Giáo Trình Thực Hành Tiện 1 - Nghề Công Nghệ Kỹ Thuật Cơ Khí

Giáo trình thực hành tiện 1 cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết trong công nghệ kỹ thuật cơ khí, phục vụ cho sinh viên và người học nghề.

• Trường học: Trường Cao Đẳng Hàng Hải II
• Chuyên ngành: Công Nghệ Kỹ Thuật Cơ Khí
• Đề tài: Giáo Trình Thực Hành Tiện 1
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: TP. HCM

Mục lục chi tiết

• 1. Bài 1: VẬN HÀNH VÀ BẢO DƯỠNG MÁY TIỆN VẠN NĂNG
• 1.1. Khái niệm cơ bản về gia công tiện trên máy tiện vạn năng
• 1.2. Vận hành máy tiện
• 1.3. Chăm sóc máy và các biện pháp an toàn khi sử dụng máy tiện
• 1.4. Câu hỏi ôn tập
• 2. Bài 2: SỬ DỤNG CÁC LOẠI ĐỒ GÁ THÔNG DỤNG
• 2.1. Khái niệm và phân loại đồ gá
• 2.2. Chuẩn và chọn chuẩn khi tiện
• 2.3. Cấu tạo, công dụng và cách sử dụng mâm cặp 3 chấu
• 2.4. Cấu tạo, công dụng và cách sử dụng mâm cặp 4 chấu
• 2.5. Cấu tạo, công dụng của mũi tâm, lỗ tâm, tốc kẹp
• 3. Bài 3: DAO TIỆN VÀ MÀI DAO TIỆN
• 4. Bài 4: CHẾ ĐỘ CẮT KHI TIỆN
• 5. Bài 5: TIỆN TRỤ TRƠN, NGẮN GÁ TRÊN MÂM CẶP BA CHẤU TỰ ĐỊNH TÂM
• 6. Bài 6: TIỆN MẶT ĐẦU VÀ KHOAN LỖ TÂM
• 7. Bài 7: TIỆN TRỤ DÀI
• 8. Bài 8: TIỆN TRỤ BẬC
• 9. Bài 9: TIỆN RÃNH VUÔNG
• 10. Bài 10: KHOAN LỖ TRÊN MÁY TIỆN
• 11. Bài 11: TIỆN LỖ
• 12. Bài 12: TIỆN CÔN NGOÀI
• 13. Bài 13: BÀI TẬP TỔNG HỢP
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Thực Hành Tiện 1 Công Nghệ Kỹ Thuật Cơ Khí

Giáo trình Thực Hành Tiện 1 là một phần quan trọng trong chương trình đào tạo nghề Cắt gọt kim loại. Mô đun này cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết để vận hành máy tiện vạn năng, từ đó giúp sinh viên có thể thực hiện các công việc gia công cơ khí một cách hiệu quả. Nội dung giáo trình bao gồm các bài học từ lý thuyết đến thực hành, giúp người học nắm vững các kỹ thuật tiện cơ bản.

1.1. Mục tiêu và nội dung của giáo trình

Mục tiêu của giáo trình là trang bị cho sinh viên kiến thức về cấu tạo, nguyên lý hoạt động của máy tiện, cũng như các kỹ năng thực hành cần thiết để gia công các chi tiết cơ khí.

1.2. Đối tượng và phương pháp học tập

Đối tượng học tập là sinh viên ngành Công nghệ Kỹ thuật Cơ khí. Phương pháp học tập bao gồm lý thuyết kết hợp thực hành trên máy tiện, giúp sinh viên áp dụng kiến thức vào thực tế.

II. Những thách thức trong việc vận hành máy tiện vạn năng

Việc vận hành máy tiện vạn năng không chỉ đòi hỏi kiến thức lý thuyết mà còn cần kỹ năng thực hành cao. Những thách thức thường gặp bao gồm việc điều chỉnh tốc độ, lựa chọn dao tiện phù hợp và đảm bảo an toàn trong quá trình làm việc. Những vấn đề này có thể ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và an toàn lao động.

2.1. Các vấn đề thường gặp khi vận hành máy

Người vận hành có thể gặp khó khăn trong việc điều chỉnh tốc độ và bước tiến của dao, dẫn đến sai sót trong gia công.

2.2. Biện pháp khắc phục và phòng ngừa

Cần thực hiện kiểm tra định kỳ máy móc, đảm bảo các bộ phận hoạt động tốt và tuân thủ quy trình an toàn lao động.

