Giáo trình Sửa chữa Hệ thống truyền động Máy thi công - Trình độ Trung cấp

Giáo trình cung cấp kiến thức về sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống truyền động cho nghề sửa chữa máy thi công xây dựng trình độ trung cấp.

• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề
• Chuyên ngành: Sửa Chữa Máy Thi Công Xây Dựng
• Đề tài: Giáo Trình Sửa Chữa Và Bảo Dưỡng Hệ Thống Truyền Động Nghề Sửa Chữa Máy Thi Công Xây Dựng Trình Độ Trung Cấp
• Loại tài liệu: Giáo Trình

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• Giới thiệu về mô đun
• 1. Bài 1: Bảo dưỡng ly hợp chính
• 1.1. Cấu tạo nguyên lý làm việc ly hợp chính thường đóng
• 1.1.1. Khái quát về ly hợp chính thường đóng
• 1.1.1.1. Nhiệm vụ của ly hợp
• 1.1.1.2. Yêu cầu
• 1.1.1.3. Phân loại ly hợp
• 1.1.1.4. Sơ đồ cấu tạo chung
• 1.1.1.5. Nguyên lý làm việc chung
• 1.1.2. Ly hợp ma sát khô một đĩa thường xuyên đóng
• 1.1.2.1. Sơ đồ cấu tạo ly hợp ma sát khô một đĩa thường xuyên đóng
• 1.1.2.2. Nguyên lý làm việc
• 1.1.3. Cấu tạo và nguyên lý làm việc của ly hợp hai đĩa ma sát thường đóng
• 1.1.3.1. Cấu tạo
• 1.1.3.2. Nguyên lý làm việc
• 1.1.3.3. So sánh ly hợp hai đĩa với ly hợp một đĩa ma sát
• 1.1.4. Ly hợp dùng lò xo màng
• 1.1.4.1. Cấu tạo
• 1.1.4.2. Nguyên lý làm việc
• 1.1.4.3. Ưu điểm của ly hợp lò xo màng
• 1.1.5. Cấu tạo của một số chi tiết trong bộ ly hợp
• 1.1.5.1. Bánh đà
• 1.1.5.2. Moayơ và bộ giảm chấn
• 1.1.5.3. Trục ly hợp
• 1.1.5.4. Vỏ ly hợp
• 1.1.5.5. Đòn mở ly hợp (càng cua)
• 1.1.5.6. Đĩa ép
• 1.1.5.7. Lò xo ép
• 1.1.5.8. Đĩa ma sát
• 1.1.6. Cơ cấu điều khiển
• 1.1.6.1. Cơ cấu điều khiển bằng cơ khí
• 1.1.6.2. Cơ cấu điều khiển bằng thủy lực
• 1.2. Chuẩn bị dụng cụ, vật tư và nơi bảo dưỡng
• 1.2.1. Chuẩn bị dụng cụ
• 1.2.2. Chuẩn bị nơi bảo dưỡng (Xưởng thực hành)
• 1.3. Tháo, lắp ly hợp
• 1.3.1. Quy trình tháo bộ ly hợp
• 1.3.1.1. Tháo dẫn động điều khiển ly hợp
• 1.3.1.2. Tháo trục các đăng và hộp số ra khỏi xe
• 1.3.1.3. Tháo bộ ly hợp ra khỏi động cơ
• 1.3.1.4. Tháo càng mở ly hợp ra khỏi trục sơ cấp
• 1.3.1.5. Tháo chốt hãm và đưa vòng bi tỳ ra khỏi trục sơ cấp
• 1.3.1.6. Tháo vòng bi đỡ
• 1.3.2. Trình tự lắp bộ ly hợp
• 1.3.2.1. Lắp vòng bi đỡ
• 1.3.2.2. Lắp cụm đĩa ép và đĩa ma sát
• 1.3.2.3. Lắp vòng bi và càng mở
• 1.3.2.4. Lắp hộp số
• 1.3.2.5. Lắp xylanh chính đến xylanh lực
• 1.3.2.6. Lắp trục các đăng
• 1.3.3. Quy trình tháo, lắp bộ ly hợp xe ô tô TOYOTA
• 1.3.3.1. Tháo xi-lanh chính
• 1.3.3.2. Tháo xi-lanh ngắt ly hợp
• 2. Bài 2: Bảo dưỡng ly hợp chuyển hướng
• 3. Bài 3: Bảo dưỡng hộp số
• 4. Bài 4: Bảo dưỡng các đăng
• 5. Bài 5: Bảo dưỡng cầu chủ động
• 6. Bài 6: Bảo dưỡng truyền lực cuối cùng
• 7. Bài 7: Sửa chữa ly hợp
• 8. Bài 8: Sửa chữa hộp số
• 9. Bài 9: Sửa chữa các đăng
• 10. Bài 10: Sửa chữa cầu chủ động
• 11. Bài 11: Sửa chữa truyền lực cuối cùng

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình sửa chữa hệ thống truyền động máy xây dựng

Giáo trình sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống truyền động cho nghề sửa chữa máy thi công xây dựng trình độ trung cấp được biên soạn nhằm cung cấp một nền tảng kiến thức vững chắc và kỹ năng thực hành chuyên sâu. Đây là một module đào tạo nghề sửa chữa máy xây dựng cốt lõi, đóng vai trò nền tảng cho người học. Nội dung giáo trình tập trung vào việc trang bị cho học viên năng lực thực hiện các nhiệm vụ từ cơ bản đến phức tạp, bao gồm bảo dưỡng, chẩn đoán và sửa chữa các bộ phận chính của hệ thống truyền động. Các bộ phận này bao gồm ly hợp, hộp số, trục các đăng, cầu chủ động và bộ truyền lực cuối cùng. Chương trình học được thiết kế theo hướng logic, bắt đầu từ lý thuyết về cấu tạo, nguyên lý hoạt động, sau đó đi sâu vào quy trình tháo lắp, kiểm tra và sửa chữa thực tế. Theo Lời giới thiệu của Trường Cao đẳng GTVT Trung ương I, giáo trình này được xây dựng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường lao động, nơi đòi hỏi những kỹ thuật viên có tay nghề cao, có khả năng làm việc độc lập và xử lý các sự cố kỹ thuật phức tạp trên các dòng máy thi công hiện đại. Việc nắm vững kiến thức từ giáo trình hệ thống truyền lực này không chỉ giúp người học tự tin trong công việc mà còn mở ra cơ hội phát triển sự nghiệp bền vững trong ngành trung cấp nghề công nghệ ô tô và máy xây dựng. Tài liệu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp lý thuyết và thực hành, đảm bảo học viên sau khi tốt nghiệp có thể áp dụng ngay kiến thức vào công việc, góp phần nâng cao hiệu quả vận hành và kéo dài tuổi thọ của thiết bị. Đây được xem là một tài liệu sửa chữa máy công trình chính thống và đáng tin cậy.

