chương 1, phụ lục K, Công ước Công ước quốc tế về đơn giản hóa và hải hòa hóa thủ tục Hải quan của Tổ chức Hải Quan thế giới (Công ước Kyoto), quy tắc xuất xứ được hiểu là: “Những quy định cụ thể được hình thành trên cơ sở những quy định của pháp luật quốc gia hoặc các hiệp định quốc tế, được áp dụng để xác định xuất xứ của hàng hóa” Một cách chung nhất, có thể hiểu quy tắc xuất xứ là “Các quy định, quy tắc được áp dụng để xác định xuất xứ hàng hóa, trong khuôn khổ một quốc gia, hay một nhóm nước nằm trong một thỏa thuận về thương mại đơn phương, song phương hay đa phương” Ngày nay trên thế giới, quy tắc xuất xứ được chia thành hai loại chính, theo tiêu chí mục đích sử dụng, bao gồm: Quy tắc xuất xứ ưu đãi Quy tắc xuất xứ không ưu đãi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quy tắc xuất xứ không ưu đãi Theo Hiệp định về Quy tắc xuất xứ của Tổ chức thương mại thế giới WTO, “Quy tắc xuất xứ không ưu đãi được định nghĩa là những luật, quy đinh, quyết định hành chính chung do các thành viên áp dụng để xác định nước xuất xứ của hàng hóa với điều kiện là quy tắc xuất xứ này không liên quan đến thỏa thuận thương mại hoặc chế độ thương mại tự chủ có áp dụng ưu đãi thuế quan ngoài phạm vi điều chính của khoản 1, điều 1 hiệp đinh GATT 1994” Theo mục 3, điều 3, Nghị định 19/2006/NĐ-CP: “ Quy tắc xuất xứ không ưu đãi là các quy định về xuất xứ áp dụng cho hàng hóa ngoài quy định tại khoản 2 Điều này và trong các trường hợp áp dụng các biện pháp thương mại không ưu đãi về đối xử tối huệ quốc, chống bán phá giá, chống trợ cấp, tự vệ, hạn chế số lượng hay hạn ngạch thuế quan, mua sắm chính phủ và thống kê thương mại.” Các quy tắc xuất xứ không ưu đãi thường được các quốc gia sử dụng nhằm mục đích phân biệt hàng hóa của các nước khác nhau. Mục đích của việc này là để phục vụ việc thống kê thương mại, hay để áp dụng các công cụ, chính sách thương mại như việc áp thuế, hạn ngạch và các chính sách thương mại khác đối với hàng hóa nhập khẩu từ một quốc gia xác định. Một quốc gia có thể tham gia vào nhiều thỏa thuận thương mại nhưng cũng có thể không tham gia bất kỳ một thỏa thuận thương mại hay ưu đãi thuế quan nào.
Điều đó có nghĩa là, một quốc gia có thể có hoặc không có các quy tắc xuất xứ ưu đãi, nhưng nhất thiết phải có bộ quy tắc xuất xứ không ưu đãi của riêng mình. Quy tắc xuất xứ ưu đãi Theo hiệp định về Quy tắc xuất xứ của WTO: “Quy tắc xuất xứ ưu đãi là các luật, quy định và quyết định hành chính mà các bên áp dụng để xác định hàng hóa có đủ tiêu chuẩn để được hưởng đối xử ưu đãi theo chế độ thương mại dành ưu đãi lẫn nhau hay một chiều Theo mục 2, điều 3, Nghị định 19/2006/NĐ-CP: "Quy tắc xuất xứ ưu đãi là các quy định về xuất xứ áp dụng cho hàng hóa có thoả thuận ưu đãi về thuế quan và ưu đãi về phi thuế quan”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Tóm lại, “quy tắc xuất xứ ưu đãi” là các quy định nhằm xác định xuất xứ của hàng hóa, được áp dụng trong các thỏa thuận, hiệp định ưu đãi thuế quan đơn phương, song phương hoặc đa phương. Các quy tắc xuất xứ ưu đãi thường được sử dụng trong các hiệp định, thỏa thuận thuế quan ưu đãi (như trong các FTA), hay các chế độ thuế quan ưu đãi đơn phương (như trong chế độ ưu đãi thuế quan một chiều GSP).
