Giáo trình nguội cơ bản nghề sửa chữa máy thi công xây dựng (Trung cấp)

Giáo trình nguội cơ bản cho nghề sửa chữa máy thi công xây dựng trình độ trung cấp, cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho học viên.

• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề
• Chuyên ngành: Sửa Chữa Máy Thi Công Xây Dựng
• Đề tài: Giáo Trình Nguội Cơ Bản Nghề Sửa Chữa Máy Thi Công Xây Dựng Trình Độ Trung Cấp
• Loại tài liệu: Giáo Trình

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• MỞ ĐẦU
• 1. BÀI 1: VẠCH DẤU, SỬ DỤNG Ê TÔ, ĐÁNH BÚA
• 1.1. Vạch dấu
• 1.1.1. Khái niệm về vạch dấu
• 1.1.2. Công việc chuẩn bị
• 1.1.3. Dụng cụ, đồ gá dùng trong vạch dấu
• 1.1.4. Thao tác khi vạch dấu
• 1.1.5. Chấm dấu
• 1.1.6. Kiểm tra sau khi vạch dấu
• 1.2. Sử dụng ê tô
• 1.2.1. Đứng vị trí thích hợp
• 1.2.2. Mở má kẹp ê tô
• 1.2.3. Kẹp vật
• 1.2.4. Tháo vật kẹp
• 1.2.5. Bảo dưỡng ê tô
• 1.2.6. Đóng các má kẹp lại
• 1.3. Đánh búa
• 1.3.1. Đứng đúng vị trí
• 1.3.2. Tư thế đứng khi đánh búa
• 1.3.3. Giơ búa
• 1.3.4. Đánh búa
• 1.3.5. Làm lại động tác giơ búa và đánh búa
• 2. BÀI 2: VẬN HÀNH MÁY MÀI HAI ĐÁ, MÀI ĐỤC
• 2.1. Vận hành máy mài hai đá
• 2.1.1. Chuẩn bị để mài trên máy mài hai đá
• 2.1.2. Kiểm tra an toàn
• 2.1.3. Chạy máy
• 2.1.4. Mài phẳng mặt đá
• 2.2. Mài sửa đục
• 2.2.1. Mài đầu đục
• 2.2.2. Mài lưỡi đục
• 3. BÀI 3: ĐỤC CƠ BẢN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khám phá giáo trình nguội cơ bản trong sửa chữa máy thi công

Giáo trình nguội cơ bản đóng vai trò là tài liệu nền tảng, không thể thiếu trong chương trình đào tạo trình độ trung cấp nghề sửa chữa máy thi công xây dựng. Đây là môn học cung cấp những kiến thức và kỹ năng cốt lõi về gia công kim loại bằng tay, một công đoạn quan trọng trong mọi quy trình sản xuất và sửa chữa cơ khí. Công việc nguội đòi hỏi người thợ không chỉ có tay nghề vững vàng mà còn phải có khả năng sáng tạo để xử lý các chi tiết phức tạp, đòi hỏi độ chính xác cao. Những công việc như sửa nguội khuôn mẫu, chế tạo dụng cụ chuyên dụng, hay lắp ráp các chi tiết máy móc mà thiết bị tự động không thể thực hiện, đều phụ thuộc vào kỹ năng gia công nguội. Tài liệu này được biên soạn nhằm giới thiệu những kiến thức cơ bản, dễ hiểu và có tính ứng dụng cao, giúp học viên nhanh chóng làm quen và thành thạo các thao tác cơ bản. Mục tiêu của giáo trình nguội cơ bản là trang bị cho người học khả năng sử dụng thành thạo các dụng cụ cầm tay để thực hiện những công việc từ đơn giản đến phức tạp. Từ đó, hình thành nền tảng vững chắc để tiếp cận các học phần chuyên sâu hơn trong lĩnh vực sửa chữa máy thi công xây dựng. Nội dung giáo trình tập trung vào việc hướng dẫn chi tiết các kỹ thuật như vạch dấu, đục, giũa, và sử dụng các thiết bị phụ trợ như ê tô, máy mài. Việc nắm vững các kỹ năng này không chỉ giúp tạo ra sản phẩm đạt yêu cầu kỹ thuật mà còn đảm bảo an toàn tuyệt đối trong quá trình làm việc tại xưởng thực hành.

1.1. Vai trò của gia công nguội trong ngành cơ khí hiện đại

Trong bối cảnh công nghiệp hóa, gia công nguội vẫn giữ một vị trí không thể thay thế. Đây là phương pháp gia công có phôi, sử dụng dụng cụ cầm tay để loại bỏ lớp kim loại dư thừa, tạo hình chi tiết theo đúng yêu cầu về kích thước, hình dạng và độ bóng bề mặt. Trong ngành sửa chữa máy thi công xây dựng, các chi tiết máy thường xuyên bị mài mòn, biến dạng. Việc phục hồi hoặc chế tạo lại các chi tiết này đôi khi không thể thực hiện bằng máy móc công nghiệp quy mô lớn. Khi đó, kỹ năng gia công nguội của người thợ trở nên vô cùng quý giá. Họ có thể sửa chữa các bề mặt lắp ghép, tạo lại các rãnh then, hay hiệu chỉnh các chi tiết nhỏ với độ chính xác cao. Kỹ năng này giúp tiết kiệm chi phí, giảm thời gian chờ đợi phụ tùng thay thế và tăng tính chủ động trong công việc sửa chữa.

1.2. Mục tiêu chính của giáo trình nguội cơ bản trình độ trung cấp

Mục tiêu cốt lõi của giáo trình nguội cơ bản là xây dựng cho học viên một hệ thống kỹ năng thực hành vững chắc. Học viên sau khi hoàn thành mô-đun cần hiểu rõ khái niệm về gia công kim loại bằng tay, phân biệt được các phương pháp gia công có phôi và không phôi. Quan trọng hơn, học viên phải nắm vững và tuân thủ tuyệt đối các nội quy, quy định về an toàn lao động trong xưởng thực hành. Về kỹ năng, chương trình đặt mục tiêu giúp người học thực hiện thành thạo các thao tác cơ bản như: vạch dấu chính xác, sử dụng ê tô để kẹp chặt vật, đánh búa đúng kỹ thuật, mài đục và vận hành máy mài hai đá an toàn. Đây là những kỹ năng nền tảng quyết định chất lượng của các công việc phức tạp hơn sau này trong quá trình sửa chữa thiết bị.

II. Thách thức và quy tắc an toàn khi thực hành gia công nguội

Lĩnh vực gia công nguội luôn tiềm ẩn những thách thức và rủi ro, đòi hỏi người thợ phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc an toàn. Thách thức lớn nhất đến từ yêu cầu về độ chính xác. Sai sót trong các bước cơ bản như vạch dấu có thể dẫn đến hỏng cả một chi tiết, gây lãng phí vật tư và thời gian. Việc lựa chọn sai dụng cụ hoặc thực hiện sai thao tác kỹ thuật không chỉ làm giảm chất lượng sản phẩm mà còn có thể gây ra tai nạn lao động. Vì vậy, an toàn lao động là yếu an tố được nhấn mạnh hàng đầu trong giáo trình nguội cơ bản. Các quy định trong xưởng thực hành được thiết lập để bảo vệ người học và tài sản. Việc trang bị đầy đủ quần áo bảo hộ, mũ, và giày có quai hậu là bắt buộc. Học viên phải tuyệt đối tuân thủ sự hướng dẫn của giáo viên, không tự ý vận hành máy móc hoặc đóng ngắt nguồn điện. Việc sắp xếp dụng cụ gọn gàng, đúng nơi quy định và vệ sinh khu vực làm việc sau mỗi buổi học cũng là một phần của quy trình an toàn. Hiểu và thực hành đúng các nguyên tắc này không chỉ giúp phòng tránh tai nạn mà còn hình thành tác phong làm việc chuyên nghiệp, một yêu cầu quan trọng đối với người thợ sửa chữa máy thi công xây dựng.

