Chương 1: những vấn đề lý luậncơ bản về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương trong các doanh nghiệp.1 Khái niệm, ý nghĩa, nhiệm vụ của kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương trong các doanh nghiệp 1. Khái niệm và bản chất kinh tế của tiền lương Quá trình sản xuất là quá trình kết hợp đồng thời, cũng là quá trình tiêu hao các yếu tố cơ bản (lao động, đối tượng lao động, tư liệu lao động). Trong đó lao động là hoạt động chân tay và trí óc con người sử dụng các tư liệu lao động nhằm tác động biến đổi các đối tượng lao độngthành các vâth phẩm có ích phục vụ nhu cầu sinh hoạt. Để đảm bảo tiến hành liên tục quá trình sản xuất, trước hết cần phải tái sản xuất sức lao động, nghĩa là lao động mà con người bỏ ra phải được bồi hoàn dưới dạng thù lao lao động.
Tiền lương (tiền công) chính là phần thù lao lao động được biểu hiện bằng tiền mà doanh ngiệp trả cho người lao động căn cứ vào thời gian, khối lượng và chất lượng công việc của họ. Về bản chất, tiền lương chính là biểu hiện bằng tiền của giá cả sức lao động. Mặt khác, tiền lương còn là đòn bẩy kinh tế khuyến khích tinh thần hăng hái lao động, kích thích và tạo mối quan tâm của người lao động đến kết quả công việc của họ. Nói cách khác, tiền lương chính là nhân tố thúc đẩy tăng năng suất lao động.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 ý nghĩa của kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương Hạch toán chính xác lao động, tiền lương và các khoản trích theo lương trong các doanh nghiệp có một ý nghĩa quan trọng đối với công tác quản lý. Điều đó thể hiện trên các mặt chủ yếu sau: - Giúp cho công tác quản lý lao động có nề nếp, thúc đẩy công nhân viên chấp hành kỷ luật lao động, tăng năng suất laođộng và hiệu quả công việc. Đồng thời tạo cơ sở cho việc trả lương, trả theo đúng nguyên tắc phân phối lao động. - Giúp cho việc quản lý chặt chẽ quỹ lương, trên cơ sở đó bảo đảm việc chi trả lương và trích các khoản BHXH, BHYT, KPCĐ theo đúng chế độ quy định.
- Giúp cho việc phân tích, đánh giá cơ cấu lao động, cơ cấu tiền lương cũng như hiệu quả sử dụng lao động, hiệu quả sử dụng tiền lương được chính xác.3 Nhiệm vụ của kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương Hạch toán lao động kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương không chỉ liên quan đến quyền lợi của nguời lao độngmà còn liên quan đến chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh, giá thành sản phẩm của doanh nghiệp liên quan đến tình hình chấp hành các chính sách về lao động tiền lương của nhà nước. Kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương phải thực hịên các nhiệm vụ chủ yếu sau: - Tổ chức hạch toán đúng thời gian, số lượng, chất lượng và kết quả lao động của người laođộng, tính toán và thanh toán kịp thời tiền lưyơng và các khoản liên quan khác cho người lao động. - Tính toán, phân bổ hợp lí, chính xác chi phí tiền lương,tiền công và các khoản trích BHXH, BHYT, KPCĐ cho các đối tượng liên quan. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Định kỳ tiến hành phân tích sử dụng lao động, tình hình quản lý và chi tiêu quỹ lương.
Cung cấp các thông tin kinh tế cần thiết cho các bộ phận liên quan.2 Hình thức tiền lương, quỹ lương và các khoản trích theo lương 1.1 Các hình thức trả lương Tiền lương của người lao động do 2 bên thỏa thuận trong hợp đồng lao động, nó có thể trả theo năng suất lao động, chất lượng, hiệu quả lao động cũng có thể được trả theo thời gian làm việc hoặc khối lượng công việc hoàn thành… Kết hợp với chế độ phụ cấp, tiền lương, tiền ngoài giờ… Việc tính trả chi phí lao động có thể thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau tùy theo đặc điểm hoạt động kinh doanh, tính chất công việc và trình độ quản lý của doanh nghịêp Trên thực tế, các doanh ngiệp thường áp dụng 2 hình thức trả lương sau: - Hình thức trả lương theo sản phẩm - Hình thức trả lương theo thời gian.1 Hình thức tiền lương theo thời gian Là hình thức trả lương theo thời gian làm việc, cấp bậc và thang bảng lương do Nhà nước quy định và hợp đồng lao động đối với người lao động. Công thức tính: Thời gian làm Mức lương thời gian Tiền lương thời gian = x việc thực tế (áp dụng với từng cấp bậc) Tiền lương thời gian với đơn giá cố định được gọi là tiền lương thời gian giản đơn. Tiền lương thời gian có thể kết hợp chế độ tiền thưởng để khuyến khích người lao động hăng hái làm việc, tạo nên thời gian có thưởng. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Để áp dụng trả lương theo thời gian doanh nghiệp phải theo dõi ghi chép thời gian làm việc của người lao động và mức nlương thời gian của họ, dựa vào bảng chấm công hàng ngày để tính trả lương cho công nhân viên.
