Nghiên cứu vận dụng hệ thống tài khoản kế toán tại doanh nghiệp gỗ Bình Dương

Tài liệu nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp vận dụng hệ thống tài khoản kế toán hiệu quả cho doanh nghiệp sản xuất chế biến gỗ tại Bình Dương.

• Tác giả: Lê Thị Hương Chi
• Người hướng dẫn: Ths. Lê Đoàn Minh Đức
• Trường học: Trường Đại Học Thủ Dầu Một
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Nghiên Cứu Hệ Thống Tài Khoản Kế Toán Và Việc Vận Dụng Tài Khoản Kế Toán Tại Các Doanh Nghiệp Sản Xuất Chế Biến Gỗ Tại Bình Dương
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Bình Dương

Tóm tắt

I. Toàn cảnh hệ thống tài khoản kế toán doanh nghiệp gỗ ở BD

Bình Dương là trung tâm sản xuất và xuất khẩu gỗ hàng đầu Việt Nam. Để duy trì vị thế này, các doanh nghiệp cần một hệ thống quản trị tài chính vững chắc. Nền tảng của hệ thống đó chính là hệ thống tài khoản kế toán cho doanh nghiệp gỗ ở Bình Dương. Một hệ thống được xây dựng bài bản không chỉ đáp ứng yêu cầu của pháp luật mà còn là công cụ quản trị chi phí và tối ưu hóa lợi nhuận hiệu quả. Nghiên cứu của Đại học Thủ Dầu Một chỉ ra rằng, việc vận dụng linh hoạt hệ thống tài khoản theo đặc thù ngành là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp kiểm soát chặt chẽ quá trình sản xuất. Đặc thù của ngành gỗ là quy trình sản xuất phức tạp, nhiều công đoạn và chi phí nguyên vật liệu chiếm tỷ trọng lớn. Do đó, việc tổ chức tài khoản chi tiết để theo dõi chi phí theo từng giai đoạn là cực kỳ cần thiết. Việc áp dụng Thông tư 200 cho doanh nghiệp sản xuất đã tạo ra một khung pháp lý chung, tuy nhiên, mỗi doanh nghiệp phải tự chi tiết hóa hệ thống tài khoản cấp 2, cấp 3 để phù hợp với quy mô và yêu cầu quản lý riêng. Một hệ thống tài khoản hiệu quả giúp nhà quản trị nắm bắt chính xác giá thành sản phẩm, kiểm soát định mức nguyên vật liệu gỗ, và đưa ra quyết định kinh doanh kịp thời. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và biến động giá nguyên liệu. Xây dựng một hệ thống tài khoản logic không chỉ là công việc của bộ phận kế toán mà còn là chiến lược quản trị dài hạn của ban lãnh đạo.

1.1. Vai trò của hệ thống tài khoản trong ngành gỗ Bình Dương

Hệ thống tài khoản kế toán đóng vai trò xương sống trong quản trị tài chính của các doanh nghiệp chế biến gỗ tại Bình Dương. Thứ nhất, nó đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ pháp luật, đặc biệt là các quy định về kế toán thuế doanh nghiệp sản xuất. Thứ hai, đây là công cụ cung cấp thông tin chính xác để tính toán kế toán giá thành sản phẩm gỗ, một trong những nghiệp vụ phức tạp nhất của ngành. Thông qua việc theo dõi các tài khoản chi phí như tài khoản 621, 622, 627, nhà quản lý có thể xác định chi phí thực tế cho từng đơn hàng hoặc từng dòng sản phẩm. Cuối cùng, một hệ thống tài khoản được tổ chức tốt giúp việc lập báo cáo tài chính công ty gỗ trở nên nhanh chóng và đáng tin cậy, phục vụ cho việc ra quyết định của ban lãnh đạo và thu hút nhà đầu tư.

1.2. Nguyên tắc cốt lõi theo Thông tư 200 cho doanh nghiệp sản xuất

Việc áp dụng Thông tư 200 cho doanh nghiệp sản xuất mang lại sự linh hoạt nhưng cũng đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc. Nguyên tắc cốt lõi là doanh nghiệp được phép chi tiết hóa các tài khoản cấp 1 thành các tài khoản cấp 2, cấp 3 để phù hợp với yêu cầu quản lý. Ví dụ, tài khoản 152 (Nguyên liệu, vật liệu) có thể được chi tiết thành 1521 (Gỗ tròn), 1522 (Gỗ xẻ), 1523 (Sơn và hóa chất). Tương tự, tài khoản 154 ngành gỗ (Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang) cần được chi tiết theo từng phân xưởng hoặc công đoạn sản xuất. Thông tư 200 nhấn mạnh việc hạch toán phải dựa trên bản chất giao dịch hơn là hình thức, giúp phản ánh trung thực tình hình tài chính. Điều này cho phép dịch vụ kế toán tại Bình Dương có thể tư vấn cho doanh nghiệp xây dựng một hệ thống riêng biệt, tối ưu cho hoạt động đặc thù của mình.

