Ch¬ng I Ch¬ng I Nh÷ng lý luËn c¬ b¶n vÒ ph¸t hµnh vµ thanh to¸n thÎ qua Ng©n hµng th¬ng m¹i. T toµn thÕ giíi , ng©n hµng lµ lo¹i h×nh tæ chøc trung gian tµi chÝnh ®ãng vai trß quan rªn träng trong nÒn kinh tÕ cña mçi quèc gia. Ng©n hµng th¬ng m¹i cã 3 chøc n¨ng chÝnh lµ : nhËn göi , cho vay , lµm trung gian thanh to¸n. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr êng quan hÖ thanh to¸n chi tr¶ lÉn nhau ®îc thùc hiÖn díi nhiÒu h×nh thøc nhng tùu chung l¹i cã 2 c¸ch thøc c¬ b¶n lµ thanh to¸n b»ng tiÒn mÆt vµ thanh to¸n kh«ng sö dông tiÒn mÆt.
Ngµy nay , h×nh thøc thanh to¸n kh«ng dïng tiÒn mÆt ngµy cµng trë nªn phæ biÕn vµ h÷u dông víi nhiÒu c¸ch thøc phong phó mµ næi bËt trong sè ®ã ph¶i nh¾c tíi h×nh thøc thanh to¸n b»ng thÎ. 1 B¶n th¶o chuyªn ®Ò tèt nghiÖp Ch¬ng I I. Sù ra ®êi , ph¸t triÓn cña thÎ vµ c¸c lo¹i thÎ : H×nh thøc thanh to¸n b»ng thÎ lµ mét dÞch vô t¬ng ®èi míi cña ng©n hµng , ®îc lu hµnh trªn toµn thÕ giíi vµ rÊt ph¸t triÓn ë0 c¸c níc ®ang ph¸t triÓn ngay tõ nh÷ng n¨m 70. H×nh thøc thanh to¸n b»ng thÎ ®îc thùc hiÖn b»ng thÎ thanh to¸n ra ®êi kh«ng ph¶i nh»m môc ®Ých phôc vô cho c¸c tæ chøc kinh tÕ , doanh nghiÖp , mµ chÝnh lµ phôc vô cho nhu cÇu thanh to¸n cña c¸ nh©n kh¸ch hµng mét c¸ch chñ ®éng vµ nh»m t¨ng cêng c¸c kho¶n tÝn dông tiªu dïng cho kh¸ch hµng.
Sù ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña thÎ trªn thÕ giíi : 1. Nguyªn nh©n dÉn ®Õn viÖc ra ®êi cña thÎ : Sù c¹nh tranh quyÕt liÖt gi÷a c¸c nhµ s¶n xuÊt kinh doanh trong viÖc më réng thÞ trêng , ngoµi viÖc n©ng cao chÊt lîng s¶n phÈm ®Ó thu hót kh¸ch hµng hä ph¶i chÊp hµnh viÖc thanh to¸n chËm tr¶ , b¸n hµng ghi sæ , thu tiÒn sau mét thêi gian ®· tho¶ thuËn. NÒn kinh tÕ cµng ph¸t triÓn th× ®êi sèng nh©n d©n cµng ®îc n©ng cao kÐo theo nhu cÇu mua s¾m tiªu dïng. Do vËy dÉn ®Õn viÖc mua chÞu , mua tríc tr¶ tiÒn sau.
Ng©n hµng thay ®æi chiÕn lîc ho¹t ®éng , t¹o ra kh¸ch hµng ngµy cµng nhiÒu vµ hä t¹o ¸p lùc víi ng©n hµng ph¶i hiÖn ®¹i c«ng nghÖ nghiÖp vô thanh to¸n , ®¶m b¶o cung øng cho kh¸ch hµng viÖc thanh to¸n an toµn , tiÖn lîi v¨n minh. Thµnh tùu vît bËc cña Ngµnh Tin häc - §iÖn tö - ViÔn th«ng ®· ®îc øng dông trong viÖc hiÖn ®¹i ho¸ nghµnh Ng©n hµng. §ã lµ nh÷ng lý do khiÕn nhÊt thiÕt ph¶i xuÊt hiÖn mét c«ng cô thanh to¸n míi ®¸p øng ®îc nhu cÇu cña kh¸ch hµng , vµ gi¶i quyÕt ®îc c¸c vÊn ®Ò ®Æt ra ë trªn , tÊt yÕu dÉn tíi sù ra ®êi cña ThÎ thanh to¸n. Sù ra ®êi cña thÎ : 2 B¶n th¶o chuyªn ®Ò tèt nghiÖp Ch¬ng I C«ng nghiÖp thÎ Ng©n hµng lµ mét quan hÖ kinh doanh míi mµ thùc sù b¾t ®Çu c¸ch ®©y gÇn 40 n¨m.
Quan hÖ gi÷a kh¸ch hµng vµ ngêi b¸n lµ trung t©m cña C«ng nghiÖp thÎ Ng©n hµng. LÞch sö ThÎ Ng©n hµng b¾t ®Çu khi mét sè nhµ kinh doanh muèn më réng tÝn dông ®Õn kh¸ch hµng cña hä , kh¸ch hµng ®îc phÐp ghi nî vµo tµi kho¶n. RÊt nhiÒu nhµ kinh doanh nhá muèn ¸p dông dÞch vô nµy vµ nhËn biÕt hä kh«ng ®ñ n¨ng lùc ®Ó cung cÊp tÝn dông cho kh¸ch hµng cña hä. ViÖc cung cÊp nµy lµ mét c¬ héi cho c¸c Tæ chøc tµi chÝnh bíc vµo.
H×nh thøc ThÎ Ng©n hµng ®Çu tiªn lµ Charge-It , mét hÖ thèng tÝn dông ®îc ph¸t triÓn bëi «ng John Biggns vµo n¨m 1946, cho phÐp kh¸ch hµng mua hµng t¹i nh÷ng n¬i b¸n lÎ. C¸c nhµ kinh doanh ký quü t¹i Ng©n hµng Biggns vµ Ng©n hµng thu tiÒn thanh to¸n tõ phÝa kh¸ch hµng vµ hoµn tr¶ cho nhµ kinh doanh. HÖ thèng nµy ®· chuÈn bÞ cho ThÎ tÝn dông ®Çu tiªn lu hµnh vµo 1951 t¹i New York do Ng©n hµng Franklin National ph¸t hµnh. Sù ph¸t triÓn cña thÎ trªn thÕ giíi : Cã rÊt nhiÒu lo¹i thÎ ®· vµ ®ang ®îc sö dông trªn thÕ giíi , song cã 5 lo¹i thÎ thanh to¸n sau ®îc coi lµ tiªu biÓu h¬n c¶ : ThÎ Diners Club lµ lo¹i thÎ du lÞch vµ gi¶i trÝ do tæ chøc thÎ tù ph¸t hµnh vµo n¨m 1949 t¹i Mü.
Vµo n¨m 1960 cã 1,5 triÖu thÎ trªn toµn thÕ giíi víi doanh sè 7,9 tû USD. ThÎ American Express (gäi t¾t lµ Amex ). N¨m 1958 Tæ chøc American Express ph¸t hµnh thÎ Green Amex , kh«ng cã h¹n møc tÝn dông chñ thÎ ®îc chi xµi vµ cã tr¸ch nhiÖm tr¶ mét lÇn vµo cuèi th¸ng. N¨m 1987 Amex cho ra ®êi thªm 3 lo¹i thÎ Amex Gold , Amex Platinum vµ Optima cã h¹n møc tÝn dông tuÇn hoµn ®Ó c¹nh tranh víi thÎ Visa vµ thÎ MasterCard.
HiÖn nay ®©y lµ tæ chøc thÎ du lÞch vµ gi¶i trÝ lín nhÊt thÕ giíi , tæ chøc nµy tù ph¸t hµnh trùc tiÕp vµ qu¶n lý chñ thÎ , kh«ng cÊp giÊy phÐp ®Ó trë thµnh thµnh viªn cho c¸c C«ng ty tµi chÝnh - Ng©n hµng. Vµo n¨m 1993 cã 35,4 triÖu thÎ vµ 3,6 triÖu c¬ së chÊp nhËn thÎ thanh to¸n Amex trªn toµn thÕ giíi víi doanh sè 124 tû USD. ThÎ VISA , n¨m 1960 , Bank of American ph¸t hµnh thÎ Bank Americard. N¨m 1977 thÎ Bank Americard trë thµnh thÎ VISA.
