THÔNG TIN TỔNG QUAN VỀ GIÁO TRÌNH

  • Tên giáo trình: Giáo trình Mô đun: Vận hành máy rải
  • Mã mô đun: MĐ21
  • Nghề đào tạo: Vận hành máy thi công nền
  • Trình độ đào tạo: Trung cấp
  • Cơ quan chủ quản & Đơn vị ban hành: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn – Trường Cao đẳng Cơ giới Quảng Ngãi
  • Chủ biên: Nguyễn Quốc Mỹ
  • Năm biên soạn: 2022 (Ban hành theo Quyết định của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ giới, lưu hành nội bộ)
  • Thời lượng đào tạo: 120 giờ (Lý thuyết: 18 giờ; Thực hành: 98 giờ; Kiểm tra: 04 giờ)

Tổng quan về giáo trình

Môn học và vị trí trong chương trình đào tạo

Giáo trình Mô đun: Vận hành máy rải (Mã số: MĐ21) là tài liệu giảng dạy chuyên môn nghề thuộc chương trình đào tạo trình độ Trung cấp nghề "Vận hành máy thi công nền" (chương trình tổng thể gồm 54 tín chỉ với 1.605 giờ đào tạo). Trong khung đào tạo, mô đun này được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các môn học kỹ thuật cơ sở (như Vẽ kỹ thuật, Dung sai và kỹ thuật đo lường, Cơ kỹ thuật, Điện kỹ thuật, Nhiên liệu và vật liệu bôi trơn, An toàn lao động, Kỹ thuật thi công nền) và các mô đun bảo dưỡng kỹ thuật (MĐ14, MĐ15). Mô đun có thể được tổ chức dạy song song với các mô đun chuyên môn khác như Vận hành máy san (MĐ16), Vận hành máy lu (MĐ17), Vận hành máy xúc (MĐ29), Vận hành máy ủi (MĐ20).

Mục tiêu học tập (Learning Outcomes)

Chuẩn đầu ra của mô đun được xác định theo 3 nhóm năng lực cụ thể:

  • Kiến thức: Trình bày được các phương pháp thi công mặt bằng/nền đường bằng máy rải tự hành (Chuẩn A1); Nêu rõ quy trình kỹ thuật vận hành máy rải từ khâu chuẩn bị, khởi động đến điều khiển công tác (Chuẩn A2).
  • Kỹ năng nghề nghiệp: Khảo sát hiện trường và chuẩn bị đầy đủ trang thiết bị, vật tư, máy móc trước thi công (Chuẩn B1); Thực hiện thành thạo các thao tác điều khiển di chuyển, vận hành hệ thống cấp liệu, hệ thống đầm rung, đốt nóng tấm là và san rải các loại vật liệu nền móng (Chuẩn B2).
  • Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Lựa chọn phương án và loại máy rải phù hợp với điều kiện địa hình và tính chất công trình (Chuẩn C1); Chấp hành nghiêm ngặt quy chuẩn an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp trong suốt ca làm việc (Chuẩn C2).

Cấu trúc và cách tiếp cận

Tài liệu được cấu trúc thành 14 bài học theo nguyên tắc tích hợp lý thuyết chuyên môn gắn liền với thực hành thao tác. Tỷ trọng thực hành chiếm 81,7% tổng thời lượng (98/120 giờ), tập trung hình thành kỹ năng điều khiển trực tiếp trên cabin và các cụm công tác của máy rải chuyên dụng.

Điểm đặc sắc của giáo trình

Mô đun xây dựng cấu trúc bài giảng đồng nhất cho từng bài học: nêu rõ mục tiêu, điều kiện thực hiện (phòng học, trang thiết bị như máy rải LiuGong, Sinoway), kiến thức liên quan, quy trình thao tác chuẩn hóa từng bước, bảng phân tích sai hỏng - nguyên nhân - biện pháp khắc phục, và hệ thống câu hỏi ôn tập.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và bài học chính

Giáo trình bao gồm 14 bài học được sắp xếp theo trình tự công nghệ thi công:

Bài 1: Giới thiệu chung (1 giờ LT)
Bài 2: Chuẩn bị làm việc (1 giờ LT + 1 giờ TH)
Bài 3: Khởi động máy (1 giờ LT + 2 giờ TH)
Bài 4: Các thao tác điều khiển cơ bản (2 giờ LT + 8 giờ TH + 2 giờ KT)
Bài 5: Vận hành hệ thống đốt nóng tấm là (1 giờ LT + 5 giờ TH)
Bài 6: Vận hành thiết bị phun dầu diesel chống dính (1 giờ LT + 5 giờ TH)
Bài 7: Vận hành không tải hệ thống cấp liệu (1 giờ LT + 4 giờ TH + 1 giờ KT)
Bài 8: Vận hành hệ thống rung, đầm nén (1 giờ LT + 5 giờ TH)
Bài 9: Vận hành đồng bộ không tải & Bài 10: Định vị thanh san ở vị trí chuẩn (1 giờ LT + 5 giờ TH)
Bài 11: Rải vật liệu cấp phối làm nền (2 giờ LT + 21 giờ TH + 1 giờ KT)
Bài 12: Rải vật liệu bê tông nhựa nóng làm nền (2 giờ LT + 15 giờ TH + 1 giờ KT)
Bài 13: Rải vật liệu trộn bê tông xi măng làm nền (2 giờ LT + 12 giờ TH)
Bài 14: Kết thúc ca làm việc (1 giờ LT + 3 giờ TH)
  • Bài 1: Giới thiệu chung: Nhận diện 20 bộ phận kết cấu chính (xi lanh nâng hạ thanh gạt, thước đo độ dày lớp rải, tay quay cửa cấp liệu, ghế lái, hộp điều khiển thanh gạt, xích dẫn hướng, thùng chứa vật liệu) và sơ đồ bảng điều khiển táp lô gồm 38 công tắc chức năng cùng 8 đèn cảnh báo trạng thái (mức dầu thủy lực, nạp điện, tắc bầu lọc khí, phanh, áp suất dầu động cơ, nước ắc quy, mức nước làm mát).
  • Bài 2 & 3: Chuẩn bị làm việc và Khởi động máy: Kỹ thuật đọc bản vẽ tiến độ, khảo sát hiện trường; quy chuẩn chuẩn bị vật tư bôi trơn (mỡ IC2, dầu động cơ HD40, dầu thủy lực CS32, dầu truyền động EP140); quy trình kiểm tra công tắc cắt mát, mức dầu mỡ, hệ số an toàn cơ học trước khi khởi động qua ổ khóa điện 3 vị trí (OFF - ACC - START), duy trì thời gian đề máy không quá 5 giây.
  • Bài 4: Các thao tác điều khiển cơ bản: Kỹ thuật ngồi lái chuẩn công thái học; điều khiển vô lăng, bàn đạp côn, chân ga, bàn đạp phanh; chuyển đổi chế độ di chuyển (High-Speed, 4 số tiến và 1 số lùi R trên máy Sinoway); phương pháp phối hợp côn - ga - số khi di chuyển máy thẳng, chuyển hướng và lùi xe.
  • Bài 5 & 6: Vận hành hệ thống đốt nóng tấm là và Thiết bị phun dầu diesel chống dính: Nguyên lý gia nhiệt sấy nóng tấm là bằng khí ga áp lực 1 kg/cm² hoặc dầu nhằm tăng độ kết dính nhựa đường; kỹ thuật mồi lửa vòi đốt trái/phải không quá 5 giây; quy trình phun phủ dầu diesel chống dính lòng máng, cửa cấp liệu và trục xoắn trước khi nhận thảm nhựa.
  • Bài 7, 8, 9 & 10: Vận hành cụm cấp liệu, Đầm rung, Vận hành đồng bộ và Định vị thanh san: Thao tác đóng mở cánh phễu chứa dung tích 9 tấn bằng xi lanh thủy lực; căn chỉnh cửa cấp liệu; vận hành 2 băng tải xích độc lập dưới gầm máy; điều khiển trục vít xoắn chia vật liệu; điều chỉnh núm biến thiên tần số rung đầm nén sơ bộ trong dải từ 0 đến 3.400 vòng/phút; căn chỉnh cao độ thanh san về mốc chuẩn thiết kế.
  • Bài 11, 12 & 13: Thi công rải các loại vật liệu chuyên dụng: Quy trình kỹ thuật rải vật liệu cấp phối làm nền (24 giờ), rải bê tông nhựa nóng (18 giờ) và rải hỗn hợp bê tông xi măng (14 giờ); kiểm soát nhiệt độ thảm, tốc độ di chuyển công tác thấp, độ dày lớp rải và độ dốc ngang mặt đường.
  • Bài 14: Kết thúc ca làm việc: Trình tự đưa các cơ cấu công tác về vị trí trung gian, khóa cơ khí thanh san, vệ sinh bám dính vật liệu trên băng tải, vít xoắn, xả áp hệ thống và ghi nhật ký vận hành.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