III. Phương pháp vận hành máy tiện hiệu quả

Để vận hành máy tiện hiệu quả, người học cần nắm vững quy trình vận hành và bảo dưỡng máy. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu suất làm việc mà còn kéo dài tuổi thọ của máy. Các phương pháp này bao gồm kiểm tra nguồn điện, bôi trơn các bộ phận và điều chỉnh các thông số kỹ thuật.

3.1. Quy trình kiểm tra và bảo dưỡng máy

Kiểm tra nguồn điện và hệ thống bôi trơn là bước đầu tiên để đảm bảo máy hoạt động an toàn và hiệu quả.

3.2. Điều chỉnh thông số kỹ thuật

Điều chỉnh tốc độ và bước tiến của dao là rất quan trọng để đạt được chất lượng gia công tốt nhất.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình Thực Hành Tiện 1

Giáo trình Thực Hành Tiện 1 không chỉ giúp sinh viên nắm vững lý thuyết mà còn trang bị cho họ kỹ năng thực hành cần thiết để làm việc trong ngành cơ khí. Các ứng dụng thực tiễn bao gồm gia công các chi tiết cơ khí như trục trơn, trục bậc và các chi tiết có hình dạng phức tạp.

4.1. Gia công các chi tiết cơ bản

Sinh viên sẽ học cách gia công các chi tiết như trục trơn và trục bậc, từ đó áp dụng vào thực tế sản xuất.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng giáo trình này giúp sinh viên tự tin hơn khi làm việc với máy tiện và nâng cao chất lượng sản phẩm.

V. Kết luận và tương lai của giáo trình Thực Hành Tiện 1

Giáo trình Thực Hành Tiện 1 là một công cụ quan trọng trong việc đào tạo nghề Cắt gọt kim loại. Tương lai của giáo trình này sẽ tiếp tục được cải tiến để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của ngành công nghiệp cơ khí. Việc cập nhật công nghệ mới và phương pháp giảng dạy sẽ giúp sinh viên có được kiến thức và kỹ năng phù hợp với thực tế.

5.1. Định hướng phát triển giáo trình

Giáo trình sẽ được cập nhật thường xuyên để phù hợp với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu thị trường.

5.2. Tầm quan trọng của giáo trình trong đào tạo nghề

Giáo trình không chỉ giúp sinh viên nắm vững kiến thức mà còn trang bị cho họ kỹ năng thực hành cần thiết để làm việc hiệu quả trong ngành cơ khí.

Nội dung chính

Giáo Trình Thực Hành Tiện 1 — Trường Cao Đẳng Hàng Hải II

---

Tổng quan về giáo trình

Thực Hành Tiện 1 (Mã mô đun: MĐ 19) là mô đun thực hành bắt buộc trong chương trình đào tạo nghề Cắt gọt kim loại trình độ Cao đẳng, do Trường Cao Đẳng Hàng Hải II ban hành theo Quyết định số 395/QĐ-CĐHHII ngày 4 tháng 8 năm 2021. Giáo trình được lưu hành nội bộ và biên soạn phục vụ trực tiếp cho công tác giảng dạy và học tập tại cơ sở.

Tổng thời lượng thực hiện là 120 giờ, phân bổ như sau: 30 giờ lý thuyết, 85 giờ thực hành/thảo luận/bài tập, và 5 giờ kiểm tra. Tỷ lệ thực hành chiếm hơn 70% tổng thời lượng, phản ánh định hướng trang bị kỹ năng nghề nghề là chủ đạo.

Mục tiêu học tập của mô đun được xác định theo ba nhóm năng lực:

• Kiến thức: Trình bày cấu tạo, công dụng và nguyên lý làm việc của máy tiện vạn năng; nhận dạng và lựa chọn đúng các loại dao tiện phù hợp với từng công việc; sử dụng và bảo quản dụng cụ đo; tháo lắp, gá đặt phôi và đồ gá đúng kỹ thuật.
• Kỹ năng: Gia công các dạng chi tiết cơ bản trên máy tiện vạn năng đạt yêu cầu kỹ thuật và đúng quy trình; xác định dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Làm việc độc lập hoặc theo nhóm; tổ chức nơi làm việc khoa học, đảm bảo an toàn lao động cho người và thiết bị.

