Luận văn thạc sĩ về hài hòa quy định kế toán tài sản hữu hình tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quá trình hài hòa các quy định về kế toán tài sản hữu hình của việt nam so với chuẩn mực kế toán, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Khuê
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thu Hiền
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. HCM
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Quá Trình Hài Hòa Các Quy Định Về Kế Toán Tài Sản Hữu Hình Của Việt Nam So Với Chuẩn Mực Kế Toán Quốc Tế
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp của nghiên cứu
• 1.6. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HÀI HÒA KẾ TOÁN CỦA CÁC CHUẨN MỰC KẾ TOÁN VỀ TÀI SẢN HỮU HÌNH
• 2.1. Khái niệm về hài hòa kế toán quốc tế
• 2.2. Phân loại hài hòa kế toán quốc tế
• 2.3. IASB - Lược sử và tiến trình phát triển của hài hòa - hội tụ kế toán quốc tế
• 2.3.1. Lược sử IASC từ khi thành lập đến năm 1987
• 2.3.1.1. Tiền thân IASC
• 2.3.1.2. IASC - từ khi thành lập đến năm 1987
• 2.3.1.3. IASC - giai đoạn từ năm 1987 đến năm 2000
• 2.3.1.4. IASB - Quá trình hội tụ từ năm 2001 đến nay
• 2.4. Sơ lược về quá trình phát triển chuẩn mực kế toán quốc tế và chuẩn mực kế toán Việt Nam
• 2.4.1. Sơ lược về quá trình phát triển các chuẩn mực kế toán quốc tế
• 2.4.2. Sơ lược về hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam
• 2.5. Các nghiên cứu trước đây về hài hòa kế toán quốc tế
• 2.6. Chuẩn mực kế toán quốc tế và Việt Nam về tài sản hữu hình và đo lường tài sản trong kế toán
• 2.6.1. Chuẩn mực kế toán quốc tế về tài sản hữu hình
• 2.6.1.1. Chuẩn mực kế toán quốc tế hàng tồn kho
• 2.6.1.2. Chuẩn mực kế toán quốc tế máy móc, thiết bị, nhà xưởng
• 2.6.1.3. Chuẩn mực kế toán quốc tế bất động sản đầu tư
• 2.6.1.4. Chuẩn mực kế toán quốc tế thuê tài sản
• 2.6.2. Chuẩn mực kế toán Việt Nam về tài sản hữu hình
• 2.6.2.1. Chuẩn mực kế toán Việt Nam hàng tồn kho
• 2.6.2.2. Chuẩn mực kế toán Việt Nam tài sản cố định hữu hình
• 2.6.2.3. Chuẩn mực kế toán Việt Nam bất động sản đầu tư
• 2.6.2.4. Chuẩn mực kế toán Việt Nam thuê tài sản
• 2.6.3. Đo lường tài sản trong kế toán
• 2.6.3.1. Khái niệm và ý nghĩa của đo lường trong kế toán
• 2.6.3.2. Các cơ sở đo lường tài sản
• 2.6.3.3. Các mô hình đo lường giá trị tài sản trong kế toán
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu và giả thuyết nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu
• 3.2.1. Phương pháp thu thập
• 3.2.2. Phân tích dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Một số kiến nghị
• 5.1.1. Xây dựng chuẩn mực giá trị hợp lý
• 5.1.2. Xây dựng chuẩn mực kế toán về Tổn thất tài sản
• 5.1.3. Hoàn thiện VAS 01- Chuẩn mực chung
• 5.1.4. Bổ sung một số điều khoản về quy định chung của luật kế toán
• 5.1.5. Kiến nghị đối với các chuẩn mực cụ thể
• 5.1.6. Các kiến nghị khác có liên quan
• 5.2. Những hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• Tài liệu tham khảo
• Phụ Lục

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy định kế toán tài sản hữu hình Việt Nam

Quy định kế toán tài sản hữu hình tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ khi ban hành các chuẩn mực kế toán đầu tiên, hệ thống này đã dần dần được hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu hội nhập quốc tế. Việc hài hòa các quy định này với chuẩn mực kế toán quốc tế là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

1.1. Khái niệm về tài sản hữu hình trong kế toán

Tài sản hữu hình là những tài sản có thể cảm nhận được bằng giác quan, như đất đai, nhà cửa, máy móc, thiết bị. Việc ghi nhận và đo lường tài sản hữu hình trong kế toán là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong báo cáo tài chính.

1.2. Vai trò của quy định kế toán tài sản hữu hình

Quy định kế toán tài sản hữu hình đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin tài chính chính xác cho các nhà đầu tư và các bên liên quan. Điều này giúp nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của báo cáo tài chính.