II. Thách thức trong kế toán giá thành sản phẩm gỗ tại Bình Dương

Ngành sản xuất đồ gỗ nội thất đối mặt với nhiều thách thức đặc thù trong công tác kế toán. Vấn đề lớn nhất là việc tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm. Quy trình sản xuất phức tạp, từ khâu xử lý nguyên liệu thô đến lắp ráp và hoàn thiện, tạo ra vô số khoản mục chi phí cần theo dõi. Theo khảo sát tại Bình Dương, việc phân bổ chi phí sản xuất chung (TK 627) cho từng sản phẩm thường thiếu chính xác nếu không có tiêu thức phân bổ hợp lý. Hơn nữa, việc xác định định mức nguyên vật liệu gỗ cho mỗi sản phẩm là một bài toán khó, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bộ phận sản xuất và kế toán. Bất kỳ sai sót nào trong khâu này đều dẫn đến kế toán giá thành sản phẩm gỗ bị sai lệch, ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định định giá bán và lợi nhuận của doanh nghiệp. Một thách thức khác là quản lý hàng tồn kho, bao gồm cả nguyên vật liệu, bán thành phẩm và thành phẩm. Việc kiểm soát chi phí dở dang trên tài khoản 154 ngành gỗ qua nhiều công đoạn đòi hỏi một hệ thống theo dõi chi tiết và cập nhật liên tục. Nhiều doanh nghiệp vẫn loay hoay trong việc áp dụng Thông tư 133 cho doanh nghiệp gỗ (đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa) hoặc Thông tư 200 một cách hiệu quả, dẫn đến thông tin quản trị chưa thực sự hữu ích.

2.1. Khó khăn khi tập hợp kế toán chi phí sản xuất gỗ

Kế toán chi phí sản xuất gỗ phức tạp do nhiều yếu tố. Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (TK 621) cần được theo dõi chi tiết cho từng loại gỗ, ván ép, sơn PU. Chi phí nhân công trực tiếp (TK 622) phải được phân bổ chính xác cho từng công đoạn hoặc sản phẩm. Khó khăn nhất là chi phí sản xuất chung (TK 627), bao gồm chi phí khấu hao máy móc, tiền điện, chi phí quản lý phân xưởng. Việc lựa chọn tiêu thức phân bổ (theo giờ máy, theo chi phí nhân công trực tiếp) ảnh hưởng lớn đến giá thành. Sai lầm trong tập hợp chi phí có thể dẫn đến việc định giá sản phẩm quá cao hoặc quá thấp, làm mất lợi thế cạnh tranh.

2.2. Vấn đề về định mức nguyên vật liệu gỗ và hàng tồn kho

Xây dựng định mức nguyên vật liệu gỗ chính xác là nền tảng của quản trị chi phí. Tuy nhiên, tỷ lệ hao hụt trong quá trình cưa, xẻ, bào, chà nhám rất khó xác định và thay đổi theo từng loại gỗ và tay nghề công nhân. Điều này gây khó khăn cho kế toán kho trong công ty gỗ trong việc kiểm soát xuất nhập tồn và đánh giá hàng tồn kho. Sai lệch giữa định mức và thực tế có thể che giấu sự lãng phí hoặc thất thoát, làm tăng giá vốn hàng bán một cách vô lý. Việc quản lý bán thành phẩm dở dang giữa các công đoạn cũng là một thách thức lớn, đòi hỏi quy trình kiểm kê và luân chuyển chứng từ chặt chẽ.

2.3. Rủi ro khi lập báo cáo tài chính công ty gỗ không chính xác

Những khó khăn trong việc tập hợp chi phí và quản lý tồn kho trực tiếp dẫn đến rủi ro sai lệch trên báo cáo tài chính công ty gỗ. Giá trị hàng tồn kho và giá vốn hàng bán có thể bị phản ánh sai, làm ảnh hưởng đến lợi nhuận gộp và kết quả kinh doanh cuối cùng. Điều này không chỉ gây khó khăn cho ban lãnh đạo trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động mà còn ảnh hưởng đến nghĩa vụ kế toán thuế doanh nghiệp sản xuất. Một báo cáo tài chính thiếu tin cậy sẽ làm giảm uy tín của doanh nghiệp trước các ngân hàng, nhà đầu tư và cơ quan thuế, gây cản trở cho các kế hoạch huy động vốn và mở rộng kinh doanh trong tương lai.