Cấu trúc nội dung được tổ chức theo 13 bài học, đi từ vận hành máy cơ bản đến các kỹ thuật gia công chuyên biệt như tiện côn và bài tập tổng hợp, tạo sự tiến triển logic từ kỹ năng nền tảng sang ứng dụng phức hợp.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các bài học và chủ đề chính

Giáo trình gồm 13 bài học, được phân phối theo trình tự từ vận hành thiết bị đến gia công chi tiết phức tạp:

Bài 1 — Vận hành và bảo dưỡng máy tiện vạn năng (5 giờ) Trình bày cấu tạo các bộ phận cơ bản: hộp trục chính, thân máy, hộp chạy dao, bàn xe dao, hộp xe dao, ụ động, bệ máy, trục vít me và trục trơn. Nội dung vận hành bao gồm quy trình kiểm tra nguồn điện, kiểm tra hệ thống bôi trơn, vận hành tay và vận hành tự động các chuyển động dọc/ngang. Quy trình chăm sóc định kỳ và biện pháp an toàn lao động được trình bày chi tiết.

Bài 2 — Sử dụng các loại đồ gá thông dụng (5 giờ) Phân loại đồ gá theo ba tiêu chí: tính vạn năng (đồ gá vạn năng/chuyên dùng), công dụng (đồ gá gia công, lắp ráp) và nguyên tắc truyền lực kẹp (cơ khí, khí nén, thủy lực). Hệ thống khái niệm chuẩn được trình bày gồm: chuẩn định vị, chuẩn tỳ, chuẩn không tỳ, chuẩn thô, chuẩn tinh chính, chuẩn tinh phụ và chuẩn đo lường. Bài học phân tích chi tiết cấu tạo và nguyên lý hoạt động của mâm cặp 3 chấu (với đĩa Ácimét và chuyển động hướng kính lệch 120°), mâm cặp 4 chấu (các chấu độc lập, lệch 90°), mũi tâm cố định, mũi tâm quay, mũi tâm ngược, mũi tâm có khía nhám, tốc kẹp (5 loại: đuôi thẳng, đuôi cong, đuôi trạc, tốc vòng, tốc vạn năng), giá đỡ cố định và giá đỡ di động, trục gá trụ và trục gá côn.

Bài 3 — Dao tiện và mài dao tiện (15 giờ) Trình bày kết cấu đầu dao gồm: mặt trước, mặt sau chính, mặt sau phụ, lưỡi cắt chính, lưỡi cắt phụ và lưỡi cắt nối tiếp. Hệ thống góc độ dao được phân tích đầy đủ: góc trước (γ), góc sau chính (α), góc cắt (δ), góc sắc (β) với quan hệ γ + β + α = 90°; các góc ở tiết diện phụ (γ₁, α₁); góc mũi dao (ε), góc nghiêng chính (φ), góc nghiêng phụ (φ₁) với quan hệ ε + φ + φ₁ = 180°; góc nâng lưỡi cắt chính (λ). Yêu cầu vật liệu làm phần cắt gọt gồm 5 tiêu chí: độ cứng (60–65 HRC), độ bền cơ học, tính chịu nóng (chịu được 700–800°C), tính chịu mài mòn và tính công nghệ. Phương pháp mài dao được chia làm hai bước: mài thô (trình tự: mặt sau chính → mặt sau phụ → mặt trước) và mài tinh (trình tự ngược lại: mặt trước → mặt sau phụ → mặt sau chính).

Bài 4 — Chế độ cắt khi tiện (5 giờ) Định nghĩa và công thức tính các yếu tố chế độ cắt: chiều sâu cắt t = (D – d)/2 (mm); lượng chạy dao s (mm/vòng); tốc độ cắt V và công thức tính số vòng quay trục chính n = 1000V/(πD). Phương pháp tra bảng chế độ cắt được hướng dẫn thực hành.

Bài 5 — Tiện trụ trơn, ngắn gá trên mâm cặp ba chấu tự định tâm (10 giờ) Yêu cầu kỹ thuật của mặt trụ: độ thẳng đường sinh, độ hình trụ (không có hình côn, hình tang trống, hình yên ngựa), độ tròn (không bị ô van), kích thước và độ nhám. Trình bày các kiểu gá lắp mâm cặp lên trục chính (bằng mặt bích có ren, dạng côn, định vị mặt trụ). Nguyên tắc xác định chiều dài phôi nhô ra: Lp = Lct + (10÷15) mm.

Bài 6 — Tiện mặt đầu và khoan lỗ tâm (5 giờ); Bài 7 — Tiện trụ dài (10 giờ); Bài 8 — Tiện trụ bậc (10 giờ); Bài 9 — Tiện rãnh vuông (10 giờ): Mỗi bài đều có cấu trúc thống nhất gồm yêu cầu kỹ thuật, phương pháp gia công, phân tích dạng sai hỏng—nguyên nhân—cách khắc phục, và các bước tiến hành cụ thể.