Các doanh nghiệp chỉ được áp dụng mức lương thời gian cho những công việc chưa xây dựng được định mức lao động, chưa có đơn giá tiền lương sản phẩm. Thường đựoc áp dụng cho lao động làm công tác văn phòng như hành chính quản trị, thống kê, tổ chức lao động , tài vụ, kế toán… Tiền lương thời gian có thể tính theo giờ, theo ngày, theo tháng. Lương tháng : Là tiền lương cố định hàng tháng trên cơ sở những quy định về chế độ lương của Nhà nước. Lương ngày: Là tiền lương trả cho một ngày làm việc và được xác định bằng cách lấy tiền lương tháng chia cho số ngày làm việc trong tháng Lương giờ: Là tiền lương trả cho một giờ làm việc và được xác định bằng cách lấy tiền lương ngày chia cho số giờ làm việc theo chế độ (8 tiếng).
Hạn chế rất lớn của hình thức trả lương theo thời gian là không gắn chătkj với kết quả lao động của người lao động, do đó không kích thích được tính sáng tạo, hiệu quả lao động. Hình thức trả lương theo sản phẩm Là hình thức trả lương tính theo số lượng, chất lượng sản phẩm, công việc đã hoàn thành đảm bảo yêu cầu chất lượng và đơn giá tiền lương tính cho một đơn vị sản phẩm, công việc đó. Công thức tính: Số lượng (khối lượng ) Tiền lương trả Đơn giá tiền lương 1 = công việc, sản phẩm đã x trong kỳ đơn vị sản phẩm hoàn thành 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Việc xác định tiền lương sản phẩm phải dựa trên cơ sở các tài liệu về kế toán hạch toán kết quả lao động. Tiền lương sản phẩm có thể áp dụng đối với lao động trực tiếp sản xuất sản phẩm gọi là tiền lương sản phẩm trực tiếp hoặc có thể áp dụng đối với người lao động gián tiếp phục vụ sản xuất sản phẩm gọi là tiền lương sản phẩm gián tiếp ưu điểm của hình thức trả lương này là đảm bảo thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động, gắn chặt chất lượng lao động với ssố lượng lao động, động viên người lao động sáng tạo, có trách nhiệm cao với công việc.
Tuy nhiên hình thức này phải tính toán phức tạp, phải xác định mức lao động cụ thể cho từng sản phẩm, từng công việc, cấp bậc. Bởi vậy, Khi áp dụng hình thức trả lương theo sản phẩm, vấn đề quan trọng là phải xây dựng các định miứckỹ thuật để làm cơ sỏ cho việc xây dựng đơn giá lương đối với từng loại sản phẩm, từng công việc một cách hợp lí. Thực tế doanh nghiệp có thể áp dụng các đơn giá sản phẩm khác nhau: - Tiền lương sản phẩm giản đơn - Tiền lương sản phẩm có thưởng - Tiền lương sản phẩm lũy tiến - Tiền lương theo sản phẩm khoán Trả lương theo sản phẩm giản đơn (Trực tiếp) Công thức: Tiền lương trả Số lượng sản phẩm Đơn giá tiền lương của một = x trong kỳ đúng quy cách đơn vị sản phẩm - Hình thức trả lương này có ưu điểm đơn giản, dễ hiểu quán triệt nguyên tắc phân phối theo lao động, đây là hình thức được các doanh nghuệp sử dụng phổ biến khi tính lương cho lao động trực tiếp. Tuy nhiên cách trả 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lương này cũng có hạn chế là đề cao lợi ích cá nhânm không khuyến khích người lao động quan tâm đến lợi ích tập thể.
Trả lương theo sản phẩm có thưởng Là hình thức tiền lương theo sản phẩm giản đơn kết hợp với tiền thưởng khi người lao động đạt những chỉ tiêu mà doanh nghiệp quy định như: Thưởng về chất lượng sản phẩm, thưởng về năng suất lao động, thưởng tiết kiệm vật tư… Trả lương theo sản phẩm lũy tiến Theo hình thức này ngoài tiền lương sản phẩm trực tiếp còn căn cứ vào miức độ hoành thành tỷ lệ lũy tiến. Mức lũy tiến này còn cóthể quy định bằng hoặc cao hơn định mức sản lượng. Những sản phẩm dưới miức khởi điểm lũy tiến được tính theo đơn giá tiền lương chung cố định, những sản phẩm vượt mức càng cao thì suất lũy tiến càng lớn. Lương trả theo sản phẩm lũy tiến có tác dụng kích thích tăng năng suất lao động và làm tăng khoản mục chi phí nhân công trong giá thành.
Vì vậy, hình thức này áp dụng trong trường hợp doanh nghiệp phải thực hiện gấp một đơn đặt hàng nào đó, được áp dụng ở những khâu trả lương quan trọng, cần thiết để đẩy nhanh tốc độ sản xuất. Tiền lương theo sản phẩm khoán - Khoán công việc - Khoán quỹ lương + Khoán công việc: Theo hình thức này, doanh nghiệp quy định miức tiền lương cho mỗi công việc hoặc khối lượng sản phẩm hoàn thành. Người lao động căn cứ vào mức lương này có thể tính được tiền lương của mình thông qua khối lượng công việc mình đã hoàn thành. Công thức tính: Tiền lương khoán = Mức lương quy định cho từng công việc 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cách trả lương này áp dụng cho những công việc lao động đơn giản cótính chất đột xuất như bốc dĩư hàng hóa, sữa chữa nhà cửa… + Khoán quỹ lương: Theo hình thức này, người lao động biết trước được số tiền lương mà họ sẽ nhận sau khihoàn thành công việc và thời gian hoàn thành công việc được giao.
Căn cứ vào khối lượng công việc hoặc khối lượng sản phẩm Và thời gian cần thiết để hoàn thành mà doanh nghiệp tiến hành khoán quỹ lương.