III. Phương pháp hạch toán kế toán ngành gỗ theo từng đối tượng

Để giải quyết các thách thức về chi phí, việc lựa chọn đối tượng tập hợp chi phí phù hợp là yếu tố quyết định. Nghiên cứu thực tế tại các doanh nghiệp gỗ Bình Dương cho thấy có bốn phương pháp chính đang được áp dụng. Mỗi phương pháp có ưu và nhược điểm riêng, phù hợp với quy mô và đặc điểm sản xuất khác nhau. Phương pháp phổ biến nhất là tập hợp chi phí theo sản phẩm hoặc nhóm sản phẩm (chiếm 66,7% theo khảo sát). Cách tiếp cận này giúp xác định giá thành cho từng mặt hàng cụ thể, hữu ích cho việc định giá. Phương pháp thứ hai là theo đơn đặt hàng, phù hợp với các doanh nghiệp sản xuất theo yêu cầu riêng của khách. Hai phương pháp còn lại là theo quy trình công nghệ hoặc theo từng phân xưởng, thường được các doanh nghiệp lớn với dây chuyền sản xuất hiện đại áp dụng để kiểm soát chi phí từng công đoạn. Việc hạch toán kế toán ngành gỗ đòi hỏi sự linh hoạt trong việc lựa chọn và kết hợp các phương pháp này. Doanh nghiệp cần xây dựng một quy trình tính giá thành xưởng gỗ rõ ràng, bắt đầu từ việc xác định đối tượng tập hợp chi phí. Lựa chọn đúng phương pháp sẽ giúp việc sử dụng các tài khoản 621, 622, 627 trở nên minh bạch và hiệu quả hơn, cung cấp dữ liệu đáng tin cậy cho quản trị.

3.1. Hạch toán chi phí theo quy trình công nghệ sản xuất

Phương pháp này chia nhỏ quá trình sản xuất thành các công đoạn độc lập như: cưa xẻ, sấy, bào, lắp ráp, sơn... Chi phí được tập hợp riêng cho từng công đoạn. Ví dụ, chi phí gỗ tại công đoạn cưa xẻ được hạch toán vào TK 6211, chi phí nhân công vào TK 6221. Khi chuyển sang công đoạn sấy, giá trị bán thành phẩm của công đoạn trước sẽ là chi phí đầu vào của công đoạn sau. Cách hạch toán này giúp kiểm soát chặt chẽ chi phí và hao hụt tại từng khâu, tuy nhiên lại khá phức tạp và đòi hỏi hệ thống sổ sách chi tiết, phù hợp với các doanh nghiệp có quy mô lớn và quy trình sản xuất ổn định.

3.2. Tập hợp chi phí sản xuất theo từng phân xưởng

Với phương pháp này, mỗi phân xưởng được xem là một đối tượng tập hợp chi phí. Toàn bộ chi phí phát sinh trong phân xưởng (NVL, nhân công, sản xuất chung) được tập hợp lại. Cuối kỳ, tổng chi phí sẽ được phân bổ cho các sản phẩm hoàn thành trong phân xưởng đó. Đây là phương pháp đơn giản hơn so với theo quy trình công nghệ. Nó giúp nhà quản lý đánh giá hiệu quả hoạt động của từng phân xưởng. Tuy nhiên, việc tính giá thành cho từng sản phẩm riêng lẻ trong phân xưởng có thể không chính xác nếu phân xưởng đó sản xuất nhiều loại sản phẩm khác nhau. Đây là một cách tiếp cận phổ biến trong kế toán sản xuất đồ nội thất.

3.3. Xác định chi phí theo sản phẩm và đơn đặt hàng

Tập hợp chi phí theo sản phẩm là phương pháp phổ biến nhất. Kế toán sẽ mở sổ chi tiết để theo dõi chi phí NVL trực tiếp, nhân công trực tiếp cho từng loại sản phẩm (bàn, ghế, tủ...). Chi phí sản xuất chung sẽ được phân bổ dựa trên một tiêu thức phù hợp. Tương tự, với phương pháp theo đơn đặt hàng, mỗi đơn hàng là một đối tượng hạch toán riêng. Cách này giúp doanh nghiệp tính toán được lãi lỗ trên từng sản phẩm hoặc từng đơn hàng, rất hữu ích cho việc ra quyết định kinh doanh. Tuy nhiên, nó đòi hỏi công tác hạch toán chi tiết và có thể trở nên quá tải nếu doanh nghiệp có quá nhiều loại sản phẩm hoặc đơn hàng.