Bài 10 — Khoan lỗ trên máy tiện (5 giờ); Bài 11 — Tiện lỗ (15 giờ tổng hợp); Bài 12 — Tiện côn ngoài (15 giờ): Bài 12 phân tích các yếu tố bề mặt côn, các loại côn tiêu chuẩn và phạm vi ứng dụng, phương pháp tiện côn bằng dao tiện.

Bài 13 — Bài tập tổng hợp (15 giờ): Tích hợp toàn bộ kỹ năng qua quy trình lập kế hoạch gia công, thực hành và kiểm tra đánh giá sản phẩm.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng nền tảng lý thuyết bao gồm: nguyên lý học về hệ thống công nghệ (Máy – Dao – Đồ gá – Chi tiết gia công), lý thuyết chuẩn và gá đặt (phân loại chuẩn, nguyên tắc chọn chuẩn), hình học dao cắt (hệ thống góc độ ở trạng thái tĩnh và thay đổi khi gá lắp), vật liệu học ứng dụng (yêu cầu vật liệu làm dao, phân loại theo tính năng cắt), và lý thuyết cắt gọt (chiều sâu cắt, lượng chạy dao, tốc độ cắt, nhiệt cắt, mài mòn dao).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Vận hành máy tiện vạn năng; gá lắp phôi, dao và đồ gá; mài dao tiện ngoài theo hai bước thô và tinh.
• Kỹ năng phân tích: Xác định dạng sai hỏng và nguyên nhân trong gia công; phân tích ảnh hưởng của các thông số góc độ dao đến chất lượng gia công.
• Năng lực thực hành: Gia công các dạng chi tiết trụ trơn, trục bậc, trục dài, rãnh vuông, lỗ và côn ngoài đạt yêu cầu kỹ thuật và thời gian đề ra.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp tiếp cận tích hợp lý thuyết và thực hành trong từng bài học. Mỗi bài đều mở đầu bằng mục tiêu cụ thể, trình bày lý thuyết nền, sau đó chuyển trực tiếp vào quy trình thực hành và kết thúc bằng câu hỏi ôn tập.

Cấu trúc sư phạm trong mỗi bài học được tổ chức như sau:

1. Mục tiêu — xác định rõ năng lực cần đạt sau bài
2. Nội dung lý thuyết — trình bày khái niệm, nguyên lý, phân loại
3. Quy trình thực hành — các bước tiến hành chi tiết, có thứ tự
4. Phân tích sai hỏng — dạng sai hỏng, nguyên nhân, cách phòng ngừa và khắc phục
5. Câu hỏi ôn tập — củng cố kiến thức và năng lực phân tích

Bài tập thực hành đi từ đơn giản đến phức tạp: bắt đầu từ vận hành tĩnh (quay bằng tay), tiến đến vận hành động (chạy tự động), rồi gia công từng dạng chi tiết riêng biệt, và kết thúc bằng bài tập tổng hợp (Bài 13) yêu cầu người học lập quy trình công nghệ và gia công chi tiết hoàn chỉnh.

Kiểm tra đánh giá được thực hiện theo hai hình thức: kiểm tra nội bộ trong quá trình học (quan sát thao tác, đàm thoại kỹ thuật, chỉ tên bộ phận máy) và kiểm tra hết môn. Người hướng dẫn có thể kiểm tra từng cá nhân hoặc theo nhóm, kết hợp phân tích, giải thích và thao tác trực tiếp trên máy.

Hướng dẫn tự học: Mỗi bài học đều có phần câu hỏi ôn tập giúp người học tự kiểm tra mức độ nắm vững nội dung. Người học được khuyến khích thực hành vận hành máy nhiều lần để hình thành sự thuần thục trước khi chuyển sang gia công chi tiết. Quy trình kiểm tra trước vận hành (nguồn điện, bôi trơn, bộ phận cơ học) được nhấn mạnh như một thói quen nghề nghiệp cần hình thành từ sớm.

---

Điểm đáng chú ý và tính cập nhật của nội dung

Giáo trình được ban hành năm 2021, phản ánh nội dung phù hợp với yêu cầu đào tạo nghề Cắt gọt kim loại tại thời điểm hiện hành.

Tính hệ thống trong phân tích sai hỏng: Đây là điểm đặc trưng của giáo trình. Hầu hết các bài thực hành đều có mục riêng về "các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục", giúp người học không chỉ biết gia công mà còn biết chẩn đoán và xử lý lỗi trong quá trình sản xuất.

Phân tích định lượng về góc dao: Bài 3 trình bày quan hệ toán học giữa các góc (γ + β + α = 90°; ε + φ + φ₁ = 180°; công thức tính góc thay đổi khi gá dao không ngang tâm: δ = arcsin(H/R)), cho phép người học phân tích bằng công thức thay vì chỉ nhớ quy tắc định tính.

