuế đối với danh mục thông thường. Hai bên nhận định rằng, AKFTA sẽ mang lại nhiều cơ hội buôn bán hàng hóa cũng như thúc đẩy hợp tác thương mại – đầu tư giữa ASEAN – Hàn Quốc và Hiệp định này là có lợi cho tất cả các đối tác liên quan. Việc đánh giá tác động của AKFTA không thể tiến hành một cách riêng rẽ.

Với mục tiêu đưa ra các khuyến nghị chính sách, việc đánh giá chỉ có ý nghĩa nếu xem xét trong tổng thể với các FTA khác của ASEAN bao gồm cả AFTA, cho dù các FTA này đang ở các giai đoạn khác nhau. Các FTA của ASEAN có nhiều quy định giống nhau vì chịu ảnh hưởng lớn bởi quy tắc của WTO cũng như các đòi hỏi và sức mạnh trên bàn đàm phán của các Đối tác đối thoại trong mỗi FTA. Mục đíchcủa đề án không chỉ nhấn mạnh những điểm mấu chốt của AKFTA mà cả những khía cạnh đặc trưng của Hiệp định này. Mục tiêu của Hiệp định.

Hiệp định thương mại tự do ASEAN – Hàn Quốc (AKFTA) ra đời nhằm thực hiện các mục tiêu chính sau:  Tăng cường trao đổi buôn bán trong nội bộ khối ASEAN – Hàn Quốc bằng việc loại bỏ các hàng rào thuế quan và phi thuế quan. Từ đó củng cố và tăng cường hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư giữa các Bên;  Tự do hóa và thúc đẩy thương mại hàng hóa và dịch vụ cũng như tạo ra một chế độ đầu tư minh bạch, tự do và thuận lợi;  Tìm ra những khu vực mới và có những biện pháp thích hợp để phát triển hợp tác kinh tế chặt chẽ và hội nhập hiệu quả;Hướng ASEAN thích nghi với những điều kiện kinh tế quốc tế, đặc biệt là xu thế tự do hoá thương mại thế giới. 5  Tạo điều kiện thuận lợi cho hội nhập kinh tế hiệu quả hơn của các nước thành viên mới của ASEAN và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các thành viên trong khối;  Thiết lập một khuôn khổ hợp tác để tăng cường hơn nữa quan hệ kinh tế giữa các Bên. Hiệp định AKFTA được ký kết đã đánh dấu một mốc quan trọng trong quá trình xây dựng và phát triển quan hệ hợp tác giữa các quốc gia, tạo lập môi trường kinh tế ổn định và năng động để phát triển bền vững trong tương lai.Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN-Hàn Quốc trở thành một thị trường khu vực mậu dịch rộng mở, tạo cơ hội lớn cho doanh nghiệp và các nhà đầu tư trong khu vực ASEAN nói chung và Việt Nam nói riêng.

Việc cắt giảm thuế quan và dỡ bỏ hàng rào phi thuế theo Hiệp định sẽ tạo sức ép, đồng thời tạo điều kiện thúc đẩy các nước tham gia trong đó có Việt Nam triển khai các biện pháp nhằm giảm giá thành sản phẩm, tăng cường hiệu quả và tính cạnh tranh của nền kinh tế. Đây cũng là cánh cửa cho hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Hàn Quốc. Quá trình đàm phán. Để tiến đến kí kết chính thức, AKFTA đã trải qua các quá trình đàm phán kéo dài trong vòng khoảng 2 năm:  Tháng 09/2004: Đề xuất thiết lập Khu vực thương mại tự do ASEAN – Hàn Quốc (AKFTA) tại Hội nghị tham vấn giữa các Bộ trưởng kinh tế ASEAN và Hàn Quốc diễn ra tại Jakarta, Indonesia.

Các nhà lãnh đạo đã đưa ra Tuyên bố chung về hợp tác toàn diện giữa ASEAN và Hàn Quốc và quyết định tiến hành đàm phán AKFTA tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN – Hàn Quốc tại Lào vào tháng 11/2004;  Tháng 11/2004: Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ X diễn ra tại Viên Chăn, Lào đưa ra quyết định đàm phán Hiệp định AKFTA bắt đầu từ đầu năm 2005;  Từ đầu năm 2005: Ủy ban Đàm phán Thương mại ASEAN – Hàn Quốc (AKTNC) đàm phán Hiệp định khung về Hợp tác Kinh tế Toàn diện ASEAN – 6 Hàn Quốc, đồng thời đàm phán Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN – Hàn Quốc với mục đích thiết lập Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN – Hàn Quốc.  Ngày 24/08/2006: Các Bộ trưởng Thương mại ASEAN (trừ Thái Lan) và Hàn Quốc chính thức ký kết AKFTA tại Ku-a-la Lăm-pơ, Malaysia.  Bước tiếp theo: Các Bên sẽ tiến hành các thủ tục để phê chuẩn Hiệp định. AKFTA chính thức có hiệu lực từ đầu năm 2007.