IV. Bí quyết vận dụng tài khoản 154 và kế toán kho công ty gỗ

Quản lý chi phí dở dang và hàng tồn kho là hai nghiệp vụ cốt lõi trong kế toán sản xuất đồ nội thất. Tài khoản 154 và hệ thống tài khoản kho (152, 155, 156) đóng vai trò trung tâm. Việc vận dụng hiệu quả các tài khoản này quyết định tính chính xác của giá vốn hàng bán và giá trị tài sản trên bảng cân đối kế toán. Tài khoản 154 ngành gỗ (Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang) là nơi tập hợp toàn bộ chi phí phát sinh trong kỳ, bao gồm tài khoản 621, 622, 627. Cuối kỳ, kế toán phải thực hiện bút toán kết chuyển giá trị sản phẩm hoàn thành từ TK 154 sang TK 155 (Thành phẩm) và xác định chi phí dở dang còn lại. Việc đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ là một nghiệp vụ phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành. Song song đó, kế toán kho trong công ty gỗ phải đảm bảo sự khớp đúng giữa sổ sách và thực tế. Việc sử dụng phần mềm kế toán cho ngành gỗ có thể tự động hóa nhiều quy trình, từ việc xuất kho nguyên vật liệu theo định mức đến việc nhập kho thành phẩm, giúp giảm thiểu sai sót và cung cấp số liệu tồn kho theo thời gian thực.

4.1. Quy trình xử lý tài khoản 154 ngành gỗ hiệu quả

Để xử lý tài khoản 154 ngành gỗ hiệu quả, doanh nghiệp cần xây dựng một quy trình rõ ràng. Bước 1: Mở tài khoản 154 chi tiết theo đối tượng tập hợp chi phí đã chọn (phân xưởng, sản phẩm, đơn hàng). Bước 2: Trong kỳ, tập hợp tất cả chi phí phát sinh (Nợ TK 621, 622, 627) và cuối kỳ kết chuyển sang Nợ TK 154. Bước 3: Dựa vào phiếu nhập kho thành phẩm, xác định tổng giá thành sản phẩm hoàn thành và ghi Có TK 154, Nợ TK 155. Bước 4: Kiểm kê và đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ để xác định số dư cuối kỳ của TK 154. Việc đánh giá dở dang có thể theo phương pháp chi phí NVL trực tiếp hoặc theo mức độ hoàn thành, tùy thuộc vào đặc điểm sản xuất.

4.2. Tối ưu hóa công tác kế toán kho trong công ty gỗ

Tối ưu hóa kế toán kho trong công ty gỗ bắt đầu từ việc phân loại và mã hóa vật tư, thành phẩm một cách khoa học. Mỗi loại gỗ, ván, sơn, phụ kiện cần có một mã riêng. Doanh nghiệp cần áp dụng phương pháp tính giá xuất kho nhất quán (nhập trước xuất trước, bình quân gia quyền). Việc kiểm kê kho định kỳ (hàng tháng hoặc quý) là bắt buộc để đối chiếu số liệu sổ sách và thực tế, kịp thời phát hiện chênh lệch và xử lý. Sử dụng thẻ kho và hệ thống chứng từ luân chuyển chặt chẽ giữa bộ phận kho, sản xuất và kế toán giúp giảm thiểu thất thoát. Đặc biệt, ứng dụng công nghệ mã vạch và phần mềm kế toán cho ngành gỗ sẽ nâng cao đáng kể hiệu quả quản lý.

