SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI ar Gia cong DUNG TRONG CAC TRUONG TRUNG HOC CHUYEN NGHIEP | z so \aes : `“ ì Fˆ 3 NHÀ XUẤT BẢN HÀ NỘI SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI NGUYỄN THẾ CÔNG PHẠM NGỌC LIÊN - NGUYỄN ĐẮC LÊ GIÁO TRÌNH GIA CONG CO KHi (Dùng trong các trường THCN) NHÀ XUẤT BẢN HÀ NỘI - 2005 Lời giới thiệu tước ta đang bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhằm dưa Việt Nam trở thành nước công nghiệp văn mình, hiện đại. Trong sự nghiệp cách mạng to lớn đó, công tác đào tạo nhân lực luôn giữ vai trò quan trọng. Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam tại Đại hội Đảng toàn quốc lân thứ IX đã chỉ rõ: “Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, là điều kiện để phát triển nguồn lực con người - yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững”. Quần triệt chủ trương, Nghị quyết của Đảng và Nhà nước .và nhận thức đúng đắn về tâm quan trọng của chương trình, giáo trình đối với việc nâng cao chất lượng đào tao, theo dé nghị của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, ngày 23/9/2003, Ủyban nhân dân thành phố Hà Nội đã ra Quyết định số 3620/QĐ-UB cho phép Sở Giáo dục và Đào tạo thực hiện để án biên soạn chương trình, giáo trình trong các trường Trung học chuyên nghiệp (THCN) Hà Nội.
Quyết định này thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Thành ủy, UBND thành phố trong việc nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Thủ đô. Trên cơ sở chương trình khung của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành và những kinh nghiệm rút ra từ thực tế đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các trường THCN tổ chức biên soạn chương trình, giáo trình một cách khoa học, hệ thống và cập nhật những kiến thức thực tiễn phù hợp với đối tượng học sinh THCN Hà Nội. Bộ giáo trình này là tài liệu giảng dạy và học tập trong các trường THCN ở Hà Nội, đông thời là tài liệu tham khảo hiểm ích cho các trường có đào tạo các ngành kỹ thuật - nghiệp vụ và đông đảo bạn đọc quan tâm đến vấn đê hướng nghiệp, đạy nghề. l Việc tổ chức biên soạn bộ chương trình, giáo trình này là một trong nhiễu hoạt động thiết thực của ngành giáo dục và đào tạo Thủ đô để kỷ niệm "50 năm giải phóng Thủ đô ”, “50 năm thành lập ngành” và hướng tới kỷ niệm “1000 năm Thăng Long - Hà Nội”.
Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội chân thành cảm ơn Thành ủy, UBND, các sở, ban, ngành của Thành phố, Vụ Giáo dục chuyên nghiệp Bộ Giáo dục và Đào tạo, các nhà khoa học, các chuyên gia đâu ngành, các giảng viên, các nhà quản lý, các nhà doanh nghiệp đã tạo điêu kiện giúp đỡ, đóng góp ý kiến, tham gia Hội đồng phản biện, Hội đồng thẩm định và Hội đồng nghiệm thu các chương trình, giáo trình. Đây là lần đâu tiên Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội tổ chức biên soạn chương trình, giáo trình. Dù đã hết sức cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót, bất cập. Chúng tôi mong nhận được những ý kiến đóng góp của bạn đọc để từng bước hoàn thiện bộ giáo trình trong các lần tái bản sau.
