CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ Ý ĐỊNH SỬ DỤNG CỦA KHÁCH HÀNG ĐỐI VỚI THẺ TÍN DỤNG QUỐC TẾ 1. TỔNG QUAN VỀ THẺ TÍN DỤNG QUỐC TẾ 1. Khái niệm và đặc điểm thẻ tín dụng quốc tế : a. Khái niệm Năm 2007, khái niệm về các loại thẻ ngân hàng được sửa đổi trong Quy chế phát hành, thanh toán, sử dụng và cung cấp dịch vụ hỗ trợ hoạt động thẻ ngân hàng, được ban hành kèm theo Quyết định số 20/2007/QĐ-NHNN ngày 15/5/2007 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.
Khoản 5 điều 2 Quy chế này có định nghĩa “Thẻ tín dụng (credit card): Là thẻ cho phép Chủ thẻ thực hiện giao dịch thẻ trong phạm vi hạn mức tín dụng được cấp theo thỏa thuận với tổ chức phát hành thẻ”. Trong đó, khái niệm “giao dịch thẻ” được hiểu là “việc sử dụng thẻ để gửi, nạp, rút tiền mặt, thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ, sử dụng các dịch vụ khác do tổ chức phát hành thẻ, tổ chức thanh toán thẻ cung ứng”. Thẻ TDQT là một phương tiện thanh toán được sử dụng phổ biến ngày nay tại các quốc gia trên thế giới. Trong thương mại hiện đại, thẻ TDQT được xem như một công cụ thanh toán thay thế cho tiền mặt và séc của hàng triệu việc mua hàng thông thường cũng như nhiều giao dịch không thuận tiện hoặc không thể thực hiện được (Durkin, 2000).
Những thay đổi về khoa học kỹ thuật đã giúp thay đổi cuộc sống của con người, một trong số đó là sự ra đời của thẻ TDQT-một công cụ thanh toán của cuộc sống hiện đại (Erdem, 2008). Đối với người sử dụng thẻ, thẻ TDQT là một loại thẻ ngân hàng đặc biệt, bởi nó đại diện cho nguồn tín dụng (Scholnick và cộng sự, 2008). 14 Như vậy, thẻ TDQT là một phương tiện thanh toán được sử dụng trên phạm vi toàn thế giới, do ngân hàng hoặc tổ chức phi ngân hàng phát hành theo thỏa thuận với chủ thẻ, đáp ứng cả nhu cầu tín dụng và thanh toán cho chủ thẻ trong phạm vi hạn mức tín dụng do tổ chức phát hành thẻ cấp. Trong đó, thể hiện hai mối quan hệ pháp lý giữa ba đối tượng tham gia là quan hệ về thanh toán giữa chủ thẻ với đơn vị chấp nhận thẻ, và quan hệ tín dụng giữa chủ thẻ với tổ chức phát hành thẻ.
Hạn mức tín dụng cấp cho chủ thẻ tùy thuộc vào khả năng tài chính của chủ thẻ hoặc tài sản bảo đảm của chủ thẻ và nhu cầu chi tiêu của họ. Hình thức thanh toán dư nợ thẻ TDQT cũng tạo thuận lợi cho chủ thẻ trong việc chi trả hàng tháng. Đặc điểm - Tính chất toàn cầu: là điểm khác biệt giữa thẻ tín dụng nội địa và thẻ TDQT. Với thẻ TDQT, chủ thẻ có thẻ sử dụng thẻ này trên phạm vi toàn thế giới để thanh toán tại các điểm chấp nhận thanh toán, hoặc rút tiền mặt tại các máy ATM có biểu tượng của các thương hiệu thẻ quốc tế.
- Tính chất vay mượn: là đặc điểm nổi bật nhất của thẻ TDQT. Chủ thẻ có thể chi tiêu trước -trả tiền sau dựa trên hạn mức tín dụng được TCPHT cấp. - Tính tiện lợi: chủ thẻ có thể thanh toán hàng hóa, dịch vụ, đặt vé máy bay, đặt khách sạn, thanh toán trực tuyến qua internet,…tại các điểm chấp nhận thanh toán của TCPHT ở khắp nơi trên thế giới mà không cần mang theo tiền mặt. Ngoài ra, chủ thẻ có thể phát hành thẻ phụ để kiểm soát chi tiêu và quản lý tài chính trong trường hợp có con đi du học; đáp ứng nhu cầu rút tiền.