2.1. Các sai hỏng thường gặp và biện pháp khắc phục hiệu quả

Trong quá trình học tập theo giáo trình nguội cơ bản, học viên thường gặp phải một số sai hỏng phổ biến. Ví dụ, khi vạch dấu, sai số về kích thước thường xảy ra do đọc nhầm bản vẽ, dùng thước bị mòn hoặc chọn mặt chuẩn sai. Để khắc phục, cần nghiên cứu kỹ bản vẽ và kiểm tra lại kích thước nhiều lần. Khi chấm dấu, việc chấm lệch hoặc xiên có thể làm sai vị trí lỗ khoan. Biện pháp là luôn đặt mũi chấm dấu vuông góc với bề mặt chi tiết. Trong kỹ thuật giũa, bề mặt không phẳng hoặc không đạt độ bóng là lỗi thường thấy, nguyên nhân do tư thế đứng sai, lực ấn không đều. Việc luyện tập các động tác đẩy và kéo giũa theo đúng hướng dẫn kỹ thuật sẽ cải thiện tình hình. Nhận biết sớm các nguyên nhân này và áp dụng đúng cách khắc phục là chìa khóa để nâng cao tay nghề.

2.2. Nội quy làm việc và an toàn lao động tại xưởng thực hành

An toàn là ưu tiên số một. Mọi người phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc phòng cháy chữa cháy. Các thiết bị và dụng cụ học tập phải được đặt đúng nơi quy định; nếu hỏng hóc phải báo ngay cho giáo viên. Nghiêm cấm mang vật tư, thiết bị ra khỏi phòng thực hành khi chưa được phép. Một quy tắc quan trọng là không dùng tay công quá dài để siết ê tô hoặc đai ốc, vì có thể gây hỏng ren hoặc gây nguy hiểm. Sau khi sử dụng các dụng cụ có đầu nhọn như mũi vạch, phải lắp ống bảo vệ để tránh gây thương tích. Đặc biệt, khi vận hành các máy như máy mài hai đá, phải đeo kính bảo hộ, không đứng đối diện với đá mài khi khởi động máy. Việc tuân thủ các quy định này tạo ra một môi trường làm việc an toàn và hiệu quả.

III. Hướng dẫn kỹ thuật vạch dấu sử dụng ê tô và đánh búa

Đây là nhóm kỹ năng nhập môn nhưng lại quyết định phần lớn đến chất lượng của sản phẩm trong gia công nguội. Nắm vững các kỹ thuật này là yêu cầu bắt buộc trong giáo trình nguội cơ bản. Vạch dấu là công việc xác định ranh giới giữa chi tiết cần gia công và phần lượng dư kim loại. Một đường vạch dấu chính xác là cơ sở để các công đoạn sau như đục, cưa, giũa được thực hiện đúng. Tài liệu gốc nhấn mạnh: “Vạch dấu đúng là quyết định một phần lớn đến chất lượng sản phẩm tốt, xấu, phế phẩm”. Tiếp theo, kỹ năng sử dụng ê tô để kẹp chặt phôi một cách ổn định và an toàn là cực kỳ quan trọng. Phôi phải được kẹp ở vị trí trung tâm, đủ cao và đủ chặt để không bị xê dịch khi gia công nhưng cũng không làm biến dạng chi tiết. Cuối cùng, đánh búa là kỹ thuật dùng lực tác động lên các dụng cụ khác như đục hoặc chấm dấu. Tư thế đứng, cách cầm búa, và cách vung búa (đánh nhẹ bằng cổ tay, đánh vừa bằng khuỷu tay, hay đánh mạnh bằng cả vai) phải được luyện tập thuần thục để tạo ra lực đập chính xác, hiệu quả và an toàn. Sự kết hợp nhuần nhuyễn của ba kỹ năng này tạo nên nền tảng vững chắc cho mọi người thợ cơ khí.

3.1. Quy trình vạch dấu trên mặt phẳng đạt độ chính xác cao

Để vạch dấu chính xác, cần thực hiện theo một quy trình chuẩn. Đầu tiên là chuẩn bị, bao gồm đọc kỹ bản vẽ và làm sạch bề mặt phôi, có thể bôi một lớp phấn màu để đường vạch được rõ nét. Các dụng cụ cần thiết gồm mũi vạch, thước lá, ke góc, bàn máp, và khối V (đối với chi tiết tròn). Thao tác vạch dấu luôn bắt đầu từ các đường tâm, đường chuẩn. Sau đó mới đến các đường thẳng, đường xiên và cuối cùng là các cung tròn. Khi vạch, mũi vạch phải được giữ nghiêng một góc khoảng 15° so với phương thẳng đứng và tì sát vào cạnh thước. Mỗi đường chỉ nên vạch một lần duy nhất, dứt khoát để đảm bảo độ sắc nét và chính xác. Sau khi vạch, cần dùng chấm dấu để đánh dấu lại các điểm giao nhau hoặc các đường cong quan trọng.

3.2. Thao tác kẹp phôi bằng ê tô và kỹ thuật đánh búa cơ bản

Việc sử dụng ê tô bắt đầu bằng việc đứng ở vị trí thích hợp, chân phải đặt trên đường tâm của ê tô. Mở má kẹp rộng hơn vật cần kẹp, đặt vật vào giữa hai má kẹp và siết chặt dần. Vật kẹp nên nhô cao hơn má kẹp khoảng 10mm để thuận tiện cho việc gia công. Khi kẹp các bề mặt đã gia công tinh, cần sử dụng tấm đệm bằng vật liệu mềm như đồng, nhôm để bảo vệ. Đối với kỹ thuật đánh búa, tư thế đứng rất quan trọng. Người thợ đứng hơi chếch so với ê tô, hai chân dang rộng bằng vai. Cán búa được nắm chắc ở phần đuôi, mắt luôn nhìn vào điểm cần tác động lực. Tùy thuộc vào yêu cầu công việc, người thợ sẽ sử dụng lực từ cổ tay (đánh nhẹ), khuỷu tay (đánh vừa) hoặc cả bả vai (đánh mạnh) để điều khiển búa một cách hiệu quả và an toàn nhất.

