ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ GIÁO TRÌNH THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ PGS. Nguyễn Xuân Thiên (Chủ biên) Hà Nội, 2011 Giáo trình Thương mại Quốc tế - 1- MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU .7 CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ. KHÁI NIỆM, CÁC HÌNH THỨC VÀ NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ. Nguyên nhân dẫn đến thương mại quốc tế.
LÝ THUYẾT THƯƠNG MẠI VÀ CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ. Lý thuyết thương mại quốc tế. Chính sách thương mại quốc tế. CƠ CHẾ ĐIỀU TIẾT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ.
CÁC XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CHỦ YẾU CỦA THẾ GIỚI ẢNH HƯỞNG TỚI THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ. Xu hướng hòa bình hợp tác vì sự tiến bộ và sự phát triển. Xu hướng chuyển sang cơ sở công nghệ mới có tính toàn cầu. Xu hướng khu vực hóa và toàn cầu hóa.
Xu hướng chuyển sang kinh tế thị trường và mở cửa. Xu hướng phát triển và lớn mạnh của các công ty xuyên quốc gia. Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương trở thành trung tâm phát triển kinh tế mới của thế giới. TÁC ĐỘNG CỦA CÁC XU HƯỚNG ĐỐI VỚI THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ.
Tốc độ tăng trưởng cao và quy mô buôn bán ngày càng lớn. Tác động tới xu hướng phát triển của thương mại. Tác động tới chuyển dịch cơ cấu hàng hóa. Tác động tới cạnh tranh.
NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. 34 CÂU HỎI ÔN TẬP.
43 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 45 CHƯƠNG 2 LÝ THUYẾT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ TỪ CỔ ĐIỂN ĐẾN TÂN CỔ ĐIỂN. LÝ THUYẾT THƯƠNG MẠI CỔ ĐIỂN. Quan điểm của chủ nghĩa trọng thương về thương mại.
Lý thuyết lợi thế tuyệt đối: Adam Smith. Lý thuyết lợi thế so sánh: David Ricardo. Sự phát triển lý thuyết lợi thế so sánh của Ricardo .59 Giáo trình Thương mại Quốc tế - 2- 2. LÝ THUYẾT THƯƠNG MẠI TÂN CỔ ĐIỂN.
Lợi thế so sánh và lý thuyết giá trị của lao động. Lý thuyết chi phí cơ hội (Lý thuyết tân cổ điển). 73 CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP. 73 TÀI LIỆU THAM KHẢO.
75 CHƯƠNG 3 LÝ THUYẾT HIỆN ĐẠI VỀ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ. LÝ THUYẾT CHUẨN VỀ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ. PPF với chi phí cơ hội tăng. Tỷ lệ dịch chuyển biên.
Đường bàng quan cộng đồng. Phân tích cơ sở và lợi ích của thương mại với chi phí cơ hội tăng. NGUỒN LỰC SẢN XUẤT VỐN CÓ VÀ LÝ THUYẾT HECKSCHER – OHLIN (LÝ THUYẾT H-O). Các giả định của lý thuyết H-O.
Khái niệm yếu tố thâm dụng, yếu tố dư thừa và mối liên hệ với đường PPF. Định lý Heckscher - Ohlin và định lý Heckscher - Ohlin - Samuelson. Ý nghĩa của lý thuyết H-O. Kiểm chứng thực tế mô hình H-O.
LÝ THUYẾT CUNG CẦU LIÊN QUAN ĐẾN THƯƠNG MẠI. Quan hệ cung – cầu, đường cong cung. LÝ THUYẾT THƯƠNG MẠI DỰA TRÊN LỢI THẾ NHỜ QUY MÔ. Thương mại dựa trên lợi thế so sánh với lợi tức không đổi theo quy mô và thương mại dựa trên lợi thế nhờ quy mô.
Lợi thế kinh tế nhờ quy mô và lợi thế so sánh. CÁC LÝ THUYẾT THƯƠNG MẠI KHÁC. Lý thuyết chu kỳ sản phẩm. 112 CÂU HỎI ÔN TẬP.