- Tính an toàn: thẻ TDQT được thiết kế với phương thức bảo mật ngày càng cao nhằm đáp ứng việc thanh toán trên phạm vi toàn cầu, cho phép chủ thẻ có thể yên tâm thanh toán hàng hóa dịch vụ, đặc biệt là những giao dịch thương mại điện tử xuyên biên giới. 15 - Giá trị gia tăng: chủ thẻ có thể thanh toán dư nợ phát sinh hàng tháng thuận lợi qua nhiều kênh như thanh toán tiền mặt tại quầy, trích nợ tự động, chuyển khoản,… Đồng thời, chủ thẻ còn được hưởng nhiều giá trị gia tăng khác như: được tặng bảo hiểm y tế toàn cầu với giá trị bảo hiểm tùy vào quy định của TCPHT, được tích lũy điểm thưởng, được cung cấp dịch vụ tư vấn và hỗ trợ toàn cầu cùng với nhiều chương trình khuyến mãi hấp dẫn của TCPHT và các đơn vị chấp nhận thẻ dành cho chủ thẻ TDQT. Lợi ích của việc sử dụng thẻ tín dụng quốc tế Thẻ TDQT ra đời đánh dấu một bước phát triển vượt bậc của công nghệ ngân hàng. Hoà chung với sự phát triển về kinh tế - xã hội của thế giới, thẻ TDQT đã phát huy vai trò tích cực của mình.
Đối với chủ thẻ: - Tiện lợi: chiếc thẻ TDQT nhỏ và gọn sẽ giúp người dùng thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ và rút tiền mặt tại hơn hàng chục triệu điểm chấp nhận thẻ trên toàn thế giới. - Tiết kiệm thời gian mua, giá trị thanh toán cao hơn: việc mua sắm online giúp khách hàng tiết kiệm được thời gian, hình thức thanh toán thuận tiện không cần đến tiền mặt giúp người tiêu dùng thoải mái chi tiêu và sở hữu ngay món hàng mình thích. Thêm nữa, tỷ giá khi thanh toán bằng thẻ cũng thường có lợi hơn so với sử dụng tiền mặt hay séc du lịch. - Nhu cầu ngoại tệ: việc sử dụng thẻ TDQT không chỉ giúp chủ thẻ không cần phải lo lắng về nhu cầu ngoại tệ mỗi khi có nhu cầu đi nước ngoài như đi du lịch, du học, công tác, khám chữa bệnh,… - Những tiện ích thiết thực khác như: giúp chủ thẻ hạn chế mang theo tiền mặt trong người, có thể thanh toán trực tiếp qua thẻ TDQT những khoản chi phí hàng tháng như tiền điện, tiền nước,.
16 - Những giá trị tăng thêm: các chương trình ưu đãi như tích điểm thưởng, liên kết với các thương hiệu nổi tiếng, các siêu thị, các trung tâm mua sắm,…để giảm giá cho người sử dụng thẻ, hoặc tặng tiền thưởng, hoặc miễn giảm phí. Đối với nền kinh tế: Việc sử dụng thẻ TDQT đem lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế như: - Giảm chi phí in ấn, vận chuyển, bảo quản, kiểm đếm tiền mặt, giảm khối lượng tiền mặt trong lưu thông. - Tăng khối lượng và tốc độ chu chuyển vốn trong nền kinh tế: tốc độ chu chuyển vốn của thẻ TDQT nhanh hơn nhiều so với các phương tiện thanh toán khác như séc, ủy nhiệm thu, ủy nhiệm chi,… - Góp phần gia tăng quản lý vĩ mô của nhà nước: Thẻ TDQT giúp cho các giao dịch có liên quan sẽ được thực hiện qua ngân hàng. Từ đó, nâng cao khả năng kiểm soát của Nhà nước, tạo nền tảng cho công tác quản lý vĩ mô của Nhà nước, điều hành chính sách tiền tệ quốc gia.