IV. Phương pháp gia công thô và tinh Kỹ thuật đục và giũa kim loại

Sau khi hoàn thành vạch dấu, bước tiếp theo trong quy trình công nghệ nguội là loại bỏ lượng kim loại dư thừa. Giáo trình nguội cơ bản giới thiệu hai phương pháp chính là đục và giũa. Đục kim loại là phương pháp gia công thô, được áp dụng khi lượng dư lớn (trên 0,5mm). Kỹ thuật này sử dụng búa và đục để bóc đi lớp kim loại một cách nhanh chóng. Mặc dù là gia công thô, việc điều khiển lưỡi đục và lực búa vẫn đòi hỏi kỹ năng cao để không làm hỏng phôi. Sau khi đục, bề mặt chi tiết còn gồ ghề và chưa đạt kích thước chính xác. Lúc này, giũa kim loại được sử dụng như một phương pháp gia công bán tinh và tinh. Giũa có thể hớt đi một lớp kim loại rất mỏng, giúp tạo ra bề mặt phẳng, nhẵn bóng và đạt độ chính xác cao, có thể lên đến 0,01mm. Việc lựa chọn loại giũa (giũa dẹt, giũa tròn, giũa tam giác...) và kỹ thuật giũa (giũa dọc, giũa ngang, giũa chéo) phụ thuộc vào hình dạng và yêu cầu kỹ thuật của chi tiết. Sự kết hợp giữa đục và giũa là một phần không thể thiếu trong sửa chữa máy thi công xây dựng.

4.1. Kỹ thuật đục kim loại để bóc phôi và tạo rãnh hiệu quả

Để đục kim loại hiệu quả, người thợ phải nắm vững cách cầm đục và tư thế đứng. Đục được cầm bằng tay trái, cách đầu đục khoảng 20-30mm, các ngón tay ôm lỏng thân đục. Khi bắt đầu, đặt lưỡi đục tiếp xúc với phôi và đánh búa nhẹ để tạo vết bám. Sau đó, nâng dần thân đục lên một góc khoảng 30-35° so với mặt phẳng gia công và đánh búa mạnh, đều. Để gia công rãnh, cần chọn đục có chiều rộng lưỡi cắt nhỏ hơn chiều rộng rãnh và bóc đi từng lớp kim loại cho đến khi đạt độ sâu yêu cầu. Khi đục gần hết chiều dài phôi, cần giảm lực đánh hoặc lật phôi lại để đục từ hướng ngược lại, tránh làm mẻ cạnh của chi tiết.

4.2. Nguyên tắc giũa mặt phẳng và mặt cong đạt yêu cầu kỹ thuật

Kỹ thuật giũa kim loại đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng của toàn bộ cơ thể. Phôi được kẹp chặt trên ê tô. Người thợ đứng đúng tư thế, tay phải cầm cán giũa, tay trái đặt lên đầu giũa để tạo lực ép. Quá trình giũa là một chuyển động tịnh tiến về phía trước, sử dụng toàn bộ chiều dài của giũa. Khi kéo giũa về, không cần tạo lực ép. Để giũa mặt phẳng, cần phối hợp giũa theo nhiều hướng: dọc, ngang, và chéo. Việc thay đổi hướng giũa giúp loại bỏ các vết xước từ lần giũa trước và dễ dàng kiểm tra độ phẳng bằng thước đo khe sáng. Đối với các bề mặt cong lồi hoặc lõm, cần sử dụng các loại giũa phù hợp như giũa dẹt cho mặt lồi và giũa tròn hoặc lòng mo cho mặt lõm, kết hợp với dưỡng kiểm tra để đảm bảo biên dạng chính xác.

V. Ứng dụng máy móc cơ bản trong thực hành nghề nguội hiện đại

Bên cạnh các dụng cụ cầm tay, giáo trình nguội cơ bản cũng trang bị cho học viên kỹ năng vận hành một số máy móc cơ bản, phổ biến trong các xưởng sửa chữa. Hai thiết bị quan trọng là máy mài hai đá và máy khoan bàn. Việc sử dụng các máy này giúp tăng năng suất và hỗ trợ hiệu quả cho công việc gia công bằng tay. Máy mài hai đá chủ yếu được dùng để mài sắc lại các dụng cụ cắt như đục, mũi khoan sau một thời gian sử dụng bị mòn hoặc sứt mẻ. Một lưỡi đục sắc bén sẽ giúp công việc đục trở nên nhẹ nhàng và chính xác hơn. Trong khi đó, máy khoan bàn được dùng để tạo các lỗ trên chi tiết. Kỹ năng vận hành máy khoan bao gồm việc thay đổi tốc độ trục chính cho phù hợp với vật liệu và đường kính mũi khoan, gá lắp phôi chắc chắn và điều khiển trục chính lên xuống một cách an toàn. Việc nắm vững cách vận hành các thiết bị này không chỉ là yêu cầu của chương trình đào tạo mà còn là kỹ năng thực tiễn cần thiết cho người thợ sửa chữa máy thi công xây dựng trong môi trường làm việc thực tế.

5.1. Hướng dẫn vận hành máy mài hai đá và kỹ thuật mài đục

Trước khi vận hành máy mài hai đá, phải thực hiện kiểm tra an toàn. Đeo kính bảo hộ, kiểm tra đá mài có bị nứt vỡ không, và đảm bảo khe hở giữa bệ tì và đá không lớn quá 3mm. Khi khởi động, không đứng đối diện với đá. Để mài đục, người thợ cầm chắc đục bằng hai tay, tì vào bệ tì và đưa nhẹ nhàng vào đá mài. Đối với đầu đục, cần mài cho phẳng và vuông góc với thân đục. Đối với lưỡi cắt, cần giữ đúng góc nêm yêu cầu (ví dụ 60° đối với thép trung bình) và di chuyển đục qua lại để bề mặt mài được đều. Trong quá trình mài, phải thường xuyên nhúng đục vào nước làm mát để tránh làm giảm độ cứng của vật liệu do nhiệt độ cao.

5.2. Các bước vận hành máy khoan bàn để tạo lỗ trên kim loại

Vận hành máy khoan bàn bắt đầu bằng việc lựa chọn tốc độ quay phù hợp. Tốc độ này được điều chỉnh bằng cách thay đổi vị trí dây đai trên các puly. Vật liệu cứng và mũi khoan đường kính lớn đòi hỏi tốc độ quay chậm và ngược lại. Phôi cần được kẹp chặt trên bàn máy bằng ê tô hoặc đồ gá chuyên dụng. Tâm của lỗ cần khoan (đã được chấm dấu từ trước) phải thẳng hàng với tâm mũi khoan. Sau đó, bật máy và dùng tay quay để từ từ đưa mũi khoan đi xuống, cắt vào vật liệu. Cần sử dụng dung dịch làm mát để tăng tuổi thọ mũi khoan và cải thiện chất lượng bề mặt lỗ. Sau khi khoan xong, tắt máy và chờ cho trục chính dừng hẳn mới được tháo phôi.

VI. Tổng kết và định hướng phát triển kỹ năng nguội chuyên sâu

Hoàn thành giáo trình nguội cơ bản là bước khởi đầu quan trọng, tạo dựng nền tảng vững chắc cho sự nghiệp của một người thợ sửa chữa máy thi công xây dựng. Nội dung giáo trình đã hệ thống hóa các kiến thức và kỹ năng cốt lõi, từ việc nhận biết dụng cụ, tuân thủ an toàn lao động, cho đến việc thực hành thành thạo các kỹ thuật gia công cơ bản như vạch dấu, đục, giũa và vận hành máy móc phụ trợ. Những kỹ năng này không chỉ là lý thuyết suông mà có tính ứng dụng trực tiếp và thường xuyên trong công việc hàng ngày. Một người thợ giỏi là người có thể kết hợp nhuần nhuyễn giữa sức mạnh của máy móc và sự khéo léo, tỉ mỉ của đôi tay. Việc nắm vững các nguyên tắc trong gia công nguội giúp người thợ có khả năng xử lý linh hoạt các tình huống sửa chữa phức tạp, phục hồi các chi tiết máy một cách chính xác và hiệu quả. Đây là giá trị cốt lõi mà không một công nghệ tự động nào có thể hoàn toàn thay thế. Từ nền tảng này, người học có thể tiếp tục phát triển các kỹ năng chuyên sâu hơn, trở thành một chuyên gia thực thụ trong lĩnh vực cơ khí động lực.