112 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 112 CHƯƠNG 4 THUẾ QUAN – MỘT CÔNG CỤ HẠN CHẾ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THUẾ QUAN. THUẾ NHẬP KHẨU.
Thuế đặc định. Thuế quan tính theo giá trị .116 Giáo trình Thương mại Quốc tế - 3- 4. ĐO LƯỜNG MỨC ĐỘ CỦA THUẾ QUAN. Tỷ lệ thuế quan trung bình không cân đo.
Tỷ lệ thuế quan trung bình cân đo. TỶ LỆ BẢO HỘ HIỆU QUẢ VỚI NHIỀU YẾU TỐ ĐẦU VÀO. Công thức tính ERP. 120 CÂU HỎI ÔN TẬP.
120 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 121 CHƯƠNG 5 CÁC HÀNG RÀO THƯƠNG MẠI PHI THUẾ QUAN VÀ CÁC KHÍA CẠNH KINH TẾ CỦA CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI. CÁC HÀNG RÀO PHI THUẾ QUAN CÓ ĐỊNH LƯỢNG. Hạn chế định lượng (Quantitative restriction).
Trợ cấp xuất khẩu. Hạn chế xuất khẩu tự nguyện. Cacten quốc tế. CÁC HÀNG RÀO PHI THUẾ QUAN KHÔNG ĐỊNH LƯỢNG.
Các điều khoản thu mua của chính phủ. Các biện pháp quản lý giá. Các biện pháp liên quan dến doanh nghiệp. Hàng rào kỹ thuật đối với thương mại.
Các thủ tục đánh giá sự phù hợp. Kiểm dịch động vật và thực vật. Các thủ tục hành chính. Các chính sách nội địa bổ sung ảnh hưởng đến thương mại.
NHỮNG LÝ LẼ (LẬP LUẬN) VỀ CHÍNH SÁCH BẢO HỘ THƯƠNG MẠI 134 5. Lý lẽ về “ngành công nghiệp non trẻ”. Lý lẽ về “tài chính công cộng”. Lý lẽ về “tình trạng thất nghiệp”.
Lý lẽ về “phân phối thu nhập”. Lý lẽ về “bảo vệ văn hóa, lối sống”. 136 CÂU HỎI ÔN TẬP. 136 TÀI LIỆU THAM KHẢO.
136 CHƯƠNG 6 THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ VÀ SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ. QUAN HỆ GIỮA THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ VÀ SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ. Lý thuyết thương mại và sự phát triển. Vai trò của thương mại quốc tế đối với sự phát triển kinh tế.
Thực tiễn của thương mại quốc tế. ĐIỀU KIỆN THƯƠNG MẠI VÀ SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ. Điều kiện thương mai. Những lý do dẫn đến điều kiện thương mại khó khăn ở các nước đang phát triển và định hướng giải pháp .149 Giáo trình Thương mại Quốc tế - 4- 6.
CÁC CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN KINH TẾ LIÊN QUAN ĐẾN THƯƠNG MẠI. Chiến lược công nghiệp hóa dựa vào thay thế nhập khẩu. Chiến lược công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu. Chiến lược công nghiệp hóa hỗn hợp (công nghiệp hóa theo phương thức hội nhập kinh tế quốc tế).
Nghiên cứu trường hợp: Hàn Quốc thực hiện thành công chiến lược công nghiệp hóa hướng vào xuất khẩu. 173 CÂU HỎI ÔN TẬP. 174 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 178 CHƯƠNG 7 TỰ DO HÓA THƯƠNG MẠI KHU VỰC VÀ TOÀN CẦU.
KHU VỰC MẬU DỊCH TỰ DO ASEAN (AFTA). Giới thiệu chung về Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á - ASEAN. Mục tiêu, nội dung và kế hoạch thực hiện AFTA. Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC).