  • Nguyên lý thủy lực và truyền động cơ giới: Cơ chế đóng mở cánh phễu, nâng hạ thanh gạt bằng áp lực dầu thủy lực; cơ chế phân phối chuyển động độc lập giữa 2 dải băng tải xích và cụm trục xoắn.
  • Nguyên lý nhiệt và đầm nén động học: Hiện tượng dính bám của bitum nhựa đường với kim loại; vai trò của áp suất khí đốt 1 kg/cm² trong việc ổn định nhiệt tấm là; tác động của tần số dao động đầm nén (0 - 3.400 v/ph) đến độ chặt sơ bộ của lớp vật liệu rải.
  • Tiêu chuẩn vật tư bôi trơn chuyên ngành: Phân loại và ứng dụng đúng vị trí các chủng loại dầu mỡ theo tiêu chuẩn: mỡ bôi trơn IC2, dầu động cơ HD40, dầu thủy lực CS32, dầu bánh răng hộp số EP140 và nhiên liệu diesel.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Căn chỉnh độ mở cửa cấp liệu; điều khiển công tắc độc lập cho vít tải trái/phải; thao tác chính xác ổ khóa đề nổ, ngắt công tắc đánh lửa khi vòi sấy bắt lửa; sử dụng hộp điều khiển phụ ở hai bên sườn máy để chỉnh thanh gạt.
  • Kỹ năng phân tích và chẩn đoán (Analytical skills): Nhận biết và xử lý các lỗi kỹ thuật dựa trên bảng chẩn đoán: máy di chuyển giật cục do không giữ đều chân ga, vòi đốt không cháy do nghẹt béc phun hoặc tụt áp nguồn, băng tải cấp liệu chập chờn do sự cố mạch điện, vít xoắn kẹt do vón cục vật liệu.
  • Năng lực thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Đọc bản vẽ thi công trắc dọc, trắc ngang; thiết lập vệt rải theo cọc mốc; phối hợp nhịp nhàng giữa lái chính trên sàn điều khiển và công nhân phụ lái điều chỉnh thanh san phía sau.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach)

Mô đun áp dụng phương pháp dạy học tích hợp (Integrating Teaching Methodology) giữa lý thuyết và thực hành thao tác máy:

  • Đối với người dạy: Sử dụng máy chiếu, tranh vẽ kết cấu, phim tư liệu; trình bày diễn giảng ngắn gọn, nêu vấn đề thực tế; thực hiện thao tác mẫu chuẩn xác trên máy rải (như LiuGong, Sinoway); trực tiếp giám sát, uốn nắn và sửa sai tại chỗ cho từng học viên trên cabin.
  • Đối với người học: Thực hiện phân nhóm học tập từ 2 đến 3 người; luân phiên đảm nhận các vị trí lái chính, phụ điều khiển cánh phễu và giám sát thanh gạt; ghi chép nhật ký và viết báo cáo kỹ thuật nhóm.

Bài tập thực hành và bài tập tình huống

  • Luyện tập thao tác không tải: Luyện kỹ năng khởi động, chuyển số tiến/lùi, phối hợp bàn đạp ly hợp và phanh tay; bật/tắt độc lập băng tải xích và trục vít xoắn; điều chỉnh núm xoay biến tần rung đầm.
  • Thực hành thi công có tải: Tổ chức phối hợp xe ben tiếp liệu vào phễu 9 tấn; vận hành hệ thống phun dầu chống dính; duy trì tốc độ rải chậm và kiểm tra bề mặt lớp cấp phối, lớp bê tông nhựa nóng, bê tông xi măng.