Tæ chøc thÎ VISA quèc tÕ còng chÝnh thøc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn , cho ®Õn nay cã thÓ nãi thÎ VISA lµ lo¹i thÎ cã qui m« 3 B¶n th¶o chuyªn ®Ò tèt nghiÖp Ch¬ng I ph¸t triÓn lín nhÊt thÕ giíi. Tæ chøc quèc tÕ VISA kh«ng trùc tiÕp ph¸t hµnh mµ giao l¹i cho c¸c thµnh viªn .000 thµnh viªn t¹i h¬n 200 níc , ®· ph¸t hµnh 500 triÖu thÎ , cã 13 triÖu c¬ së chÊp nhËn thÎ, 320.000 m¸y rót tiÒn mÆt , doanh sè giao dÞch hµng n¨m 800 tû USD. ThÎ JCB xuÊt ph¸t tõ NhËt vµo n¨m 1961 bëi Ng©n hµng Sanwa. N¨m 1981 ®· b¾t ®Çu ph¸t triÓn thµnh tæ chøc thÎ quèc tÕ , môc tiªu Master chñ yÕu lµ híng vµo thÞ trêng gi¶i trÝ vµ du lÞch.
Vµo n¨m 1992 , cã 27,5 triÖu thÎ ; 2,9 triÖu c¬ së chÊp nhËn thÎ vµ 160.000 m¸y ATM ë 139 níc víi doanh thu 30,9 tû USD. 1961 JCB ThÎ Mastercard dùa trªn thµnh qu¶ cña thÎ Bank 1960 Visa Americard mét sè Tæ chøc thÎ kh¸c ë Mü b¾t ®Çu t×m c¸ch c¹nh tranh , n¨m 1966 , 14 Ng©n hµng th¬ng m¹i Mü liªn kÕt víi nhau 1958 Amex ( kh¸c víi hÖ thèng Bank of American ) thµnh lËp hiÖp héi thÎ 1949 DinersClub liªn Ng©n hµng gäi t¾t lµ ICA ( Interbank Card Association ). N¨m 1967 , 4 Ng©n hµng California ®æi tªn thµnh Western States BankCard Association (WSBA) chÝnh thøc ph¸t hµnh thÎ MasterCharge. N¨m 1979 , MasterCharge ®· ®æi tªn thµnh MasterCard vµ trë thµnh tæ chøc thÎ thanh to¸n quèc tÕ lín thø hai trªn thÕ giíi sau Tæ chøc Visa .000 thµnh viªn t¹i h¬n 200 níc , ph¸t hµnh 350 triÖu thÎ , cã 12 triÖu c¬ së chÊp nhËn thÎ , 200.000 m¸y rót tiÒn ATM , doanh sè giao dÞch hµng n¨m kho¶ng 460 tû USD.
HiÖn nay trªn toµn thÕ giíi, mét n¨m doanh sè thanh to¸n thÎ lªn tíi h¬n 3 nghin tØ USD, sè thÎ ph¸t hµnh kho¶ng 2 tØ thÎ víi h¬n 36 tØ giao dÞch®îc thwcj hiÖn b»ng thÎ. Víi h¬n 20 triÖu ®¬n vÞ kinh doanh hµng ho¸ dÞch vô chÊp nhËn thanh to¸n thÎ trªn toµn cÇu, dÞch vô kinh doanh 4 B¶n th¶o chuyªn ®Ò tèt nghiÖp Ch¬ng I thÎ lµ mét m¶ngph¸t triÓn nhanh vµ nhiÒu tiÒm n¨ng cña thÞ tr«õng tµi chÝnh. Do kinh doanh thÎ lµ mét lÜnh vùc ®em l¹i nhiÒu lîi nhuËn, t×nh h×nh c¹nh tranh gi÷a c¸c tæ chøc thÎ diÔn ra hÕt søc quyÕt liÖt. HiÖn nay VISA lµ tæ chøc ®øng ®Çu thÞ trßng víi kho¶ng 50% thÞ phÇn ph¸t hµnh vµ h¬n 45% thÞ pµn thanh to¸n, kÕ ®Õn lµ MASTER víi 30% thÞ phÇn ph¸t hµnh vµ 25% thÞ phÇn thanh to¸n.