II. Vấn đề và thách thức trong quy định kế toán tài sản hữu hình

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong việc xây dựng quy định kế toán tài sản hữu hình, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Sự khác biệt giữa quy định trong nước và chuẩn mực quốc tế là một trong những vấn đề lớn nhất.

2.1. Sự khác biệt giữa quy định Việt Nam và chuẩn mực quốc tế

Các quy định kế toán tài sản hữu hình tại Việt Nam vẫn còn nhiều điểm khác biệt so với chuẩn mực IAS/IFRS. Điều này gây khó khăn trong việc so sánh và đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng quy định mới

Việc áp dụng các quy định mới về kế toán tài sản hữu hình gặp nhiều khó khăn do sự thiếu hụt về kiến thức và kỹ năng của nhân viên kế toán. Điều này dẫn đến việc thực hiện không đồng nhất và thiếu chính xác trong báo cáo tài chính.

III. Phương pháp hài hòa quy định kế toán tài sản hữu hình

Để nâng cao mức độ hài hòa giữa quy định kế toán tài sản hữu hình của Việt Nam và chuẩn mực quốc tế, cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng báo cáo tài chính mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc hội nhập quốc tế.

3.1. Xây dựng chuẩn mực giá trị hợp lý

Việc xây dựng chuẩn mực giá trị hợp lý cho tài sản hữu hình là cần thiết để đảm bảo tính chính xác trong việc ghi nhận và đo lường tài sản. Điều này cũng giúp tăng cường tính minh bạch trong báo cáo tài chính.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho nhân viên kế toán

Đào tạo nhân viên kế toán về các quy định mới và chuẩn mực quốc tế là rất quan trọng. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng báo cáo tài chính mà còn tạo ra sự đồng nhất trong việc áp dụng quy định.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về hài hòa quy định kế toán tài sản hữu hình đã chỉ ra rằng việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế có thể cải thiện đáng kể chất lượng báo cáo tài chính. Các doanh nghiệp đã có những bước tiến rõ rệt trong việc áp dụng các quy định này.

4.1. Kết quả từ các doanh nghiệp áp dụng quy định mới

Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng thành công các quy định mới về kế toán tài sản hữu hình, từ đó nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của báo cáo tài chính. Điều này đã thu hút được sự quan tâm của các nhà đầu tư.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ những doanh nghiệp đã áp dụng quy định mới cho thấy rằng việc chuẩn bị kỹ lưỡng và đào tạo nhân viên là rất quan trọng để đảm bảo thành công trong việc áp dụng các quy định kế toán.

V. Kết luận và tương lai của quy định kế toán tài sản hữu hình

Việc hài hòa quy định kế toán tài sản hữu hình với chuẩn mực quốc tế là một quá trình liên tục và cần sự nỗ lực từ nhiều phía. Tương lai của quy định này sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và cải tiến của hệ thống kế toán Việt Nam.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Hệ thống kế toán Việt Nam cần tiếp tục cải tiến và cập nhật các quy định để phù hợp với chuẩn mực quốc tế. Điều này sẽ giúp nâng cao tính cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.

5.2. Tầm quan trọng của việc duy trì sự hài hòa

Duy trì sự hài hòa giữa quy định kế toán trong nước và quốc tế là rất quan trọng để đảm bảo tính minh bạch và độ tin cậy của báo cáo tài chính, từ đó tạo niềm tin cho các nhà đầu tư và các bên liên quan.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2001–2005, Bộ Tài chính Việt Nam đã ban hành 26 Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) dựa trên hệ thống Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IAS/IFRS) nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý minh bạch cho nền kinh tế thị trường. Tuy nhiên, suốt 10 năm tiếp theo (2006–2015), hệ thống VAS gần như không được cập nhật, tạo nên độ trễ thời gian trung bình lên tới 139 tháng so với các chuẩn mực quốc tế tương đương tính đến tháng 8/2015. Khoảng cách này làm suy giảm nghiêm trọng khả năng so sánh của báo cáo tài chính (BCTC), đặc biệt trong các quy định kế toán tài sản hữu hình – nhóm tài sản chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cấu trúc tổng tài sản của hầu hết doanh nghiệp sản xuất và thương mại.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là đánh giá thực trạng và mức độ hài hòa về mặt quy định (de jure) giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam với chuẩn mực kế toán quốc tế đối với tài sản hữu hình. Mục tiêu cụ thể là lượng hóa mức độ hài hòa tại hai mốc thời gian: trước và sau khi ban hành Thông tư 200/2014/TT-BTC, qua đó xác định những khác biệt trọng yếu trong nguyên tắc ghi nhận và đo lường.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 4 nhóm chuẩn mực tài sản cốt lõi: Hàng tồn kho (VAS 02 so với IAS 02), Tài sản cố định hữu hình (VAS 03 so với IAS 16 và IAS 36), Bất động sản đầu tư (VAS 05 so với IAS 40), và Thuê tài sản (VAS 06 so với IAS 17). Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để rút ngắn khoảng cách kỹ thuật kế toán, hỗ trợ Việt Nam tiệm cận mục tiêu hội tụ 90% với IAS/IFRS, nâng cao tính minh bạch của thị trường vốn và thúc đẩy thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết hài hòa và hội tụ kế toán quốc tế được phát triển bởi Van der Tas (1988, 1992), phân định rõ hai trạng thái: hài hòa về quy định (de jure harmonization) và hài hòa trong thực hành thực tế (de facto harmonization). Bên cạnh đó, mô hình của Tay và Parker (1990) được ứng dụng nhằm phân biệt giữa quá trình "hài hòa hóa" (giảm thiểu sự khác biệt) và "tiêu chuẩn hóa" (hướng tới một bộ quy tắc thống nhất duy nhất).

