phần mở đầu, phần kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn gồm bao gồm 2 chương và 7 tiết. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ VÀ GIỮ GÌN, PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HOÁ DÂN TỘC 1.1 Công nghiệp hoá, hiện đại hoá 1.1 Khái niệm công nghiệp hóa, hiện đại hóa Lịch sử phát triển công nghiệp hóa trên thế giới tính đến nay đã được hơn 200 năm, với nhiều mô hình khác nhau. Gắn với các mô hình công nghiệp hóa, tùy theo góc độ nghiên cứu có rất nhiều quan niệm khác nhau về nó. Đối với các nước phát triển thì xem công nghiệp hóa là quá trình tiếp tục ứng dụng những thành tựu khoa học - công nghệ mới vào các lĩnh vực của xã hội, thúc đẩy xã hội phát triển hơn.
Đối với các nước đang phát triển thì hiểu công nghiệp hóa là quá trình sử dụng những thành tựu khoa học - công nghệ để thay đổi toàn bộ mọi mặt của đất nước, thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu. Và đối với các nước xã hội chủ nghĩa ở thập niên 70, 80 của thế kỷ XX thì xem công nghiệp hóa là phát triển công nghiệp nặng. Thuật ngữ công nghiệp hóa (CNH) luôn gắn liền với hiện đại hóa (HĐH), trở thành một quá trình thống nhất và toàn diện. Khái niệm HĐH đang sử dụng ở những góc độ khác nhau.
Ở góc độ kỹ thuật, cụm từ "hiện đại hóa" được hiểu là HĐH công nghệ sản xuất, công cụ lao động…mang một ý nghĩa tiến bộ và phát triển, hay nói một cách khác là sự thay đổi và hoàn thiện của phương thức sản xuất. Khi xem xét ở góc độ xã hội, HĐH là một hình thức phát triển xã hội nông nghiệp sang xã hội công nghiệp, từ truyền thống sang hiện đại. Có thể hiểu một cách chung nhất, HĐH là quá trình sử dụng các thành tựu khoa học - kỹ thuật tiên tiến của nhân loại để áp dụng trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, làm cho xã hội phát triển hiện đại, văn minh và mục tiêu cao nhất là HĐH đời sống con người. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Như vậy, CNH, HĐH là hai quá trình nối tiếp và đan xen nhau, "CNH, HĐH trong thời đại ngày nay là quá trình cải biến một xã hội cổ truyền thành một xã hội hiện đại, có trình độ văn minh cao hơn, thể hiện không chỉ ở trình độ khoa học và công nghệ hiện đại, tiên tiến có nền kinh tế phát triển cao, được tổ chức khoa học và hợp lý, mà còn ở đời sống chính trị, văn hóa, tinh thần của xã hội, ở sự phát triển con người, giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc" [59, tr.
81] Hội nghị lần thứ bảy Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VII chỉ rõ: "CNH, HĐH phải được tiến hành theo mô hình một nền kinh tế mở, cả trong nước và với nước ngoài" nhằm "đẩy tới một bước sự nghiệp CNH, HĐH đất nước" [22, tr. 24] CNH, HĐH là quy luật của quá trình chuyển biến từ sản xuất nhỏ, thủ công lên sản xuất lớn, công nghiệp. Tuy nhiên, quá trình này phải gắn với tính đặc thù của từng quốc gia. Đối với nước ta, xác định con đường CNH, HĐH không đơn thuần chỉ là nhập nội khoa học - kỹ thuật tiên tiến từ bên ngoài với chiến lược "tăng tốc", "đi tắt, đón đầu" mà phải đồng thời phát huy "nội lực".
Đó chính là mọi tiềm năng sáng tạo của từng con người cũng như của cả dân tộc Việt Nam. Tiềm năng sáng tạo đó được xây dựng dựa trên nền tảng của một nền văn hóa vừa tiên tiến, vừa đậm đà bản sắc dân tộc. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng chỉ rõ: Tiếp tục phát triển sâu rộng và nâng cao chất lượng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, gắn kết chặt và đồng bộ hơn với kinh tế - xã hội, làm cho văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Do đó, nghiên cứu bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam gắn với sự nghiệp CNH, HĐH đất nước nói chung và với tỉnh Thái Nguyên nói riêng vừa có ý nghĩa lâu dài, vừa mang tính thời sự cấp bách cả về lý luận và thực tiễn.
CNH, HĐH theo tinh thần của hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ bảy khoá VII đã xác định: CNH, HĐH là quá trình chuyển đổi 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com căn bản và toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại, dựa trên sự phát triển công nghiệp và tiến bộ khoa học công nghệ tạo ra năng suất lao động cao. Xét về bản chất chính trị - kinh tế - xã hội, CNH, HĐH ở nước ta khác căn bản so với CNH, HĐH từng diễn ra ở các nước tư bản phát triển hoặc các nước công nghiệp mới. Bởi vì, công cuộc CNH, HĐH ở nước ta là để xây dựng chủ nghĩa xã hội, CNH, HĐH theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Cho nên, mục tiêu trước mắt cũng như mục tiêu lâu dài cần đạt tới trong tiến trình CNH, HĐH là vì lợi ích vật chất và tinh thần của nhân dân, gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội.