Tích hợp an toàn lao động: Các biện pháp an toàn được tích hợp trực tiếp vào từng bài thực hành thay vì trình bày riêng thành một chương tách biệt. Quy trình vệ sinh công nghiệp sau ca thực tập (tắt điện, thu gom phoi, lau chùi và tra dầu, kiểm tra toàn bộ xưởng) được hướng dẫn cụ thể ở Bài 3.

Kết nối thực tế sản xuất: Các nội dung như phân loại côn tiêu chuẩn, lựa chọn chế độ cắt dựa trên tra bảng, và phân biệt điều kiện sử dụng mũi tâm cố định (giới hạn tốc độ dưới 500 vòng/phút) so với mũi tâm quay phản ánh điều kiện thực tế trong xưởng gia công cơ khí.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Sinh viên chính quy: Giáo trình dành cho sinh viên năm thứ nhất hoặc năm thứ hai ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí (chuyên ngành Cắt gọt kim loại) trình độ Cao đẳng. Người học cần có kiến thức cơ bản về vẽ kỹ thuật cơ khí và vật liệu học để hiểu các yêu cầu kỹ thuật trong bản vẽ chi tiết và đặc tính vật liệu gia công.

Điều kiện tiên quyết: Để học hiệu quả, người học cần nắm được khái niệm về dung sai kích thước, độ nhám bề mặt, và các ký hiệu thường dùng trong bản vẽ cơ khí. Hiểu biết cơ bản về tính chất cơ học của vật liệu (độ cứng, độ bền) cũng hỗ trợ việc lựa chọn chế độ cắt và dao tiện phù hợp.

Giảng viên và người hướng dẫn thực hành: Giáo trình cung cấp đủ nội dung để tổ chức bài giảng lý thuyết và buổi thực hành theo từng bài. Phần câu hỏi kiểm tra cuối mỗi bài có thể được sử dụng trực tiếp để đánh giá quá trình. Bảng phân phối thời gian (lý thuyết/thực hành/kiểm tra) theo từng bài tạo thuận tiện cho việc lập kế hoạch giảng dạy.

Người tự học và tham khảo: Giáo trình có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho người đã có kinh nghiệm thực tế muốn hệ thống hóa kiến thức lý thuyết về gia công tiện, hoặc cho kỹ thuật viên cơ khí cần ôn tập các kỹ thuật gia công cơ bản.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp trực tiếp với sinh viên Cao đẳng ngành Cắt gọt kim loại / Công nghệ kỹ thuật cơ khí tại Trường Cao Đẳng Hàng Hải II. Cấu trúc tích hợp lý thuyết — thực hành của từng bài học cũng phù hợp với người học tại các trường kỹ thuật có chương trình tương đương.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần có nền tảng vẽ kỹ thuật cơ khí (đọc được bản vẽ chi tiết, hiểu ký hiệu dung sai và độ nhám), kiến thức cơ bản về vật liệu cơ khí (tính chất cơ học của thép, gang) và hiểu biết sơ bộ về các nguyên tắc an toàn lao động trong môi trường xưởng.

3. Điểm khác biệt so với các tài liệu gia công tiện khác?

Giáo trình này có định hướng thực hành rõ rệt (85/120 giờ là thực hành). Mỗi bài học đều gắn kết phân tích sai hỏng với quy trình gia công, giúp người học xây dựng thói quen kiểm tra và xử lý vấn đề ngay trong quá trình gia công. Hệ thống góc độ dao và ảnh hưởng của chúng đến quá trình cắt được trình bày theo cả cách định tính lẫn định lượng (công thức toán học).

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Nên đọc phần mục tiêu và lý thuyết của từng bài trước khi vào xưởng. Thực hành theo đúng trình tự các bước được mô tả, đặc biệt chú ý các điểm kiểm tra giữa các bước (kiểm tra góc dao bằng dưỡng, kiểm tra khe hở giữa bệ tỳ và đá mài, kiểm tra tâm dao so với tâm máy). Sau mỗi buổi thực hành, trả lời các câu hỏi ôn tập ở cuối bài để tự đánh giá mức độ nắm vững.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Giáo trình có mục tài liệu tham khảo (trang 144). Để bổ sung, người học có thể tham khảo thêm các giáo trình về công nghệ chế tạo máy, dung sai và lắp ghép, cũng như các bảng tra chế độ cắt tiêu chuẩn cho các loại vật liệu gia công và dao tiện thường dùng trong ngành cơ khí chế tạo.