V. Kết quả ứng dụng hệ thống tài khoản tại doanh nghiệp gỗ BD

Nghiên cứu thực tế tại 30 doanh nghiệp chế biến gỗ ở Bình Dương đã cung cấp những cái nhìn sâu sắc về việc vận dụng hệ thống tài khoản. Kết quả cho thấy, phần lớn các doanh nghiệp (khoảng 80%) đã thực hiện chi tiết hóa các tài khoản liên quan đến công nợ (TK 131, 331) và tiền gửi ngân hàng (TK 112) theo từng đối tượng khách hàng, nhà cung cấp và ngân hàng cụ thể. Điều này cho thấy sự chú trọng vào quản lý dòng tiền và quan hệ đối tác. Tuy nhiên, trong lĩnh vực sản xuất, việc chi tiết hóa tài khoản chi phí còn hạn chế. Chỉ có một tỷ lệ nhỏ doanh nghiệp (khoảng 10%) áp dụng hạch toán chi phí theo từng phân xưởng hoặc quy trình công nghệ. Đa số vẫn tập hợp chi phí chung và phân bổ vào cuối kỳ, điều này có thể làm giảm tính chính xác của giá thành. Sự khác biệt này cho thấy trình độ quản lý và năng lực của đội ngũ kế toán có ảnh hưởng lớn đến việc xây dựng hệ thống tài khoản kế toán cho doanh nghiệp gỗ ở Bình Dương. Việc áp dụng phần mềm kế toán cho ngành gỗ cũng là một yếu tố quan trọng, giúp các doanh nghiệp có khả năng quản lý chi tiết hơn mà không tốn quá nhiều nhân lực.

5.1. Phân tích thực trạng từ khảo sát doanh nghiệp Bình Dương

Dữ liệu khảo sát chỉ ra rằng, đối tượng tập hợp chi phí phổ biến nhất là "sản phẩm, nhóm sản phẩm" (66,7%) và "đơn đặt hàng" (23,3%). Điều này phản ánh xu hướng tập trung vào kết quả đầu ra để tính toán lợi nhuận. Tuy nhiên, chỉ 3,3% doanh nghiệp tập hợp chi phí theo "quy trình công nghệ" và 6,7% theo "phân xưởng". Thực trạng này cho thấy các doanh nghiệp ưu tiên sự đơn giản trong hạch toán hơn là kiểm soát chi tiết quá trình. Theo đề tài nghiên cứu của sinh viên Đại học Thủ Dầu Một, việc thiếu chi tiết trong tập hợp chi phí là một điểm yếu, làm hạn chế khả năng phân tích và tối ưu hóa hiệu quả sản xuất.

5.2. Tác động của hệ thống tài khoản đến báo cáo tài chính

Cách thức tổ chức hệ thống tài khoản ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của báo cáo tài chính công ty gỗ. Một hệ thống chi tiết, logic giúp đảm bảo các chỉ tiêu như "Hàng tồn kho" và "Giá vốn hàng bán" được phản ánh trung thực. Ngược lại, một hệ thống hạch toán chung chung, phân bổ chi phí thiếu cơ sở sẽ dẫn đến báo cáo tài chính bị sai lệch. Điều này không chỉ gây khó khăn cho việc phân tích nội bộ mà còn ảnh hưởng đến việc thực hiện nghĩa vụ kế toán thuế doanh nghiệp sản xuất. Một báo cáo tài chính đáng tin cậy là nền tảng để xây dựng lòng tin với các bên liên quan.

VI. Giải pháp hoàn thiện hệ thống tài khoản và kế toán thuế DN

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, các doanh nghiệp gỗ tại Bình Dương cần không ngừng hoàn thiện hệ thống tài khoản kế toán. Giải pháp không chỉ nằm ở việc tuân thủ các quy định của Thông tư 200 cho doanh nghiệp sản xuất mà còn ở việc xây dựng một hệ thống quản trị nội bộ linh hoạt và hiệu quả. Trước hết, doanh nghiệp cần xác định rõ ràng đối tượng tập hợp chi phí và quy trình tính giá thành xưởng gỗ phù hợp nhất với mô hình sản xuất của mình. Nghiên cứu cho thấy, việc thiết kế tài khoản chi tiết theo từng phân xưởng là một giải pháp cân bằng giữa tính hiệu quả và sự phức tạp, giúp quản lý chi phí tốt hơn. Thứ hai, đầu tư vào công nghệ là yếu tố sống còn. Việc triển khai các phần mềm kế toán cho ngành gỗ chuyên dụng hoặc hệ thống ERP sẽ tự động hóa công tác hạch toán, quản lý kho và lập báo cáo. Cuối cùng, nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ kế toán là điều kiện tiên quyết. Doanh nghiệp cần tổ chức các khóa đào tạo, cập nhật kiến thức mới và khuyến khích kế toán viên tham gia vào quá trình xây dựng hệ thống để đảm bảo tính thực tiễn và khả dụng.