CNH, HĐH thực chất là một cuộc vận động văn hóa lớn diễn ra trên tất cả các khu vực của sản xuất và trên toàn bộ đời sống của chúng ta ngày nay. Lấy sức mạnh của bản sắc dân tộc, phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc Việt Nam làm động lực cho sự nghiệp CNH, HĐH. Như vậy, bản sắc văn hóa dân tộc sẽ phải đứng trước những yêu cầu của thời đại, tiếp biến và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống để tạo nên sức mạnh nội sinh thúc đẩy CNH, HĐH. Đồng thời, sự thành công của quá trình đó sẽ góp phần giữ gìn và nâng cao các giá trị bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam.2 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam - Tính tất yếu, nội dung và đặc điểm Mỗi phương thức sản xuất xã hội nhất định có một cơ sở vật chất - kỹ thuật tương ứng.
Cơ sở vật chất - kỹ thuật của một xã hội là toàn bộ hệ thống các yếu tố vật chất của lực lượng sản xuất xã hội phù hợp với trình độ kỹ thuật tương ứng mà lực lượng lao động xã hội sử dụng, tác động vào để sản xuất ra của cải vật chất đáp ứng nhu cầu xã hội. Sự biến đổi của cơ sở vật chất - kỹ thuật của một xã hội là sự biến đổi và phát triển của lực lượng sản xuất, 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com sự phát triển của khoa học kỹ thuật, của các quan hệ xã hội, đặc biệt là quan hệ sản xuất thống trị. Khi nói đến cơ sở vật chất - kỹ thuật của một phương thức sản xuất nào đó là nói đến cơ sở vật chất - kỹ thuật đó đạt đến một trình độ nhất định làm đặc trưng cho phương thức sản xuất đó. Cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa tư bản, đặc trưng của nó là nền đại công nghiệp cơ khí hoá và chỉ đến khi xây dựng xong cơ sở đó, phương thức sản xuất tư bản mới trở thành phương thức sản xuất thống trị.
Chủ nghĩa xã hội đòi hỏi một cơ sở vật chất - kỹ thuật cao hơn trên cả hai mặt: Trình độ kỹ thuật và cơ cấu sản xuất, gắn với thành tựu của cách mạng khoa học - kỹ thuật hiện đại. Do vậy, cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội sẽ là nền công nghiệp lớn hiện đại, có cơ cấu kinh tế hợp lý, có trình độ xã hội hoá cao dựa trên trình độ khoa học công nghệ hiện đại được hình thành một cách có kế hoạch và thống trị trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội là một tất yếu khách quan và được thực hiện thông qua con đường CNH, HĐH. CNH, HĐH có tác dụng tạo điều kiện để biến đổi về chất lực lượng sản xuất, tăng năng suất lao động, tăng sức chế ngự của con người đối với tự nhiên, tăng trưởng và phát triển kinh tế.
Do đó, góp phần ổn định và nâng cao đời sống nhân dân, tạo điều kiện vật chất cho việc củng cố vai trò kinh tế của nhà nước, nâng cao năng lực tích lũy, nhờ đó làm tăng sự phát triển tự do và toàn diện trong mọi hoạt động kinh tế của con người, tạo điều kiện vật chất cho việc tăng cường củng cố an ninh và quốc phòng, tạo điều kiện vật chất cho việc xây dựng nền kinh tế dân tộc độc lập tự chủ, đủ sức thực hiện sự phân công và hợp tác quốc tế. Không phải mới đây mà trong lịch sử dân tộc Việt Nam đã có những sự kiện gắn liền với ý tưởng CNH, HĐH đất nước. Lịch sử Việt Nam có nhiều cuộc cải cách lớn xuất hiện ở những thời điểm khác nhau. Tuy nhiên, xét về ý tưởng và nội dung, phải đến các nhà duy tân cuối thế kỷ XIX mới được coi là 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com sự kiện thể hiện tinh thần CNH.
Mục tiêu của các đề án duy tân lúc đó nhằm đuổi kịp trình độ tiên tiến ở các nước đã thực hiện CNH. Trước hết, nguy cơ xâm lược nước ta không phải từ các quốc gia láng giềng phương Bắc, mà là đế quốc phương Tây. Các nhà duy tân hiểu rằng chỉ có thể chống lại kỹ thuật hiện đại bằng cách phải trang bị kỹ thuật hiện đại. Nguyện vọng cứu nước, chống Pháp và nguyện vọng duy tân thống nhất là một.
Chính xu hướng duy tân đất nước xuất hiện từ năm 1861, khi Phan Thanh Giản vào đàm phán với Pháp ở Gia Định, Nguyễn Trường Tộ làm phiên dịch cho Pháp đã viết thư cho Phan Thanh Giản đề nghị phải cấp bách tiến hành duy tân. Mặt khác, quan điểm ở những người được đi ra nước ngoài, chứng kiến tận mắt cảnh tượng “thần kỳ” của thế giới tư bản cũng định hình mục tiêu duy tân đất nước. Những đề nghị duy tân chứa đựng nhiều tinh thần CNH.