Ba tæ chøc thÎ lín liÒn tiÕp theo lµ AMEX, DINERS, JCB cïng chiÕm kho¶ng h¬n 20% thÞ phÇn ph¸t hµnh vµ 30% thÞ phÇn thanh to¸n. Trong khu vùc Ch©u ¸ - Th¸i B×nh D¬ng, diÔn biÕn thÞ trêng thÎ còng hÕt søc s«i ®éng. Sau cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ n¨m 1997, c¸c nÒn kinh tÕ khu T×nh h×nh ph¸ t hµnh thÎ V isa vµ T×nh h×nh thanh to¸ n thÎ V isa vµ Mastercard mastercard khu vùc Ch©u ¸ - Th¸ i B×nh D ¬ng khu vùc Ch©u ¸ -Th¸ i B×nh D ¬ng 250 600 200 150 400 100 200 50 0 0 VISA 1999 2000 2001 1999 2000 2001 VISA MAST E R MAST E R vùc l©m vµo t×nh tr¹ng suy tho¸i, thu nhËp d©n c gi¶m sót ®ång thêi mét sè chÝnh phñ th¾t chÆt quy ®Þnh thÎ tÝn dông kÐo theo viÖc lÇn ®Çu tiªn trong lÞch sö doanh sè thanh to¸n vµ ph¸t hµnh thÎ trong khu vùc cã tèc ®é t¨ng trëng ©m vµo cuèi n¨m 1998. Tuy vËy, cïng víi viÖc c¸c nÒn kinh tÕ khu vùc tõng bíc phuc håi, dÞch vô thÎ còng liªn tôc t¨ng.
§iÒu nµy ®îc thÓ hiÖn qua hai ®å thÞ vÒ ph¸t hµnh vµ thanh to¸n thÎ VISA vµ Mastercard trong thêi gian võa qua. Kh¸i niÖm - §Æc ®iÓm cÊu t¹o vµ ph©n lo¹i thÎ : 2. Kh¸i niÖm thÎ : 5 B¶n th¶o chuyªn ®Ò tèt nghiÖp Ch¬ng I ThÎ thanh to¸n lµ mét ph¬ng tiÖn thanh to¸n kh«ng dïng tiÒn mÆt mµ ngêi chñ thÎ cã thÓ sö dông ®Ó rót tiÒn mÆt t¹i c¸c Ng©n hµng ®¹i lý , c¸c m¸y rót tiÒn tù ®éng ( ATM) hoÆc thanh to¸n tiÒn hµng ho¸ dÞch vô. §Æc ®iÓm cÊu t¹o cña thÎ : HÇu hÕt c¸c lo¹i ThÎ thanh to¸n quèc tÕ lµm b»ng nhùa ABS hoÆc PC cÊu t¹o víi 3 líp ®îc Ðp víi kü thuËt cao.
ThÎ cã kÝch thíc : 84mm 54mm 0,76mm cã gãc trßn , gåm 2 mÆt : MÆt tríc cña thÎ : - Tªn vµ biÓu tîng cña Ng©n hµng ph¸t hµnh thÎ. - Sè thÎ , tªn chñ thÎ ®îc in næi. VISA: cã hai lo¹i sè thÎ 16 sè vµ 13 sè vµ lu«n b¾t ®Çu b»ng sè 4. MASTER: sè thÎ gåm 16 sè, lu«n b¾t ®Çu b»ng sè 5.
AMEX : sè thÎ gåm 15 sè vµ b¾t ®Çu b»ng s«s 37 hoÆc 34. JCB : lu«n cã 16 sè, chia lµm 4 nhãm vµ thêng b¾t ®Çu b»ng sè 35. - Ngµy hiÖu lùc cña thÎ ®îc in næi .