Phương pháp kiểm tra và đánh giá

Đánh giá kết quả học tập tuân thủ theo Quy chế đào tạo Trung cấp hệ chính quy ban hành kèm theo Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH ngày 13/3/2017 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội:

  • Kiểm tra thường xuyên (Hệ số 1, chiếm tỷ trọng trong điểm quá trình 40%): 01 cột điểm kiểm tra bằng hình thức hỏi miệng/thuyết trình sau 20 giờ học đầu tiên, đánh giá các chuẩn đầu ra A1, A2, C1, C2.
  • Kiểm tra định kỳ (Hệ số 2, chiếm tỷ trọng trong điểm quá trình 40%): 04 cột điểm kiểm tra kết hợp viết tự luận/trắc nghiệm và thực hành thao tác trên máy sau mỗi 40 giờ học, đánh giá chuẩn A3, B1, C1, C2.
  • Thi kết thúc mô đun (Chiếm trọng số 60% điểm tổng kết): Tổ chức thi vấn đáp kết hợp thực hành trực tiếp trên máy rải sau 120 giờ đào tạo; đánh giá toàn diện các chuẩn A1, A2, B1, B2, C1, C2. Điểm chấm theo thang điểm 10 (làm tròn 1 chữ số thập phân) và quy đổi sang thang điểm chữ (A, B, C, D, F) và thang điểm 4.

Quy định tự học và chuyên cần

Người học phải nghiên cứu trước tài liệu bài học và hệ thống câu hỏi ôn tập tại nhà. Yêu cầu tham dự tối thiểu 70% tổng số giờ giảng tích hợp của mô đun; trường hợp vắng mặt vượt quá 30% thời lượng quy định (quá 36 giờ), học viên không đủ điều kiện dự thi kết thúc mô đun và phải đăng ký học lại.

Điểm nổi bật và cập nhật kỹ thuật

  • Tích hợp các dòng máy thi công hiện đại: Giáo trình cập nhật cấu tạo và quy trình vận hành chi tiết trên các dòng máy rải tự hành bánh xích và bánh lốp thế hệ mới (điển hình như dòng máy Sinoway với hộp số 4 cấp tiến, hệ thống truyền động 2WD/4WD, và máy rải LiuGong), giúp người học tiếp cận trực tiếp cấu hình thiết bị đang phổ biến tại các doanh nghiệp xây dựng giao thông.
  • Chuẩn hóa thông số vận hành cơ điện - thủy lực: Văn bản định lượng chính xác các thông số công tác kỹ thuật:
    • Chiều cao phễu nhận liệu tối thiểu 500 mm so với mặt đất, tương thích chiều cao xả đáy của mọi xe tải tự đổ;
    • Dung tích chứa của thùng phễu đạt 9 tấn;
    • Áp suất làm việc của hệ thống cấp khí sấy nóng tấm là đạt 1 kg/cm²;
    • Giới hạn điều chỉnh tần số đầm rung đáy tấm là từ 0 đến 3.400 vòng/phút;
    • Quy tắc bảo vệ máy khởi động điện (đề máy không quá 5 giây mỗi lần; thời gian ngắt van mồi lửa trong vòng 5 giây nếu không cháy).
  • Đồng bộ hóa quy trình phòng ngừa sai hỏng: Mỗi bài học đều có bảng tra cứu lỗi kỹ thuật chuyên biệt (hiện tượng, nguyên nhân cốt lõi và thao tác xử lý chuẩn xác), phục vụ trực tiếp cho công tác bảo dưỡng cấp 1 và ngăn ngừa tai nạn lao động trong quá trình rải thảm.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Học sinh, học viên trình độ Trung cấp: Là tài liệu học tập bắt buộc cho học sinh theo học nghề Vận hành máy thi công nền tại Trường Cao đẳng Cơ giới và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có đào tạo chuyên ngành máy xây dựng.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần tích lũy đầy đủ kiến thức từ các môn học kỹ thuật cơ sở trong chương trình:
    • Vẽ kỹ thuật (MH 07 - 60 giờ);
    • Dung sai và kỹ thuật đo lường trong cơ khí (MH 08 - 30 giờ);
    • Cơ kỹ thuật (MH 09 - 45 giờ);
    • Điện kỹ thuật (MH 10 - 45 giờ);
    • Nhiên liệu và vật liệu bôi trơn (MH 11 - 30 giờ);
    • An toàn lao động và vệ sinh công nghiệp (MH 12 - 30 giờ);
    • Kỹ thuật thi công nền (MH 13 - 30 giờ);
    • Bảo dưỡng máy thi công nền (MĐ 14 - 150 giờ);
    • Bảo dưỡng hệ thống điện trên máy thi công nền (MĐ 15 - 60 giờ).
  • Giảng viên chuyên ngành cơ giới công trình: Sử dụng làm căn cứ sư phạm để biên soạn giáo án tích hợp, phân bổ tiến độ giảng dạy thực hành xưởng và thiết lập phiếu đánh giá kỹ năng nghề.
  • Tài liệu tham khảo chuyên môn: Kỹ thuật viên thi công, thợ lái máy công trình giao thông tại các công trường xây dựng đường giao thông, sân bay, bến bãi có thể sử dụng giáo trình để tra cứu quy chuẩn vận hành và an toàn.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Giáo trình này được thiết kế dành cho đối tượng nào?

