CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP Mã chương: MH32.01 Mục tiêu: - Nhận biết được hoạt động của doanh nghiệp và tài chính. - Trình bày được các nội dung cơ bản của tài chính doanh nghiệp. - Trình bày được các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức tài chính doanh nghiệp. - Phân tích được vai trò của tài chính doanh nghiệp.
- Phân biệt được các loại hình doanh nghiệp theo luật doanh nghiệp. - Giải thích được bản chất tài chính của doanh nghiệp. - Nghiêm túc khi nghiên cứu. - Tuân thủ luật và chế độ quản lý tài chính của Nhà nước.
Nội dung chính: 1. Tài chính doanh nghiệp 1. Hoạt động của doanh nghiệp và tài chính 1. Hoạt động của doanh nghiệp + Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế, thực hiện các hoạt động sản xuất, cung ứng hàng hoá cho người tiêu dùng qua thị trường nhằm mục đích sinh lời.
+ Quá trình hoạt động kinh doanh là quá trình kết hợp các yếu tố đầu vào như nhà xưởng, thiết bị, nguyên vật liệu, sức lao động,… để tạo ra hàng hoá và tiêu thụ để thu lợi nhuận. + Để có các yếu tố đầu vào doanh nghiệp phải có một lượng vốn tiền tệ nhất định để mua sắm các yếu tố sản xuất, sau khi sản xuất xong doanh nghiệp bán hàng hoá thu được tiền hàng, bù đắp các chi phí, trả công cho người lao động, các khoản chi phí khác, nộp thuế cho nhà nước, phần lợi nhuận còn lại phân phối vào các quỹ. + Quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp là quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ hợp thành hoạt động tài chính doanh nghiệp. + Trong quá trình đó làm phát sinh các luồng tiền tệ đi vào và đi ra khỏi doanh nghiệp.
+ Gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp là các quan hệ kinh tế phát sinh. Những quan hệ kinh tế thuộc phạm vi tài chính doanh nghiệp - Quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệpvới Nhà nước + Các doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước thông qua nộp thuế, phí, lệ phí cho ngân sách nhà nước (NSNN). 8 + NSNN cấp vốn cho doanh nghiệp nhà nước, mua cổ phiếu, góp vốn liên doanh…, trợ cấp, trợ giá cho các doanh nghiệp khi cần thiết. - Quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác (thể hiện qua trao đổi) và với thị trường tài chính.Mối quan hệ này được thể hiện thông qua trao đổi mua bán vật tư, sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ.
Doanh nghiệp có lúc là người mua, có lúc là người bán. + Là người mua, doanh nghiệp mua vật tư, tài sản, hàng hóa, dịch vụ, mua cổ phiếu, trái phiếu, thanh toán tiền công lao động,… + Là người bán, doanh nghiệp bán sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, bán trái phiếu để huy động vốn cho doanh nghiệp. - Quan hệ kinh tế trong nội bộdoanh nghiệp: Mối quan hệ được thể hiện là mối quan hệ giữa doanh nghiệpvới các phòng ban, với cán bộ, công nhân viên trong nội bộ doanh nghiệp. Bản chất tài chính doanh nghiệp Tài chính doanh nghiệp là quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ phát sinh trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp, nhằm góp phần đạt tới mục tiêu của doanh nghiệp.
Các hoạt động có liên quan đến việc tạo lập phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ thuộc hoạt động tài chính của doanh nghiệp. Nội dung tài chính doanh nghiệp - Lựa chọn và quyết định đầu tư. - Xác định nhu cầu vốn và tổ chức huy động vốn đáp ứng kịp thời, đủ nhu cầu vốn cho các hoạt động của doanh nghiệp. - Sử dụng có hiệu quả vốn hiện có, quản lý chặt chẽ các khoản thu, chi và đảm bảo khả năng thanh toán của doanh nghiệp.
- Thực hiện phân phối lợi nhuận, trích lập và sử dụng các quỹ của doanh nghiệp. - Kiểm soát thường xuyên tình hình hoạt động của doanh nghiệp. - Thực hiện kế hoạch hoá tài chính. Vai trò của tài chính doanh nghiệp - Huy động vốn đảm bảo cho hoạt động của doanh nghiệp diễn ra bình thường và liên tục.
- Giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiện quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. - Là công cụ rất hữu ích để kiểm soát tình hình kinh doanh của doanh nghiệp. Những nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến việc tổ chức tài chính doanh nghiệp Mô hình tổ chức tài chính doanh nghiệp luôn ở trạng thái vận động, tùy điều kiện hoàn cảnh cụ thể, nó chịu ảnh hưởng các nhân tố chủ yếu sau: 9 2. Hình thức pháp lý của tổ chức doanh nghiệp - Mỗi doanh nghiệp tồn tại dưới một hình thức pháp lý nhất định về tổ chức doanh nghiệp.
Ở nước ta hiện nay, xét về hình thức pháp lý, có các loại hình doanh nghiệp chủ yếu sau: + Doanh nghiệp nhà nước + Công ty cổ phần. + Công ty trách nhiệm hữu hạn. + Doanh nghiệp tư nhân. + Công ty hợp danh.
- Những đặc điểm riêng về mặt hình thức pháp lý tổ chức doanh nghiệp có ảnh hưởng lớn đến việc tổ chức tài chính doanh nghiệp như: + Tổ chức và huy động vốn. + Phân phối lợi nhuận. Doanh nghiệp Nhà nước - Doanh nghiệp nhà nước là một tổ chức kinh tế thuộc sở hữu Nhà nước, do Nhà nước đầu tư vốn, thành lập và tổ chức quản lý hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động công ích nhằm thực hiện mục tiêu kinh tế- kỹ thuật do Nhà nước giao. Doanh nghiệp nhà nước mới thành lập được ngân sách Nhà nước đầu tư toàn bộ hay một phần vốn điều lệ ban đầu, nhưng không thấp hơn tổng mức vốn pháp định của ngành nghề mà doanh nghiệp đó kinh doanh.
- Ngoài số vốn Nhà nước đầu tư, doanh nghiệp được quyền huy động vốn dưới hình thức phát hành trái phiếu, vay vốn, liên doanh và các hình thức khác, nhưng việc huy động vốn không được làm thay đổi hình thức sở hữu của doanh nghiệp và phải tuân theo quy định pháp luật hiện hành. - Việc phân phối lợi nhuận ròng được thực hiện theo quy định của Chính phủ. Doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động kinh doanh trong phạm vi số vốn do doanh nghiệp quản lý. Như vậy doanh nghiệp nhà nước chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn đối với các khoản nợ của doanh nghiệp.
Công ty cổ phần - Công ty cổ phần là một công ty trong đó các thành viên cùng góp vốn dưới hình thức cổ phần để hoạt động. - Số vốn điều lệ của nó được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần. - Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn góp vào công ty. - Cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của mình cho người khác, trừ trường hợp có quy định của pháp luật.
10 - Cổ đông có thể là tổ chức, cá nhân,số lượng cổ đông tối thiểu là 3 và không hạn chế số lượng tối đa. - Hoạt động kinh doanh của công ty cổ phần có đặc điểm: + Công ty cổ phần là một thực thể pháp lý có tư cách pháp nhân, các thành viên góp vốn vào công ty dưới hình thức mua cổ phiếu. + Trong quá trình hoạt động doanh nghiệp có quyền phát hành thêm cổ phiếu mới để huy động thêm vốn (Nếu có đủ các tiêu chuẩn,điều kiện theo luật định). + Các chủ sở hữu có quyền chuyển quyền sở hữu về tài sản của mình cho người khác mà không làm gián đoạn các hoạt động kinh doanh của công ty và có quyền được hưởng lợi tức cổ phần, quyền biểu quyết, có quyền tham dự và bầu hội đồng quản trị.
+ Quyền phân chia lợi tức sau thuế thuộc các thành viên công ty quyết định. + Chủ sở hữu của doanh nghiệp chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn trên phần vốn góp mà họ góp vào công ty. Côngty trách nhiệm hữu hạn - Theo luật doanh nghiệp hiện hành ở nước ta có hai dạng công ty trách nhiệm hữu hạn: + Công ty trách nhiệm hữu hạn có hai thành viên trở lên. + Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên.
Công ty trách nhiệm hữu hạn có 2 thành viên trở lên Là doanh nghiệp trong đó: - Thành viên chịu trách nhiệm về các khoản nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã cam kết góp vào doanh nghiệp. - Phần vốn góp của các thành viên chỉ được quyền chuyển nhượng theo quy định của pháp luật. - Thành viên có thể là tổ chức hoặc cá nhân, số lượng thành viên theo quy định của pháp luật. - Thành viên phải góp vốn đầy đủ và đóng hạn như đã cam kết, công ty có quyền lựa chọn các hình thức huy động vốn theo quy định của pháp luật nhưng không được quyền phát hành cổ phiếu.
- Thành viên công ty trách nhiệm hữu hạn có quyền chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ phần vốn góp, nhưng trước hết phải chào bán phần vốn đó cho tất cả các thành viên còn lại theo tỷ lệ tương ứng với phần vốn góp của họ trong công ty. - Chỉ được chuyển nhựơng cho người không phải là thành viên nếu các thành viên còn lại của công ty không mua hoặc không mua hết. 11 - Thành viên có quyền yêu cầu công ty mua lại phần vốn góp của mình, nếu thành viên đó bỏ phiếu trống hoặc phản đối bằng văn bản đối với quyết định của hội đồng thành viên về các vấn đề sau: + Sửa đổi, bổ sung nội dung trong điều lệ công ty liên quan đến quyền và nhiệm vụ của các thành viên. + Tổ chức lại công ty.
+ Các trường hợp khác quy định tại điều lệ công ty. - Trong quá trình hoạt động, theo quyết định của hội đồng thành viên, công ty có thể tăng hoặc giảm vốn theo quy định của pháp luật. - Hội đồng thành viên của công ty quyết định phương án sử dụng và phân chia lợi nhuận hoặc phương án xử lý lỗ của công ty. Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Là doanh nghiệp do một tổ chức làm chủ sở hữu; chủ sở hữu chịu trách nhiệm về các khoản nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn điều lệ củadoanh nghiệp.
- Công ty có quyền lựa chọn hình thức huy động vốn; tuy nhiên công ty không được quyền phát hành cổ phiếu. - Chủ sở hữu công ty không được trực tiếp rút một phần hoặc toàn bộ số vốn đã góp vào công ty. Chỉ được quyền rút vốn bằng cách chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ số vốn đã góp cho tổ chức hoặc cá nhân khác.