phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày gồm 03 chƣơng. Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn về bồi dƣỡng học sinh giỏi Vật lý, bài tập Vật lý và phƣơng pháp hƣớng dẫn giải bài tập Vật lý THPT. Chƣơng 2: Xây dựng hệ thống bài tập và hƣớng dẫn hoạt động giải bài tập Vật lý chƣơng Lƣợng tử ánh sáng - Vật lý 12 nhằm bồi dƣỡng học sinh giỏi Vật lý ở THPT. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm.
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BỒI DƢỠNG HỌC SINH GIỎI VẬT LÝ, BÀI TẬP VẬT LÝ VÀ PHƢƠNG PHÁP HƢỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP VẬT LÝ Ở THPT 1. Vấn đề bồi dƣỡng học sinh giỏi Vật lý 1. Tầm quan trọng của công tác bồi dưỡng học sinh giỏi Vật lý Từ xƣa tới nay, tất cả các quốc gia đều hết coi trọng vấn đề phát hiện và bồi dƣỡng nhân tài. Đối với một đất nƣớc, muốn phát triển giàu mạnh vững bền thì yếu tố con ngƣời vô cùng cần thiết.
Cần phải tìm ngƣời giỏi và giáo dục ngƣời giỏi để họ có thể gánh trên vai trọng trách nƣớc nhà. Thân Nhân Trung từng nói “Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nƣớc mạnh rồi lên cao, nguyên khí yếu thì thế nƣớc yếu, rồi xuống thấp”. Đây chính là một quy luật có từ lâu đời trong lịch sử dựng nƣớc và giữ nƣớc của dân tộc ta. Theo ý kiến của ông thì việc coi trọng hiền tài cũng nhƣ phát hiện, phát triển “Hiền tài” để đầu tƣ là điều cần thiết, không thể lơ là đối với những ngƣời lãnh đạo.
Ngƣời tài đã khó tìm, ngƣời hiền tài lại càng khó tìm hơn nữa. Vì hai chữ “Hiền tài” đã bao hàm trong nó tài năng và đức độ. Điều cần thiết của mỗi quốc gia chính là trân trọng và phát triển những ngƣời có khả năng đƣa đất nƣớc đi lên vững bền. Nhật Bản là một quốc gia coi trọng con ngƣời, luôn đặt giáo dục con ngƣời lên hàng đầu.
Vì từ thời kỳ Thiên Hoàng Minh Trị, tƣ tƣởng này đã đƣợc xem trọng. Bởi xem trọng con ngƣời, xem trọng ngƣời tài sẽ là đòn bẩy giúp cho đất nƣớc đó có thể phát triển bền vững. Nhật Bản trong những thập kỉ qua đã khẳng định mình là quốc gia vững mạnh trên tất cả mọi mặt, bởi họ luôn lấy hiền tài làm trọng để phát huy những thế mạnh khác. Đất nƣớc ta đã phải trải qua bao nhiêu mất mát, hi sinh vì chiến tranh.
Lúc đó nếu không có những bậc vĩ nhân nhƣ Hồ Chí Minh, Nguyễn Trãi, Trần Quốc Tuấn, Lý Thƣờng Kiệt…thì liệu đất nƣớc ta có đƣợc sự vững bền nhƣ ngày hôm nay không. Hiền tài là ngƣời đủ đức, đủ tài để gánh vác những 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trọng trách đƣợc giao. Đó mới là điều đáng quan tâm hơn hết. Họ sẵn sàng hi sinh lợi ích cá nhân, hi sinh tuổi thanh xuân, hi sinh bản thân mình để sống và cống hiến.