Các quy tắc xuất xứ ưu đãi này là cơ sở duy nhất cho phép xác định hàng hóa có xuất xứ từ nước thành viên nhập khẩu, hay nước được hưởng các ưu đãi về thuế quan. Chỉ khi thỏa mãn toàn bộ các quy định hay tiêu chuẩn trong các quy tắc xuất xứ ưu đãi trong mỗi hiệp định thương mại tự do, hay các chế độ ưu đãi thuế quan đơn phương thì hàng hóa từ nước thành viên xuất khẩu mới có thể hưởng các ưu đãi về thuế quan khi nhập khẩu vào các nước thành viên khác, theo các thỏa thuận trong các hiệp định thương mại tự do hay theo các chế độ ưu đãi thuế quan đơn phương này. Các tiêu chí cơ bản trong quy tắc xuất xứ ưu đãi Các quy tắc xuất xứ, dù tại mỗi quốc gia hay trong mỗi thỏa thuận về ưu đãi thuế quan đơn phương, song phương hay đa phương, có những điểm khác biệt, luôn bao gồm các yếu tố chính sau đây: 1. Tiêu chí xuất xứ chung Hàng hóa được coi là có xuất xứ khi thỏa mãn một trong hai tiêu chí sau: Hàng hóa có xuất xứ thuần túy hoặc được sản xuất toàn bộ tại nước xuất xứ Hàng hóa có xuất xứ không thuần túy hoặc không được sản xuất toàn bộ tại nước xuất xứ.
Hàng hóa có xuất xứ thuần túy Hàng hóa được coi là có xuất xứ thuần túy tại một nước, hay được sản xuất toàn bộ tại nước xuất xứ khi đó là những sản phẩm được trồng trọt, nuôi dưỡng, đánh bắt, khai thác, thu hoạch hoàn toàn tại nước xuất xứ, hay được sản xuất hoàn toàn từ các sản phẩm này. Khi đó, nếu chỉ một thành phần hay nguyên liệu cấu thành nên hàng hóa không có xuất xứ, như nguyên liệu nhập khẩu hay không xác định được xuất xứ, sẽ khiến hàng hóa mất đi tính “xuất xứ thuần túy”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Trong hầu hết các thỏa thuận thương mại tự do, tiêu chuẩn xuất xứ toàn bộ hầu hết được giải thích một cách tuyệt đối, bằng việc liệt kê các trường hợp mà hàng hóa được coi là có xuất xứ thuần túy. Thông thường, một sản phẩm là có xuất xứ thuần tuy khi sản phẩm đó thỏa mãn một trong các tiêu chí sau đây: Cây trồng và các sản vật từ cây trồng được thu hoạch tại nước xuất xứ; Động vật sống hay các sản phẩm từ động vật được sinh ra và nuôi dưỡng tại nước xuất xứ và các sản phẩm chế biến từ chúng; Sản phẩm thu được từ săn bắn, đặt bẫy, đánh bắt, nuôi trồng thuỷ hải sản, thu lượm hoặc săn bắt tại đó; Khoáng sản và các chất sản sinh tự nhiên khác chưa được liệt kê ở trên được chiết xuất hoặc lấy ra từ đất, nước, đáy biển hoặc dưới đáy biển của nước xuất xứ Sản phẩm đánh bắt bằng tàu được đăng ký tại nước xuất xứ và có treo cờ của nước đó, và các sản phẩm khác do nước xuất xứ hoặc người của nước xuất xứ khai thác từ nước, đáy biển hoặc dưới đáy biển bên ngoài lãnh hải của nước đó, với điều kiện là nước xuất xứ có quyền khai thác tài nguyên thiên nhiên tại vùng nước, đáy biển và dưới đáy biển đó theo luật quốc tế; Sản phẩm đánh bắt và các sản phẩm từ biển khác