---

Kết luận

Thực Hành Tiện 1 (MĐ 19) cung cấp nền tảng lý thuyết và kỹ năng thực hành cần thiết cho công việc gia công tiện trên máy tiện vạn năng. Nội dung bao gồm 13 bài học, đi từ vận hành thiết bị và sử dụng đồ gá, qua phân tích hình học dao và chế độ cắt, đến thực hành gia công các dạng chi tiết: trụ trơn, trục bậc, trục dài, rãnh vuông, lỗ và côn ngoài.

Lộ trình học tập được gợi ý: Hoàn thành Bài 1–4 (nền tảng vận hành và lý thuyết) → Thực hành Bài 5–9 (các dạng gia công ngoài) → Thực hành Bài 10–12 (gia công lỗ và côn) → Bài 13 (bài tập tổng hợp tích hợp toàn bộ kỹ năng).

Để củng cố kiến thức, người học có thể bổ sung thêm tài liệu về công nghệ chế tạo máy, dung sai—lắp ghép, và các bảng tra chế độ cắt chuyên dụng theo từng loại vật liệu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CỤC HÀNG HẢI VIỆT NAM TRƯỜNG CAO ĐẲNG HÀNG HẢI II GIÁO TRÌNH THỰC HÀNH TIỆN 1 NGHỀ CÔNG NGHỆ KỸ THUẬT CƠ KHÍ (Ban hành theo quyết định số 395/QĐ-CĐHHII, ngày 4 tháng 8 năm 2021 của Hiệu trưởng Trường Cao Đẳng Hàng Hải II) ( Lưu hành nội bộ) TP. HCM, năm 2021 1 MỤC LỤC TRANG I. Mục lục 1 II. Nội dung 2 Bài 1.

Vận hành và bảo dưỡng máy tiện vạn năng 7 Bài 2. Sử dụng các loại đồ gá thông dụng 14 Bài 3. Dao tiện và mài dao tiện 25 Bài 4. Chế độ cắt khi tiện 42 Bài 5.

Tiện trụ trơn, ngắn gá trên mâm cặp ba chấu tự định tâm 44 Bài 6. Tiện mặt đầu và khoan lỗ tâm 57 Bài 7. Tiện trụ dài 75 Bài 8. Tiện trụ bậc 90 Bài 9.

Tiện rãnh vuông 102 Bài 10. Khoan lỗ trên máy tiện 113 Bài 11. Tiện lỗ 123 Bài 12. Tiện côn ngoài 133 IV.

Tài liệu tham khảo: 144 2 TÊN MÔ ĐUN: THỰC HÀNH TIỆN 1 CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: THỰC HÀNH TIỆN 1 Mã mô đun: MĐ 19 Thời gian thực hiện môn học: 120 giờ; (Lý thuyết: 30 giờ; Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập: 85 giờ; Kiểm tra: 5 giờ) I. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT CỦA MÔ ĐUN: 1. Vị trí mô-đun: - Mô-đun thực hành tiện 1 là một mô-đun thực hành quan trọng nằm trong chương trình đào tạo nghề Cắt gọt kim loại trình độ Cao đẳng. Tính chất của mô-đun: -Là một mô-đun thực hành bắt buộc trong chương trình đào tạo nghề Cắt gọt kim loại với trình độ Cao đẳng.

Nhằm trang bị cho người học kiến thức, kỹ năng làm việc trên máy tiện, thực hành tiện được các loại chi tiết cơ bản như trục trơn, trục bậc, trục dài, chi tiết lỗ, chi tiết côn. -Kết thúc mô-đun: Kiểm tra hết môn. MỤC TIÊU MÔ ĐUN: Học xong mô đun này học sinh có khả năng: 1. Về kiến thức: - Trình bày đầy đủ các bộ phận cơ bản, công dụng và nguyên lý làm việc của máy tiện vạn năng.

- Nhận dạng, lựa chọn đúng, đủ và mài sửa được các loại dao tiện phù hợp với công việc. - Sử dụng hợp lý, chính xác và bảo quản tốt các loại dụng cụ đo. - Lựa chọn, tháo lắp đồ gá và gá lắp phôi đúng kỹ thuật. Về kỹ năng: - Tiện mặt đầu, khoan lỗ tâm, tiện trụ trơn, tiện trụ bậc, tiện rãnh ngoài, tiện cắt đứt chi tiết đạt yêu cầu kỹ thuật, đúng quy trình.

- Khoan, tiện chi tiết lỗ; tiện chi tiết côn trên máy tiện vạn năng đạt yêu cầu kỹ thuật, đúng quy trình. - Xác định đúng các dạng sai hỏng, nguyên nhân, cách phòng ngừa và khắc phục. - Tổ chức nơi làm việc khoa học và đảm bảo an toàn cho người và máy. Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: 3 - Tự giác, nghiêm túc trong công việc; bản thân người học độc lập làm việc hoặc làm việc nhóm.