6.1. Tóm tắt các năng lực cốt lõi sau khi hoàn thành giáo trình

Sau khi hoàn thành giáo trình nguội cơ bản, học viên sẽ đạt được các năng lực chính. Về kiến thức, họ trình bày được cấu tạo, công dụng của các loại dụng cụ cầm tay và máy móc cơ bản. Về kỹ năng, họ có thể thực hiện chính xác các thao tác như vạch dấu với sai số không quá 0,2mm, đục và giũa được mặt phẳng đạt yêu cầu kỹ thuật, mài sắc được dụng cụ cắt và vận hành máy khoan, máy mài an toàn. Về thái độ, học viên hình thành được tính cẩn thận, tỉ mỉ, tác phong công nghiệp và ý thức tuân thủ tuyệt đối các quy định về an toàn lao động. Đây là những phẩm chất và kỹ năng cần thiết để thành công trong nghề.

6.2. Triển vọng nghề nghiệp cho thợ sửa chữa có tay nghề nguội

Trong ngành sửa chữa máy thi công xây dựng, nhu cầu về nhân lực có tay nghề cao, đặc biệt là kỹ năng nguội, luôn rất lớn. Các loại máy móc công trình ngày càng hiện đại nhưng vẫn không thể tránh khỏi hỏng hóc, mài mòn các chi tiết cơ khí. Người thợ có khả năng gia công nguội tốt có thể tự phục hồi hoặc chế tạo các chi tiết đơn giản, giúp giảm đáng kể chi phí và thời gian sửa chữa cho doanh nghiệp. Họ không chỉ là người thay thế phụ tùng mà còn là người "bắt bệnh" và "chữa trị" cho máy móc. Với nền tảng kỹ năng vững chắc từ giáo trình nguội cơ bản, người thợ có nhiều cơ hội thăng tiến, trở thành kỹ thuật viên trưởng, quản lý xưởng hoặc tự mở cơ sở sửa chữa riêng, tạo ra nguồn thu nhập ổn định và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Thực hành Nguội (Mã mô đun: MĐ15) được biên soạn theo Quyết định số 1955/QĐ-CĐGTVTTWI-ĐT ngày 21/12/2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương I, trực thuộc Bộ Giao thông Vận tải. Tài liệu được thiết kế cho chương trình đào tạo trình độ Trung cấp nghề chuyên ngành Sửa chữa máy thi công xây dựng, đồng thời phục vụ các ngành thuộc lĩnh vực cơ khí chế tạo máy và gia công cơ khí. Trong chương trình đào tạo, mô đun này giữ vai trò khối kiến thức và kỹ năng nghề cơ sở, cung cấp năng lực thao tác thủ công nền tảng trước khi người học tiếp cận các công đoạn gia công máy chuyên sâu hoặc sửa chữa tổ hợp thiết bị thi công xây dựng.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc hình thành khả năng thực hiện các nguyên công nguội từ cơ bản đến phức tạp. Người học sau khi hoàn thành mô đun có thể:

• Đọc và phân tích bản vẽ kỹ thuật gia công.
• Lựa chọn, sử dụng đúng quy trình các loại dụng cụ đo kiểm, đồ gá, dụng cụ cầm tay và thiết bị xưởng nguội.
• Thực hiện các nguyên công vạch dấu mặt phẳng đạt dung sai kích thước 0,2 mm, đục kim loại, giũa mặt phẳng và mặt cong đạt độ chính xác cấp 3 (dung sai gia công tinh đạt 0,01 mm), vận hành an toàn máy mài hai đá và máy khoan bàn.
• Tuân thủ nghiêm ngặt 11 điều quy định về an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp tại xưởng thực hành.

Cấu trúc giáo trình gồm 118 trang, bao gồm phần mở đầu, hệ thống bài học thực hành từ Bài 1 (MĐ15-01) đến Bài 10 (kết thúc ở trang 94) và danh mục tài liệu tham khảo (trang 118). Tài liệu tiếp cận theo mô hình đào tạo theo năng lực thực hiện (competency-based training), tích hợp chặt chẽ giữa nguyên lý công nghệ cắt gọt kim loại với quy trình thao tác từng bước và biểu mẫu đánh giá kỹ năng. Điểm đặc thù của giáo trình là tính ứng dụng chuyên biệt cho công tác sửa chữa cơ khí máy công trình: tập trung xử lý các chi tiết đòi hỏi độ chính xác cao bằng tay mà máy móc không thay thế được, như sửa nguội khuôn, chế tạo dụng cụ, cạo rãnh bôi trơn bạc lót và phục hồi chi tiết máy bị mòn hỏng.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được phân bổ qua các bài học nghiệp vụ theo tiến trình từ chuẩn bị phôi, gia công thô đến gia công tinh và tạo hình lỗ liên kết:

[Mở đầu: An toàn xưởng] 
       ↓
[Bài 1: Vạch dấu, Ê tô, Đánh búa] 
       ↓
[Bài 2: Máy mài hai đá, Mài đục] 
       ↓
[Bài 3: Đục cơ bản (Thô)] 
       ↓
[Bài 4: Giũa cơ bản (Tinh & Nửa tinh)] 
       ↓
[Bài 5: Máy khoan bàn (Tạo lỗ)] 
       ↓
[Các bài gia công & Lắp ráp hoàn thiện (đến Bài 10)]