Khung khái niệm của Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB Conceptual Framework 2010) đóng vai trò là hệ quy chiếu chuẩn mực, nhấn mạnh mục tiêu cung cấp thông tin hữu ích cho việc ra quyết định kinh tế thông qua đặc tính chất lượng "trình bày trung thực".

Các khái niệm đo lường trọng tâm được phân tích sâu bao gồm:

• Giá gốc (Historical cost): Cơ sở đo lường truyền thống phản ánh giá trị tiền tệ tại thời điểm hình thành tài sản.
• Giá trị hợp lý (Fair value): Giá trị có thể nhận được khi bán một tài sản hoặc chuyển giao một khoản nợ trong giao dịch tự nguyện giữa các bên tham gia thị trường.
• Giá trị thuần có thể thực hiện được (Net realizable value): Giá bán ước tính trừ đi chi phí ước tính để hoàn thành và chi phí bán hàng.
• Tổn thất tài sản (Impairment of assets): Việc ghi giảm giá trị ghi sổ của tài sản xuống mức giá trị có thể thu hồi khi giá trị thu hồi thấp hơn giá trị còn lại.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích nội dung văn bản (content analysis) để đối chiếu có hệ thống các điều khoản quy định giữa hai hệ thống chuẩn mực. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các quy định về ghi nhận, phân loại và đo lường trong 4 chuẩn mực VAS (02, 03, 05, 06), Thông tư 200/2014/TT-BTC, Quyết định 15/2006/QĐ-BTC và các chuẩn mực quốc tế tương ứng (IAS 02, IAS 16, IAS 36, IAS 40, IAS 17). Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm đảm bảo tính bao quát 100% các tiêu chí kỹ thuật kế toán tài sản hữu hình.

Hệ thống đo lường sử dụng thang điểm xếp hạng gần gũi 4 mức độ:

• Rank = 1: Nội dung yêu cầu hoàn toàn giống nhau giữa VAS và IAS/IFRS.
• Rank = 0.7: Hầu hết chi tiết giống nhau, chỉ tồn tại khác biệt nhỏ không trọng yếu.
• Rank = 0.3: Có một vài điểm tương đồng nhưng tồn tại khác biệt lớn về nguyên tắc xử lý.
• Rank = 0: Nội dung quy định hoàn toàn khác biệt hoặc VAS chưa ban hành quy định tương ứng.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích nội dung kết hợp thang đo xếp hạng vì đây là công cụ tối ưu để định lượng hóa các văn bản luật học thuật rời rạc thành dữ liệu thống kê. Cuối cùng, tác giả sử dụng kiểm định Chi bình phương ($\chi^2$) trên phần mềm thống kê để đánh giá ý nghĩa thống kê của sự thay đổi mức độ hài hòa trước và sau khi Thông tư 200/2014/TT-BTC có hiệu lực trong mốc thời gian khảo sát từ năm 2001 đến tháng 8/2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích định lượng chỉ ra rằng mức độ hài hòa quy định về tài sản hữu hình giữa Việt Nam và chuẩn mực quốc tế có sự cải thiện rõ rệt sau khi ban hành Thông tư 200/2014/TT-BTC, tuy nhiên sự phân hóa giữa các nhóm tài sản vẫn còn rất lớn:

• Kế toán Hàng tồn kho (VAS 02 so với IAS 02): Đạt mức độ hài hòa cao nhất trong nhóm tài sản hữu hình với trên 85% các điều khoản đạt mức Rank = 1 và Rank = 0.7. Các nguyên tắc xác định giá gốc, chi phí không được tính vào giá gốc và trích lập dự phòng theo giá trị thuần có thể thực hiện được cơ bản tương thích với IAS 02.
• Kế toán Tài sản cố định hữu hình (VAS 03 so với IAS 16 & IAS 36): Tồn tại khoảng cách lớn nhất khi VAS 03 chỉ cho phép duy nhất mô hình giá gốc, trong khi IAS 16 cho phép lựa chọn giữa mô hình giá gốc và mô hình đánh giá lại (revaluation model). Đặc biệt, mức độ hài hòa về tổn thất tài sản đạt mức Rank = 0 do Việt Nam chưa ban hành chuẩn mực tương đương IAS 36.
• Kế toán Bất động sản đầu tư (VAS 05 so với IAS 40): VAS 05 chỉ áp dụng mô hình giá gốc trừ khấu hao lũy kế, trong khi IAS 40 cho phép ghi nhận theo mô hình giá trị hợp lý và phản ánh biến động giá trị vào Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.
• Kế toán Thuê tài sản (VAS 06 so với IAS 17): Các tiêu chí phân loại thuê tài chính và thuê hoạt động tương đồng khoảng 70%, tuy nhiên khâu đo lường giá trị hiện tại của khoản thanh toán tiền thuê tối thiểu và xử lý giao dịch bán và thuê lại còn nhiều điểm chưa đồng nhất.

Kiểm định Chi bình phương cho thấy giá trị thống kê có ý nghĩa ($p < 0.05$), khẳng định Thông tư 200/2014/TT-BTC đã tạo ra bước chuyển biến thực chất trong việc tiệm cận các thông lệ quốc tế so với giai đoạn Quyết định 15/2006/QĐ-BTC.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của khoảng cách chuẩn mực bắt nguồn từ sự khác biệt về bản chất môi trường kinh tế và mục tiêu lập BCTC. Hệ thống kế toán Việt Nam chịu ảnh hưởng sâu sắc từ hệ thống pháp lý thành văn và quản lý thuế, nơi tính tin cậy của chứng từ gốc được đặt lên hàng đầu. Ngược lại, IAS/IFRS được xây dựng dựa trên mô hình Anglo-American, hướng tới cung cấp thông tin dự báo dòng tiền cho nhà đầu tư trên thị trường vốn thông qua giá trị hợp lý.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với nghiên cứu của Phạm Hoài Hương (2012), trong đó chỉ ra mức độ hài hòa bình quân của 10 chuẩn mực VAS đạt 68%, với nhóm chuẩn mực tài sản luôn có mức độ hài hòa thấp hơn nhóm doanh thu và chi phí (vốn đạt tới 87.5%). Tình trạng thiếu vắng các cơ chế thị trường thứ cấp phát triển khiến việc định giá tài sản theo giá trị thị trường tại Việt Nam gặp nhiều thách thức, tương tự như phát hiện của Qu và Zhang (2010) tại Trung Quốc hay Lasmin (2011) tại Indonesia trong giai đoạn đầu chuyển đổi.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn thông qua các bảng tần số xếp hạng gần gũi và biểu đồ phân bổ tỷ lệ phần trăm các mức Rank (1, 0.7, 0.3, 0). Sự chuyển dịch cơ cấu điểm từ nhóm Rank 0 sang Rank 0.7 và Rank 1 sau năm 2014 minh chứng cụ thể cho vai trò thu hẹp khoảng cách của các thông tư hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả đo lường thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao mức độ hài hòa kế toán tài sản hữu hình:

• Ban hành Chuẩn mực Giá trị Hợp lý độc lập: Bộ Tài chính cần chủ trì soạn thảo chuẩn mực kế toán về xác định giá trị hợp lý (tương đương IFRS 13). Mục tiêu nâng tỷ lệ áp dụng giá trị thị trường đạt tối thiểu 70% đối với các công cụ tài chính và bất động sản đầu tư của doanh nghiệp niêm yết trong lộ trình 2018–2022.
• Xây dựng Chuẩn mực Kế toán về Tổn thất Tài sản: Vụ Chế độ Kế toán và Kiểm toán cần khẩn trương ban hành chuẩn mực tương đương IAS 36. Quy định bắt buộc 100% công ty đại chúng phải thực hiện đánh giá suy giảm giá trị tài sản định kỳ hàng năm, xử lý triệt để tình trạng tài sản phản ánh cao hơn giá trị có thể thu hồi trước năm 2020.
• Cập nhật và sửa đổi Chuẩn mực Chung (VAS 01): Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc gia cần sửa đổi VAS 01 theo hướng tiếp cận Khuôn mẫu lý thuyết của IASB. Chuyển đổi định hướng chất lượng từ "Tính đáng tin cậy" sang "Trình bày trung thực", bổ sung đầy đủ 4 cơ sở đo lường (giá gốc, giá hiện hành, giá trị thực hiện được, hiện giá) nhằm đạt độ tương thích trên 85% vào năm 2021.
• Sửa đổi toàn diện các chuẩn mực tài sản cụ thể (VAS 02, 03, 05, 06): Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp với Hội đồng Chuẩn mực Kế toán sửa đổi các quy định đo lường sau ghi nhận ban đầu, cho phép doanh nghiệp áp dụng mô hình đánh giá lại cho TSCĐ và mô hình giá trị hợp lý cho BĐSĐT, rút ngắn độ trễ cập nhật chuẩn mực từ 139 tháng xuống dưới 12 tháng giai đoạn 2020–2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và ban soạn thảo chính sách: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm và bảng đối chiếu chi tiết từng điều khoản kỹ thuật phục vụ trực tiếp cho Đề án áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) tại Việt Nam của Bộ Tài chính.
• Giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán: Nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp luận phân tích nội dung, kỹ thuật xây dựng thang đo xếp hạng gần gũi và kiểm định Chi bình phương trong nghiên cứu kế toán so sánh quốc tế.
• Giám đốc Tài chính (CFO) và Kế toán trưởng doanh nghiệp: Hướng dẫn nhận diện chính xác các điểm khác biệt trọng yếu giữa VAS và IAS/IFRS khi thực hiện chuyển đổi BCTC của doanh nghiệp niêm yết và doanh nghiệp FDI.
• Kiểm toán viên và chuyên gia định giá tài sản: Cung cấp khung tham chiếu rủi ro trong đánh giá tính phù hợp của các ước tính kế toán, khấu hao, trích lập dự phòng và kiểm tra suy giảm giá trị tài sản.

Câu hỏi thường gặp

Hài hòa quy định (de jure) khác hài hòa thực tế (de facto) như thế nào?

Hài hòa quy định là sự tương đồng giữa các văn bản pháp luật và chuẩn mực kế toán do cơ quan có thẩm quyền ban hành. Hài hòa thực tế là mức độ các doanh nghiệp áp dụng thống nhất các phương pháp kế toán trên BCTC công bố. Nghiên cứu tập trung vào hài hòa quy định vì đây là điều kiện tiên quyết để đạt được sự hài hòa trong thực tiễn.

Vì sao việc thiếu chuẩn mực tổn thất tài sản (IAS 36) tạo ra rủi ro lớn?

Thiếu chuẩn mực tương đương IAS 36 khiến doanh nghiệp Việt Nam ghi nhận tài sản theo giá gốc trừ khấu hao mà không ghi giảm khi giá trị thu hồi sụt giảm mạnh. Điều này dẫn đến giá trị tài sản trên BCTC vượt quá giá trị kinh tế thực tế, làm sai lệch các chỉ số tài chính của 100% doanh nghiệp có tài sản bị suy giảm.

Thông tư 200/2014/TT-BTC đã thu hẹp khoảng cách với IFRS như thế nào?

Thông tư 200 đã đưa ra nhiều hướng dẫn tiếp cận bản chất kinh tế hơn hình thức pháp lý, bổ sung quy định ghi nhận giá trị thuần có thể thực hiện được của hàng tồn kho và tiếp cận dần các nguyên tắc đo lường của IASB, giúp tăng tần số xếp hạng gần gũi mức Rank 0.7 và Rank 1 có ý nghĩa thống kê ($p < 0.05$).

Thang đo xếp hạng gần gũi (1; 0.7; 0.3; 0) được xây dựng dựa trên nguyên tắc nào?

Thang đo phân định 4 mức độ: 1 điểm cho sự đồng nhất hoàn toàn về nguyên tắc; 0.7 điểm khi nội dung chính tương đồng nhưng khác biệt chi tiết nhỏ; 0.3 điểm khi có cùng mục tiêu nhưng phương pháp xử lý khác biệt lớn; và 0 điểm khi hoàn toàn không có quy định hoặc xử lý trái ngược với chuẩn mực quốc tế.

Khoảng cách thời gian 139 tháng giữa VAS và IAS/IFRS gây hệ lụy gì?