NỘI DUNG MÔ ĐUN: 1. Nội dung tổng quát và phân phối thời gian: Thời gian Tiêu đề/Tiểu tiêu đề Lý Thực Kiểm Tổng số thuyết hành tra* Bài 1. Vận hành và bảo dưỡng máy 5 3 2 tiện vạn năng 1. Khái niệm cơ bản về gia công tiện trên máy tiện vạn năng 2.

Vận hành máy tiện 3. Chăm sóc máy và các biện pháp an toàn khi sử dụng máy tiện Bài 2. Sử dụng các loại đồ gá thông 5 3 2 dụng 1. Khái niệm và phân loại đồ gá.

Chuẩn và chọn chuẩn khi tiện. 3 Cấu tạo, công dụng và cách sử dụng mâm cặp 3 chấu. 4 Cấu tạo, công dụng và cách sử dụng mâm cặp 4 chấu. Cấu tạo, công dụng của mũi tâm, lỗ tâm, tốc kẹp.

6 Cấu tạo, công dụng và cách sử dụng các loại giá đỡ Bài 3. Dao tiện và mài dao tiện 15 5 10 1 Kết cấu của dao tiện. Các góc cơ bản của dao tiện. Phân loại dao tiện.

Phương pháp mài dao tiện. Các bước thực hiện. Chế độ cắt khi tiện 5 3 2 1 Các yếu tố của chế độ cắt khi tiện. 4 Thời gian Tiêu đề/Tiểu tiêu đề Lý Thực Kiểm Tổng số thuyết hành tra* 2.

Chọn chế độ cắt. Tính toán vận tốc cắt. Tra bảng chế độ cắt. Tiện trụ trơn, ngắn gá trên 10 2 8 mâm cặp ba chấu tự định tâm 1 Yêu cầu kỹ thuật của trụ trơn.

Phương pháp tiện trụ trơn ngắn gá trên mâm cặp. Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục. Các bước tiến hành tiện trụ trơn. Tiện mặt đầu và khoan lỗ tâm 5 2 3 1.

Yêu cầu kỹ thuật của mặt đầu và của lỗ tâm. Phương pháp tiện mặt đầu và khoan các loại lỗ tâm. Xác định các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục. Các bước tiến hành tiện mặt đầu và khoan lỗ tâm.

Tiện trụ dài 10 2 8 1. Yêu cầu kỹ thuật của trục trơn dài. Phương pháp tiện trục trơn dài gá trên mâm cặp và một đầu tâm. Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục.

Các bước tiến hành tiện. Tiện trụ bậc 10 1 9 1. Yêu cầu kỹ thuật của trụ bậc. Phương pháp tiện trụ bậc.

Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục. 5 Thời gian Tiêu đề/Tiểu tiêu đề Lý Thực Kiểm Tổng số thuyết hành tra* 4. Các bước tiến hành tiện. Tiện rãnh vuông 10 2 8 1.

Yêu cầu kỹ thuật của rãnh vuông. Phương pháp tiện rãnh vuông. Xác định các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục. Các bước tiến hành.

Khoan lỗ trên máy tiện 5 1 4 1. Phân loại lỗ, các yêu cầu kỹ thuật của lỗ 2. Phương pháp khoan lỗ 3. Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục 4.

Các bước tiến hành khoan lỗ. Đặc điểm và yêu cầu kỹ thuật của lỗ; 2. Phương pháp gia công lỗ bằng dao tiện; 3. Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục; 4.

Trình tự gia công lỗ bằng dao tiện. Tiện côn ngoài 15 3 12 1. Các yếu tố của bề mặt côn, cách tính toàn và yêu cầu cơ bản của chi tiết côn. Các loại côn tiêu chuẩn và phạm vi ứng dụng.

Phương pháp tiện côn bằng dao tiện. Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục. 6 Thời gian Tiêu đề/Tiểu tiêu đề Lý Thực Kiểm Tổng số thuyết hành tra* 5. Các bước tiến hành tiện côn.

Bài 13: Bài tập tổng hợp 15 12 3 1. Phạm vi ứng dụng. Lập quy trình công nghệ gia công chi tiết. Thực hành gia công.

Kiểm tra và đánh giá. Cộng 120 30 85 5 7 BÀI 1: VẬN HÀNH VÀ BẢO DƯỠNG MÁY TIỆN VẠN NĂNG 1. Cấu tạo của máy tiện: Hình 1. Hình dáng bên ngoài của máy tiện 1.Ụ trước với hộp tốc độ; 2.