• Mở đầu: Khái niệm gia công kim loại bằng thủ công và An toàn xưởng thực hành: Phân loại 2 nhóm gia công cơ bản (gia công không phôi và gia công có phôi), phân định gia công nóng/gia công nguội theo nhiệt độ chuyển biến pha kim loại, cùng 11 điều nội quy xưởng và kỹ thuật bảo hộ lao động.
• Bài 1 (MĐ15-01) - Vạch dấu, sử dụng ê tô, đánh búa: Kỹ thuật xác định ranh giới lượng dư gia công trên bề mặt phôi bằng 3 phương pháp (vạch dấu mặt phẳng, vạch dấu sát tiết diện, vạch dấu khai triển - phóng dạng). Giới thiệu hệ thống trang thiết bị gồm bàn máp đúc bằng gang (các quy cách 400x400 mm, 400x600 mm, 600x1200 mm), khối D, khối V đỡ trục tròn xoay (góc 60°, 90°, 120°), đài vạch, compa và mũi vạch/chấm dấu chế tạo từ thép carbon dụng cụ Y10, Y12 (CD100, CD120) được tôi cứng. Hướng dẫn kỹ thuật vận hành ê tô song song, ê tô chân, ê tô bàn nhỏ và 3 phương pháp vung búa tay 300g (quanh cổ tay, quanh khuỷu tay, quanh bả vai).
• Bài 2 (MĐ15-02) - Vận hành máy mài hai đá, mài đục: Quy chuẩn khoảng cách an toàn cơ học (khe hở bệ tì với đá mài $\le 3\text{ mm}$, khe hở kính bảo vệ với đá mài $\le 10\text{ mm}$); kỹ thuật dùng mũi sửa đá chỉnh phẳng bề mặt đá mài; phương pháp mài phục hồi đầu đục vuông góc và mài góc nêm lưỡi cắt $\beta$ theo 4 nhóm vật liệu.
• Bài 3 (MĐ15-03) - Đục cơ bản: Công nghệ bóc tách lớp kim loại thừa khi lượng dư lớn hơn $0,5 \div 1\text{ mm}$ bằng đục bằng, đục rãnh và đục đầu tròn. Kỹ thuật điều chỉnh góc nghiêng đục $30^\circ \div 35^\circ$, phối hợp lực đập búa để đục phẳng, đục rãnh mặt phẳng, đục rãnh dẫn dầu trên mặt cong bạc lót, chặt kim loại tròn, chặt ống và chặt đứt tôn tấm dày $3 \div 5\text{ mm}$.
• Bài 4 (MĐ15-04) - Giũa cơ bản: Công nghệ gia công tinh và nửa tinh hớt lớp kim loại mỏng trên vật liệu chưa nhiệt luyện để đạt cấp chính xác 3. Phân loại 6 dạng giũa (giũa dẹt, giũa vuông, giũa tam giác, giũa lòng mo, giũa tròn, giũa hình thoi). Kỹ thuật giũa mặt phẳng theo đường dọc, đường ngang, đường chéo góc $30^\circ \div 40^\circ$ với nhịp độ $30 \div 40\text{ lần/phút}$, kỹ thuật giũa mặt cong lồi/lõm và phương pháp kiểm tra độ phẳng bằng thước đo khe sáng.
• Bài 5 (MĐ15-05) - Vận hành máy khoan bàn: Cấu tạo hệ thống truyền động puli - đai dẹt/thang, quy trình điều chỉnh đòn bẩy căng đai để thay đổi cấp tốc độ trục chính, thao tác nâng hạ bàn máy và điều khiển tay quay trục chính khoan lỗ.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống cơ sở lý thuyết công nghệ cơ khí ứng dụng:

• Nguyên lý phân loại công nghệ gia công kim loại: Phân định rõ nhóm gia công không phôi (đúc, hàn, gia công áp lực với hai trạng thái nóng và nguội dựa trên nhiệt độ chuyển biến pha) và nhóm gia công có phôi (cắt bỏ lớp kim loại dư thừa bằng máy hoặc dụng cụ cầm tay: đột, cắt, đục, giũa, khoan).
• Thông số hình học góc cắt kim loại: Xác định góc nêm $\beta$ của dụng cụ cắt dựa trên cơ tính vật liệu gia công:
  • Khi đục gang, thép cứng: $\beta = 70^\circ$.
  • Khi đục thép mềm và thép carbon trung bình: $\beta = 60^\circ$.
  • Khi đục đồng thau và đồng dẻo: $\beta = 45^\circ$.
  • Khi đục nhôm và chì: $\beta = 35^\circ \div 40^\circ$.
  • Góc mài nhọn của mũi chấm dấu dẫn hướng là $60^\circ$, riêng chấm dấu tâm lỗ khoan là $90^\circ$.
• Động học cắt gọt khi khoan: Công thức xác định tốc độ quay của trục chính máy khoan ($n$, vòng/phút) dựa trên tốc độ cắt cho phép ($v$, m/phút) và đường kính mũi khoan ($d$, mm): $$n = \frac{1000 \cdot v}{\pi \cdot d}$$

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật thao tác: Kỹ thuật cầm và dẫn hướng mũi vạch nghiêng $15^\circ$ khi tựa thước lá; vận hành đài vạch nghiêng góc $75^\circ$; kiểm soát tư thế đứng tạo góc $80^\circ$ so với mép bàn nguội khi đánh búa; tư thế đứng giũa phối hợp chân trái tiến một bước, ép lực từ gốc ngón tay cái và tận dụng trọng tâm thân người khi đẩy giũa.
• Kỹ năng phân tích và đo kiểm: Phân tích các dạng sai hỏng trong quá trình vạch dấu (đọc sai kích thước, chọn sai mặt chuẩn dẫn đến sai số tích lũy, vạch không áp sát thước, chấm dấu lệch tâm); kiểm tra độ phẳng bề mặt bằng thước kiểm khe hở ánh sáng và kiểm tra cung cong bằng dưỡng mẫu.
• Năng lực thực hành nghề nghiệp: Khả năng gia công hoàn thiện bề mặt đạt độ chính xác $0,05\text{ mm}$ (khi giũa nửa tinh) và $0,01\text{ mm}$ (khi giũa tinh); kỹ năng gá kẹp phôi an toàn trên ê tô (độ cao nhô khỏi miệng má kẹp đạt chuẩn $8 \div 10\text{ mm}$, sử dụng tấm đệm lót bằng đồng, nhôm hoặc gỗ để bảo vệ bề mặt đã gia công).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm thực hành kỹ thuật theo chu trình chuẩn hóa: Lý thuyết công nghệ $\rightarrow$ Chuẩn bị trang thiết bị $\rightarrow$ Trình diễn thao tác mẫu $\rightarrow$ Thực hành có hướng dẫn $\rightarrow$ Đánh giá theo tiêu chí. Mỗi bài học đều quy định rõ mục tiêu cần đạt, danh mục vật tư phôi liệu, thiết bị đồ gá, các bước thực hiện tuần tự kèm sơ đồ mô tả tư thế chuẩn xác của người thợ.

[Lý thuyết công nghệ & Bản vẽ]
             ↓
[Chuẩn bị dụng cụ, phôi & Đồ gá]
             ↓
[Học viên lập Bảng trình tự thao tác]
             ↓
[Giáo viên duyệt quy trình & Kiểm tra an toàn]
             ↓
[Thực hành gia công theo từng bước]
             ↓
[Đo kiểm kích thước & Đánh giá (Đạt / Không đạt)]

Hệ thống bài tập thực hành được thiết kế gắn liền với các sản phẩm cơ khí cụ thể như gia công thanh thép $32 \times 32 \times 80\text{ mm}$, gia công phôi búa rèn, đục bạt mặt phẳng phôi tấm, gia công rãnh dầu bạc lót cong và mài phục hồi dụng cụ cắt. Sinh viên không thực hiện gia công tự do mà bắt buộc phải tự thiết lập Bảng trình tự thực hiện bài tập trước khi vận hành thiết bị:

TT	Các hoạt động	Yêu cầu của hoạt động	Dụng cụ và thiết bị
1	Bước chuẩn bị phôi và kiểm tra kích thước	Đọc đúng bản vẽ, vạch đường tâm, đường bao	Thước lá, đài vạch, chấm dấu
2	Gá đặt và kẹp chặt phôi	Nhô cao hơn má kẹp $8 \div 10\text{ mm}$, phôi phẳng ngang	Ê tô bàn song song, đệm lót
3	Thực hiện nguyên công (Đục/Giũa/Khoan)	Đúng tư thế, vận tốc và góc độ cắt gọt	Đục, búa tay, giũa, máy khoan
4	Kiểm tra, hiệu chỉnh và hoàn thiện	Đạt dung sai kích thước và độ bóng bề mặt	Thước đo khe sáng, dưỡng, panme

Phương pháp đánh giá kết quả học tập căn cứ trên bảng tiêu chí định lượng và định tính với hai mức xếp loại "Đạt" hoặc "Không đạt". Tiêu chí đánh giá bao gồm:

1. Kỹ năng lựa chọn và sử dụng đúng chủng loại dụng cụ, thiết bị.
2. Mức độ chuẩn xác của thao tác kỹ thuật và tư thế vận động.
3. Việc tuân thủ nghiêm ngặt trình tự các bước công nghệ.
4. Mức độ đáp ứng các yêu cầu an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp (bảo hộ cá nhân, chống văng phoi mạt sắt, bảo dưỡng thiết bị).

Về phương pháp tự học, giáo trình cung cấp bảng tra cứu các nguyên nhân sai hỏng thường gặp cùng biện pháp khắc phục chi tiết (như mòn thước đo, lấy sai chuẩn định vị, chấm dấu lệch tâm, đục phạm góc) giúp người học tự đối chiếu, kiểm tra kích thước từ $2 \div 3$ lần trong suốt quá trình thao tác.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính quy chuẩn hóa theo chương trình đào tạo nghề quốc gia: Nội dung được biên soạn chuẩn mực theo Quyết định số 1955/QĐ-CĐGTVTTWI-ĐT năm 2017, cập nhật các thuật ngữ công nghệ kim khí, tiêu chuẩn vật liệu thép carbon dụng cụ (như mác thép Y10, Y12 theo chuẩn TCVN tương đương CD100, CD120) và chuẩn an toàn máy mài, máy khoan công nghiệp.
• Định lượng hóa các thông số kỹ thuật thao tác: Giáo trình chuyển đổi các kỹ năng vốn mang tính cảm tính thành các thông số hình học và cơ học rõ ràng:
  • Góc vát đục $45^\circ$ khi mở rãnh phá lượng dư mặt phẳng rộng.
  • Khoảng cách giữa các rãnh đục kề nhau bằng $2/3$ bề rộng lưỡi đục.
  • Khoảng cách an toàn cơ học $3\text{ mm}$ ở bệ tì máy mài và $10\text{ mm}$ ở kính bảo vệ.
  • Tần số đẩy giũa chuẩn hóa $30 \div 40\text{ lần/phút}$.
• Tích hợp giải quyết bài toán thực tế của ngành Sửa chữa máy thi công: Giáo trình không chỉ hướng dẫn gia công cơ bản trên phôi phẳng mà đi sâu vào các bài toán sửa chữa cơ khí đặc thù: kỹ thuật đục rãnh cong dẫn dầu bôi trơn trong lòng bạc lót trục, phương pháp cưa/khoan phá góc trước khi giũa biên dạng lồi/lõm của búa nguội, quy trình sửa nguội khuôn mẫu và kỹ thuật phục hồi các lưỡi cắt bị sứt mẻ.
• Nhấn mạnh an toàn lao động theo tiêu chuẩn xưởng sản xuất: Đưa ra các chỉ dẫn an toàn thao tác chi tiết như việc bọc ống nhựa mềm bảo vệ đầu nhọn của mũi vạch dấu, cấm để mũi vạch vào túi áo/quần, kỹ thuật quay mũi đài vạch xuống dưới khi bảo quản, và quy tắc dừng kiểm tra đá mài chạy không tải trước khi vận hành.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

[Đối tượng sử dụng giáo trình MĐ15]

• Học sinh, sinh viên: Học sinh học hệ trung cấp nghề hoặc sinh viên cao đẳng khối ngành kỹ thuật cơ khí, chuyên ngành Sửa chữa máy thi công xây dựng, Cơ khí chế tạo, Cắt gọt kim loại, Công nghệ sửa chữa và bảo dưỡng máy móc công trình.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần nắm vững kiến thức cơ bản về Hình học họa hình - Vẽ kỹ thuật cơ khí (đọc hiểu quy ước kích thước, dung sai, hình chiếu, đường tâm, đường trục) và kiến thức cơ bản về Vật liệu học cơ khí (nhận biết tính chất của gang, thép carbon, đồng, nhôm).
• Giảng viên và giáo viên dạy nghề: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức cho mô đun Thực hành Nguội (MĐ15). Cấu trúc giáo trình hỗ trợ trực tiếp việc thiết kế giáo án tích hợp, thiết lập tiêu chuẩn dụng cụ - vật tư phôi liệu cho từng ca thực tập và xây dựng ngân hàng bài kiểm tra đánh giá năng lực thực hành nghề.
• Cán bộ kỹ thuật và thợ sửa chữa: Tài liệu là nguồn tham chiếu tiêu chuẩn cho kỹ thuật viên tại các xưởng cơ khí, tổ bảo dưỡng thiết bị máy thi công xây dựng cần tra cứu quy trình mài sửa dụng cụ, phương pháp gia công các bề mặt định hình thủ công và chuẩn an toàn thiết bị gia công cơ khí.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn phục vụ học sinh, sinh viên trình độ trung cấp và cao đẳng nghề chuyên ngành Sửa chữa máy thi công xây dựng, Cơ khí chế tạo máy, cùng các học viên học nghề cơ khí muốn rèn luyện kỹ năng gia công kim loại bằng tay từ mức cơ bản đến nâng cao.

2. Người học cần có kiến thức nền tảng nào trước khi học mô đun này?

Người học cần có khả năng đọc hiểu bản vẽ cơ khí cơ bản (đọc kích thước, đường tâm, ký hiệu hình học) và nhận biết các nhóm vật liệu kim loại thông dụng (gang, thép, đồng, nhôm) để chọn đúng dụng cụ, chế độ cắt và góc mài phù hợp.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu lý thuyết cơ khí đại cương là gì?

Tài liệu tập trung vào kỹ năng thực hành thao tác chi tiết (mô tả góc đứng, tư thế chuyển động tay, phân bố trọng tâm cơ thể), cung cấp các định lượng thao tác cụ thể (góc nêm $\beta$, góc vạch dấu, khe hở máy mài $\le 3\text{ mm}$, độ nhô phôi $8 \div 10\text{ mm}$) và gắn liền với nhiệm vụ sửa chữa thực tế như gia công rãnh dẫn dầu bạc lót, sửa nguội khuôn, phục hồi chi tiết máy.

4. Làm thế nào để tự học và rèn luyện kỹ năng qua giáo trình một cách hiệu quả?

Người học cần tuân thủ việc lập Bảng trình tự thao tác kỹ thuật trước khi làm phôi, tuân thủ 11 điều nội quy an toàn xưởng, đối chiếu liên tục với bảng phân tích các dạng sai hỏng trong giáo trình và thường xuyên dùng thước kiểm khe sáng hoặc dưỡng mẫu để kiểm tra dung sai kích thước sau mỗi công đoạn.

5. Giáo trình có các biểu mẫu kiểm tra và tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Cuối mỗi bài học đều có cấu trúc bài kiểm tra kỹ năng thực hành, phiếu quy trình các bước thao tác để học viên tự điền và bảng tiêu chí đánh giá kết quả (Đạt / Không đạt). Phần cuối giáo trình có danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành tại trang 118 phục vụ việc tra cứu mở rộng.

---

Kết luận

Giáo trình Thực hành Nguội (MĐ15) của Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương I hệ thống hóa toàn diện các kỹ năng công nghệ nguội cơ sở, phục vụ trực tiếp cho công tác gia công cơ khí và sửa chữa máy thi công xây dựng. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở cấu trúc bài học tích hợp, tính định lượng chuẩn xác trong từng nguyên công và việc chuẩn hóa quy trình thao tác gắn liền với an toàn lao động.

Lộ trình học tập đề xuất:

1. Giai đoạn 1: Nắm vững an toàn xưởng, kỹ thuật đo vạch dấu chính xác $0,2\text{ mm}$, sử dụng ê tô và thao tác đánh búa (Mở đầu, Bài 1).
2. Giai đoạn 2: Vận hành an toàn máy mài hai đá, kỹ thuật mài phục hồi dụng cụ cắt đục theo cơ tính vật liệu (Bài 2).
3. Giai đoạn 3: Thực hiện gia công thô bằng kỹ thuật đục phẳng, đục rãnh, chặt tôn và kim loại định hình (Bài 3).
4. Giai đoạn 4: Gia công tinh và nửa tinh bề mặt phẳng, mặt cong lồi/lõm bằng phương pháp giũa đạt độ chính xác $0,01\text{ mm}$ (Bài 4).
5. Giai đoạn 5: Vận hành máy khoan bàn tạo lỗ liên kết và hoàn thiện tổ hợp chi tiết máy đến Bài 10 (trang 94).

Người học và giảng viên có thể tra cứu thêm các tài liệu kỹ thuật chuyên sâu tại phần Tài liệu tham khảo (trang 118 của giáo trình) để mở rộng các tiêu chuẩn gia công và lắp ráp cơ khí chuyên dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BO GIAO THONG VAN TẢI TRUONG CAO BANG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG | © TRÌNH ĐỘ TRUNG CAP NGHE: SUA CHUA MAY THI CONG XAY DUNG Ban hành theo Quyết định số 1955/QĐ-CĐGTVTTWI-ĐT ngày 21/12/2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng GTVT Trung ương l LỜI NÓI ĐẦU Nguội là công việc thường được sử dụng trong các quy trình công nghệ của các công đoạn sản suất thuộc lĩnh vực cơ khí chế tạo máy, gia công cơ khí và đặc biệt trong sửa chữa máy thi công xây dựng rất cần thiết người thợ vừa có tay nghề giỏi vừa có khả năng sáng tạo trong công việc khi cần tiến hành nguội sửa chữa. Với công cụ cằm tay và tay nghề của người thợ, có thể dùng phương. pháp gia công nguội dé thực hiện từ những công việc đơn giản đến những công việc phức tạp, đòi hỏi độ chính xác cao mà các máy móc không thể thực hiện được như : Sửa nguội khuân, chế tạo dụng cụ, lắp ráp, sửa chữa các chỉ tiết máy móc. Giáo trình thực hành nguội nhằm đáp ứng nhu cầu giảng dạy của giáo viên, học tập cuả học sinh, sinh viên của trường với môn học thực hành nguội Giáo trình giới thiệu những kiến thức cơ bản, phổ thông, dễ hiểu, dễ ứng dụng trong các xưởng sửa chữa máy móc, cơ khí có các công đoạn gia công nguội.

Mặc dù đã it cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi sai sót, tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của người đọc để In xuât bản sau. giáo trình được hoàn thiện hơn. Hà nội, ngày.năm 2017 'Tham gia biên soạn MỤC LỤC ĐẺ MỤC TRANG 1. Giới thiệu về mô đun 4.

Các hình thức học tập chính trong mô đun S1 5. Liệt kê các nguồn lực cần thiết cho mô đun 6. Bài 10 94 16, Tài liệu tham khảo. 118 MO DAU MỤC TIÊU: ~ Hiểu được khái niệm công việc gia công kim loại bằng tay.

- Biết các nội quy của một xưởng thực hành, ~ Hiểu được các quy định về an toàn. NỘI DUNG CHÍNH: 1. KHÁI NIỆM VE GIA CÔNG CHI TIẾT KIM LOẠI BANG THU CÔNG ~ Máy móc và thiết bị, các kết cấu thép gồm nhiều chỉ tiết và bộ phận hợp thành. Mỗi chỉ tiết trong đó có những yêu cầu nhất định về hình dạng, kích thước và yêu cầu kỹ thuật khác nhau.

Từ vật liệu kim loại và các vật liệu khác muốn tạo ra các chỉ tiết hoặc kết cấu người ta phải thực hiện một quá trình gia công Quá trình gia công là một đặc trưng cơ bản của ngành cơ khí. Hiện nay tồn tại nhiều Phương pháp gia công cơ khí, song thường được chia thành 2 nhóm gia công cơ bản. + Giai công không phôi + Gia công có phôi * Phương pháp gia công không phôi bao gồm: Đúc, ia cong dp lye, hàn. ~ Trong quá trình chế tạo vật phẩm không thấy xuất hiện có phôi.

Trong gia công không phôi cần được phân biệt 2 hình thức: Gia công. nóng và gia công nguội. - Gia công nóng: Kim loại trước khi mang gia công được nung nóng. với nhiệt độ nhất định (Thường thấp hơn nhiệt độ chuyên biến pha) sau đó mới được dùng áp lực làm biến dạng kim loại.

- Gia công nguội: Là gia công ở nhiệt độ thường hay ở nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ chuyển biến pha. * Phương pháp gia công có ph Là Phương pháp cắt bỏ đi trên bề mặt của phôi một lớp kim loại dư thừa hoặc chia kim loại thành từng phan, dé cho chỉ tiết có hình dạng kích thước, độ chính xác và độ bóng bÈ mặt theo yêu cầu. - Có 2 Phương pháp gia công là gia công bằng máy và gia công bằng tay. + Gia công bằng tay là dùng dụng cụ cầm tay kết hợp với một vài Phương tiện khác để làm, đây là hình thức gia công chủ yếu của nghề nguội, gia công bao gồm đột, cắt, giữa, khoan.

Tuỳ thuộc vào lượng dư trên phôi nhiều hay ít mà chọn phương pháp gia công cho thích hợp. Nếu lượng kim loại cắt bỏ đi ít thì giữa hoặc đục. Vật cần có lỗ thì khoan. NỘI QUI LÀM VIỆC VÀ AN TOÀN LAO ĐỘNG Ở XƯỞNG THỰC HÀNH + Người không có nhiệm vụ không được vào xưởng thực hành.

+ Học sinh phải có đây đủ quần áo bảo hộ, mũ bảo hộ và giây dép quai hậu. + Mọi người phải tuân thủ chấp hành nguyên tắc an toàn phòng cháy chữa cháy. + Học sinh phải tuân thủ theo sự hướng dẫn của giáo viên vị trí làm việc, quy trình thực tập. + Không được tuỷ tiện đóng ngất cầu giao nguồn điện khi cha có lệnh của giáo viên.

+ Các thiết bị và dụng cụ học tập phải đặt đúng nơi quy định, dùng song dụng cụ nào phải đặt vào đúng vị trí. Trường hợp hợp hỏng phải báo giáo viên. + Không mang vật tư, vật liệu thiết bị ra khỏi phòng thực hành. + Không được vứt các dụng cụ vào nhau hoặc đẻ lên nhau.