- Hiện đại hóa hệ thống thanh toán quốc gia: Phát triển thẻ TDQT đòi hỏi TCPHT phải sử dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, tiếp cận với công nghệ thanh toán hiện đại của thế giới, hội nhập với cộng đồng quốc tế. Đối với tổ chức phát hành thẻ: Hơn ai hết, ngân hàng chính là người được hưởng lợi từ hoạt động phát hành và thanh toán thẻ TDQT. - Tăng hiệu quả kinh doanh: việc phát hành thẻ TDQT góp phần tạo nguồn thu ổn định cho TCPHT thông qua việc thu phí và lãi từ sản phẩm này. Việc phát hành thẻ TDQT cũng góp phần làm tăng thêm tổng số lượng thẻ được phát hành và làm tăng số lượng tài khoản thanh toán tại các TCPHT.
- Tăng nguồn vốn cho ngân hàng: việc phát hành thẻ TDQT có bảo đảm bằng hình thức cầm cố hoặc ký quỹ giúp TCPHT là ngân hàng thu hút được 17 dòng tiền gửi vào các tổ chức này, qua đó các ngân hàng sẽ tận dụng được nguồn vốn huy động để phục vụ cho các mục đích kinh doanh khác. - Dịch vụ toàn cầu: là thành viên của một tổ chức thẻ quốc tế như Visa hay MasterCard, một ngân hàng dù là nhỏ nhất trên thế giới cũng có thể cho khách hàng một phương tiện thanh toán quốc tế có chất lượng như bất cứ đối thủ cạnh tranh lớn nào. Khả năng cung cấp dịch vụ toàn cầu là lợi ích lớn mà thẻ TDQT tạo ra cho ngân hàng, tạo điều kiện cho ngân hàng tham gia vào quá trình toàn cầu hoá, hội nhập với cộng đồng quốc tế. - Giúp các TCPHT nâng cao được hình ảnh và thương hiệu nhằm tăng cường sức cạnh tranh trên thị trường Tiền tệ - Ngân hàng.
Bởi thương hiệu góp phần tạo nên giá trị vô hình cũng như giá trị hữu hình và lợi nhuận cho TCPHT. Những rủi ro trong thanh toán thẻ tín dụng quốc tế: a. Đối với chủ thẻ: : - Tiền phí và lãi suất: Phí phát hành, phí thường niên, phí rút tiền mặt, phí vượt hạn mức, phí chuyển đổi ngoại tệ,…Vào ngày đến hạn, nếu dư nợ cuối kỳ chưa được thanh toán hết thì chủ thẻ phải chịu những khoản phí và lãi chậm thanh toán trên dư nợ cuối kỳ chưa thanh toán đó. Lãi suất được tính thường cao hơn so với các sản phẩm cho vay thông thường khác.
- Chủ thẻ có thể gặp rủi ro mất tiền khi thẻ rơi vào tay người khác nếu chủ thẻ không kịp thời thông báo cho TCPHT. - Bị giới hạn sử dụng: sử dụng thẻ TDQT bị giới hạn hơn sử dụng tiền mặt do thẻ TDQT chỉ được sử dụng tại các đơn vị chấp nhận thẻ. Đối với nền kinh tế: Vì hệ thống pháp lý của Việt Nam hiện nay chưa đủ hoàn thiện để quản lý việc phát hành và thanh toán thẻ một cách toàn diện cho nên các vấn đề về tội phạm thẻ hay đảm bảo an ninh ngoại hối quốc gia vẫn là những mối đe dọa tiềm tàng mà nên kinh tế luôn phải đối mặt khi phát triển thẻ TDQT. Bên 18 cạnh đó các ngân hàng là những tổ chức tài chính khá nhạy cảm trong nền kinh tế vì vậy bất kỳ vấn đề gì xảy ra đối với ngân hàng đều có thẻ ảnh hưởng gián tiếp đến nền kinh tế, trong khi đó phát hành thẻ TDQT cũng mang lại không ít rủi ro cho nền kinh tế xã hội.
Đối với ngân hàng: - Rủi ro phát hành và rủi ro tín dụng : Hiện nay thẻ TDQT được phát hành dưới ba hình thức đó là: thế chấp, tín chấp hay kết hợp cả hai. Tín chấp được quan tâm đến như một nhân tố mở rộng thị trường thẻ. Tuy nhiên trường hợp này hàm chứa nhiều rủi ro cho ngân hàng nhất là khi khách hàng của họ rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán.