Giáo Trình Tác Động Cột Sống Phần 1: Phương Pháp và Ứng Dụng

Giáo trình về tác động cột sống phần 1, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Trường học: Trường Đại Học Y Dược
• Chuyên ngành: Y Học
• Đề tài: Giáo Trình Tác Động Cột Sống: Phương Pháp và Ứng Dụng
• Loại tài liệu: giáo trình
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. Bài 1. ĐẠI CƯƠNG PHƯƠNG PHÁP TÁC ĐỘNG CỘT SỐNG
• 1.1. Chỉ định - chống chỉ định của phương pháp tác động cột sống
• 1.2. Chống chỉ định
• 2. ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ VÀ BỆNH LÝ CỦA BỐN ĐẶC TRƯNG
• 2.1. Hình thái sinh lý bình thường
• 2.2. Hiện tượng đốt sống không bình thường
• 2.3. Đặc điểm và hình thái lớp cơ trên các đốt sống không bình thường
• 2.4. Đặc tính của lớp cơ
• 2.5. Nhiệt độ da các vùng cơ thể và những sự thay đổi về nhiệt độ da trong trạng thái bệnh lý
• 2.6. Đặc tính của nhiệt độ da
• 2.7. Ứng dụng cảm giác đau trong chẩn bệnh và trị bệnh
• 2.8. Đặc tính về cảm giác
• 3. PHÂN BIỆT LOẠI VÀ THỂ
• 3.1. Hình thái loại và thể đốt sống lồi
• 3.2. Hình thái loại đơn lồi
• 3.3. Hình thái loại liên lồi
• 3.4. Hình thái loại lồi trên
• 3.5. Hình thái loại lồi dưới
• 3.6. Hình thái loại và thể đốt sống lồi – lệch
• 3.7. Hình thái loại đơn lồi - lệch
• 3.8. Hình thái loại liên lồi - lệch
• 3.9. Hình thái loại lồi - lệch trên
• 3.10. Hình thái loại lồi - lệch dưới
• 3.11. Phân biệt hình thái các thể của các loại lồi - lệch
• 3.12. Hình thái loại và thể đốt sống lệch
• 3.13. Hình thái loại đơn lệch
• 3.14. Hình thái loại liên lệch
• 3.15. Hình thái loại lệch trên
• 3.16. Hình thái loại lệch dưới
• 3.17. Sự phân biệt về hình thái các thể thuộc các loại đốt sống lệch
• 3.18. Hình thái loại và thể đốt sống lõm lệch
• 3.19. Hình thái loại đơn lõm - lệch
• 3.20. Hình thái loại liên lõm lệch
• 3.21. Hình thái loại lõm lệch trên
• 3.22. Hình thái loại lõm lệch dưới
• 3.23. Sự phân biệt hình thái các thể thuộc loại lõm - lệch
• 3.24. Hình thái loại và thể đốt sỗng lõm
• 3.25. Hình thái loại đơn lõm
• 3.26. Hình hình loại liên lõm
• 3.27. Hình thái loại lõm trên
• 3.28. Hình thái loại lõm dưới
• 3.29. Sự phân biệt hình thái các thể thuộc loại lõm
• 3.30. Định nghĩa về thể
• 4. CÁC NGUYÊN TẮC CHẨN VÀ TRỊ BỆNH TRÊN CỘT SỐNG
• 4.1. Nguyên tắc đối xứng
• 4.2. Đặc trưng sinh lí và bệnh lí
• 4.3. Cơ sở so sánh theo quy định của nguyên tắc đối xứng
• 4.4. Sự đối xứng và đối lập các đặc trưng bệnh lí
• 4.5. Nguyên tắc đối xứng trong chẩn bệnh
• 4.6. Nguyên tắc đối xứng trong trị bệnh
• 4.7. Nguyên tắc hưng phấn
• 4.8. Nguyên tắc định khu – định điểm
• 4.9. Nguyên tắc tạo sóng cảm giác
• 4.10. Nguyên tắc định lực thao tác
• 4.11. Nguyên tắc định hướng
• 4.12. Nguyên tắc định lượng
• 4.13. Thời gian thao tác
• 4.14. Thời gian của quá trình điều trị
• 4.15. Nguyên tắc điều nhiệt
• 5. THỦ THUẬT CHẨN VÀ TRỊ BỆNH
• 5.1. Thủ thuật chẩn bệnh
• 5.2. Thủ thuật vuốt
• 5.3. Thủ thuật ấn
• 5.4. Thủ thuật vê
• 5.5. Các thủ thuật trị bệnh
• 5.6. Thủ thuật đẩy
• 5.7. Thủ thuật xoay
• 5.8. Thủ thuật bật
• 5.9. Thủ thuật rung
• 5.10. Thủ thuật bỉ
• 5.11. Thủ thuật lách
• 6. CÁC PHƯƠNG THỨC CHẨN VÀ TRỊ BỆNH
• 6.1. Các phương thức chẩn bệnh
• 6.2. Phương thức điều nhiệt
• 6.3. Phương thức co cơ tương ứng
• 6.4. Phương thức động hình
• 6.5. Phương thức đối động
• 6.6. Phương thức chuyển tư thế
• 6.7. Các phương thức trị bệnh
• 6.8. Phương thức nén
• 6.9. Phương thức sóng
• 6.10. Phương thức đơn chỉnh và song chỉnh
• 7. MỘT SỐ ỨNG DỤNG XÁC ĐỊNH TRỌNG ĐIỂM VÀ GIẢI TỎA TRỌNG ĐIỂM BẰNG PHƯƠNG PHÁP TÁC ĐỘNG CỘT SỐNG
• 7.1. Thiểu năng tuần hoàn não (nhũn não)
• 7.2. Phương pháp xác định trọng điểm và phương hướng giải tỏa trọng điểm các triệu chứng bệnh thiểu năng tuần hoàn não
• 7.3. Hội chứng tăng huyết áp
• 7.4. Phương pháp xác định trọng điểm và phương hướng giải tỏa trọng điểm các triệu chứng bệnh cao huyết áp
• 7.5. Viêm đa khớp dạng thấp
• 7.6. Phương pháp xác định trọng điểm và phương hướng giải tỏa trọng điểm các triệu chứng bệnh viêm đa khớp dạng thấp
• 7.7. Phương pháp xác định trọng điểm và phương hướng giải tỏa trọng điểm của các triệu chứng bệnh đau lưng
• 7.8. Phương pháp xác định trọng điểm và phương hướng giải tỏa trọng điểm các triệu chứng bệnh thoái khớp
• 7.9. Đau cứng cột sống
• 7.10. Phương pháp xác định trọng điểm và phương hướng giải tỏa trọng điểm các triệu chứng bệnh đau cứng cột sống

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Tác Động Cột Sống Phương Pháp và Ứng Dụng

Giáo trình Tác động cột sống là một phương pháp điều trị hiệu quả, được phát triển từ những nghiên cứu sâu sắc về sinh lý và bệnh lý của cột sống. Phương pháp này không chỉ giúp chẩn đoán mà còn điều trị và phòng ngừa các bệnh liên quan đến cột sống. Đặc biệt, giáo trình này được xây dựng dựa trên kinh nghiệm của các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực y học, mang lại giá trị thực tiễn cao cho người sử dụng.

1.1. Định nghĩa và Lịch sử Phương Pháp Tác Động Cột Sống

Phương pháp Tác động cột sống được định nghĩa là việc sử dụng các ngón tay để tác động lên hệ cột sống nhằm chẩn đoán và điều trị. Lịch sử của phương pháp này bắt nguồn từ những nghiên cứu của cố lương y Nguyễn Tham Tán, người đã dành hơn 40 năm để phát triển và truyền dạy các nguyên tắc, thủ thuật và phương thức chẩn đoán.

1.2. Tầm quan trọng của Giáo Trình Tác Động Cột Sống trong Y Học

Giáo trình này đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả điều trị các bệnh lý liên quan đến cột sống. Nó cung cấp cho các thầy thuốc những kiến thức cần thiết để áp dụng phương pháp một cách chính xác và hiệu quả, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

II. Vấn đề và Thách thức trong Điều Trị Cột Sống

Mặc dù phương pháp Tác động cột sống mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức trong quá trình điều trị. Các vấn đề như sự khác biệt trong hình thái cột sống, tình trạng bệnh lý của từng bệnh nhân và khả năng đáp ứng của cơ thể là những yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Các Vấn Đề Thường Gặp trong Điều Trị Cột Sống

Một số vấn đề thường gặp bao gồm đau lưng, đau cổ vai gáy và các triệu chứng liên quan đến thần kinh. Những vấn đề này có thể gây khó khăn trong việc chẩn đoán và điều trị, đòi hỏi thầy thuốc phải có kiến thức sâu rộng và kinh nghiệm thực tiễn.

2.2. Thách Thức trong Việc Ứng Dụng Phương Pháp Tác Động Cột Sống

Thách thức lớn nhất là việc xác định đúng trọng điểm cần tác động. Điều này đòi hỏi thầy thuốc phải có khả năng quan sát và phân tích hình thái cột sống của bệnh nhân một cách chính xác để đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.

III. Phương Pháp Điều Trị Cột Sống Nguyên Tắc và Thủ Thuật

Phương pháp Tác động cột sống dựa trên các nguyên tắc chẩn đoán và điều trị khoa học. Các thủ thuật được áp dụng nhằm mục đích phục hồi chức năng cột sống và giảm đau cho bệnh nhân. Việc nắm vững các nguyên tắc này là rất quan trọng để đạt được hiệu quả điều trị cao.

3.1. Nguyên Tắc Đối Xứng trong Chẩn Đoán và Điều Trị

Nguyên tắc đối xứng là một trong những nguyên tắc cơ bản trong phương pháp Tác động cột sống. Nguyên tắc này giúp thầy thuốc xác định được các điểm cần tác động dựa trên sự đối xứng của cơ thể, từ đó đưa ra phương pháp điều trị hiệu quả.

3.2. Các Thủ Thuật Chẩn Đoán và Điều Trị Cột Sống

Các thủ thuật như vuốt, ấn, và vê được sử dụng để chẩn đoán và điều trị các bệnh lý liên quan đến cột sống. Mỗi thủ thuật có những đặc điểm riêng, phù hợp với từng tình trạng bệnh lý cụ thể.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Phương Pháp Tác Động Cột Sống

Phương pháp Tác động cột sống đã được ứng dụng rộng rãi trong y học hiện đại. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng phương pháp này có thể giúp giảm đau và cải thiện chức năng cột sống cho bệnh nhân mắc các bệnh lý khác nhau.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu về Hiệu Quả của Phương Pháp

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng phương pháp Tác động cột sống có thể giúp giảm đau hiệu quả cho bệnh nhân mắc các bệnh lý như đau lưng, đau cổ và các triệu chứng thần kinh. Kết quả này cho thấy tính khả thi và hiệu quả của phương pháp trong điều trị.

4.2. Ứng Dụng trong Các Bệnh Lý Cụ Thể

Phương pháp này đã được áp dụng thành công trong điều trị các bệnh lý như viêm đa khớp, thoái hóa khớp và các triệu chứng đau cột sống. Việc áp dụng đúng phương pháp sẽ giúp bệnh nhân nhanh chóng phục hồi sức khỏe.

V. Kết Luận và Tương Lai của Phương Pháp Tác Động Cột Sống

Phương pháp Tác động cột sống không chỉ là một phương pháp điều trị hiệu quả mà còn mở ra nhiều cơ hội nghiên cứu mới trong lĩnh vực y học. Tương lai của phương pháp này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho ngành y tế.

5.1. Tương Lai của Nghiên Cứu về Tác Động Cột Sống

Nghiên cứu về phương pháp Tác động cột sống sẽ tiếp tục được mở rộng, nhằm tìm ra những ứng dụng mới và cải tiến kỹ thuật điều trị. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của bệnh nhân.

5.2. Định Hướng Phát Triển Phương Pháp Tác Động Cột Sống

Định hướng phát triển phương pháp này sẽ tập trung vào việc đào tạo chuyên sâu cho các thầy thuốc, nhằm nâng cao kỹ năng và kiến thức trong việc áp dụng phương pháp Tác động cột sống một cách hiệu quả nhất.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT VÀ NỘI DUNG GIÁO TRÌNH PHƯƠNG PHÁP TÁC ĐỘNG CỘT SỐNG

---

Tổng quan về giáo trình

• Môn học và vị trí trong chương trình đào tạo: Giáo trình Phương pháp Tác động Cột sống là tài liệu giảng dạy chuyên môn thuộc khối kiến thức y học cổ truyền và phục hồi chức năng, được thiết kế cho chương trình đào tạo bậc đại học và sau đại học ngành Y học Cổ truyền, Vật lý Trị liệu – Phục hồi Chức năng. Giáo trình hệ thống hóa phương pháp chẩn đoán, điều trị và phòng bệnh không dùng thuốc do cố Lương y Nguyễn Tham Tán nghiên cứu, ứng dụng và hoàn thiện qua hơn 40 năm thực nghiệm lâm sàng.
• Mục tiêu học tập (Learning Outcomes): Sau khi hoàn thành giáo trình, người học có khả năng:
  • Trình bày và xác định chính xác các mốc giải phẫu sinh lý của 33–34 đốt sống và hệ thống phân chia 9 phân vùng chức năng trên cột sống.
  • Phân tích và đánh giá tình trạng bệnh lý dựa trên 4 đặc trưng cốt lõi: nhiệt độ da, hình thái lớp cơ, hình thái gai cột sống và cảm giác.
  • Phân loại chuẩn xác 229 loại bệnh lý và 30 thể khu trú của tổn thương trên cột sống.
  • Áp dụng thuần thục 8 nguyên tắc chẩn trị, 4 thủ thuật chẩn bệnh, 6 thủ thuật trị bệnh và các phương thức thao tác (đơn chỉnh, song chỉnh) để xác định và giải tỏa trọng điểm trên các bệnh lý lâm sàng cụ thể.
• Cấu trúc và cách tiếp cận: Giáo trình tiếp cận theo mô hình kết hợp giữa giải phẫu học định khu hiện đại và cơ chế bệnh sinh học thực nghiệm. Cấu trúc bài học phát triển tuần tự từ cơ sở giải phẫu – sinh lý học, tiêu chuẩn 4 đặc trưng, phân loại chi tiết loại – thể bệnh lý, các nguyên tắc – thủ thuật – phương thức chẩn trị, đến quy trình giải tỏa trọng điểm trên từng mặt bệnh nội khoa, thần kinh và cơ xương khớp.
• Điểm đặc sắc của giáo trình: Giáo trình xây dựng một hệ thống phân loại định lượng hóa và định vị không gian 3 chiều đối với các biến đổi vi thể của cột sống và lớp cơ đệm. Phương pháp sử dụng hoàn toàn phần mềm của các ngón tay để chẩn và trị mà không sử dụng thuốc hay dụng cụ xâm lấn, đồng thời thiết lập mối liên hệ phản xạ trực tiếp giữa nhiệt độ da tại 11 vùng tương ứng nội tạng với các ổ rối loạn trên hệ cột sống.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

HỆ THỐNG KIẾN THỨC TÁC ĐỘNG CỘT SỐNG
│
├── 1. Cơ sở Giải phẫu & Sinh lý
│   ├── 33-34 đốt sống (7C, 12D, 5L, 5S, 4-5 Coccyx)
│   └── 9 phân vùng tác động lâm sàng
│
├── 2. Bốn đặc trưng chẩn trị
│   ├── Hình thái gai cột sống (Lồi, Lệch, Lõm, Lồi-Lệch, Lõm-Lệch)
│   ├── Hình thái lớp cơ (Dày cộm, Thành sợi, Teo mỏng)
│   ├── Nhiệt độ da (11 vùng nội tạng & 14 vùng địa phương)
│   └── Cảm giác (Đau bệnh lý & Đau hiện tượng bệnh lý - Trọng điểm)
│
├── 3. Phân loại hình thái: 229 Loại & 30 Thể bệnh lý
│
├── 4. Hệ thống 8 Nguyên tắc
│   └── Đối xứng, Hưng phấn, Định khu - Định điểm, Tạo sóng cảm giác,
│       Định lực, Định hướng, Định lượng, Điều nhiệt
│
├── 5. Kỹ thuật thao tác
│   ├── Thủ thuật chẩn: Vuốt, Ấn, Vê, Áp
│   ├── Thủ thuật trị: Đẩy, Xoay, Bật, Rung, Bỉ, Lách
│   └── Phương thức: Điều nhiệt, Co cơ, Động hình, Đối động, Nén, Sóng, Đơn/Song chỉnh
│
└── 6. Ứng dụng lâm sàng
    └── Thiểu năng TH não, Tăng huyết áp, Viêm đa khớp, Đau lưng, Thoái khớp...

Các chương/chủ đề chính

• Chủ đề 1: Đại cương phương pháp, chỉ định và chống chỉ định

  • Nội dung: Định nghĩa phương pháp tác động cột sống bằng phần mềm ngón tay; lịch sử hình thành từ công trình nghiên cứu của Lương y Nguyễn Tham Tán.
  • Chỉ định: Nhóm chứng đau (đau đầu, hội chứng cổ vai tay, đau cổ vai gáy, đau lưng, đau thần kinh liên sườn, đau thần kinh hông to, viêm quanh khớp vai); nhóm chứng liệt (liệt do di chứng bại não, liệt mặt, liệt nửa người do tai biến mạch máu não, liệt do chấn thương cột sống); bệnh lý khớp (viêm khớp dạng thấp, thoái hóa khớp, thoái hóa cột sống); suy nhược thần kinh, mất ngủ; nhóm bệnh nội tạng (đau dạ dày, hen phế quản, huyết áp dao động, rối loạn nhịp tim, đau bụng kinh, đái dầm, thiểu năng tuần hoàn não, tăng huyết áp, huyết áp thấp).
  • Chống chỉ định: Bệnh ngoài da, tổn thương da, viêm da dị ứng, chàm; sai khớp, gãy xương; các bệnh cấp cứu nội khoa và ngoại khoa.

• Chủ đề 2: Đặc điểm sinh lý và bệnh lý của bốn đặc trưng

  • Giải phẫu sinh lý cột sống: Cấu tạo 33–34 đốt sống gồm 7 đốt sống cổ (C1–C7), 12 đốt sống lưng (D1–D12), 5 đốt sống thắt lưng (L1–L5), 5 đốt sống hông (S1–S5) dung hợp thành liên tảng, và 4–5 đốt xương cụt. Phân tích các mốc giải phẫu đặc biệt: C1 (đốt đội / Atlas), C2 (đốt trục / Axis với mấu răng khế / apophyse odontoide), C6 (củ Chassaignac / lồi trên), C7 (lồi dưới). Hệ thống mốc tìm đốt sống: D1 dưới C7, D3 nối hai bờ trong trên xương bả vai, D7 nối hai góc dưới xương bả vai, L2 nối hai đầu xương sườn cụt, L4 nối hai bờ trên xương hông. Phân chia 9 khu vực tác động lâm sàng (Khu cổ trên C1–C3, Khu cổ dưới C4–C7, Khu trên lưng trên D1–D3, Khu dưới lưng trên D4–D7, Khu trên lưng dưới D8–D9, Khu dưới lưng dưới D10–D12, Khu thắt lưng L1–L5, Khu hông S1–S5, Khu cụt Coccyx). Đối chiếu với các dạng biến dạng cột sống theo André de Sambucy.
  • Đặc trưng hình thái đốt sống và lớp cơ: Khảo sát 5 dạng biến đổi đốt sống (lồi, lồi – lệch, lệch, lõm – lệch, lõm) gắn liền với hiện tượng dính cứng; 3 dạng hình thái lớp cơ bệnh lý gồm lớp cơ dày cộm (thư nhuận, cứng, mềm), lớp cơ thành sợi (sợi tròn to, sợi xơ cứng, sợi xơ rối, sợi dẹt dày to, sợi dẹt mỏng), lớp cơ teo mỏng (teo mỏng, khuyết lõm).
  • Đặc trưng nhiệt độ da: Phân bố sinh lý bình thường từ 25°–28°C (vách mũi, ngón chân cái) đến 36,9°C (nách, dưới lưỡi, hậu môn). 3 lĩnh vực nhiệt độ: nhiệt độ trọng khu – trọng điểm, nhiệt độ địa phương (14 vùng chuẩn), nhiệt độ tương ứng nội tạng gồm 11 vùng (Cổ vai ngực trái: tim mạch; Cổ phải: hô hấp; Dưới vú phải: gan; Vai phải: mật; Mỏ ác: dạ dày; Giữa lưng: lách, nội tiết, tụy, giáp trạng, thượng thận; Thắt lưng: thận, sinh dục; Khe mông: tử cung, vòi trứng; Bụng con: bàng quang, tiết niệu; Trước rốn: ruột non; Vùng chẩm: ruột già, trực tràng). Các trạng thái bệnh lý: nhiệt độ da cao, thấp, rối loạn đối xứng ngang hoặc dọc.
  • Đặc trưng cảm giác: Phân biệt cảm giác đau bệnh lý (khu trú tại chỗ do thoái hóa, gai đôi, trượt đĩa đệm) và cảm giác đau của hiện tượng bệnh lý (xuất hiện khi dùng thủ thuật tác động, phản ánh rối loạn nội tạng/ngoại vi). Định nghĩa trọng điểm (điểm đau nhất, trung tâm ổ rối loạn, tương ứng lớp cơ co dày nhất, đốt sống lồi lệch nhất, nhiệt độ cao nhất) và điểm đối động ngoại vi.

• Chủ đề 3: Phân biệt loại và thể bệnh lý trên cột sống

  • Hệ thống hóa 229 loại bệnh lý đốt sống và lớp cơ, bao gồm:
    • Nhóm Lồi: 28 loại (Đơn lồi: 7, Liên lồi: 7, Lồi trên: 7, Lồi dưới: 7), tương ứng 3 thể.
    • Nhóm Lồi – Lệch: 64 loại (Đơn lồi – lệch: 16, Liên lồi – lệch: 16, Lồi – lệch trên: 16, Lồi – lệch dưới: 16), tương ứng 6 thể.
    • Nhóm Lệch: 64 loại (Đơn lệch: 16, Liên lệch: 16, Lệch trên: 16, Lệch dưới: 16), tương ứng 12 thể.
    • Nhóm Lõm – Lệch: 60 loại (Đơn lõm – lệch: 15, Liên lõm – lệch: 15, Lõm – lệch trên: 15, Lõm – lệch dưới: 15), tương ứng 6 thể.
    • Nhóm Lõm: 13 loại (Đơn lõm: 4, Liên lõm: 5, Lõm trên: 2, Lõm dưới: 2), tương ứng 3 thể.
  • Quy chuẩn 30 thể bệnh lý dựa trên tọa độ không gian:
    • Chiều sâu: Lớp ngoài (N - bám đầu gai sống), Lớp giữa (G - sâu hơn đốt sống), Lớp trong (T - rất sâu phía trong).
    • Bề rộng: Hẹp (H - chỉ trên gai sống), Rộng (R - lan ra rãnh sống), Lớn (L - lan qua rãnh sống sang cơ thẳng lưng).
    • Các thể liên kết: LNGH, LNGTH, LGTH, LNGR, LNGTR, LGTR, LNGL, LNGTL, LGTL.

• Chủ đề 4: Tám nguyên tắc chẩn và trị bệnh trên cột sống

  • Gồm: (1) Nguyên tắc đối xứng; (2) Nguyên tắc hưng phấn; (3) Nguyên tắc định khu – định điểm; (4) Nguyên tắc tạo sóng cảm giác; (5) Nguyên tắc định lực thao tác; (6) Nguyên tắc định hướng; (7) Nguyên tắc định lượng (thời gian thao tác và thời gian liệu trình); (8) Nguyên tắc điều nhiệt.
  • Trọng tâm nguyên tắc đối xứng: Phân tích sự thống nhất (sinh lý) và đối lập (bệnh lý) giữa cột sống và ngoại vi; so sánh các cặp đối lập (Lồi đối lập Lõm, Lệch đối lập Khuyết; Cơ cường đối lập Nhược, Dày đối lập Mỏng, Cứng đối lập Mềm; Nhiệt độ cao đối lập Thấp; Đau đối lập Tê/Giảm); ứng dụng phương thức Đơn chỉnh và Song chỉnh.

• Chủ đề 5: Hệ thống thủ thuật và phương thức chẩn – trị bệnh

  • Thủ thuật chẩn bệnh: Vuốt, Ấn, Vê, Áp (thăm dò thân nhiệt).
  • Thủ thuật trị bệnh: Đẩy, Xoay, Bật, Rung, Bỉ, Lách.
  • Phương thức chẩn bệnh: Phương thức điều nhiệt, Phương thức co cơ tương ứng, Phương thức động hình, Phương thức đối động, Phương thức chuyển tư thế.
  • Phương thức trị bệnh: Phương thức nén, Phương thức sóng, Phương thức đơn chỉnh và song chỉnh.

• Chủ đề 6: Ứng dụng lâm sàng xác định và giải tỏa trọng điểm

  • Phác đồ định vị trọng điểm và hướng giải tỏa cho các bệnh lý: Thiểu năng tuần hoàn não (nhũn não), Hội chứng tăng huyết áp, Viêm đa khớp dạng thấp, Đau lưng, Thoái hóa khớp, Đau cứng cột sống.

• Progression logic của nội dung: Nội dung giáo trình được bố cục theo tiến trình logic chặt chẽ: thiết lập nền tảng giải phẫu học và mốc định vị $\rightarrow$ nhận diện bản chất biến đổi sinh lý – bệnh lý của 4 đặc trưng $\rightarrow$ phân loại chi tiết các dạng tổn thương thành 229 loại và 30 thể $\rightarrow$ quy định các nguyên tắc chỉ đạo thao tác $\rightarrow$ trang bị hệ thống kỹ thuật thủ thuật và phương thức can thiệp $\rightarrow$ tích hợp vào quy trình điều trị các bệnh cảnh lâm sàng.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Fundamental theories: Thuyết phản xạ thần kinh thực vật và mối liên hệ giữa các đốt sống với chức năng nội tạng; quy luật đối xứng, đối lập và cân bằng sinh học của hệ thống cơ – xương – khớp và thân nhiệt trên cơ thể người.
• Core principles: 8 nguyên tắc chẩn trị chỉ đạo xuyên suốt; cơ chế kích hoạt khả năng tự điều chỉnh của cơ thể thông qua việc giải tỏa hiện tượng dính cứng đốt sống và co thắt lớp cơ tại trọng điểm.
• Essential frameworks: Ma trận phân loại 229 loại bệnh lý và hệ tọa độ 30 thể khu trú không gian (chiều sâu: ngoài – giữa – trong; bề rộng: hẹp – rộng – lớn); mô hình 11 vùng nhiệt độ da tương ứng tạng phủ và 9 phân vùng tác động cột sống.

Kỹ năng phát triển

• Technical skills: Kỹ năng xúc giác đầu ngón tay để phân biệt các dạng hình thái cơ vi thể (thư nhuận, co cứng, xơ sợi, dẹt, teo nhược); kỹ thuật thực hiện chính xác các thủ thuật chẩn (vuốt, ấn, vê, áp) và thủ thuật trị (đẩy, xoay, bật, rung, bỉ, lách).
• Analytical skills: Kỹ năng phân tích, so sánh sự chênh lệch đối lập giữa các vùng cơ thể (cột sống – ngoại vi, phải – trái, trên – dưới); kỹ năng phân biệt đau bệnh lý tại chỗ và đau của hiện tượng bệnh lý; kỹ năng nhận biết phản xạ đạt ngưỡng định lượng qua sự biến đổi thuận chiều của thân nhiệt và độ thư nhuận của lớp cơ.
• Practical competencies: Định vị chính xác các mốc đốt sống trên cơ thể người bệnh; xác định đúng vị trí trọng điểm và điểm đối động; thực hiện kỹ thuật song chỉnh đồng thời để giải tỏa ổ rối loạn bệnh lý.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

• Pedagogical approach: Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm tích hợp giữa lý thuyết phân tích giải phẫu định khu và thực hành cảm thụ lâm sàng trực tiếp trên người. Trọng tâm giảng dạy là đào tạo phản xạ xúc giác cho người học thông qua chu trình: Quan sát hình thái cột sống $\rightarrow$ Thăm dò 4 đặc trưng $\rightarrow$ Phân loại Loại – Thể $\rightarrow$ Định lực, định hướng tác động $\rightarrow$ Đánh giá ngưỡng đáp ứng sinh học.
• Bài tập và case studies: Giáo trình cung cấp các bài tập nhận diện dị tật cột sống dựa trên hình thái học nhìn thẳng (vẹo trái, vẹo phải, vẹo chữ S) và nhìn nghiêng (lưng tròn lướt, lưng tròn chung, gù chính giữa theo André de Sambucy); nghiên cứu các bệnh án mẫu về thiểu năng tuần hoàn não, hội chứng tăng huyết áp, viêm đa khớp dạng thấp và đau cứng cột sống.
• Practical exercises:
  • Bài tập rèn luyện cảm giác đầu ngón tay để phân biệt độ dày – mỏng, cứng – mềm, sợi tròn – sợi dẹt – xơ rối của lớp cơ trên mô hình và người thật.
  • Bài tập thực hành thao tác thủ thuật áp để đo lường định tính sự biến đổi nhiệt độ da tại 11 vùng tương ứng nội tạng và 14 vùng địa phương.
  • Bài tập phối hợp thao tác đơn chỉnh tại gai sống và thao tác song chỉnh phối hợp điểm đối động ngoại vi.
• Assessment methods:
  • Đánh giá lý thuyết: Kiểm tra kiến thức giải phẫu 9 phân vùng cột sống, 8 nguyên tắc chẩn trị, phân loại 229 loại và 30 thể.
  • Đánh giá thực hành tiền lâm sàng (OSCE): Đánh giá độ chính xác trong việc xác định các mốc giải phẫu (C6, C7, D3, D7, L2, L4), kỹ thuật thực hiện 6 thủ thuật trị bệnh, và khả năng phát hiện đúng trọng điểm trên người bệnh.
• Self-study guidelines: Người học cần dành thời gian luyện tập xúc giác ngón tay hàng ngày; lập bảng theo dõi sự thay đổi của 4 đặc trưng (nhiệt độ da hạ/tăng thuận chiều, cơ mềm trở lại thư nhuận, giảm đau) trong suốt quá trình thao tác trên ca thực hành; đối chiếu cấu trúc đốt sống với tài liệu giải phẫu học định khu.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Hệ thống hóa toàn diện phương pháp Tác động Cột sống: Giáo trình đúc kết toàn bộ công trình nghiên cứu hơn 40 năm của Lương y Nguyễn Tham Tán thành một hệ thống lý thuyết khoa học có cấu trúc chặt chẽ, chuyển hóa các kinh nghiệm thực nghiệm thành bảng danh mục phân loại rõ ràng gồm 229 loại và 30 thể với các ký hiệu quy ước chuẩn (HN, RN, LN, GH, GTR, TH, LNGTH...).
• Kết hợp y học hiện đại và y học cổ truyền: Giáo trình chuẩn hóa danh pháp giải phẫu học quốc tế (Cervicalis - C, Dorsalis - D, Lombalis - L, Sacrilis - S, Coccyx; các mốc củ Chassaignac C6, mỏm răng C2 apophyse odontoide, đốt Atlas) kết hợp với cách chia 9 phân vùng chức năng phục vụ thao tác cơ học.
• Cơ chế kiểm soát an toàn qua ngưỡng định lượng: Đưa ra nguyên tắc định lượng và điều nhiệt nghiêm ngặt: khi tác động đúng trọng điểm, nhiệt độ da biến đổi thuận chiều và lớp cơ chuyển sang trạng thái thư nhuận thì phải dừng thao tác ngay; nếu người bệnh có cảm giác đau tăng, khó chịu hoặc nhiệt độ không đổi, bắt buộc phải dừng để tái chẩn đoán, loại bỏ nguy cơ quá ngưỡng tiếp thu của cơ thể.
• Mối liên hệ thực chứng với bệnh lý nội tạng: Thiết lập bản đồ 11 vùng nhiệt độ da tương ứng với chức năng tim mạch, hô hấp, gan, mật, dạ dày, nội tiết, thận, sinh dục, ruột non, ruột già; cung cấp công cụ chẩn đoán khách quan hỗ trợ kiểm tra triệu chứng cơ năng của người bệnh.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên chuyên ngành:
  • Sinh viên đại học năm thứ 4, năm thứ 5 và năm thứ 6 ngành Y học Cổ truyền, ngành Phục hồi Chức năng, ngành Vật lý Trị liệu tại các trường đại học y dược.
  • Học viên sau đại học (Bác sĩ Nội trú, Cao học, Bác sĩ Chuyên khoa I, Chuyên khoa II) sử dụng làm tài liệu chuyên khảo trong các học phần trị liệu thần kinh – cột sống và bệnh học cơ xương khớp.
• Prerequisites (Kiến thức tiên quyết): Người học cần hoàn thành các học phần: Giải phẫu học người (đặc biệt là giải phẫu hệ xương khớp và hệ thần kinh), Sinh lý học, Bệnh học Nội khoa, và Lý luận cơ bản Y học Cổ truyền.
• Giảng viên và cơ sở đào tạo: Giảng viên sử dụng giáo trình để xây dựng đề cương chi tiết môn học, giáo án bài giảng lý thuyết và bảng kiểm kỹ năng thực hành tiền lâm sàng; hướng dẫn sinh viên kiến tập, thực tập lâm sàng tại các bệnh viện y học cổ truyền và trung tâm phục hồi chức năng.
• Tự học và tra cứu chuyên môn: Bác sĩ, y sĩ, kỹ thuật viên y học cổ truyền và phục hồi chức năng sử dụng giáo trình làm tài liệu tra cứu quy chuẩn trong thực hành khám bệnh, xác định trọng điểm và lập phác đồ can thiệp cơ xương khớp – thần kinh cột sống.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên y khoa các năm cuối, học viên sau đại học ngành Y học Cổ truyền và Phục hồi Chức năng, cùng các bác sĩ, kỹ thuật viên mong muốn chuẩn hóa phương pháp chẩn trị bệnh qua hệ cột sống không dùng thuốc.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học bắt buộc phải nắm vững kiến thức giải phẫu học cột sống, hệ thống dây thần kinh tủy sống, sinh lý học điều hòa thân nhiệt - trương lực cơ, cùng các kiến thức bệnh học nội khoa và ngoại khoa cơ bản để phân biệt các trường hợp chỉ định và chống chỉ định.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Khác với các tài liệu xoa bóp bấm huyệt thông thường, giáo trình này tiếp cận hệ cột sống qua 4 đặc trưng đồng bộ (cột sống, lớp cơ, nhiệt độ da, cảm giác), phân loại chi tiết đến 229 loại và 30 thể bệnh lý, định vị chính xác trọng điểm và điểm đối động, đồng thời kiểm soát thao tác bằng nguyên tắc định lực, định hướng, định lượng và điều nhiệt.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học cần kết hợp đọc kỹ lý thuyết giải phẫu 9 vùng với việc rèn luyện xúc giác ngón tay hàng ngày trên các cấu trúc cơ khác nhau; thường xuyên thực hành các thủ thuật vuốt, ấn, vê, áp để phát hiện sự thay đổi vi thể của lớp cơ và nhiệt độ da; ghi chép nhật ký lâm sàng chi tiết theo 4 đặc trưng đối với từng ca bệnh.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Giáo trình đi kèm các bảng tóm tắt 229 loại bệnh lý, sơ đồ định vị 11 vùng nhiệt độ da tương ứng nội tạng, bảng đối chiếu mốc giải phẫu xác định đốt sống (C6, C7, D3, D7, L2, L4), và sơ đồ phân loại các dạng cong vẹo cột sống của André de Sambucy.

---

Kết luận

• Giá trị cốt lõi của giáo trình: Giáo trình Phương pháp Tác động Cột sống cung cấp một hệ thống lý luận và thực hành hoàn chỉnh về can thiệp cơ học cột sống không dùng thuốc, dựa trên cơ sở 4 đặc trưng bệnh lý, hệ thống phân loại 229 loại và 30 thể, cùng 8 nguyên tắc chẩn trị chặt chẽ.
• Lộ trình học tập đề xuất: Nắm vững giải phẫu định khu 9 vùng và các mốc xương $\rightarrow$ Thực hành thuần thục 4 thủ thuật chẩn để thăm dò 4 đặc trưng $\rightarrow$ Phân loại chính xác loại – thể và xác định trọng điểm $\rightarrow$ Áp dụng 6 thủ thuật trị và phương thức song chỉnh $\rightarrow$ Làm chủ phác đồ điều trị các bệnh lý lâm sàng cụ thể.
• Tài nguyên bổ trợ: Bảng tra cứu danh mục 229 loại bệnh lý, sơ đồ 11 vùng nhiệt độ tạng phủ, và hệ thống bài tập thực hành cảm thụ xúc giác lâm sàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỤC LỤC Bài 1. ĐẠI CƯƠNG PHƯƠNG PHÁP TÁC ĐỘNG CỘT SỐNG. Chỉ định - chống chỉ định của phương pháp tác động cột sống. Chống chỉ định.

ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ VÀ BỆNH LÝ CỦA BỐN ĐẶC TRƯNG. Hình thái sinh lý bình thường. Hiện tượng đốt sống không bình thường. Đặc điểm và hình thái lớp cơ trên các đốt sống không bình thường.

Đặc tính của lớp cơ. Nhiệt độ da các vùng cơ thể và những sự thay đổi về nhiệt độ da trong trạng thái bệnh lý. Đặc tính của nhiệt độ da. Ứng dụng cảm giác đau trong chẩn bệnh và trị bệnh.

Đặc tính về cảm giác. PHÂN BIỆT LOẠI VÀ THỂ. Hình thái loại và thể đốt sống lồi. Hình thái loại đơn lồi.

Hình thái loại liên lồi. Hình thái loại lồi trên. Hình thái loại lồi dưới. Hình thái loại và thể đốt sống lồi – lệch.

Hình thái loại đơn lồi - lệch. Hình thái loại liên lồi - lệch. Hình thái loại lồi - lệch trên. Hình thái loại lồi - lệch dưới.

Phân biệt hình thái các thể của các loại lồi - lệch. Hình thái loại và thể đốt sống lệch. Hình thái loại đơn lệch. Hình thái loại liên lệch.

Hình thái loại lệch trên. Hình thái loại lệch dưới. Sự phân biệt về hình thái các thể thuộc các loại đốt sống lệch. Hình thái loại và thể đốt sống lõm lệch.

Hình thái loại đơn lõm - lệch. Hình thái loại liên lõm lệch. Hình thái loại lõm lệch trên. Hình thái loại lõm lệch dưới.

Sự phân biệt hình thái các thể thuộc loại lõm - lệch. Hình thái loại và thể đốt sỗng lõm. Hình thái loại đơn lõm. Hình hình loại liên lõm.

Hình thái loại lõm trên. Hình thái loại lõm dưới. Sự phân biệt hình thái các thể thuộc loại lõm. Định nghĩa về thể.

CÁC NGUYÊN TẮC CHẨN VÀ TRỊ BỆNH TRÊN CỘT SỐNG. Nguyên tắc đối xứng. Đặc trưng sinh lí và bệnh lí. Cơ sở so sánh theo quy định của nguyên tắc đối xứng.

Sự đối xứng và đối lập các đặc trưng bệnh lí. Nguyên tắc đối xứng trong chẩn bệnh. Nguyên tắc đối xứng trong trị bệnh. Nguyên tắc hưng phấn.

Nguyên tắc định khu – định điểm. Nguyên tắc tạo sóng cảm giác. Nguyên tắc định lực thao tác. Nguyên tắc định hướng.

Nguyên tắc định lượng. Thời gian thao tác. Thời gian của quá trình điều trị. Nguyên tắc điều nhiệt.

THỦ THUẬT CHẨN VÀ TRỊ BỆNH. Thủ thuật chẩn bệnh. Thủ thuật vuốt. Thủ thuật ấn.

Thủ thuật vê. Các thủ thuật trị bệnh. Thủ thuật đẩy. Thủ thuật xoay.

Thủ thuật bật. Thủ thuật rung. Thủ thuật bỉ. Thủ thuật lách.

CÁC PHƯƠNG THỨC CHẨN VÀ TRỊ BỆNH. Các phương thức chẩn bệnh. Phương thức điều nhiệt. Phương thức co cơ tương ứng.

Phương thức động hình. Phương thức đối động. Phương thức chuyển tư thế. Các phương thức trị bệnh.

Phương thức nén. Phương thức sóng. Phương thức đơn chỉnh và song chỉnh. MỘT SỐ ỨNG DỤNG XÁC ĐỊNH TRỌNG ĐIỂM VÀ GIẢI TỎA TRỌNG ĐIỂM BẰNG PHƯƠNG PHÁP TÁC ĐỘNG CỘT SỐNG.

Thiểu năng tuần hoàn não (nhũn não). Phương pháp xác định trọng điểm và phương hướng giải tỏa trọng điểm các triệu chứng bệnh thiểu năng tuần hoàn não. Hội chứng tăng huyết áp. Phương pháp xác định trọng điểm và phương hướng giải tỏa trọng điểm các triệu chứng bệnh cao huyết áp.

Viêm đa khớp dạng thấp. Phương pháp xác định trọng điểm và phương hướng giải tỏa trọng điểm các triệu chứng bệnh viêm đa khớp dạng thấp. Phương pháp xác định trọng điểm và phương hướng giải tỏa trọng điểm của các triệu chứng bệnh đau lưng. Phương pháp xác định trọng điểm và phương hướng giải tỏa trọng điểm các triệu chứng bệnh thoái khớp.

Đau cứng cột sống. Phương pháp xác định trọng điểm và phương hướng giải tỏa trọng điểm các triệu chứng bệnh đau cứng cột sống. ĐẠI CƯƠNG PHƯƠNG PHÁP TÁC ĐỘNG CỘT SỐNG 1. Định nghĩa Là phương pháp người thầy thuốc dùng phần mềm của các ngón tay tác động lên hệ cột sống để chẩn đoán, điều trị và phòng bệnh.

Phương pháp được đúc rút tinh hoa của cố lương y Nguyễn Tham Tán - Người thầy tổ sáng lập ra sau hơn 40 năm nghiên cứu ứng dụng và truyền dạy có các nguyên tắc, thủ thuật và các phương thức chẩn đoán và điều trị chặt chẽ khoa học, giúp thầy thuốc dễ theo dõi áp dụng và thực hiện đạt hiệu quả cao trong chẩn đoán, điều trị và phòng bệnh. Phương pháp lấy 4 đặc trưng là tiêu chuẩn để theo dõi, đánh giá trong quá trình chẩn đoán và điều trị bệnh: Nhiệt độ da, hình thái lớp cơ, hình thái gai cột sống và cảm giác. Chỉ định - chống chỉ định của phương pháp tác động cột sống 2. Chỉ định - Các chứng đau: + Đau đầu + Hội chứng cổ vai tay + Đau cổ vai gáy + Đau lưng + Đau thần kinh liên sườn + Đau thần kinh hông to + Viêm quanh khớp vai - Các chứng liệt trẻ em, liệt người lớn: + Liệt do di chứng bại não + Liệt mặt (do các nguyên nhân) + Liệt ½ người do tai biến mạch máu não + Liệt do chấn thương cột sống - Bệnh về khớp: Viêm khớp dạng thấp; thoái hóa khớp; thoái hóa cột sống.

- Suy nhược thần kinh, đau đầu, mất ngủ,. - Đau dạ dày, hen phế quản, huyết áp dao động, rối loạn nhịp tim, đau bụng kinh, đái dầm, thiểu năng tuần hoàn não, tăng huyết áp, huyết áp thấp. Chống chỉ định - Các bệnh ngoài da, tổn thương da, viêm da dị ứng, chàm. - Sai khớp, gãy xương.

- Các bệnh cấp cứu nội, ngoại khoa. ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ VÀ BỆNH LÝ CỦA BỐN ĐẶC TRƯNG Phần giới thiệu về đặc điểm và bệnh lý của 4 đặc trưng bao gồm: 1. Hình thái sinh lý bình thường Cột sống gồm 33 hoặc 34 đốt sống hợp thành, chia ra: - 7 đốt sống cổ từ C1 đến C7; - 12 đốt sống lưng từ D1 đến D12; - 5 đốt sống thắt lưng từ L1 đến L5; - 5 đốt sống hông từ S1 đến S5; - 4 hay 5 đốt xương cụt. Các đốt sống hông dung hợp lại thành một liên tảng, các đốt xương cụt cũng dung hợp lại thành một liên tảng.

Giữa các đốt sống có đĩa đệm. Trên cột sống, đốt sống cổ thứ nhất (C1) và đốt sống cổ thứ hai (C2) có hình thù hết sức đặc biệt. Đốt C1 nâng đỡ hộp sọ nên có hình một vòng tròn dẹt, thân đốt không rõ và lỗ đốt rất rộng, đảm bảo cho hộp sọ có thể quay chuyển được dễ dàng. Vì thế chúng ta gọi đốt Cl là đốt đội, người châu Âu gọi là đốt Atlas (lấy tên Atlas là một đại lực sĩ trong điển tích thần thoại Hy Lạp).

Đốt cổ thứ hai (C2) được gọi là đốt trục. Đốt C2 có hình khuyên tròn, phía trên và trước khuyên này lồi lên một mỏm gọi là mấu răng khế - giải phẫu học hiện đại gọi là mỏm răng (apophyse odontoide). Đốt trục khớp với đốt đội giúp cho hộp sọ chuyển động, quay phải – quay trái được dễ dàng. Ngay cả khi ta gật đầu, cúi đầu ra phía trước cũng là nhờ trục của đốt C2 nghiêng về phía trước.

Vì thế người châu Âu đặt tên cho nó là Axis (trục). Khi khám một cột sống, thầy thuốc càn chú ý đến đốt sống cổ thứ 6, thứ 7 (C6 và C7). Ở mỏm ngang đốt C6 có một chỗ lồi cao, ta gọi là lồi trên, người châu Âu gọi là củ sát-xe-nhắc (tubercule de Chassaignas). Ở mỏm gai đốt C7 cũng có một lồi cao rất rõ trội hơn của Sát-xe-nhắc, ta gọi là lồi dưới.

Các đốt sống cổ, nếu lấy đốt C1 và C7 làm mốc, thì đều cong về phía trước và đốt C4 là đốt cong sâu nhất. Các đốt sống lưng, do cần tiếp xúc với các đầu sườn sau, nên mỗi đốt có tới bốn diện khớp để tiếp giáp với xương sườn. Các lỗ đốt đều tròn. Thân đốt khá dày, mỏm gai rất dài và thõng sâu, do đó khi ta sờ thấy đuôi gai của một đốt nào đó thì ngón tay của ta đã đang đặt ở ngang tầm của đốt dưới rồi.

Để tìm đốt sống, ta phải dựa vào các xương bả vai, xương sườn cụt và bờ xương hông, dùng các góc cạnh của các xương đó làm mốc để tìm. Đốt D l nằm dưới lồi dưới của C7. Đốt D3 nằm trên đường thẳng nối hai bờ trong trên của hai xương bả. Đốt D7 nằm trên đường thẳng nối hai góc dưới của xương bả.

Từ đốt D1 trở xuống, cột sống lưng có xu thế cong về phía sau và D4 là điểm thứ nhất nhô cao lên. Từ D8 trở đi, cột sống có hình cong lướt và D 10 là điểm thứ hai nhô lên cao. Các đốt sống thắt lưng so với các đốt sống lưng khỏe hơn rất nhiều vì chúng phải chịu toàn bộ sức nặng của con người gia trọng lên nó. Các mỏm gai ngắn, rộng và ngang thân đốt sống to, không tiếp khớp với xương sườn nên các mỏm ngang dài và nhọn.

Lỗ đốt hình tam giác. Đốt thắt lưng thứ hai (L2) nằm trên đường thẳng nối hai đầu xương sườn cụt (nhìn phía ngoài mặt da, đó là nơi eo lưng bắt đầu thắt lại). Đốt thắt lưng thứ tư (L4) nằm trên đường thẳng nối hai bờtrên xương hông. Về mặt hình thái, từ L1 đến L5, cột sống có xu thế thẳng đều, nhưng cần chú ý: - Ở nam giới, L4 và L5 đưa về phía trước, - Ở nữ giới, L4 và L5 vẫn thẳng đều, (và nếu không như vậylà hiện tượng bệnh).

Từ S1 đến S5, cột sống có xu hướng đưa về phía sau. Điểm cao nhất là S5. Riêng xương cụt đưa về phía trước. Giải phẫu học hiện đại chia cột sống ra làm 5 khu vực: - Khu vực thứ nhất là khu cổ, ký hiệu bằng chữ C (do lấy mẫu tự C, bắt đầu của từ Cervicalis V., có nghĩa là đốt cổ), gồm 7 đốt.

- Khu vực thứ hai là khu lưng, ký hiệu bằng chữ D (Dorsalis), gồm 12 đốt. - Khu vực thứ ba là khu thắt lưng, ký hiệu bằng chữ L (Lombalis), gồm 5 đốt. - Khu vực thứ tư là khu hông, ký hiệu bằng chữ S (Sacrilisl), gồm 5 đốt. - Khu vực thứ năm là khu cụt, vẫn dùng nguyên từ Coccyx.