+ Phải tiết kiệm vật tư vật liệu, nếu gai công không hết phải thu dọn về để đúng nơi quy định. + Không được dùng tay công quá dài dé quay ê tô hoặc xiết đai ốc. + Sau mỗi buổi học phải lau trùi dụng cụ, thu dọn vật tư vệ sinh công nghiệp. + Bàn giao nơi làm việc cho giáo viên hướng dẫn.

BALL VACH DAU, SU DUNG ETO, DANH BUA MA BAI MDI15-01 Giới thiệu: Vạch dấu và sử dụng êtô, đánh búa là một công việc chuẩn bị rất cơ bản cho các công việc tiếp theo. Nó quyết định độ chính xác vẻ hình dạng và kích thước. ~ Nhiệm vụ: Là xác định đường ranh giới giữa chỉ tiết gia công với phần lượng dư, là những công việc cơ bản để gá, cố định chỉ tiết và phôi tại một điểm nhằm gia công phôi và chỉ tiết (ê tô), hoặc tác dụng lực vào vật nhẵn đảm bảo độ chính xác vẻ kích thước và hình dạng. Mục tiêu: ~ Đọc được bản vẽ, hiểu được các kích thước và yêu cầu kĩ thuật ~ Chọn được dụng cụ đề vạch dấu.

~ Thực hiện vạch dấu trên mặt phẳng đạt chính xác 0,2mm. -Sử dụng ê tô, và thao tác đánh búa đúng kỹ thuật. ~ Rèn luyện tính cân thận, đảm bảo an toàn. Nội dung chính: 1.

Khái niệm về vạch dấu ~ Vạch dấu là một công việc vẽ trên phôi những kích thước, hình dạng của chỉ tiết cần gia công, người thợ sẽ gia công và kiểm tra theo dường vạch dấu ~ Vạch đấu đúng là quyết định một phần lớn đến chất lượng sản phẩm tốt, xấu, phê phẩm. Bởi vậy khi vạch dấu cần nắm được cách sử dụng dụng cụ và lấy kích thước thật thành thạo. ~ Để vạch dấu chuẩn xác và hợp Ii, trong nhgé chế tạo thường sử dụng 3 phương pháp vạch dầu chính. + Vạch dấu mặt phẳng.

+Vach dau sat tiết diện. + Vach dau khai triển — phéng dang. Đường vạch dau b, Tình I. Các phương pháp a,b.

Vạch dấu phôi thành từng phẩn: e. Vạch dẫu một phẩn phôi 2. Công việc chuẩn bị ~ Đọc bản vẽ, chọn phương pháp cho phù hợp - Chuẩn bị dụng cụ: + Mũi vạch, bộ vach dấu, compa vạch dấu, thước lá, ke góc. + Dụng cụ đo kiểm khi vạch di : thude lá dài thước dây, thước cặp, pan me, niv6.

+ Dụng cụ phụ trợ: búa tay 300g, chấm dấu, bàn chuẩn, khối V, D, dưỡng, phần mau, gié lau. + Làm sạch: bàn chải sát, bột màu bôi vào vị trí cần vạch dấu. Dụng cụ, đồ gá dùng trong ạch dấu - Bàn vạch dầu: (bàn máp). + Là dụng cụ để đỡ, dặt vật trong khi vạch dấu.

Bàn vạch dấu + Bàn được đúc bằng gang, có các kích thước: 400x400, 400x600x600x 1200. + Dùng dỡ các vật vạch dấu không gian và các dùng cụ như: khối V, D, đài vạch. + Bàn vạch dấu được gia ông chính xác mặt trên và 4 mặt xung quanh Các mặt kề nhau vuông góc, đối nhau song song. ~ Khối D: Làm bằng gang dui „ là một khối hình hộp chữ nhật rỗng giữa, các mặt của khối được gia công phẳng nhẫn, các bé mat ké nhau vuông góc, đối nhau song song.

+ Công dụng dùng để kê, đệm hoặc tựa vật khi vạch dấu không gian. Khối D ~ Khối V: có 2 loại: khối V đơn, khối V kép, làm từ gang đúc. Khối V + Mặt làm việc là 2 mặt phẳng nghiêng giống nhau như chữ V, dùng đẻ đỡ các vật tròn xoay khi vạch dấu. Hai mặt nghiêng có góc độ 60,907,120.

~ Mũi vạch dấu: Là dụng cụ có đầu nhọn dược chế tạo bằng thép cácbon dụng cụ Y10, Y12 (CD100, CD120). Sau khi chế tạo xong dược tôi cửng ở 2 tay và loại gá trên đài vạch dấu không gian đầu mũi nhọn và + Mũi vạ ~ Đài vach dẫu: 16%20 "510" — Sa Hình 1. Mai ch 6 ~ Compa vạch dấu : Hình 1. Compa vạch dau Compa có 2 chân nhọn.

Một chân cắm có định, một chân đóng vai trò như mãi vạch đấu khi quay đường tròn. Đầu nhọn làm bằng thép tốt. Dùng để quay cung tròn đường tròn. ~ Chấm dấu: Được làm bằng thép các bon dụng cụ.

Sau khi chế tạo. xong được tôi cứng phần đầu nhọn và phần đập búa. + Chấm dấu có đường kính 8+13mm dài 90+150 mm. Phần đầu dược mài nhọn = 60” (khi chấm dấu tâm lỗ khoan = 90°).

+ Dùng để chấm vào dường tâm, đường trục, chim vào các dường vạch dấu tâm của ^ Hình 1. Chấm dấu 4, Thao tác khi vạch dấu + Khi vạch đầu theo trình tự sau: ~ Vạch các đường tâm, trục trước (Đường chuẩn), ~ Vạch các đường thăng đướng, năm ngang. 7 ~ Vạch các đường xiên. ~ Vạch các đường tròn cong.

Vạch dẫu đường thắng bằng mũi vạch + Lấy dấu trên bề mặt: ~ Dùng cạnh phẳng của phôi làm chuẩn, đặt khối thép vuông lên trên. ~ Chống đầu thước lá vào khối thép. ~ Lấy dấu ở cả hai cạnh phôi, các dấu cach nhau 5mm. Cách lấy dấu + Vạch dấu các đường thẳng: ~ Đặt mũi vạch lên vạch dấu phía bên trái.

- Hiệu chỉnh cho thước, mũi vạch và vạch dấu bên phải thẳng hàng. ~ Ép xuống bằng tay trái, không cho thước di chuyển. - Để mũi vạch nghiêng một góc khoảng 15° so với phương thing đướng, kéo mũi vạch từ trá sang phải đồng thời luôn tỷ s t mũi vạch vào cạnh thước, ~ Vạch đấu rõ ràng chỉ bàng một lần vạch. Vụch dẫu đường thăng bằng đài vạch = Mat cong Hình 1.

Vạch dấu bằng đài vạch 8 - Ni lỏng đai ốc tai hồng, điều chinh mũi vạch sao cho đầu mũi vạch thang hang với thước và hơi chúc xuống. ~ Điều chỉnh đầu mũi vạch tới vị chí chính xác trên thước bằng cách dùng búa gõ nhẹ vào thân mũi vạch.