CHƯƠNG I: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HẠN CHẾ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Cho vay KHCN trong ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm và phân loại cho vay KHCN trong ngân hàng thương mại Khái niệm cho vay KHCN tại NHTM Khái niệm 1:“Cho vay cá nhân là quan hệ kinh tế mà trong đó ngân hàng chuyển cho các cá nhân quyền sử dụng một khoản tiền với những điều kiện nhất định được thỏa thuận trong hợp đồng nhằm phục vụ mục đích của khách hàng”. Khái niệm 2:“Cho vay cá nhân là một hình thức cấp tín dụng, theo đó ngân hàng giao cho đối tượng khách hàng cá nhân một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận, với nguyên tắc hoàn trả gốc và lãi”. Khái niệm: Như vậy “Cho vay KHCN trong ngân hàng thương mại là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng cá nhân một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và một thời hạn nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.” Trong quan hệ tín dụng, do có sự tách rời giữa quyền sở hữu và quyền sử dụng vốn, bởi vậy với tư cách là người kinh doanh vốn đòi hỏi NHTM vừa phải đưa ra các biện pháp thích hợp nhằm ngăn ngừa và hạn chế rủi ro có thể xảy ra, đồng thời phải tạo ra cơ chế hợp lý để thu hút khách hàng cá nhân thông qua các hình thức cho vay phù hợp. Phân loại: Có nhiều loại cho vay khác nhau tùy theo các tiêu thức nghiên cứu.
Theo thời hạn cho vay: Theo tiêu thức này cho vay gồm 3 loại: - Cho vay ngắn hạn là loại cho vay có thời hạn không quá 12 tháng. Mục đích của loại cho vay này nhằm tài trợ cho việc đầu tư vào tài sản ngắn hạn hoặc đáp ứng nhu cầu chi tiêu ngắn hạn cá nhân. - Cho vay trung hạn là loại cho vay có thời hạn từ 1 đến 5 năm. Mục đích của loại cho vay này nhằm tài trợ cho việc đầu tư vào tài sản cố định.
- Cho vay dài hạn là loại cho vay có thời hạn trên 5 năm, nhằm mục đích tài trợ đầu tư vào các dự án đầu tư dài hạn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Theo tính chất đảm bảo tiền vay: Theo tiêu thức này cho vay gồm 2 loại: - Cho vay có đảm bảo là loại cho vay dựa trên cơ sở các bảo đảm cho tiền vay như: nhà xưởng, máy móc thiết bị, hàng hóa… Hình thức này được áp dụng phổ biến cho phần lớn các nhu cầu vay vốn của người vay. Các tài sản bảo đảm giúp ngân hàng giảm bớt rủi ro, mất mát trong trường hợp người vay không muốn hoặc không thể trả nợ vay khi đáo hạn. - Cho vay không có bảo đảm là loại vay chỉ dựa vào uy tín của khách hàng vay vốn để quyết định cho vay.
Hình thức cho vay này chỉ áp dụng đối với khách hàng cá nhân vay có quan hệ thường xuyên, có uy tín với ngân hàng, tình hình tài chính lành mạnh và có khả năng phát triển trong tương lai. Theo mục đích cho vay: Theo tiêu thức này được chia thành: - Cho vay KHCN phục vụ sản xuất kinh doanh. Mục đích của loại vay này nhằm tài trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh ở các lĩnh vực công thương nghiệp, nông nghiệp… - Cho vay tiêu dùng cá nhân là loại cho vay nhằm mục đích giúp người tiêu dùng có nguồn tài chính để trang trải nhu cầu về nhà ở, đồ dùng gia đình, phương tiện đi lại… Theo đối tượng trả nợ vay: Dựa vào tiêu thức này chi làm 2 loại: - Cho vay trực tiếp là hình thức ngân hàng cấp vốn trực tiếp cho cá nhân có nhu cầu, đồng thời người đi vay trực tiếp hoàn trả nợ vay cho ngân hàng. - Cho vay gián tiếp: Là khoản vay được thực hiện thông qua việc mua lại các khế ước hoặc chứng từ nợ đã phát sinh và còn trong thời hạn thanh toán.
Các NHTM cho vay gián tiếp theo các loại sau: chiết khấu chứng từ, cho vay trả góp, mua các khoản nợ doanh nghiệp. Ngoài các loại cho vay trên đây, ngân hàng còn thực hiện các nghiệp vụ bảo lãnh cho khách hàng bằng sự uy tín của mình. Đối với nghiệp vụ này ngân hàng không phải cung cấp tiền, nhưng khi người được bảo lãnh không thực hiện được nghĩa vụ theo hợp đồng thì ngân hàng phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán thay. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Nguyên tắc và điều kiện cho vay KHCN trong ngân hàng thương mại Nguyên tắc cho vay: Nguyên tắc cho vay thứ nhất là nguyên tắc quản lý mục đích tiền vay.
Theo nguyên tắc này mặc dù người đi vay phải thế chấp tài sản để được vay tiền, nhưng người cho vay (ngân hàng thương mại) có quyền kiểm tra việc sử dụng vốn vay đối với người vay. Người vay phải xây dựng dự án, phương án xin vay vốn và phải có trách nhiệm thực hiện theo đúng hợp đồng đã ký với ngân hàng. Mục đích của việc đề ra nguyên tắc này là đảm bảo tính hoàn trả của đồng vốn đồng thời quản lý vốn đầu tư theo đúng định hướng và cơ cấu đầu tư. Quản lý vốn đầu tư đúng định hướng từ đó đảm bảo tính cân đối trong nền kinh tế.
Nguyên tắc cho vay thứ hai là nguyên tắc hoàn trả: Vốn vay phải được hoàn trả cả gốc và lãi cho ngân hàng sau thời gian vay vốn. Thời gian vay vốn là khoảng thời gian kể từ khi người vay lĩnh tiền vay lần đầu tiên đến khi trả hết nợ gốc và tiền lãi. Nguyên tắc hoàn trả thể hiện ở hai khía cạnh: khía cạnh thứ nhất là số lượng hoàn trả Số lượng hoàn trả sẽ bằng tổng số tiền gốc của khoản vay và số lãi phát sinh trong quá trình vay vốn. Khía cạnh thứ hai là thời gian hoàn trả.
Thời gian hoàn trả phải thực hiện theo thoả thuận giữ hai bên được ghi trong hợp đồng vay tiền. Nguyên tắc cho vay thứ ba là nguyên tắc dựa trên phương án/dự án có hiệu quả: Phương án/dự án có hiệu quả là cơ sở để đảm bảo cho ngân hàng thu hồi được nợ vay. Thực hiện nguyên tắc này, ngân hàng yêu cầu khách hàng phải trình bày phương án, kế hoạch kinh doanh đồng thời ngân hàng sẽ tiến hành phân tích và thẩm định tính khả thi của các phương án/dự án đó. Điều kiện cho vay: Điều kiện cho vay là những quy định cụ thể, chuẩn mực kinh tế cần thiết giúp ngân hàng thương mại hạn chế, ngăn ngừa rủi ro và kiểm soát khả năng thực hiện các nguyên tắc cho vay.
Các điều kiện được cụ thể hóa và mang tính bắt buộc đối với người vay bao gồm: - Có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự và chịu trách nhiệm dân sự theo quy định của pháp luật. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 - Có đủ khả năng tài chính đảm bảo trả nợ trong thời hạn cam kết - Có mục đích sử dụng vốn hợp pháp. - Sản xuất kinh doanh phải có hiệu quả hoặc phải có phương án trả nợ khả thi. - Thực hiện các quy định về bảo đảm tiền vay theo quy định: Bảo đảm bằng tài sản thế chấp, bảo đảm bằng tài sản cẩm cố, bảo đảm bằng hình thức bảo lãnh bởi người thứ ba, bảo đảm tài sản được hình thành từ nguồn vốn vay.3 Đối tượng, thời hạn và mức cho vay KHCN trong ngân hàng thương mại Đối tượng cho vay thực tiễn ở Việt Nam Nhằm đáp ứng nhu cầu vay vốn để tài trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh và nhu cầu tiêu dùng của bộ phận KHCN nên NHTM sẽ sẵn sang cung cấp tín dụng nếu khách hàng thỏa mãn điều kiện cho vay.
Tuy nhiên, để đảm bảo nguyên tắc công bằng, công khai và an toàn cho hoạt động NHTM, theo điều 77, Điều 78, Điều 79 Luật tổ chức tín dụng quy định một số hạn chế cho vay đối với các đối tượng sau: Điều 77. Những trường hợp không được cho vay 1. Tổ chức tín dụng không được cho vay đối với những người sau đây : a) Thành viên Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Tổng giám đốc (Giám đốc), Phó Tổng giám đốc (Phó Giám đốc) của tổ chức tín dụng; b) Người thẩm định, xét duyệt cho vay; c) Bố, mẹ, vợ, chồng, con của thành viên Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Tổng giám đốc (Giám đốc), Phó Tổng giám đốc (Phó Giám đốc). Các quy định tại khoản 1 Điều này không áp dụng đối với các tổ chức tín dụng hợp tác.
Tổ chức tín dụng không được chấp nhận bảo lãnh của các đối tượng quy định tại khoản 1 Điều này để làm cơ sở cho việc cấp tín dụng đối với khách hàng. Hạn chế tín dụng 1. Tổ chức tín dụng không được cấp tín dụng không có bảo đảm, cấp tín dụng với những điều kiện ưu đãi cho những đối tượng sau đây : a) Tổ chức kiểm toán, Kiểm toán viên đang kiểm toán tại tổ chức tín dụng; Kế toán trưởng, Thanh tra viên ; b) Các cổ đông lớn của tổ chức tín dụng; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 c) Doanh nghiệp có một trong những đối tượng quy định tại khoản 1 Điều 77 của Luật này sở hữu trên 10% vốn Điều lệ của doanh nghiệp đó. Tổng dư nợ cho vay đối với các đối tượng quy định tại khoản 1 Điều này không được vượt quá 5% vốn tự có của tổ chức tín dụng.
Giới hạn cho vay, bảo lãnh 1.