Đó là những ngƣời đáng ngƣỡng mộ và khâm phục, không những có tài mà còn có tấm lòng nhân ái, vị tha bao la. Trong các chính sách của Đảng, Nhà nƣớc ta: Giáo dục đƣợc coi là quốc sách hàng đầu, hiện nay Ngành Giáo dục đang có những đổi mới và đƣợc quan tâm đặc biệt. Trong đó, đào tạo nhân tài vẫn là một trong những mục tiêu hàng đầu. Trong quá trình dạy học, tôi nhận thấy rằng: Bồi dƣỡng học sinh giỏi vật lý là một nhiệm vụ rất quan trọng, bồi dƣỡng học sinh giỏi là bồi dƣỡng nhân tài cho quốc gia, là tiền đề để cho quốc gia phát triển thịnh vƣợng.
Vì vậy, nhiệm vụ của ngƣời giáo viên không chỉ là cung cấp kiến thức kỹ năng bộ môn cho HS mà còn phải phát hiện và bồi dƣỡng đƣợc những học sinh giỏi vật lý, đó là những chủ nhân tƣơng lai của đất nƣớc. Nhƣ vậy, muốn có những chủ nhân tƣơng lai của đất nƣớc có đủ tài thì việc phát hiện và bồi dƣỡng các em từ khi còn ngồi trên ghế nhà trƣờng là nhiệm vụ hết sức quan trọng của ngƣời giáo viên các trƣờng phổ thông. Đó là một hoạt động chuyên môn quan trọng của ngƣời giáo viên Vật lý THPT. Học sinh giỏi vật lý 1.
Một số quan niệm về học sinh giỏi và học sinh giỏi vật lý Tất cả các nƣớc đều coi trọng đào tạo và bồi dƣỡng HSG trong chiến lƣợc, chính sách giáo dục Quốc gia coi đây là một dạng giáo dục đặc biệt. “HSG là học sinh chứng minh đƣợc trí tuệ ở trình độ cao/và có khả năng sáng tạo, thể hiện một động cơ học tập mãnh liệt/và đạt xuất sắc trong lĩnh vực lý thuyết/khoa học; ngƣời cần một sự giáo dục đặc biệt/ và sự phục vụ đặc biệt để đạt đƣợc trình độ tƣơng xứng với năng lực của ngƣời đó” (Trích luật bang Georgia (Mỹ)). Nói cách khác HSG là “những học sinh có khả năng thể hiện xuất sắc hoặc năng lực nổi trội trong các lĩnh vực trí tuệ, sự sáng tạo, khả năng lãnh đạo, 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghệ thuật, hoặc các lĩnh vực lí thuyết chuyên biệt; Có khả năng thể hiện tài năng đặc biệt của mình trên tất cả các lĩnh vực xã hội, văn hóa và kinh tế”. Học sinh giỏi Vật lý là ngƣời có năng lực tƣ duy và sáng tạo, nắm vững bản chất của hiện tƣợng Vật lý, mong muốn khám phá các hiện tƣợng Vật lý và vận dụng các kiến thức Vật lý để giải thích các hiện tƣợng Vật lý xảy ra trong đời sống hàng ngày, vận dụng kiến thức Vật lý để giải các bài tập Vật lý có mức độ tổng hợp và phức tạp mà các em chƣa gặp bao giờ.
Trong quá trình giảng dạy tôi nhận thấy: Học sinh giỏi và học sinh giỏi Vật lý đều có đặc điểm là tích cực, chủ động, sáng tạo, thích khám phá và chinh phục cái mới. Để quá trình dạy học đạt hiệu quả cao thì giáo viên cần lựa chọn phƣơng pháp dạy học phù hợp để kích thích năng lực của các em phát triển một cách tối đa nhất. Đặc điểm của học sinh lớp đội tuyển THPT Ở trƣờng THPT, học sinh ở các lớp đội tuyển là các em có tƣ chất thông minh, ham học hỏi, tích cực và chủ động trong quá trình học tập và nghiên cứu. Chính vì thế, phƣơng pháp dạy học cho học sinh các lớp đó phải lựa chọn một cách phù hợp thì mới phát triển năng lực tƣ duy, sáng tạo ở các em.
Qua đó, giáo dục các em thành những ngƣời tài, có kỹ năng giải quyết mọi vấn đề thực tiễn đặt ra. Mục tiêu dạy học sinh giỏi Ở nhiều nƣớc trên thế giới, mục tiêu dạy học sinh giỏi và học sinh tài năng là: Phát triển phƣơng pháp suy nghĩ ở trình độ cao phù hợp với khả năng trí tuệ của HS; Bồi dƣỡng khả năng lao động, làm việc sáng tạo; Phát triển các kĩ năng, phƣơng pháp và thái độ tự học suốt đời; Hình thành, rèn luyện và phát triển khả năng giao tiếp, ứng phó với mọi tình huống xảy ra trong thực tiễn; Nâng cao ý thức và khát vọng của trẻ về sự tự chịu trách nhiệm; Khuyến khích sự phát triển về lƣơng tâm và ý thức trách nhiệm trong đóng góp xã hội; Phát triển phẩm chất lãnh đạo. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những năng lực, phẩm chất cần có của học sinh giỏi 1.
Năng lực và phẩm chất cần có của học sinh giỏi nói chung Học sinh giỏi cần có 6 năng lực và phẩm chất quan trọng nhƣ sau: 1) Năng lực 1: Năng lực tiếp thu kiến thức. Năng lực này đƣợc hiểu là HS có khả năng nhận thức vấn đề nhanh, rõ ràng, chính xác, đồng thời các em luôn thể hiện sự hứng thú trong các tiết học, đặc biệt là bài mới và luôn luôn có ý thức tự bổ sung, hoàn thiện những tri thức đã thu đƣợc ngay từ dạng sơ khai. 2) Năng lực 2: Năng lực suy luận. Năng lực này đƣợc hiểu là HS Biết phân tích sự vật, hiện tƣợng qua các dấu hiệu đặc trƣng của chúng, đồng thời các em biết thay đổi góc nhìn khi xem xét một sự vật, hiện tƣợng và luôn biết cách tìm con đƣờng ngắn nhất để đi đến một kết luận chính xác, ngoài ra các em biết xét đủ các điều kiện cần thiết để kết luận đƣợc giả thuyết đúng và biết quay lại điểm vừa xuất phát để tìm đƣờng đi mới.
3) Năng lực 3: Năng lực đặc biệt. Năng lực này đƣợc thể hiện ở khả năng biết thu gọn các vấn đề và trật tự hóa các vấn đề để dùng khái niệm trƣớc, mô tả cho khái niệm sau, ngoài ra HS biết diễn đạt chính xác điều mình muốn thể hiện và sử dụng thành thạo hệ thống ký hiệu, các quy ƣớc để diễn tả vấn đề mình cần trình bày. 4) Năng lực 4: Năng lực lao động sáng tạo. Năng lực này đƣợc hiểu là HS biết tổ hợp các yếu tố, các thao tác để thiết kế một dãy các hoạt động nhằm đạt kết quả mong muốn.
5) Năng lực 5: Năng lực kiểm chứng. Năng lực này đƣợc hiểu là HS biết suy xét đúng sai từ một loạt sự kiện và biết tạo ra các tƣơng tự hay tƣơng phản để khẳng định hoặc bác bỏ một đặc trƣng nào đó trong sản phẩm do mình làm ra, ngoài ra HS biết chỉ ra một cách chắc chắn các dữ liệu cần phải kiểm nghiệm khi thực hiện một số lần kiểm nghiệm. 6) Năng lực 6: Năng lực thực hành. Năng lực này đƣợc hiểu là HS biết thực hiện dứt khoát một số động tác trong khi làm thí nghiệm và biết kiên trì, 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kiên nhẫn trong quá trình làm sáng tỏ một số vấn đề lý thuyết thông qua thực nghiệm hoặc đi đến một vấn đề lý thuyết mới.
Năng lực và phẩm chất cần có của học sinh giỏi Vật lý Môn Vật lý là một môn học trừu tƣợng, cần năng lực tƣ duy cao.