Khoảng cách 139 tháng (tương đương hơn 11 năm không cập nhật) khiến BCTC của doanh nghiệp Việt Nam không phản ánh được các giao dịch kinh tế phức tạp hiện đại. Điều này làm tăng chi phí chuyển đổi BCTC cho các doanh nghiệp thu hút vốn quốc tế và làm giảm tính minh bạch trên thị trường chứng khoán.

Kết luận

• Luận văn lượng hóa thành công mức độ hài hòa quy định kế toán tài sản hữu hình giữa Việt Nam và IAS/IFRS, chỉ ra sự phân hóa lớn giữa chuẩn mực Hàng tồn kho (hài hòa cao) và Tài sản cố định, Bất động sản đầu tư (hài hòa thấp).
• Chứng minh bằng kiểm định Chi bình phương về sự tiến bộ có ý nghĩa thống kê ($p < 0.05$) của hệ thống quy định kế toán Việt Nam sau khi ban hành Thông tư 200/2014/TT-BTC so với giai đoạn Quyết định 15/2006/QĐ-BTC.
• Làm rõ nguyên nhân cốt lõi của khoảng cách đo lường là sự thiếu vắng mô hình giá trị hợp lý và chuẩn mực tổn thất tài sản (IAS 36) trong hệ thống pháp lý Việt Nam.
• Đóng góp hệ thống phương pháp luận hoàn chỉnh kết hợp phân tích nội dung và thang đo xếp hạng gần gũi để nghiên cứu chuẩn mực kế toán so sánh.
• Đề xuất lộ trình 4 bước cụ thể cho giai đoạn 2018–2025 giúp Bộ Tài chính và các bên liên quan hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, hướng tới áp dụng thành công IFRS tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu chung.  Chương 2: Cơ sở lý thuyết về hài hòa kế toán của các CMKT về TS hữu hình.  Chương 3: Phương pháp nghiên cứu.  Chương 4: Kết quả nghiên cứu.

 Chương 5: Kết luận và một số kiến nghị. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HÀI HÒA KẾ TOÁN CỦA CÁC CHUẨN MỰC KẾ TOÁN VỀ TÀI SẢN HỮU HÌNH 2.1 Khái niệm về hài hòa kế toán quốc tế 2.1 Khái niệm về hài hòa kế toán quốc tế Các nghiên cứu trước đây về hài hòa kế toán quốc tế thường sử dụng các khái niệm khác nhau như: ―hài hòa‖ (harmanization), ―tiêu chuẩn hóa‖ (standardization) và ― hội tụ‖ (convergence). Hài hòa là sự phối hợp điều chỉnh của hai hay nhiều đối tượng (Van Der Tas, 1988). Tay and Parker (1990) đưa ra một mô hình giải thích khái niệm ― hài hòa‖ và phân biệt với ―tiêu chuẩn hóa‖.

Theo đó, quá trình ―hài hòa‖ là sự chuyển hóa từ trạng thái đa dạng hoàn toàn về các phương pháp kế toán sang trạng thái hài hòa, có nghĩa là sự hình thành các nhóm doanh nghiệp tập trung vào một số ít các phương pháp kế toán. Trong khi đó, quá trình ―tiêu chuẩn hóa‖ là sự chuyển hóa sang trạng thái thống nhất. Như vậy, ―tiêu chuẩn hóa‖ bao hàm cả sự ―hài hòa‖ và sau đó sự giảm thiểu các lựa chọn về phương pháp kế toán. Khái niệm ―hội tụ‖ lần đầu tiên được IASC đề cập đến trong báo cáo chiến lược của mình năm 1998 (IASC, 1998) và sau đó được khẳng định trong Hiến chương của IASB như một mục tiêu của tổ chức này (IASC Foundation, 2010).

Hội tụ được hiểu là quá trình phát triển hướng đến một hệ thống CMKT toàn cầu chất lượng cao. Herz and Petrone (2005) nhìn nhận hội tụ là quá trình mà tiền thân là ―hài hòa‖ rồi ―quốc tế hóa‖ đến nay là ―hội tụ‖. Hội tụ kế toán quốc tế nhằm thiết lập chuẩn mực chất lượng cao để cải thiện so sánh phạm vi quốc tế về thông tin tài chính, giảm chi phí cho người sử dụng, nhà đầu tư, kiểm toán nhằm phát triển thị trường vốn toàn cầu. Zhang and Qu (2010) cho rằng hội tụ là hướng đến một điểm duy nhất để đạt sự thống nhất chung.