Giáo trình phục vụ giảng dạy cho học viên trình độ Trung cấp nghề "Vận hành máy thi công nền", đồng thời là tài liệu tham khảo cho thợ vận hành máy cơ giới chuyên dùng trong ngành xây dựng công trình giao thông và hạ tầng.

2. Người học cần đáp ứng những kiến thức nền tảng nào trước khi học mô đun này?

Học viên cần hoàn thành các môn học kỹ thuật cơ sở về cơ khí, dung sai, điện kỹ thuật, an toàn lao động, vật liệu bôi trơn và hai mô đun bảo dưỡng máy thi công nền (MĐ14, MĐ15) để hiểu rõ cấu tạo động cơ, hệ thống điện và thủy lực của máy.

3. Giáo trình mô đun Vận hành máy rải có điểm gì khác biệt so với các tài liệu máy xây dựng chung?

Tài liệu được biên soạn theo cấu trúc mô đun tích hợp, dành hơn 81% thời lượng cho kỹ năng thực hành thao tác trên cabin máy rải (LiuGong, Sinoway). Nội dung không chỉ dừng ở lý thuyết cấu tạo mà hướng dẫn chi tiết từng công tắc, cần gạt, quy trình mồi lửa tấm là, điều chỉnh biến tần đầm rung (0-3.400 v/ph) và bảng phân tích sai hỏng thực tế.

4. Phương pháp tự học và rèn luyện kỹ năng với giáo trình này như thế nào?

Người học cần nghiên cứu kỹ mục "Trình tự thực hiện" và "Sai hỏng thường gặp" của từng bài trước khi lên cabin thực hành; tham gia thảo luận nhóm 2-3 người về phương án rải; tuân thủ đúng quy tắc an toàn và tận dụng tối đa thời lượng thực hành xưởng để thuần thục kỹ năng phối hợp chân côn, tay số, tay ga và các công tắc cấp liệu.

5. Những tài liệu tham khảo chính nào được sử dụng để biên soạn giáo trình?

Giáo trình được tổng hợp từ 4 tài liệu chuyên ngành chính:

  1. Giáo trình kỹ thuật thi công và an toàn – Trường Cao đẳng nghề Cơ giới Ninh Bình (2010);
  2. Vũ Tiến Lộc, Vũ Thanh Bình – Máy làm đất – Nhà xuất bản Giao thông Vận tải (2000);
  3. Cấu tạo và nguyên lý làm việc của gầm máy xây dựng – Nhà xuất bản Giao thông Vận tải (2000);
  4. Tài liệu tập huấn vận hành máy xây dựng – Nhà xuất bản Giao thông Vận tải (2005).

Kết luận

Giáo trình Mô đun: Vận hành máy rải (MĐ21) do Trường Cao đẳng Cơ giới Quảng Ngãi ban hành là tài liệu đào tạo nghề chuẩn hóa, cung cấp hệ thống kiến thức từ cấu tạo thiết bị, quy chuẩn chuẩn bị vật tư, kỹ thuật điều khiển cơ bản đến quy trình rải các loại vật liệu nền móng phức tạp. Lộ trình 14 bài học với 120 giờ tích hợp giúp người học hình thành đầy đủ kỹ năng nghề nghiệp, đáp ứng trực tiếp yêu cầu kỹ thuật trong thi công nền móng công trình giao thông và sân bãi.