đánh bắt được từ vùng biển cả bằng tàu được đăng ký tại nước xuất xứ và treo cờ của nước đó; Sản phẩm được chế biến và/hoặc được sản xuất ngay trên tàu chế biến được đăng ký tại nước xuất xứ và treo cờ của nước đó, từ các sản phẩm kể trên; Các vật phẩm thu nhặt được tại nước xuất xứ nhưng không thực hiện được những chức năng ban đầu hoặc không thể sửa chữa hay khôi phục được và chỉ có thể vứt bỏ hoặc dùng làm các nguyên vật liệu thô, hoặc sử dụng vào mục đích tái chế; Phế thải và phế liệu có nguồn gốc từ quá trình sản xuất tại nước xuất xứ; Hàng hoá thu được hoặc được sản xuất tại lãnh thổ của nước xuất xứ từ tất cả các sản phẩm được đề cập bên trên.
Nhìn chung, tiêu chí xuất xứ thuần túy liên quan nhiều đến các loại hàng hóa nông lâm thủy hải sản, khoáng sản. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hàng hóa có xuất xứ không thuần túy Hàng hóa được công nhận có xuất xứ tại một nước, ngoài hàng hóa có xuất xứ thuần túy còn có hàng hóa có xuất xứ không thuần túy. Hàng hóa có xuất xứ không thuần túy là hàng hóa được sản xuất một phần hoặc toàn bộ tại nước xuất xứ, từ một vài hay toàn bộ những nguyên vật liệu, thành phần, bộ phận được nhập khẩu hay không có xuất xứ với điều kiện những nguyên vật liệu, thành phần hay bộ phận đó đã được trải qua quá trình gia công chế biến cơ bản cuối cùng, làm thay đổi cơ bản hàng hóa tại nước xuất xứ.
Vậy, điều kiện quyết định đến việc hàng hóa được công nhận là có xuất xứ không thuần túy tại một nước, trong trường hợp hàng hóa không được sản xuất toàn bộ tại nước đó chính là hàng hóa hay các nguyên vật liệu nhập khẩu, không có xuất xứ cấu thành nên sản phẩm đã trải qua công đoạn “gia công chế biến cơ bản cuối cùng” tại nước xuất xứ. Vậy thế nào là quá trình gia công chế biến cơ bản cuối cùng? “Quá trình gia công chế biến cơ bản cuối cùng là công đoạn chế biến sản xuất làm thay đổi cơ bản một hàng hóa, để hình thành một sản phẩm thương mại mới, khác biệt về hình dạng, tính năng, đặc điểm cơ bản hay mục đích sử dụng so với hàng hóa ban đầu” Mỗi quốc gia, hay mỗi khu vực thương mại có những tiêu chí riêng để xác định thế nào là một công đoạn gia công chế biến cơ bản cuối cùng. Nhưng thông thường có hai tiêu chí để xác định hàng hóa đã trải qua công đoạn gia công chế biến cơ bản cuối cùng hay không, đó là tiêu chí “hàm lượng phần trăm giá trị” và tiêu chí “công đoạn gia công”. Tiêu chí hàm lượng phần trăm giá trị.
Hàng hóa được coi là có xuất xứ nếu hàm lượng giá trị nội địa trên tổng giá trị sản phẩm đạt một mức giá trị cụ thể, tùy quy định của từng bộ quy tắc xuất xứ. Việc tính toán hàm lượng giá trị nội địa của hàng hóa (RVC – Regional Value Content) được quy định cụ thể trong các bộ quy tắc xuất xứ với hai cách tính khác nhau LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.