6.1. Đề xuất mô hình tài khoản chi tiết cho doanh nghiệp gỗ

Một mô hình đề xuất là kết hợp giữa việc theo dõi chi phí theo phân xưởng và theo sản phẩm. Cụ thể: Các tài khoản chi phí (TK 621, 622, 627) được mở chi tiết cho từng phân xưởng (ví dụ: 6211-CP NVL PX1, 6212-CP NVL PX2). Sau khi tập hợp chi phí theo phân xưởng, kế toán sẽ sử dụng các tiêu thức phân bổ hợp lý để tính giá thành cho từng sản phẩm hoặc nhóm sản phẩm được sản xuất tại phân xưởng đó. Đồng thời, các tài khoản công nợ như 131, 331 cần được chi tiết theo từng khách hàng, nhà cung cấp để dễ dàng đối chiếu và quản lý. Mô hình này giúp ban lãnh đạo vừa kiểm soát được hiệu quả của từng bộ phận sản xuất, vừa nắm được lợi nhuận của từng dòng sản phẩm.

6.2. Vai trò của phần mềm kế toán và dịch vụ kế toán chuyên nghiệp

Đầu tư vào phần mềm kế toán cho ngành gỗ là một giải pháp thông minh. Các phần mềm này thường có các module chuyên biệt cho quản lý sản xuất, tính giá thành và quản lý kho, giúp tự động hóa các quy trình phức tạp. Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa đủ nguồn lực tự xây dựng đội ngũ mạnh, việc sử dụng dịch vụ kế toán tại Bình Dương là một lựa chọn tối ưu. Các công ty dịch vụ chuyên nghiệp có kinh nghiệm và chuyên môn sâu về ngành gỗ, có thể tư vấn xây dựng hệ thống tài khoản phù hợp, hỗ trợ kê khai thuế và lập báo cáo tài chính chính xác, giúp doanh nghiệp tập trung vào hoạt động sản xuất kinh doanh cốt lõi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận hệ thống tài khoản kế toán 1. Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống tài khoản kế toán DN Kế toán là một công cụ hữu hiệu giúp cho không chỉ các nhà quản lý nắm được thực trạng tài chính nhằm hoạch định kế hoạch phát triển cho tương lai của công ty mà còn là mối quan tâm của các nhà đầu tư tài chính, các ngân hàng, Nhà nước… nhằm phục vụ cho những mục đích của mình. Hạch toán kế toán gắn liền với sản xuất do đó ngay từ thời kỳ nguyên thuỷ người ta đã sử dụng hạch toán kế toán để ghi chép theo dõi quá trình sản xuất. Các bản ghi kế toán đã xuất hiện từ năm 8500 trước công nguyên ở Trung Á, viết bằng đất sét thể hiện các hàng hoá như bánh mỳ, dê, quần áo.

Bản ghi này được gọi là bullae, một dạng hoá đơn ngày nay. Bullae được gửi cùng với hàng hoá nhằm giúp người nhận kiểm tra lại chất lượng và giá cả của số hàng mình nhận được. Lúc này vẫn chưa có hệ số đếm khác nhau cho đến năm 850 trước công nguyên, hệ số đếm Hindus-Arabic ra đời và được sử dụng cho đến ngày nay. Việc giữ các bản ghi vẫn chưa được hình thức hoá cho tới mãi thế kỷ thứ 13, xuất phát từ các giao dịch kinh doanh và ngân hàng tại Florence, Venice and Genoa.

Tuy nhiên, các tài khoản không thực sự thể hiện được bản chất nghiệp vụ giao dịch và hiếm khi cân đối. Phải đến năm 1299 con người mới phát triển hệ thống thông tin tài chính gồm tất cả các yếu tố cấu thành của hệ thống kế toán kép. Vào năm 1494 Luca Pacioli tác giả cuốn Summa hệ thống kế toán kép mới được miêu tả một cách cụ thể và rõ nét. Sau đó 377 năm Josial Wedwood là người đầu tiên hoàn thiện hệ thống kế toán giá thành.

Hệ thống kế toán từ đó đã ngày càng được hoàn chỉnh hơn với việc hoàn thiện hệ thống kế toán giá thành hiện đại của Donaldson Brown- Giám đốc điều hành của General Motor. Tại Việt Nam hệ thống tài chính kế toán đã phát triển qua ba giai đoạn chính:  Trước những năm 1990: Đây là giai đoạn mà nền kinh tế của nước ta là nền kinh tế bao cấp, các thành phần kinh tế chỉ có quốc doanh, tập thể và cá thể mà giữ thành phần chủ đạo là thành phần kinh tế quốc doanh và không có các hoạt động thương mại buôn bán tự do trên thị trường. Do đặc điểm này mà hoạt động nghề 45 nghiệp của các kế toán viên chủ yếu tuân thủ theo nội quy, quy định của Bộ Tài chính – cơ quan cao nhất chịu trách nhiệm quản lý tài sản XHCN.  Từ năm 1991 đến năm 1994: Đất nước ta chuyển đổi nền kinh tế từ nền kinh tế bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.