Bộ bánh răng thay thế; 3. Hộp bước tiến; 4.Hộp xe dao; 6.Bàn xe dao; 7.Tủ điện Mục tiêu: - Trình bàyđược cấu tạo các bộ phận cơ bản của máy tiện; - Nhận dạng và phân biệt được các bộ phận cơ bản của máy; - Nêu công dụng, tính năng các bộ phận của máy. * Máy tiện vạn năng thường có các bộ phận cơ bản sau: + Hộp trục chính: Dùng để đỡ trục chính,đảm bảo vị trí cho trục chính và truyền dẫn chuyển động cho trục chính. Hộp trục chính có thể tạo ra một vài cấp tốc độ cho trục chính.

Các cấp tốc độ này khác nhau 2 lần so với n số nguyên. + Thân máy: Dùng để lắp ráp với các phận khác tạo thành chi tiết cơ sở, bảo đảm vị trí các đường dẫn hướng cho các bộ phận có chuyển động tịnh tiến trong máy. + Hộp chạy dao: Dùng để thay đổi tốc độ chạy dao phù hợp với các yêu cầu làm việc khác nhau. Trên máy tiện thường có một hoặc một số hộp dao, tuỳ theo công việc trên máy.

8 + Bàn xe dao: Dùng để di chuyển dao theo các phương chính xác. Trên bàn xe dao có một số bộ phận như: Đài gá dao, bàn xe dao, hộp xe dao. Đài gá dao là bộ phận trực tiếp thực hiện nhiệm vụ gá dao, nó có thể gá được 4 dao trên đài gá dao. Bàn xe dao tạo ra các chuyển động chạy dao theo các phương.

Với máy tiện vạn năng thì còn có bàn trượt dọc phụ cũng thực chất là bàn xe dao, tạo chuyển động chạy dao theo phương dọc hoặc xiên với phạm vi nhỏ. + Hộp xe dao: Làm nhiệm vụ phân phối chuyển động chạy dao theo các phương, nó không có khả năng làm thay đổi lượng chạy dao. + Ụ động: Nhiều máy tiện có trang bị động, nhiệm vụ của ụ động là: Lắp mũi tâm để chống tâm cho chi tiết khi cần độ cứng vững cao hoặc gá mũi khoan, mũi khoét, mũi doa, bộ phận ta rô hay bàn ren hoặc đầu cán ren. + Bệ máy: Có thể được chế tạo rời hoặc liền, dùng đẻ đỡ toàn bộ trọng lượng của máy hoặc chứa một số bộ phận khác của máy + Ngoài các bộ phận cơ bản của máy được kể tên ở trên ra, thì trên máy tiện còn có một số bộ phận khác nữa như: bộ phận điện, bộ bánh răng đầu ngựa, bộ phận bơm nước, trục vít me, trục trơn, trục khởi động, các tay gạt, du xích.

Vận hành máy tiện Mục tiêu: - Kiểm tra được máy tiện trước khi vào vận hành; - Nắm được quy trình vận hành máy tiện; - Vận hành được máy tiện ở trạng thái tĩnh và trạng thái động đạt yêu cầu đề ra. Kiểm tra nguồn điện: - Để đảm bảo kết quả tốt trong quá trình thao tác máy và quá trình sử dụng máy sau này. Đồng thời để tránh xẩy ra tại nạn lao động cũng như hư hỏng máy móc, thì ta phải kiểm tra nguồn điện vào máy xem có an toàn không. 9 - Trước hết ta phải đóng cầu dao tổng, sau đó bật công tắc ở máy, rồi mới kéo cần khởi động cho máy chạy, khi máy đã hoạt động thì ta kiểm tra như sau.

+ Dùng bút thử điện cho tiếp xúc vào máy xem điện có bị dò, dỉ ra bên ngoài không. + Kiểm tra động cơ và các bộ phận điện của máy có hoạt động bình thường không, có tiếng kêu lạ không, có mùi cháy, mùi khét hoặc khói bốc ra từ máy không. - Trong quá kiểm tra. Nếu không có các hiện tượng nào như ở trên xẩy ra thì có thể coi như là nguồn điện an toàn, ta tiếp tục sử dụng máy.

Còn trong quá tình kiểm tra, nếu có một trong những hiện tượng đó xẩy ra thì phải dừng ngay hoạt động của máy để kiểm tra, sửa chữa, rồi mới được thực hiện tiếp. Kiểm tra bôi trơn và hệ thống bôi trơn tự động - Để nâng cao tuổi thọ cho máy.