Việc phát triển chuẩn mực của IASB là sự chuyển đổi từ hài hòa sang hội tụ. Hội tụ được xem là quá trình ―tiêu chuẩn hóa‖ chuẩn mực. Hài hòa và hội tụ không đối lập nhau, cả hai thuật ngữ này phản ánh quá trình phát triển của chuẩn mực kế toán ở những mức độ khác nhau. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Phân loại hài hòa kế toán quốc tế Hài hòa kế toán bao gồm hài hòa quy định (formal hay de jure) và hài hòa thực tế (material hay de facto) (Van der Tas, 1988, 1992; Canibano and Mora, 2000; Garrido et al.

 Khi hài hòa được đánh giá qua các chuẩn mực và quy định được gọi là hài hòa về chuẩn mực. Hài hòa về chuẩn mực liên quan đến tính thống nhất và nhất quán của các quy định và luật lệ kế toán.  Hài hòa thực tế là sự gia tăng mức độ khả năng so sánh và có nghĩa là nhiều công ty hơn sẽ áp dụng phương pháp kế toán tương tự cho một sự kiện hoặc đưa ra thêm thông tin tới phạm vi mà báo cáo tài chính của những công ty nào có thể so sánh (Van Der Tas, 1988). Theo Van der Tas (1992), hài hòa CMKT và hài hòa thực tế kế toán cần được nghiên cứu dưới hai góc độ: hài hòa về mặt công bố thông tin (disclosure harmonization) và hài hòa về mặt đo lường (mearsurement harmonization), trong đó:  Hài hòa về mặt đo lường: là hài hòa về phương pháp kế toán được lựa chọn.

Mục tiêu của hài hòa CMKT về đo lường là tránh hoặc loại bỏ các chuẩn mực mâu thuẫn hoặc khác biệt cơ bản. Mục tiêu của hài hòa thực tế kế toán về đo lường là tăng tính có thể so sánh được của BCTC. Để BCTC có thể so sánh được, các công ty phải chọn cùng một phương pháp kế toán cho các nội dung kinh tế có cùng bản chất. Việc lựa chọn cùng một phương pháp kế toán như vậy sẽ giới hạn được một trong các yếu tố làm các chỉ số của BCTC khác biệt mà không xuất phát từ khác biệt về kết quả hoạt động.

 Hài hòa về mặt công bố thông tin: là hài hòa về mức độ khai báo thông tin (số lượng và chi tiết của các thông tin được trình bày trên BCTC). Mục tiêu của hài hòa thực tế về công bố thông tin là các BCTC của các công ty cùng công bố một số các thông tin xác định ở cùng một mức độ chi tiết xác định, mức độ khai báo thông tin này được xem như mức độ khai báo thông tin tối thiểu mà tất cả các BCTC phải đáp ứng được. Mục tiêu của hài hòa CMKT TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 về công bố thông tin là đạt được chuẩn chung về mức độ khai báo thông tin tối thiểu. Hài Hàihòa hòaCMKT CMKTvề vềđo đo lường lường Hài Hàihòa hòa CMKT CMKT Hài Hàihòa hòaCMKT CMKTvềvề công bốcông bố Hài Hàihòa hòakế kếtoán toán quốc quốc tế tế Hài Hàihòa hòathực thực tế tế kếkế toán toán về về đo đo lường lường Hài hòa thực tế kế toán Hài hòa thực tế kế toán về công bố Hình 2.1 Các khái niệm về hài hòa Nguồn: Canibano and Mora (2000).

Hài hòa trong chuẩn mực là cơ sở để đạt được sự hài hòa trong thực tế và hài hòa trong thực tế không thể đạt được nếu thiếu hài hòa trong chuẩn mực (Qu and Zhang, 2010) cho thấy tầm quan trọng của hài hòa trong chuẩn mực nên tác giả tập trung hài hòa chuẩn mực về đo lường cả hai khía cạnh xét cả thời điểm (harmony) và quá trình (harmanizaton) trong bài nghiên cứu của mình.2 IASB - Lƣợc sử và tiến trình phát triển của hài hòa - hội tụ kế toán quốc tế 2.1 Lƣợc sử IASC từ khi thành lập đến năm 1987 2.1 Tiền thân IASC Giai đoạn 1950 - 1960 khi sự gia tăng hòa nhập kinh tế quốc tế không phải trực tiếp do các nhà đầu tư, mà do chính nghề nghiệp kế toán đã gây áp lực cho quá TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 trình giảm thiểu khác biệt thực hành kế toán giữa các quốc gia. Sau chiến tranh thế giới thứ Hai, Nhóm nghiên cứu kế toán quốc tế (AISG) đã ra đời năm 1966 nhằm tổng hợp thông tin về thực hành kế toán của 3 quốc gia: Canada, United Kingdom, và United States với mục đích so sánh thực hành kế toán giữa các quốc gia với nhau. AISG được xem là tiền thân của IASC. Giai đoạn năm 1966 đến năm 1977, nhóm nghiên cứu đã phát hành 20 cuốn sách nhỏ về kế toán và kiểm toán, dù chưa đề cập hết tất cả các chủ đề kế toán và giải tán vào năm 1977.