Sự tham gia của Việt Nam vào AFTA và AEC. TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI. Những vấn đề chung về WTO. Các hiệp định của WTO.
Cơ chế vận hành của WTO. Chương trình phát triển Doha. Việt Nam với tiến trình gia nhập WTO. 218 CÂU HỎI ÔN TẬP.
219 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 219 CHƯƠNG 8 CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM. NHỮNG NGUYÊN TẮC CƠ BẢN TRONG CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM. Chính sách thương mại quốc tế phải phù hợp, nhất quán, thống nhất với chính sách phát triển kinh tế - xã hội.
Chính sách thương mại Việt Nam phải phù hợp với những nguyên tắc chung của các tổ chức kinh tế quốc tế. Chính sách thương mại Việt Nam phải tuân thủ nguyên tắc sử dụng ngoại tệ có hiệu quả. Chính sách thương mại phải có tác dụng bảo vệ, hỗ trợ đối với sản xuất trong nước phát triển. Chính sách thương mại phải kết hợp hài hòa giữa xuất khẩu với nhập khẩu.
CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM QUA CÁC THỜI KỲ. Thời kỳ trước Đổi mới (1986). Thời kỳ sau Đổi mới. CÁC CAM KẾT CHÍNH CỦA VIỆT NAM TRONG WTO.
236 Giáo trình Thương mại Quốc tế - 5- 8. Cam kết đa phương. Những cam kết về thương mại hàng hóa (thuế nhập khẩu). Những cam kết về mở cửa thị trường dịch vụ.
245 CÂU HỎI ÔN TẬP. 246 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 246 TỔNG HỢP CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP .248 Giáo trình Thương mại Quốc tế - 6- Nhóm tác giả 1. Nguyễn Xuân Thiên (Chương 1, 2, 3, 4, 5, 6 và 8) 2.
Nguyễn Thị Vũ Hà (Chương 7) Giáo trình Thương mại Quốc tế - 7- LỜI MỞ ĐẦU Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế là xu thế khách quan, thu hút nhiều quốc gia tham gia vào tất cả các lĩnh vực kinh tế, trong đó thương mại quốc tế là lĩnh vực quan trọng, được nhiều quốc gia quan tâm và được sử dụng như động lực cho sự phát triển. Thương mại quốc tế là một trong những hình thức cơ bản của kinh tế quốc tế và không ngừng phát triển cả về lý thuyết và thực tiễn. Việc nghiên cứu các lý thuyết cơ bản của thương mại và vận dụng các lý thuyết này vào thực tiễn của từng nước để xác định mô hình thương mại quốc tế nhằm phát huy và nâng cao lợi ích đối với tất cả các nước nói chung và Việt Nam nói riêng là hết sức cần thiết. Kinh tế thế giới càng phát triển thì quan hệ thương mại càng mở rộng.
Những vấn đề trong quan hệ kinh tế quốc tế liên quan đến chính sách thương mại như thuế quan, hàng rào thương mại phi thuế quan, v.v… và đặc biệt là những thể chế điều tiết hoạt động thương mại toàn cầu đang ảnh hưởng đến sự phát triển của nhiều quốc gia. Việc ra đời Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã tạo ra một bước ngoặt đối với sự phát triển thương mại quốc tế. Giáo trình Thương mại Quốc tế giúp trang bị những kiến thức cơ bản về thương mại quốc tế và góp phần giải quyết các vấn đề cơ bản đã nêu ở trên. Giáo trình Thương mại Quốc tế được biên soạn nhằm đáp ứng nhu cầu học tập của sinh viên và học viên phù hợp với chương trình đào tạo cử nhân Kinh tế Đối ngoại và Thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế Thế giới và Quan hệ Kinh tế Quốc tế cũng như nhu cầu giảng dạy của giảng viên.
Các nhà hoạch định chính sách, các doanh nhân kinh doanh trên thị trường quốc tế và những ai quan tâm tới sự phát triển kinh tế cũng có thể tham khảo.