Sự xuất hiện của nền kinh tế nhiều thành phần đã tác động đến bản chất và đặc thù của nghề kế toán. Nhiều thuật ngữ trong lĩnh vực kế toán ra đời như khái niệm lãi, lỗ, lợi nhuận… mà đối với nhiều kế toán viên chỉ quen làm trong nền kinh tế bao cấp là khá trừu tượng và khó hiểu.  Do thực tế khách quan thay đổi nên giai đoạn từ năm 1995 đến nay chính là thời gian mà hệ thống kế toán tài chính nước ta có những bước phát triển cao nhất và hoàn thiện nhất. Đặc biệt là từ năm 1995 đến nay hệ thống kế toán tài chính nước ta đã hình thành và phát triển lĩnh vực kiểm toán.

Sự phát triển vượt bậc này được đánh dấu bởi sự ra đời của Luật kế toán Việt Nam do quốc hội khoá XI kỳ họp thứ 3 thông qua cũng như các chuẩn mực về kế toán tài chính riêng của Việt Nam đã được ban hành. Kế toán tài chính tại Việt Nam không còn phát triển một cách đơn lẻ tự phát nội bộ mà đã có hệ thống và liên kết với thế giới. Đánh dấu bước phát triển quan trọng này là vào năm 1996 Hội kế toán Việt Nam (VAA) ra đời và trở thành thành viên của Liên đoàn kế toán quốc tế (IFAC) cũng như là thành viên của Liên đoàn kế toán các nước ASEAN (AFA). Tính đến ngày 31/12/2004 ở Việt Nam đã có 78 công ty kiểm toán độc lập và 6 công ty kế toán.

Hệ thống kế toán nước ta gồm 3 lĩnh vực chủ yếu là kinh doanh, Nhà nước (luật quản lý ngân sách, kể từ năm 2004 đã bắt đầu nghiên cứu soạn thảo hệ thống các chuẩn mực kế toán công), kinh doanh tiền tệ, thị trường chứng khoán. (Nguồn: http://www.vn/so-luoc-ve-su-ra-doi-va-phat-trien-cua-he-thong-ke-toan- quoc-te-va-viet-nam) Cùng với sự thay đổi ngày càng nhanh của hệ thống kế toán tài chính hiện nay, hệ thống tài khoản kế toán cũng thay đổi theo từng quyết định, thông tư của Bộ tài chính, nhằm phục vụ đầy đủ và thích hợp với sự thay đổi đó. Hệ thống tài khoản kế toán càng về sau 45 không thay đổi mấy về bản chất so với lúc ban đầu mà nó chỉ sửa đổi, bổ sung để dần hoàn thiện hơn. Cơ sở xây dựng hệ thống tài khoản kế toán Hệ thống tài khoản kế toán DN Việt Nam được xây dựng trên cơ sở tôn trọng bốn nguyên tắc bao gồm: (1) Hệ thống tài khoản phải đảm bảo phù hợp với đặc điểm của đối tượng kế toán.

(2) Hệ thống tài khoản phải được thiết kế sao cho nó có thể ghi nhận và đáp ứng được nhu cầu thông tin cho quản lý. (3) Hệ thống tài khoản phải phù hợp cho việc xác định các chỉ tiêu khi lập báo cáo tài chính. (4) Hệ thống tài khoản phải thuận tiện cho công việc làm kế toán. Cơ sở kinh tế: Yếu tố kinh tế có tác động trực tiếp và nhiều nhất đối với kế toán, đó là nơi phát sinh các hoạt động kinh tế, yêu cầu quản lý cung cấp cho kế toán thước đo tiền tệ để đo lường tài sản và nguồn vốn.

Nói chung, mỗi biến đổi của nền kinh tế đòi hỏi phải có những thay đổi tương thích của hệ thống tài khoản kế toán đáp ứng yêu cầu ghi nhận xử lý và cung cấp thông tin cho các đối tượng sử dụng. Nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung là nền kinh tế dựa trên cơ sở chế độ sở hữu công cộng về tư liệu sản xuất. Nhà nước xây dựng và quản lý nền kinh tế theo một kế hoạch thống nhất từ trung ương đến cơ sở, các DN hoạt động dựa trên các chỉ tiêu kế hoạch cấp trên đề ra, hiệu quả hoạt động được đánh giá theo mức độ hoàn thành kế hoạch và kết quả thực hiện chế độ hoạch toán kinh tế. Với đặc trưng như vậy đòi hỏi việc xây dựng tài khoản kế toán phải được tổ chức trên cơ sở các nguyên tắc đại chúng, công khai, đơn giản, rõ ràng và đầy đủ.

Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế mà trong đó quan hệ kinh tế giữa các chủ thể được biểu hiện qua mua bán hàng hóa, dịch vụ trên thị trường. Trong đó thái độ ứng xử của từng chủ thề kinh tế hướng vào lợi nhuận theo sự dẫn dắt của giá cả, thị trường, tất cả 45 quan hệ kinh tế đều được tiền tệ hóa, các yếu tố nhân tài, vật lực đều là hàng hóa, tự do sở hữu, tự do kinh doanh, tự do cạnh tranh trong khuôn khổ luật pháp, sản xuất và bán sản phẩm theo quan hệ cung cầu. Yêu cầu quản lý trong cơ chế thị trường đòi hỏi hệ thống tài khoản phải được xây dựng trên nguyên tắc linh hoạt, thiết thực và đầy đủ. Nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước là nền kinh tế hỗn hợp vừa có cơ chế tự điều chỉnh của thị trường vừa có cơ chế quản lý điều tiết của nhà nước, giải quyết tốt các vấn đề xã hội, đảm bảo sự thống nhất giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng và tiến bộ xã hội.

Cơ chế tự điều chỉnh của thị trường thực hiện thông qua giá cả thị trường, cung cầu hàng hóa và cạnh tranh. Cơ chế quản lý điều tiết của nhà nước thực hiện thông qua luật pháp về lao động, tài sản, kinh tế, xã hội bằng công cụ kế hoạch ở tầm vĩ mô, bằng đòn bẩy tài chính, tiền tệ, tín dụng, giá cả và thuế. Yếu tố quản lý trong cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước đòi hỏi hệ thống tài khoản phải được xây dựng trên nguyên tắc linh hoạt, ngắn gọn, đầy đủ và thống nhất. Cơ sở chính trị Hệ thống kế toán được xây dựng dựa trên cơ sở thể chế chính trị của một quốc gia.Tùy thuộc vào cách thức khác nhau trong sử dụng quyền lực, quan niệm khác nhau về lợi nhuận và chi phí ( CP ) cũng hình thành nên các hệ thống tài khoản khác nhau.

Chẳng hạn, chủ nghĩa tư bản Keyne (thế kỷ XX) nội dung tài khoản được xây dựng trong đó nội dung của CP không có thuế nhưng có CP vốn, chỉ tính siêu lợi nhuận so với lợi nhuận bình quân; Chủ nghĩa tư bản của nhà nước ( Liên Xô cũ) nội dung của CP không có thuế và các khoản lãi, mà đó là một phần lợi nhuận; Còn chủ nghĩa xã hội ở VN thì lợi nhuận chịu thuế thu nhập DN và lợi nhuận kế toán giống nhau, yếu tố CP không gồm thuế thu nhâp DN mà thuế này nằm trong lợi nhuận. Do đó hệ thống tài khoản cũng có sự khác biệt, phân rõ CP và thuế riêng để cho kế toán có tiến hành chính xác trong phân chia lợi nhuận và CP. Cơ sở pháp lý Tại các quốc gia có luật kế toán nằm trong luật pháp( chẳng hạn Việt Nam, Pháp, Trung Quốc,…) thì hệ thống tài khoản kế toán nói chung phải hoàn toàn tuân thủ các điều khoản ghi trong bộ luật, mọi vi phạm đều nằm trong công việc kế toán trở thành phi pháp. Việc 45 tuân thủ các điều luật sẽ làm cho hệ thống tài khoản kế toán thực sự hữu ích, có giá trị cho các đối tượng sử dụng.

Tại các quốc gia chưa có luật thuế kế toán do đó tính tuân thủ chưa nghiêm, điều này làm hạn chế giá trị của hệ thống tài khoản kế toán. Cơ sở văn hóa, giáo dục, xã hội Đây là yếu tố tác động đáng kể đến việc xây dựng hệ thống tài khoản kế toán hiện nay. Yếu tố về văn hóa giáo dục xã hội được biểu hiện qua khả năng nhận thức, trình độ hiểu biết, khả năng vận dụng lý thuyết, chế độ kế toán, chế độ kế toán áp dụng vào công tác kế toán của từng quốc gia hoặc từng đơn vị kế toán.