Nhưng kết quả mà AISG mang lại có một ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc so sánh thực hành kế toán và tìm nguyên nhân của các khác biệt, hỗ trợ cho nghề nghiệp kế toán của các quốc gia lúc bấy giờ. Và quan trọng hơn AISG giúp định hướng xây dựng của các CMKT quốc tế sau này. Năm 1973, IASC là cơ quan đầu tiên xây dựng và ban hành hệ thống CMKT quốc tế chính được thành lập bao gồm các tổ chức lập quy của 9 quốc gia: Australia, Canada, French, Germany, Japan, Mexico, The Netherlands, The United Kingdom, United States và chủ tịch đầu tiên là Harry Benson. IASC đã ra đời trong bối cảnh nền kinh tế gia tăng có sự di chuyển vốn giữa các quốc gia.

Hoa Kỳ trở thành cường quốc kinh tế sau chiến tranh cùng với sự phát triển của thị trường chung Châu Âu. Cho nên không khó để nhận ra rằng sự hòa hợp kinh tế quốc tế đã ảnh hưởng đến BCTC. Mặc dù tất cả các quốc gia phát triển đều áp dụng kế toán kép, nhưng thực hành kế toán hết sức khác nhau giữa các quốc gia, xuất phát từ sự khác biệt từ luật công ty, tài chính doanh nghiệp, thuế và vị trí nghề nghiệp. Ít nhất về mặt lý thuyết, IASC thành lập là để giảm sự khác biệt thông qua hài hòa kế toán sẽ giúp cho đầu tư và thương mại quốc tế được dễ dàng hơn.2 IASC - từ khi thành lập đến năm 1987 Trước năm 1987, IASC đã thể hiện mối quan hệ chặt chẽ giữa tổ chức với các tổ chức nghề nghiệp khác.

Các thành viên của IASC không có quyền yêu cầu về việc lập BCTC tại quốc gia mình để đảm bảo tính tuân thủ IAS. IASC đã ban hành các CMKT quốc tế trong giai đoạn này để hướng tới một mục tiêu là hài hòa kế toán. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 Từ năm 1984, IASC đã chủ động tìm kiếm sự ủng hộ rộng rãi mục tiêu và hoạt động của mình thông qua gia tăng mối quan hệ với nhiều tổ chức lập quy các quốc gia cũng như tổ chức nhiều hội thảo khắp nơi trên thế giới. IASC chủ động mời đại diện châu Âu làm khách mời cho cuộc họp của mình từ năm 1984.

Sau 2 năm, việc Chủ tịch và Thư ký của IASC được mời tham gia tranh luận về 2 vấn đề (Dự thảo về Báo cáo tài chính năm và Báo cáo tài chính hợp nhất) thể hiện gia tăng mối quan hệ giữa IASC và Liên minh Châu Âu. Ảnh hưởng của IAS trong những năm trước 1987 đến thực hành kế toán là không đáng kể. Một phần bởi các thành viên của IASC là đại diện tổ chức nghề nghiệp nên không đủ quyền lực để yêu cầu các cơ quan lập quy về kế toán quốc gia tuân thủ IAS, thêm một lý do nữa là thiếu sự ủng hộ của DN, ngay cả đối với quốc gia có thị trường vốn phát triển, như Úc, Hoa Kỳ, Canada, Anh. Bên cạnh đó, các quốc gia châu Âu lục địa có nguồn tài chính của các DN từ ngân hàng, hộ gia đình và Nhà nước nên các BCTC chú trọng đòi hỏi tuân thủ khá chặt chẽ các quy định pháp lý.

Trong khi đó, các quốc gia đang phát triển có nhu cầu vay Ngân hàng Thế giới (WB) nên được đòi hỏi thông tin BCTC đáng tin cậy. Năm 1981, WB quyết định liên kết với Nhóm tư vấn của IASC và năm 1973, Tập đoàn tài chính quốc tế IFC - thành viên WB yêu cầu các DN vay vốn cần tóm tắt chính sách kế toán xem có áp dụng IAS không. Cho nên giai đoạn này, IAS có phần thành công hơn đối với các quốc gia đang phát triển.