Nội dung chính của AKFTA. Sau Hiệp định thương mại tự do ASEAN (AFTA) và Hiệp định thương mại tự do ASEAN – Trung Quốc (ACFTA), Việt Nam tham gia kí kết Hiệp định thương mạitự do thứ 3 là AKFTA. Hiệp định này tạo điều kiện thuận lợi cho Việt Nam xúc tiến xuất khẩu sang Hàn Quốc – một thị trường tiềm năng của Việt Nam trong những năm gần đây. Về kết cấu của AKFTA, các thỏa thuận trên từng lĩnh vực và thời gian kí kết, thời gian bắt đầu có hiệu lực được thể hiện rõ qua bảng dưới đây: Bảng 1.

Kết cấu của AKFTA Thỏa thuận Ngày ký kết Ngày bắt đầu hiệu lực Thỏa thuận khung về Hợp tác 13/12/2005 01/07/2006 Kinh tế toàn diện Thương mại hàng hóa (AKTIG) 26/08/2006 01/06/2007 Phụ lục 1. Danh mục thông (trừ Thái Lan) (trừ Thái Lan) thường Phụ lục 2. Danh mục nhạy cảm Phụ lục 3. Quy tắc xuất xứ Thương mại dịch vụ (AKTIS) 21/11/2007 01/05/2009 Các phụ lục biểu cam kết cụ thể (trừ Thái Lan) của từng nước thành viên Đầu tư 02/06/2009 Cơ chế giải quyết tranh chấp 13/12/2005 01/07/2006 (DSM) Nguồn: Ủy ban quốc gia về Hợp tác kinh tế quốc tế 7 AKFTA được phân thành 21 Điều, 04 Phụ lục (gồm Phụ lục 1 – Phương thức cắt giảm và Loại bỏ thuế quan đối với các dòng thuế nằm trong Lộ trình thông thường (NT), Phụ lục 2 – Phương thức cắt giảm và Loại bỏ thuế quan đối với các dòng thuế nằm trong Lộ trình nhạy cảm (ST), Phụ lục 3 – Quy tắc xuất xứ, Phụ lục 4 – Danh mục các Hiệp định đa phương về Thương mại hàng hóa và Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến Thương mại của Quyền sở hữu trí tuệ như quy định tại các Phụ lục 1A và Phụ lục 1C của Hiệp định WTO).

Dưới đây là tóm tắt các nội dung chính của AKFTA: 1.1 Lịch trình cắt giảm và loại bỏ thuế quan Đây được xem là phần trọng tâm của Hiệp định, được quy định cụ thể tại Điều 3 (Cắt giảm và Loại bỏ thuế quan), Điều 6 (Sửa đổi các ưu đãi) và Phụ lục 1, 2 của Hiệp định. Theo quy định, thuế quan của toàn bộ sản phẩm được giảm hay loại bỏ theo hai lộ trình chính: (1) Lộ trình thông thường (NT) và (2) Lộ trình nhạy cảm (ST). Thuế suất các mặt hàng theo Lộ trình NT sẽ giảm dần xuống mức 0% vào năm 2010. Còn các mặt hàng trong Lộ trình ST sẽ không bị ràng buộc giảm thuế theo một lộ trình nào mà chỉ cần đáp ứng về mức thuế suất cuối cùng vào một thời điểm nhất định.

Nhóm nước CLMV được ưu tiên về lộ trình, thời hạn hoàn thành cắt giảm và loại bỏ thuế quan.1 Lộ trình thông thường (NT) Theo AKFTA, ASEAN – 6 (gồm Brunei, Malaysia, Indonesia, Philippin, Singapre và Thái Lan) và Hàn Quốc loại bỏ thuế quan cho hầu hết các mặt hàng thuộc Lộ trình NT xuống mức 0% vào năm 2010, với một số dòng thuế linh hoạt đến năm 2012. Cụ thể: Bảng 1.2 Lịch trình cắt giảm thuế quan của Hàn Quốc và ASEAN – 6 theo lộ trình thông thường.