1.1. Vai trò cốt lõi của hệ thống truyền động trong máy thi công

Hệ thống truyền động là bộ phận trung gian, có nhiệm vụ truyền mô-men xoắn từ động cơ đến các bộ phận công tác như bánh xe, bánh xích. Nó quyết định khả năng di chuyển, sức kéo và hiệu suất làm việc của máy. Một hệ thống truyền động hiệu quả phải đảm bảo truyền lực êm dịu, thay đổi tỷ số truyền linh hoạt và ngắt truyền động dứt khoát khi cần thiết. Giáo trình nêu rõ các yêu cầu cơ bản đối với hệ thống này: truyền được mô-men quay lớn nhất của động cơ, đảm bảo an toàn khi quá tải, kết cấu gọn nhẹ và dễ dàng bảo dưỡng, sửa chữa. Các loại hệ thống truyền động cơ khí, hệ thống truyền động thủy lực, và hệ thống truyền động thủy tĩnh đều được đề cập để cung cấp cái nhìn toàn diện. Việc hiểu rõ cấu tạo hệ thống truyền động là bước đầu tiên và quan trọng nhất để trở thành một kỹ thuật viên lành nghề.

1.2. Mục tiêu của giáo án môn học hệ thống truyền động

Mục tiêu chính của giáo án môn học hệ thống truyền động là trang bị cho người học kiến thức và kỹ năng toàn diện. Về kiến thức, học viên cần trình bày được nhiệm vụ, cấu tạo và nguyên lý làm việc của từng cụm chi tiết. Về kỹ năng, học viên phải thực hiện thành thạo quy trình tháo lắp, bảo dưỡng và sửa chữa các bộ phận như ly hợp, hộp số. Cụ thể, tài liệu gốc đặt ra các mục tiêu rõ ràng cho từng bài học, ví dụ như trong "Bài 1: Bảo dưỡng ly hợp chính", học viên phải "Nắm được cấu tạo, nguyên lý làm việc" và "Thực hiện được đúng quy trình tháo lắp ly hợp". Hơn nữa, việc sử dụng thành thạo dụng cụ đo kiểm và tuân thủ tuyệt đối các quy định về an toàn lao động trong sửa chữa máy thi công là yêu cầu bắt buộc. Hoàn thành module này, người học sẽ có đủ năng lực để đảm nhận các vị trí công việc liên quan đến bảo trì và sửa chữa tại các xưởng dịch vụ, công trường xây dựng.

II. Thách thức chẩn đoán hư hỏng hệ thống truyền động phổ biến

Việc chẩn đoán hư hỏng hệ thống truyền động là một trong những thách thức lớn nhất đối với kỹ thuật viên. Các triệu chứng hỏng hóc thường không rõ ràng và có thể liên quan đến nhiều bộ phận khác nhau. Ví dụ, hiện tượng ly hợp bị trượt có thể do đĩa ma sát mòn, lò xo ép yếu hoặc dầu mỡ dính vào bề mặt ma sát. Tương tự, việc vào số khó khăn có thể xuất phát từ bộ đồng tốc bị mòn, cơ cấu điều khiển bị sai lệch hoặc ly hợp ngắt không hoàn toàn. Giáo trình cung cấp các phương pháp kiểm tra và chẩn đoán có hệ thống. Một trong những phương pháp được đề cập là "Kiểm tra hiện tượng trượt của ly hợp" bằng cách gài số cao, giữ phanh và từ từ nhả ly hợp; nếu động cơ không chết máy, chứng tỏ ly hợp bị trượt. Bên cạnh những thách thức kỹ thuật, vấn đề an toàn lao động trong sửa chữa máy thi công cũng được đặc biệt nhấn mạnh. Môi trường làm việc tiềm ẩn nhiều rủi ro như thiết bị nặng, dầu mỡ trơn trượt, và các bộ phận quay với tốc độ cao. Do đó, việc trang bị đầy đủ đồ bảo hộ, sử dụng đúng dụng cụ và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình là điều kiện tiên quyết để đảm bảo an toàn cho bản thân và đồng nghiệp. Việc thiếu kiến thức và kinh nghiệm trong chẩn đoán không chỉ kéo dài thời gian sửa chữa mà còn có thể gây ra những hư hỏng nặng hơn cho thiết bị, làm tăng chi phí và ảnh hưởng đến tiến độ công việc.

2.1. Phân tích các lỗi thường gặp ở ly hợp và hộp số

Giáo trình đã hệ thống hóa các hư hỏng thường gặp. Đối với ly hợp, các lỗi phổ biến bao gồm: ly hợp trượt, ly hợp ngắt không hoàn toàn (bị dính), và ly hợp đóng/ngắt có tiếng kêu lạ. Nguyên nhân có thể do mòn đĩa ma sát, cong vênh đĩa ép, yếu lò xo, hoặc sai lệch trong cơ cấu điều khiển. Đối với hộp số, các hư hỏng điển hình là khó vào số, tự động nhảy số, và có tiếng kêu bất thường khi vận hành. Các nguyên nhân chính được xác định là mòn bánh răng, hỏng bộ đồng tốc, mòn vòng bi, hoặc thiếu dầu bôi trơn. Việc nắm rõ các dấu hiệu và nguyên nhân này giúp kỹ thuật viên khoanh vùng sự cố nhanh chóng và đưa ra phương án sửa chữa ly hợp, hộp số, trục các đăng chính xác.

2.2. Tầm quan trọng của an toàn lao động trong sửa chữa máy thi công

An toàn lao động là nguyên tắc tối cao trong mọi hoạt động sửa chữa. Tài liệu yêu cầu kỹ thuật viên phải chuẩn bị kỹ lưỡng nơi làm việc, đảm bảo xưởng thực hành sạch sẽ, đủ ánh sáng và thông thoáng. Trước khi tháo lắp các cụm chi tiết nặng như hộp số, cần sử dụng các thiết bị nâng hạ chuyên dụng như pa-lăng, cẩu mini và phải chèn bánh xe cẩn thận. Quy trình cũng nhấn mạnh việc phải vệ sinh sạch sẽ các bộ phận trước khi tháo để tránh bụi bẩn rơi vào bên trong. Việc tuân thủ an toàn lao động trong sửa chữa máy thi công không chỉ bảo vệ sức khỏe người thợ mà còn là yếu tố đảm bảo chất lượng sửa chữa, tránh gây thêm hư hỏng cho các chi tiết máy móc.

III. Hướng dẫn sửa chữa ly hợp máy thi công theo giáo trình chuẩn

Giáo trình cung cấp một quy trình chi tiết và khoa học để sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống truyền động, đặc biệt là bộ ly hợp. Nội dung bắt đầu từ việc giới thiệu tổng quan về cấu tạo hệ thống truyền động và vai trò của ly hợp. Ly hợp có nhiệm vụ nối và ngắt truyền động từ động cơ đến hộp số một cách êm dịu và dứt khoát. Tài liệu phân loại ly hợp theo nhiều tiêu chí như phương pháp truyền mô-men (ma sát, thủy lực, điện từ) và phương pháp điều khiển (cưỡng bức, tự động). Phần trọng tâm của bài học là quy trình tháo lắp, kiểm tra và sửa chữa ly hợp, hộp số, trục các đăng. Các bước được mô tả tỉ mỉ, từ việc chuẩn bị dụng cụ, vệ sinh khu vực làm việc, đến tháo rời từng chi tiết. Giáo trình nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh dấu vị trí lắp ghép trước khi tháo để đảm bảo lắp lại chính xác. Ví dụ, khi tháo cụm đĩa ép, cần "đánh dấu của vỏ ly hợp với bánh đà". Các phương pháp kiểm tra hư hỏng được trình bày rõ ràng, ví dụ như dùng thước cặp và panme để kiểm tra độ mòn trục, dùng giấy giáp để xử lý vết xước nhẹ trên đĩa ép. Các yêu cầu kỹ thuật cho từng chi tiết, như độ sâu cho phép của đinh tán trên đĩa ma sát (<0.5mm), cũng được quy định cụ thể. Đây là nguồn tài liệu sửa chữa máy công trình vô giá cho kỹ thuật viên.

3.1. Cấu tạo và nguyên lý làm việc của ly hợp ma sát thường đóng

Ly hợp ma sát khô một đĩa thường đóng là loại được sử dụng phổ biến nhất. Cấu tạo của nó bao gồm ba nhóm chi tiết chính: nhóm chủ động (vỏ ly hợp, đĩa ép, lò xo ép), nhóm bị động (đĩa ma sát, trục ly hợp) và cơ cấu điều khiển. Nguyên lý làm việc dựa trên lực ma sát. Ở trạng thái đóng, lò xo ép chặt đĩa ép, đĩa ma sát và bánh đà thành một khối, truyền mô-men từ động cơ đến trục sơ cấp hộp số. Khi người lái đạp bàn đạp, cơ cấu điều khiển sẽ kéo đĩa ép ra, tách các bề mặt ma sát, ngắt truyền động. Hiểu rõ nguyên lý này là chìa khóa để chẩn đoán hư hỏng hệ thống truyền động một cách hiệu quả.

3.2. Quy trình tháo lắp và kiểm tra chi tiết bộ ly hợp ma sát

Quy trình tháo lắp được hướng dẫn từng bước. Bắt đầu bằng việc tháo hệ thống điều khiển, trục các đăng và hộp số. Sau đó, tháo cụm đĩa ép và đĩa ma sát ra khỏi bánh đà, chú ý dùng trục định tâm để giữ đĩa ma sát. Sau khi tháo, các chi tiết cần được vệ sinh sạch sẽ và kiểm tra kỹ lưỡng. Giáo trình liệt kê các hạng mục kiểm tra: độ mòn rãnh then hoa của trục ly hợp, độ phẳng và vết xước của đĩa ép và bánh đà, độ yếu gãy của lò xo, và độ mòn của đĩa ma sát. Các phương pháp sửa chữa tương ứng cũng được đề xuất, từ việc gia công lại bề mặt đến thay thế chi tiết mới nếu hư hỏng vượt quá giới hạn cho phép.

IV. Phương pháp bảo dưỡng hộp số máy thi công trình độ trung cấp

Hộp số là một thành phần phức tạp và quan trọng trong hệ thống truyền động cơ khí, có nhiệm vụ thay đổi tỷ số truyền để điều chỉnh mô-men xoắn và tốc độ của máy. Giáo trình dành một phần quan trọng để trình bày về cấu tạo, nguyên lý và quy trình bảo dưỡng hộp số máy xúc cũng như các loại máy thi công khác. Nội dung mô tả chi tiết về hộp số 5 cấp tốc độ, bao gồm trục sơ cấp, trục thứ cấp, trục trung gian và các cặp bánh răng tương ứng. Nguyên lý làm việc của từng cấp số, từ số 1 đến số 5 và số lùi, được giải thích thông qua sơ đồ nguyên lý hộp số tự động và cơ khí. Quy trình tháo lắp hộp số được tiêu chuẩn hóa, yêu cầu sự cẩn thận và chính xác cao. Ví dụ, khi tháo hộp số xe ZIL 130, cần thực hiện theo thứ tự: tháo trục các đăng, tháo dẫn động ly hợp, tháo bu-lông hãm và dùng pa-lăng để hạ hộp số. Sau khi tháo rời, việc kiểm tra các chi tiết là bước không thể thiếu. Kỹ thuật viên cần kiểm tra độ mòn của răng bánh răng, độ cong vênh của các trục, và tình trạng của các vòng bi, bạc lót. Tài liệu cung cấp các thông số kỹ thuật tiêu chuẩn, chẳng hạn như "độ cong của trục sơ cấp < 0,03 (mm)", để làm cơ sở cho việc đánh giá và sửa chữa. Việc bảo dưỡng bộ vi sai và bán trục cũng là một phần của quy trình bảo dưỡng tổng thể hệ thống truyền động.

4.1. Khám phá sơ đồ nguyên lý hộp số cơ khí 5 cấp tốc độ

Hộp số cơ khí 5 cấp thường bao gồm một trục sơ cấp nối với ly hợp, một trục thứ cấp nối với trục các đăng, và một trục trung gian chứa các bánh răng cố định. Việc thay đổi số được thực hiện bằng cách di chuyển các bánh răng hoặc ống gài trên trục thứ cấp để chúng ăn khớp với các bánh răng tương ứng trên trục trung gian. Bộ đồng tốc đóng vai trò quan trọng, giúp làm đều tốc độ của các bánh răng trước khi chúng ăn khớp, làm cho quá trình chuyển số trở nên mượt mà, tránh va đập. Việc phân tích sơ đồ nguyên lý hộp số giúp học viên hình dung rõ ràng đường đi của dòng công suất qua từng cấp số.

4.2. Quy trình bảo dưỡng và kiểm tra các chi tiết hộp số

Quy trình bảo dưỡng hộp số bắt đầu bằng việc xả dầu cũ, vệ sinh bên ngoài và tháo rời các bộ phận. Các chi tiết cần được kiểm tra kỹ lưỡng. Bánh răng được kiểm tra về độ mòn, sứt mẻ bề mặt răng. Các trục được kiểm tra độ cong, độ mòn tại các vị trí lắp vòng bi. Vòng bi được kiểm tra độ rơ và tiếng kêu bất thường. Bộ đồng tốc được kiểm tra độ bám của mặt côn và tình trạng của các răng gài. Giáo trình hướng dẫn sử dụng các dụng cụ đo chính xác như panme, đồng hồ so và căn lá để xác định mức độ hư hỏng, từ đó đưa ra quyết định phục hồi hay thay thế, đảm bảo hộp số hoạt động ổn định và bền bỉ sau khi sửa chữa.

V. Ứng dụng thực tiễn quy trình bảo dưỡng máy thi công xây dựng

Lý thuyết chỉ thực sự có giá trị khi được ứng dụng vào thực tiễn. Giáo trình hệ thống truyền lực này không chỉ dừng lại ở các nguyên tắc chung mà còn cung cấp các ví dụ cụ thể về quy trình tháo lắp trên các dòng xe phổ biến như TOYOTA và ZIL 130. Việc này giúp học viên có cái nhìn trực quan và kinh nghiệm thực tế, thu hẹp khoảng cách giữa học đường và thực tế sản xuất. Ví dụ, quy trình tháo ly hợp trên xe TOYOTA, một loại ly hợp lò xo màng điều khiển bằng thủy lực, sẽ khác với xe ZIL 130 sử dụng lò xo trụ và điều khiển bằng cơ khí. Tài liệu đã chỉ ra những điểm khác biệt và lưu ý đặc thù cho từng loại. Sau khi hoàn tất việc sửa chữa và lắp ráp, bước kiểm tra, hiệu chỉnh và nghiệm thu là vô cùng quan trọng để đảm bảo hệ thống truyền động hoạt động hoàn hảo. Giáo trình giới thiệu các phương pháp kiểm tra toàn diện, từ kiểm tra sơ bộ bằng cảm quan, đạp thử bàn đạp ly hợp, đến kiểm tra chính thức bằng cách cho xe chạy thử ở các chế độ tải khác nhau. Việc điều chỉnh hành trình tự do của bàn đạp ly hợp là một ví dụ điển hình, với các tiêu chuẩn khác nhau cho từng loại xe: "Xe ô tô Zil 130 tiêu chuẩn điều chỉnh hành trình tự do 35 – 50mm", trong khi các dòng xe Nhật như TOYOTA là "5 - 8 mm". Đây chính là những kiến thức thực tiễn làm nên giá trị của một quy trình bảo dưỡng máy ủi và các máy công trình khác.

5.1. Kinh nghiệm tháo lắp bộ ly hợp trên xe ô tô TOYOTA và ZIL 130

Giáo trình cung cấp bảng quy trình chi tiết cho việc tháo lắp ly hợp trên hai dòng xe tiêu biểu. Đối với xe TOYOTA, quy trình bao gồm các bước tháo xi-lanh chính, xi-lanh phụ của hệ thống thủy lực trước khi tháo bộ ly hợp. Các yêu cầu kỹ thuật như "không để dính xăng, dầu mỡ" vào các chi tiết phớt cao su được nhấn mạnh. Ngược lại, với xe ZIL 130, quy trình tập trung vào việc tháo các liên kết cơ khí như thanh kéo, càng cua. Những kinh nghiệm này giúp học viên làm quen với sự đa dạng trong thiết kế hệ thống truyền động cơ khí và thủy lực.

5.2. Các bước hiệu chỉnh và nghiệm thu hệ thống truyền động

Hiệu chỉnh là bước cuối cùng để hoàn thiện quá trình sửa chữa. Hai hạng mục hiệu chỉnh quan trọng nhất đối với ly hợp là chiều cao đầu đòn mở và hành trình tự do của bàn đạp. Các đầu đòn mở phải nằm trên cùng một mặt phẳng (sai lệch cho phép không quá 0.2mm) để đảm bảo lực ép phân bố đều. Hành trình tự do của bàn đạp cần được điều chỉnh đúng tiêu chuẩn để ly hợp vừa ngắt dứt khoát, vừa không bị trượt khi đóng. Quá trình nghiệm thu bao gồm việc kiểm tra trên đường, lắng nghe tiếng kêu bất thường và đánh giá khả năng chuyển số, đảm bảo phương tiện vận hành an toàn và hiệu quả.

VI. Kết luận Nâng cao tay nghề sửa chữa máy thi công xây dựng

Giáo trình sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống truyền động đóng vai trò là kim chỉ nam cho các kỹ thuật viên nghề sửa chữa máy thi công xây dựng trình độ trung cấp. Tài liệu này không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết nền tảng về cấu tạo hệ thống truyền động mà còn trang bị những kỹ năng thực hành thiết yếu thông qua các quy trình chi tiết, khoa học. Từ việc chẩn đoán hư hỏng hệ thống truyền động, tháo lắp, kiểm tra, sửa chữa cho đến hiệu chỉnh và nghiệm thu, mỗi bước đều được hướng dẫn cặn kẽ. Nội dung được biên soạn bởi Trường Cao đẳng GTVT Trung ương I đã cho thấy sự đầu tư nghiêm túc vào việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của ngành công nghiệp xây dựng và giao thông vận tải. Việc nắm vững kiến thức từ giáo án môn học hệ thống truyền động này giúp người học tự tin xử lý các tình huống kỹ thuật phức tạp, từ bảo dưỡng hộp số máy xúc đến sửa chữa hệ thống thủy lực xe nâng. Hơn nữa, việc liên tục cập nhật và áp dụng các quy trình chuẩn trong công việc sẽ giúp nâng cao hiệu quả, giảm thiểu chi phí và đảm bảo an toàn lao động. Đây là nền tảng vững chắc cho sự phát triển nghề nghiệp, mở ra nhiều cơ hội trong lĩnh vực trung cấp nghề công nghệ ô tô và máy công trình, một ngành nghề luôn có nhu cầu cao về nhân lực kỹ thuật tay nghề cao.

6.1. Tóm lược kiến thức cốt lõi từ giáo án môn học hệ thống truyền động

Kiến thức cốt lõi của giáo trình bao gồm ba mảng chính: cấu tạo và nguyên lý, quy trình thực hành, và các tiêu chuẩn kỹ thuật. Học viên cần nắm vững nguyên lý hoạt động của các loại ly hợp và hộp số. Đồng thời, phải thuộc lòng và thực hiện đúng các bước trong quy trình tháo lắp và bảo dưỡng bộ vi sai và bán trục, ly hợp, hộp số. Cuối cùng, việc ghi nhớ và áp dụng đúng các thông số kỹ thuật về độ mòn, khe hở, hành trình tự do là yếu tố quyết định chất lượng của công việc sửa chữa. Đây là những kiến thức nền tảng không thể thiếu của một kỹ thuật viên chuyên nghiệp.

6.2. Triển vọng nghề nghiệp cho kỹ thuật viên trung cấp

Sự phát triển không ngừng của ngành xây dựng và logistics kéo theo nhu cầu lớn về bảo dưỡng, sửa chữa máy móc, thiết bị. Một kỹ thuật viên trình độ trung cấp được đào tạo bài bản, có khả năng sửa chữa thành thạo các hệ thống phức tạp như hệ thống truyền động, sẽ luôn được các doanh nghiệp săn đón. Mức thu nhập ổn định và cơ hội thăng tiến lên các vị trí quản lý kỹ thuật, giám sát xưởng là hoàn toàn khả thi. Bằng cách liên tục học hỏi và trau dồi tay nghề dựa trên những tài liệu sửa chữa máy công trình chất lượng, các kỹ thuật viên sẽ khẳng định được giá trị của mình trên thị trường lao động đầy cạnh tranh.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình mô đun Bảo dưỡng và Sửa chữa Hệ thống Truyền động thuộc chương trình đào tạo trình độ Trung cấp nghề cho nghề Sửa chữa máy thi công xây dựng, được ban hành chính thức theo Quyết định số 1955/QĐ-CĐGTVTTW1-ĐT ngày 21/12/2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương I. Tài liệu được biên soạn dựa trên chương trình khung của Tổng cục Dạy nghề (nay là Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp), đóng vai trò là mô đun chuyên môn cốt lõi nhằm trang bị toàn diện kiến thức và kỹ năng thực hành nghề nghiệp cho kỹ thuật viên cơ giới.

Mục tiêu học tập của giáo trình nhằm giúp người học: phân tích rõ nhiệm vụ, cấu tạo và nguyên lý làm việc của các cụm chi tiết trong hệ thống truyền động; thực hiện đúng quy trình công nghệ tháo lắp, kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa các cụm tổng thành; sử dụng chuẩn xác các dụng cụ tháo lắp và thiết bị đo kiểm cơ khí; nhận diện, phân tích các dạng sai hỏng kỹ thuật và tiến hành hiệu chỉnh, nghiệm thu bàn giao phương tiện theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật.

Cấu trúc giáo trình bao gồm 10 bài học tích hợp, tiếp cận từ kiến thức lý thuyết cơ sở đến quy trình công nghệ bảo dưỡng và phương pháp sửa chữa phục hồi. Điểm đặc thù của tài liệu là phương pháp biên soạn bám sát thực tiễn công nghệ, kết hợp phân tích nguyên lý động học với bảng hướng dẫn chi tiết quy trình thao tác trên các phương tiện thực tế như xe tải Zil 130, ô tô Toyota, ô tô Hyundai 206 và máy kéo ĐT-54.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình bao gồm 10 bài học chuyên đề được sắp xếp theo logic truyền công suất:

• Bài 1 - Bảo dưỡng ly hợp chính: Phân loại ly hợp (ma sát, thủy lực, điện từ); cấu tạo, nguyên lý ly hợp ma sát khô một đĩa, hai đĩa và ly hợp lò xo màng; cơ cấu điều khiển cơ khí và thủy lực; quy trình tháo lắp, kiểm tra, bảo dưỡng ly hợp trên xe Toyota và Zil 130.
• Bài 2 - Bảo dưỡng ly hợp chuyển hướng: Cấu tạo và nguyên lý ly hợp ma sát khô nhiều đĩa bố trí hai bên máy kéo bánh xích (máy kéo ĐT-54), cơ cấu phanh dải và quy trình điều chỉnh khe hở đĩa ma sát.
• Bài 3 - Bảo dưỡng hộp số: Cấu tạo hộp số 5 cấp tốc độ có bộ đồng tốc; nguyên lý truyền mô-men từ số 1 đến số 5 ($i=1$) và số lùi; quy trình tháo lắp và kiểm tra hộp số xe Zil 130 và Hyundai 206.
• Bài 4 & Bài 8 - Bảo dưỡng và sửa chữa trục các-đăng: Khớp nối các-đăng, then hoa trục trượt và góc truyền động.
• Bài 5 & Bài 9 - Bảo dưỡng và sửa chữa cầu chủ động: Cụm truyền lực chính, bộ vi sai bánh răng nón và bán trục.
• Bài 6 & Bài 10 - Bảo dưỡng và sửa chữa truyền lực cuối cùng: Cụm bánh răng giảm tốc cuối cùng dẫn động cơ cấu di chuyển máy thi công.
• Bài 7 - Sửa chữa ly hợp: Phương pháp phục hồi mặt đĩa ép, đĩa ma sát, đòn mở và lò xo ép.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu xây dựng hệ thống lý thuyết kỹ thuật cơ sở vững chắc:

• Lý thuyết ma sát cơ học: Cơ chế tiếp xúc ma sát giữa đĩa ép, đĩa ma sát và bánh đà; hiện tượng trượt ma sát bảo vệ hệ thống truyền lực khi quá tải.
• Thủy lực ứng dụng: Áp suất dầu truyền động trong xilanh chính và xilanh công tác; kỹ thuật kiểm soát dòng chất lỏng và quy trình xả khí (xả e).
• Động học truyền động bánh răng: Tỷ số truyền, cơ chế gài số, nguyên lý làm việc của bộ đồng tốc nhằm đồng đều tốc độ góc trước khi ăn khớp.
• Cơ cấu vi sai và chuyển hướng: Nguyên lý phân phối mô-men xoắn khi vào cua và nguyên lý ngắt truyền động kết hợp phanh dải để quay vòng máy kéo bánh xích.

Kỹ năng phát triển

Người học được rèn luyện các nhóm kỹ năng nghề nghiệp chuyên sâu:

• Kỹ năng tháo lắp cơ khí: Thao tác thành thạo pa-lăng, cẩu mini, dụng cụ tháo chuyên dùng (vam tháo vòng bi, đục mở vòng hãm), sử dụng trục dẫn hướng định tâm đĩa ma sát và siết bu-lông đối xứng đúng mô-men lực.
• Kỹ năng đo kiểm và chẩn đoán: Sử dụng panme, thước cặp, căn lá, đồng hồ so để đo độ cong trục sơ cấp ($\le 0,03\text{ mm}$), khe hở bánh răng lồng không ($0,08\text{ mm}$), độ mòn rãnh then hoa, độ tụt đinh tán tấm ma sát ($< 0,5\text{ mm}$).
• Kỹ năng hiệu chỉnh kỹ thuật: Điều chỉnh độ sai lệch chiều cao đầu đòn mở ($\le 0,2\text{ mm}$), khoảng cách bi tì (2 mm), cân chỉnh hành trình tự do bàn đạp (Zil 130: 35–50 mm; Maz 500: 45–55 mm; Toyota: 10–30 mm; xe đời mới: 5–8 mm).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Phương pháp sư phạm của giáo trình được thiết kế theo định hướng tích hợp giữa lý thuyết chuyên môn và thực hành nghề nghiệp. Phân bổ thời lượng mỗi bài học thể hiện rõ tính ứng dụng (như Bài 3: 6 giờ lý thuyết và 18 giờ thực hành). Tiến trình dạy học triển khai qua hai giai đoạn: nghe thuyết trình kết hợp thảo luận để làm rõ sơ đồ cấu tạo động học, sau đó chuyển trực tiếp sang hoạt động rèn luyện thao tác tháo lắp, kiểm tra, sửa chữa tại xưởng.

Giáo trình sử dụng các bài tập thực hành gắn liền với các dòng phương tiện cơ giới thực tế: ô tô Toyota (đại diện ly hợp lò xo màng dẫn động thủy lực), ô tô Zil 130 (ly hợp lò xo trụ dẫn động cơ khí, hộp số 5 cấp), máy kéo ĐT-54 (ly hợp chuyển hướng nhiều đĩa), ô tô Hyundai 206, Maz 500, Kamaz. Người học thực hiện bài tập theo quy trình công nghệ chuẩn: chuẩn bị dụng cụ; vệ sinh công nghiệp và xả dầu; tháo rã theo trình tự tránh biến dạng; làm sạch bằng xăng/dầu diezen; đo đạc phân loại chi tiết; lắp ráp ngược quy trình và phủ keo làm kín mặt bích.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập dựa trên bảng tiêu chuẩn nghiệm thu kỹ thuật và bài kiểm nghiệm thực tế: kiểm tra trượt ly hợp khi gài số cao chịu tải hoặc đỗ dừng trên dốc; kiểm tra dính ly hợp khi gài số thấp; kiểm tra vận tốc tối đa và phân tích âm thanh va đập cơ khí phát sinh. Đối với tự học, giáo trình cung cấp sơ đồ phân rã chi tiết, bảng thông số kỹ thuật tiêu chuẩn và các hướng dẫn an toàn lao động giúp người học tự đối chiếu và chuẩn hóa kỹ năng.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình tích hợp hệ thống kiến thức toàn diện giữa các kết cấu cơ khí cổ điển và các công nghệ cơ cấu hiện đại:

• Cập nhật đa dạng kết cấu công nghiệp: Nội dung so sánh chi tiết giữa ly hợp một đĩa ma sát, ly hợp hai đĩa ma sát dùng cho động cơ công suất lớn và ly hợp lò xo màng có kết cấu gọn nhẹ, lực ép phân bố đều và loại bỏ hiện tượng trượt khi đĩa ma sát mòn.
• Hệ thống thông số kỹ thuật định lượng chuẩn: Giáo trình tổng hợp bảng dữ liệu kỹ thuật về hành trình tự do bàn đạp ly hợp cho nhiều chủng loại phương tiện: Zil 130 (35–50 mm), Zil 164 (20–25 mm), Maz 500 (45–50 mm), Toyota (10–30 mm), Ford (25,4–31,75 mm), Kamaz (+40 mm), các dòng xe đời mới (5–8 mm); cùng bảng thông số chiều cao đòn mở như GAZ-51 (44–47 mm), Mazda 500/503 (56,9 mm), Zil 130 (39,7 mm).
• Chuẩn hóa quy trình thao tác: Các bước tháo lắp được mô hình hóa thành bảng biểu phân công chi tiết (STT, Nội dung công việc, Dụng cụ sử dụng, Yêu cầu kỹ thuật), kèm theo chỉ dẫn chuyên môn như tránh để đĩa ma sát dính dầu mỡ, bôi mỡ Fôc-ly-ty hoặc dầu phanh lên pít-tông xilanh ngắt ly hợp, siết ốc đan chéo bằng cờ-lê lực.
• Gắn kết thực tế sửa chữa: Cung cấp định mức giới hạn mòn chi tiết (mài đĩa ép không quá 0,05 mm nếu xước sâu > 0,3 mm; độ mòn tụt sâu đinh tán < 0,5 mm; khoảng cách đĩa ma sát máy kéo ĐT-54 từ 91,5–96,5 mm với giới hạn cho phép 65 mm), đáp ứng trực tiếp yêu cầu công việc tại các xưởng dịch vụ cơ giới.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Tài liệu được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp và thực tế sản xuất:

• Sinh viên và học viên: Học sinh, sinh viên trình độ Trung cấp nghề và Cao đẳng nghề chuyên ngành Sửa chữa máy thi công xây dựng, Công nghệ kỹ thuật ô tô, Cơ khí động lực. Tài liệu cung cấp toàn bộ kiến thức lý thuyết chuyên môn và các bài luyện tập kỹ năng nghề trong chương trình đào tạo.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học nền tảng kỹ thuật cơ sở gồm: Vẽ kỹ thuật cơ khí (đọc hiểu bản vẽ lắp và sơ đồ động lực học), Cơ kỹ thuật, Dung sai lắp ghép và Đo lường kỹ thuật, Vật liệu cơ khí và An toàn lao động cơ bản.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn để biên soạn giáo án tích hợp, thiết kế bài giảng lý thuyết, xây dựng phiếu hướng dẫn thực hành tại xưởng và lập tiêu chí đánh giá kỹ năng tay nghề.
• Kỹ thuật viên và thợ sửa chữa: Thợ cơ khí tại các xưởng bảo dưỡng, trạm sửa chữa máy thi công xây dựng và ô tô sử dụng làm cẩm nang tra cứu thông số kỹ thuật, quy trình tháo lắp và phương pháp chẩn đoán sự cố hệ thống truyền lực.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai? Tài liệu được thiết kế cho học viên trung cấp nghề, sinh viên cao đẳng ngành Sửa chữa máy thi công xây dựng, công nghệ kỹ thuật ô tô và kỹ thuật viên cơ khí làm việc tại các xưởng dịch vụ bảo dưỡng, sửa chữa máy công trình và ô tô.

2. Cần kiến thức nền nào để học? Người học cần nắm vững kiến thức về vẽ kỹ thuật cơ khí, nguyên lý dung sai lắp ghép, kỹ thuật sử dụng các dụng cụ đo lường cơ khí (thước cặp, panme, đồng hồ so) và kiến thức an toàn trong xưởng cơ khí động lực.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác? Giáo trình xây dựng cấu trúc theo hướng công nghệ thực hành chuẩn hóa, cung cấp bảng quy trình tháo lắp chi tiết kèm định mức dụng cụ và bảng thông số đo kiểm định lượng cụ thể trên các phương tiện thực tế như Zil 130, Toyota, Hyundai 206, máy kéo ĐT-54.

4. Làm sao để tự học hiệu quả? Người học nên nghiên cứu trước sơ đồ cấu tạo và nguyên lý truyền lực của từng cụm chi tiết, sau đó đối chiếu với bảng phân tích sai hỏng, bảng quy trình tháo lắp và thực hành kiểm tra định lượng các thông số kỹ thuật (độ mòn, khe hở, độ đảo) trên mô hình thực tế.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo? Giáo trình tích hợp hệ thống bản vẽ mặt cắt cấu tạo (sơ đồ ly hợp, hộp số 5 cấp, ly hợp chuyển hướng), bảng định chuẩn dụng cụ tháo lắp, bảng hướng dẫn sửa chữa sai hỏng và mẫu bảng nghiệm thu bàn giao kỹ thuật.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình mô đun Bảo dưỡng và Sửa chữa Hệ thống Truyền động do Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương I ban hành cung cấp hệ thống tri thức kỹ thuật cơ khí hoàn chỉnh, kết hợp chặt chẽ giữa cơ sở lý thuyết động học và quy trình công nghệ bảo dưỡng, sửa chữa thực tế. Tài liệu định hướng lộ trình học tập logic: bắt đầu từ việc nắm vững nguyên lý hoạt động của các cụm chi tiết trong hệ thống truyền lực, thực hiện chuẩn xác thao tác tháo lắp cơ khí, ứng dụng dụng cụ đo lường để chẩn đoán sai hỏng định lượng, đến việc hoàn thiện quy trình hiệu chỉnh và nghiệm thu phương tiện. Để nâng cao hiệu quả tiếp thu, người học cần kết hợp nghiên cứu nội dung giáo trình với các phiên thực hành trực tiếp trên thiết bị xưởng, mô hình cắt bổ và tài liệu hướng dẫn kỹ thuật chuyên sâu từ các nhà sản xuất máy thi công và phương tiện cơ giới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BO GIAO THONG VAN TAI TRUONG CAO BANG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG | $ TRÌNH ĐỘ TRUNG CAP NGHE: SUA CHỮA MAY THI CONG XAY DUNG Ban hành theo Quyết định số 1955/QĐ-CĐGTVTTWI-ĐT ngày 21/12/2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng GTVT Trung ương | LỜI GIỚI THIỆU “Trong những năm qua, dạy nghề đã có những bước tiền vượt bậc cả vẻ số lượng. và chất lượng, nhằm thực hiện nhiệm vụ đảo tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trực tiếp đáp ứng nhu cầu xã hội. Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ trên thế giới và sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, ở Việt Nam các phương tiện giao thông ngày một tăng đáng kể về số lượng do được nhập khâu và sản xuất lắp ráp trong nước. Nghề sửa chữa máy thi công xây dựng đào tạo ra những lao động kỹ thuật nhằm đáp.

ứng được các vị trí việc làm hiện nay như sản xuất, lắp ráp hay báo dưỡng sửa chữa các phương tiện giao thông đang được sử dụng trên thị trường, để người học sau khi tốt nghiệp có được năng lực thực hiện các nhiệm vụ cụ thể của nghề thì chương trình và giáo trình dạy nghề cần phải được điều chỉnh phù hợp với thực tiễn. Để phục vụ cho học viên học nghề và thợ sửa chữa máy thi công xây dựng những kiến thức cơ bản cả về lý thuyết và thực hành bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống truyền động. Với mong muốn đó giáo trình được biên soạn, nội dung giáo trình bao. gồm bốn bài: Bài I Bảo d- ðng ly hợp chính Bài 2 Bảo d- ỡng ly hợp chuyển h- ớng Bài 3 Bảo d- ðng hộp số.

Bài 4 Bảo d- ðng các dang Bài 5 Bảo d- ỡng cầu chủ động Bài 6 Bảo đ- ỡng truyền lực cuối cùng Bài 7 Sửa chữa hộp số Bài 8, Sửa chữa các đăng Bài 9 Sửa chữa cầu chủ động Bài 10.Sửa chữa truyền lực cuối cùng Kiến thức trong giáo trình được biên soạn theo chương trình Tổng cục Dạy nghề, sắp xếp logic từ nhiệm vụ, cấu tạo, nguyên lý hoạt động của hệ thống truyền động đến cách phân tích các hư hỏng, phương pháp kiểm tra và quy trình thực hành sửa chữa. Do đó người đọc có thể hiểu một cách dễ dàng. Mặc dù đã rất cổ gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi sai sót, tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của người đọc để lần xuất bản sau giáo trình được. Hà Nội, ngày.

Nhóm biên soạn MỤC LỤC 2. Giới thiệu về mô đun.Bài 1 Bao d- dng ly hợp chính 5.Bai 2 Bio d- dng ly hợp chuyển h- ớng. Bài 3 Bảo d- ðng hộp số.Bài 4 Bảo d- ðng các đăng 8.Bài 5 Bảo d- ðng cầu chủ động.Bài 6 Bảo d- ðng truyền lực cuối cùn; Bài 7 Sửa chữa ly hợp. Bài 8 Sửa chữa hộp số.

Sửa chữa các dang 13.Bài 10 Sửa chữa cầu chủ độn; 14.Sửa chữa truyền lực cuối cùng. BAO DUONG LY HOP CHINH Mục tiêu: ~ Nắm đ-ợc cấu tạo, nguyên lý làm việc của ly hợp chính. ~ Thực hiện đ-ợc đúng quy trình tháo lắp ly hợp ~ Sử dụng thành thạo các dụng cụ tháo lắp, bảo d- ðng ~ Sử dụng thành thạo, chính xác các dung cụ đo kiểm. Nội dung cơ bản của bài học ~ Cấu tạo — nguyên lý làm việc ly hợp chính - Chuẩn bị dụng cụ, vật t- và nơi bảo d- ỡng.

~ Tháo ly hợp. ~ Kiểm tra, bảo d- ðng bộ ly hợp ~ Lắp bộ ly hợp và hệ thống điều khiển lên máy cơ sở. ~ Kiểm tra, hiệu chỉnh, nghiệm thu bàn giao Các hoạt động học tập: ~ Học trên lớp về cấu tạo, nguyên lý làm việc ly hợp chính ~ Thực hành tháo, lắp, kiểm các bộ phận - ly hợp chính Thực hành bảo d- ðng, sửa chữa ly hợp chính HOAT ĐỘNG 1: NGHE THUYẾT TRÌNH CÓ THẢO LUẬN 1. Cấu tạo nguyên lý làm việc ly hợp chính th- ờng đóng 1.1 Khái quát về ly hợp chính th- ờng đóng 1.1 Nhiệm vụ của ly hợp.

Dùng nối động cơ với hệ thống truyền lực một cách êm dịu và cất truyền. động đến hộp số một cách nhanh chóng, dứt khoát trong những tr- ờng hợp cần thiết (khi khởi động động cơ khi chuyển số, khi phanh). Ly hợp còn là một bộ phận an toàn (khi quá trình tải ly hợp sẽ bi tr-ot).2 Yêu cầu Ly hợp phải đảm bảo đ- ợc các yêu cầu sau. ~ Khi đóng truyền động phải nhanh chóng, êm dịu không gây các lực va đập cho HTTL.

~ Khi cắt truyền động phải hoàn toàn, đứt khoát, êm dịu để quá trình ra vào số đ-c nhẹ nhàng. ~ Truyền đ- ợc mômen quay lớn nhất của động cơ trong mọi điều kiện làm việc. ~ Đảm bảo an toàn cho HTTL khi bị quá tải, tránh các lực quá lớn tác dụng nhanh lên HTTL. - Trọng I-ơng các chỉ tiết phải nhỏ gọn để giảm đ- ợc lực quán tính qua đó giảm đợc lực va đập khi ra vào sổ.

~ Có khả năng hấp thụ và tản nhiệt tốt. - Kết cấu gọn, dễ điều khiển, bảo d- ðng và sửa chữa.3 Phân loại ly hợp 'Theo ph- ơng pháp truyền mô men xoắn từ trục khuỷu đến trục sơ cấp hộp số. ly hop d-ge chia ra các loại sau: ~ Ly hợp ma sát. - Ly hợp thuỷ lực.

~ Ly hợp điện từ Hiện nay, ly hợp ma sát và ly hợp thuỷ lực đ-ợc sử dụng phổ biến trong cơ cấu điều khiển. * Theo ph- ơng pháp điều khiển c- ỡng bức, ly hợp đ- ợc chia ra thành: ~ Ly hợp điều khiển c- ðng bức (có bàn dap). ~ Ly hợp điều khiển tự động (ly hợp tự động theo ga). * Theo cấu tạo của cơ cấu điều khiển, ly hợp đ- ợc chia ra thành: ~ Ly hợp th- ờng xuyên đóng.

~ Ly hợp không th- ờng xuyên đóng.1 Sơ đồ cấu tạo chung, - ở cuối trục khuỷu có gắn đĩa chủ động, ở đầu trục bị động có lắp di tr-ợt bằng then với đĩa bị động. Địa ép đặt ở một sau bị động và quay cùng với địa chủ động (hình 1.2 Nguyên lý làm việc chung. ~ Dựa trên nguyên tắc lực ma sát sinh ra khi các bể mặt các đĩa ép sát vào nhau. ~ Muốn ly hợp truyền đ-ợc động lực thì phải đẩy đĩa ép (ra bị động ép sát với iach dong thành một khối.1: Sơ đồ cấu tạo ly hợp ma sat Muốn tách động lực (không truyền lực) thì phải tách: đĩa ép, đĩa bị động và đĩa chủ động (lúc nà giữa chúng có khe hở với nhau).3 Ly hợp ma sát khô một đĩa th- ờng xuyên đóng 1.2: Sơ đồ ly hợp ma sát khô một đĩa th- òng xuyên đồng.

~ Nhóm chỉ tiết chủ động gồm có: vỏ bắt chặt với bánh đà bằng các bu-lông, đĩa ép nối với vỏ ly hợp thông qua các đòn mở và các chốt điều chỉnh, lò xo ép nằm giữa đĩa ép và vỏ ly hợp, lò xo có dạng hình xoắn trụ, số I-ợng th- ờng từ 8 chiếc trở lên, lò xo có nhiệm vụ ép chặt đĩa ép, đĩa ma sát bánh đà thành một khối khi ly hợp đóng. Khi ly hợp mở hoàn toàn thì các chỉ tiết thuộc nhóm chủ động sẽ quay cùng với bánh đà. ~ Nhóm các chỉ tiết bị động gồm có: đĩa ma sát làm bằng thép. hai bên có gắn với vành ma sát bằng định tần (đinh tán chìm so với bể mặt từ 1 - 2mm), đĩa ma sát ở một số loại ô tô có lắp thêm lò xo giảm chấn giữa moay-ơ của đĩa ma sát với đĩa thép của đĩa ma sát.

Moay-ơ của đĩa ma sát có rãnh then hoa để lắp với trục ly hợp. Trục ly hợp một đầu quay trơn ở giữa tâm bánh đà bằng bỉ hoặc bạc, đầu còn lại quay trên vỏ hộp số bằng bi cầu, cuối trục gia công liền với bánh răng sơ cấp của hộp số, do vậy còn gọi là trục sơ cấp của hộp số. Khi ly hợp mở hoàn toàn thì các chỉ tiết thuộc nhóm bị động đứng yên. ~ Dẫn động ly hợp loại cơ khí gồm có: bàn đạp, thanh kéo, càng mỡ, bạc tr- gt, bỉ ủ.2 Nguyên lý làm việc ~ Khi ly hợp ở trạng thái đóng: Ban dap ly hợp ở trạng thái tự do, các lò xo ép chặt (ra ép và đĩa ma sát vào bánh đà tạo thành mối liên hệ cứng.

Lúc đó, các chỉ tiết chủ động và bị động của ly hợp quay cùng với bánh đà nếu động cơ đang làm việc (trục khuỷu không quay). ~ Khi mở ly hợp: Ng-ời lái tác dụng lực vào bàn đạp qua hệ thống dẫn động. làm bạc tr-ợt và bi tì đấy vào đầu trong của các đòn mở kéo đĩa ép ra ngoài. BE mat tiếp xúc giữa các đĩa bị tách ra, lúc đó các chỉ tiết chủ động vẫn quay cùng bánh đà còn các chỉ tiết bị động dừng lại, mô men không đ- ợc truyền đến trục sơ cấp hộp số và ly hợp mở hoàn toàn.

Khi ng-ời lái thả bàn đạp ly hợp, ly hợp lại trở về trạng thái đồng.Cấu tạo và nguyên lý làm việc của ly hợp hai đĩa ma sát th- ờng đóng 1. 4 dre bebe Hình 1.Ly hop hai dia ma sat 1. Mặt bích phụ; 5. Đồn mở ly hẹp.

~ Khi ly hợp cần truyền một công suất lớn, nh-ng do giới han vé không gian không thể chế tạo ly hợp có đ- ờng kính lớn, ng-di ta sử dụng ly hợp hai đĩa ma sắt. ~ Ly hợp hai đĩa ma sắt có cấu tạo t-ơng tự loại một dia ma sát, nh- ng có thêm một đĩa ép và một đĩa ma sát. ~ Phần chủ động có hai đĩa ép: Đĩa ép sau nối với vỏ ly hợp qua các đòn mỡ, eiữa chúng đặt các lò xo. Đĩa ép tr-óc hay còn gọi là đĩa ép trung gian đặt giữa hai đĩa ma sát.

Để chống dính, giữa bánh đà và đĩa ép tr-ớc có các lò xo tách. Hai dia ép đ-c chống xoay bằng cách lồng trong bulông bắt với vỏ ly hợp và ding các vit chống xoay. ~ Phần bị động gồm hai đĩa ma sát đặt giữa bánh đà và các đĩa ép. Hai đĩa ma xát lắp với trục ly hợp bằng rãnh then hoa.

Cơ cấu điều khiển nh- ở ly hợp một đĩa ma sát. Nguyên lý làm việc ~ Bình th- dng ly hợp ở trạng thái truyền mômen quay giữa động cơ với HTTL. 'Các lò xo ép chặt với đĩa ép, đĩa ma sát và bánh đà thành một khối. Mômen quay từ động cơ qua bánh đà, hai đĩa ép truyền cho dia ma sát đến trục ly hợp.