GIÁM ĐỐC SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO Lời nói đầu năng G ia công cơ khí là cuốn sách tổng hợp giới thiệu về công nghệ và kỹ năng cơ khí. Đây là môn học vận dụng kiến thức của nhiều ngành như: kỹ kỹ thuật, kỹ năng kinh tế, công nghệ, sư phạm. trong hệ thống dạy nghề thuộc các hệ tập trung, tại chức, giáo đục thường xuyên, bôi dưỡng nâng cao. về Nội dung của cuốn sách bao gồm những định nghĩa, khái niệm cơ bản hệ thống tiêu chuẩn, quy phạm kỹ thuật, vật liệu, dụng cụ, thiết bị do lường, công co máy móc, công cụ, an toàn lao động, kỹ năng thao tác của công tác gia và những kỹ khí theo phương pháp truyền thống (phay, bào, khoan, tiện.) năng đơn giản nhất trong gia công cơ khí (gò, han, duc lỗ, mài, tiện, ren.
gia công tiên Cuốn sách còn giới thiệu một số khái niệm cơ bản về kỹ thuật (gia công tiến và các kỹ thuật gia công không theo phương pháp truyền thống học nghề có tài bằng siêu âm, laser). Cuốn sách giúp cho công nhân, học sinh học nghề có liệu để học tập. Nó là cơ sở giúp cho những người muốn cảnh của gia khí hiểu được căn kế, thấu đáo và hình dụng được bức tranh toàn công cơ khí. Cuốn sách gia công cơ khí bao gồm ndm chitong: nghĩa, Chương thứ nhất: Những khái niệm cơ bản, giới thiệu những định trình sản khái niệm cơ bản về ngành cơ khí, kỹ thuật gia công cơ khí, về quy sơ bệ về xuất, một số tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong chế tạo cơ khí, phương pháp do, dụng cụ do.
trắc Chương thứ hai: Gia công nguội, giới thiệu về kỹ năng gia công nguội, nghiệm qua mội số công việc chính như lấy dấu, gò, tán đinh. về hàn máy, Chương thứ ba: Gia công hàn, bao gồm các kỹ năng cơ bản thiết bị và kỹ thuật hân hô quang, hàn hơi, hàn cắt plasma, hàn dây. sách Chương thứ tư: Gia công cắt gọi trên máy, là phần chính của cuốn thuật gia gồm bốn chương giới thiệu về những khái niệm cơ bản, thiết bị và kỹ khí theo công của các loại máy chính được trang bị cho các cơ sở gia công cơ phương pháp truyền thống. Chương thứ năm: Giới thiệu về kỹ thuật gia công tiên tiến, sơ bộ về kỹ thuật gia công tiên tiến, các loại máy, các hệ điều hành và một số phương pháp gia công không theo phương pháp truyền thống.
Sách Gia công cơ khí sử dụng cho các trường trung học chuyên nghiệp; có thể dùng làm giáo trình giảng dạy, tài liệu tham khảo khi biên soạn và hoàn thiện bài giảng các môn học cơ lý thuyết, sức bên vật liệu, vẽ kỹ thuậi, hình học không gian. CÁC TÁC GIÁ Chuong 1 NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN Mục đích: - Hiểu được những khái niệm về gia công cơ khí. - Biết phân biệt các quy trình trong chế tạo máy và những yếu tố liên quan đến gia công cơ khí. - Hiểu được tầm quan trọng của gia công cơ khí trong cuộc sống xã hội.
Nội dung tóm tắt: - Các khái niệm cơ bản về gia công cơ khí (máy móc, thiết bị, phương pháp và các dụng cụ gia công cơ khí. - Các quy trình trong chế tạo máy (quy trình sản xuất, quy trình công nghệ. - Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng trong gia công cơ khí. - Các dụng cụ, thiết bị phục vụ trong gia công cơ khí.
- Các phương pháp (các dạng) gia công cơ khí và các phương pháp đánh giá chất lượng sản phẩm. L KHÁI NIỆM CHUNG VỀ GIA CÔNG CƠ KHÍ 1. Máy móc Sản phẩm của ngành chế tạo cơ khí bao gồm nhiều bộ phận, nhiều chỉ tiết hợp thành. Căn cứ công dụng và điều kiện làm việc của mỗi chỉ tiết, người thiết kế định ra cho nó một hình đạng và kích thước nhất định cùng với các yêu cầu cần thiết khác (độ bền, độ cứng, độ nhấn bề mặt.
Để đạt được các yêu câu đó, vật liệu được chọn phải trải qua một quá trình gia công bằng nhiều phương pháp công nghệ khác nhau, sau đó được lắp ráp thành sản phẩm hoàn chỉnh, 2. Các phương pháp Công nghệ chế tạo cơ khí thường được chia thành hai loại cơ bản: - Các phương pháp gia công không phoi, chủ yếu gôm: Đúc, rèn dap nóng. dập nguội, cán, kéo, ép, hàn. Trong đó một số phương pháp được gọi là gia công biến đạng, gia công áp lực hoặc gia công nóng.
- Các phương pháp gia công cắt gọt, thông thường là: tiện, phay, bào, xọc, khoan, doa, mài, chuốt. Các phương pháp này còn được gọi là gia công có phoi hoặc gia công nguội, gia công cơ. Sản phẩm của các phương pháp thứ nhất thường là khởi phẩm (còn gọi là phôi), tức là mới được tạo hình sơ bộ với kích thước thô và độ nhấn bề mặt thấp (có vỏ xù xì), sau đó còn phải trải qua các bước gia công cắt gọt mới đùng được. Tuy nhiên cũng có nhiêu trường hợp không cần qua gia công cất gọt đo không cần thiết (không phải là bể mặt lắp ghép) hoặc do đã đạt được độ chính xác cũng như độ nhấn bể mặt cần thiết nhờ được gia công bằng các phương pháp đúc áp lực, đúc chính xác theo mẫu chảy, rèn khuôn chính xác v.
Gia công cắt gọt kim loại là một quá trình công nghệ rất quan trọng trong ngành chế tạo máy, chiếm từ 50% đến 60% khối lượng lao động trong một nhà máy cơ khí và cũng chiếm tới 50% tổng giá thành sản phẩm cơ khí. Nguyên tắc của phương pháp này là hớt một lớp kim loại ở bên ngoài của phôi cho tới khi đạt được hình dạng, kích thước và độ nhắn bề mật cần thiết. Quá trình này được tiến hành trên máy cát kim loại và bằng các dụng cụ cắt. Cũng có nhiều trường hợp gia công bằng tay với các dụng cụ thô sơ (đúc, cưa, giữa, cạo.
Để đạt được chất lượng cơ, lý, hoá cao hơn, người ta áp dụng phương pháp xử lý nhiệt (nhiệt luyện, hoá nhiệt luyện), các phương pháp bảo vệ bể mặt (mạ, sơn. Ngoài các phương pháp công nghệ nói trên, hiện nay trong ngành chế tạo máy đã xuất hiện một số phương pháp gia công mới dựa trên những nguyên tác khác hẳn. Ví dụ: Gia công bằng tia lửa điện, gia công bằng chùm điện tử, gia công bằng sóng siêu âm, gia công bằng tia lade, gia cong bằng sức nổ, gia công bằng điện hoá. Các phương pháp đó có công dụng rất độc đáo, song phạm vi ứng đụng còn rất hạn chế, chỉ áp dụng với một số ít loại việc nhất định.
Bao trùm lên suốt quá trình công nghệ (bao gồm láp ráp) là công việc kiểm tra chất lượng sản phẩm theo các yêu cầu kỹ thuật để ra, nhằm loại trừ hàng hỏng và chủ động ngăn chặn sai hỏng hàng loạt. Khi gia công cất gọt, phôi và dụng cụ cắt chuyển động tương đối với nhau (phôi đứng yên trong lúc dụng cụ cắt di động; hoặc dụng cụ cắt đứng yên trong lúc phôi đi động: hoặc cả hai cùng đi động với phươn g, chiều và vận tốc khác nhau). Những chuyển động đó gọi là chuyển động cắt gọt và thực hiện được nhờ các cơ cấu của máy cắt kim loại.