Giáo trình mô đun sơ cấp cứu nghề bảo hộ lao động trình độ trung cấp – Trường Cao đẳng Dầu khí Việt Nam 2021

Giáo trình sơ cấp cứu nghề bảo hộ lao động trung cấp trường cao đẳng dầu khí cung cấp kiến thức thiết yếu cho sinh viên trong lĩnh vực an toàn lao động.

• Tác giả: Th.S Nguyễn Ngọc Linh
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Bảo Hộ Lao Động
• Đề tài: Giáo Trình Sơ Cấp Cứu Nghề Bảo Hộ Lao Động Trung Cấp
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Bà Rịa – Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
• MỤC LỤC
• 1. BÀI 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ SƠ CỨU
• 1.1. KHÁI NIỆM VỀ SƠ CỨU
• 1.2. MỤC ĐÍCH SƠ CỨU
• 1.3. MỘT SỐ CƠ QUAN QUAN TRỌNG CỦA CƠ THỂ NGƯỜI
• 1.3.1. Hệ hô hấp
• 1.3.2. Hệ tuần hoàn
• 1.4. TRÁCH NHIỆM CỦA SƠ CỨU VIÊN
• 1.5. PHÒNG NGỪA LÂY NHIỄM
• 2. BÀI 2: KHẢO SÁT CƠ BẢN
• 2.1. KIỂM TRA NGUY HIỂM (DANGER)
• 2.2. KIỂM TRA PHẢN ỨNG (RESPONSE)
• 2.3. KHAI THÔNG ĐƯỜNG THỞ (AIRWAY)
• 2.4. KIỂM TRA THỞ (BREATHING)
• 2.5. KIỂM TRA/BẮT MẠCH (CIRCULATION)
• 2.6. Kiểm tra những yếu tố khác
• 3. BÀI 3: SƠ CỨU TRONG TRƯỜNG HỢP NGỪNG THỞ
• 3.1. TRƯỜNG HỢP ÁP DỤNG
• 3.2. ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG
• 3.3. CÁC BƯỚC THỰC HIỆN
• 3.3.1. Kỹ thuật EAR miệng qua miệng
• 3.3.2. Kỹ thuật EAR miệng qua mũi
• 3.3.3. Kỹ thuật EAR miệng qua mặt nạ
• 3.3.4. Ngừng thực hiện EAR
• 3.3.5. Lưu ý khi thực hiện EAR
• 3.4. KIỂM TRA THƯỜNG XUYÊN
• 4. BÀI 4: SƠ CỨU TRONG TRƯỜNG HỢP NGỪNG TIM
• 4.1. TRƯỜNG HỢP ÁP DỤNG
• 4.2. ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG
• 4.3. CÁC BƯỚC THỰC HIỆN
• 4.3.1. Một người thực hiện CPR
• 4.3.2. Thực hiện CPR với hai sơ cứu viên (SCV)
• 4.3.3. MÁY KHỬ RUNG TIM
• 4.3.4. Hiện tượng ngưng tuần hoàn
• 4.3.5. Các bước sử dụng máy AED
• 4.3.6. Chú ý khi sử dụng
• 5. BÀI 5: SƠ CỨU CHẢY MÁU
• 5.1. KHÁI NIỆM CHẢY MÁU VÀ NGUYÊN TẮC CẦM MÁU
• 5.2. Nguyên tắc cầm máu
• 5.3. BĂNG BÓ VẾT THƯƠNG
• 5.4. Sơ cứu chảy máu ngoài
• 5.5. Sơ cứu chảy máu trong
• 6. BÀI 6: SƠ CỨU GÃY XƯƠNG
• 6.1. GIỚI THIỆU CHUNG
• 6.2. Nguyên tắc cố định xương gãy
• 6.3. SƠ CỨU CHO MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP GÃY XƯƠNG
• 6.3.1. Đối với trường hợp gãy xương tay
• 6.3.2. Đối với trường hợp gãy xương chân
• 6.3.3. Trường hợp gãy xương đùi
• 6.3.4. Trường hợp gãy xương cột sống
• 7. BÀI 7: SƠ CỨU MỘT SỐ TÌNH HUỐNG KHÁC
• 7.1. SƠ CỨU TẮC NGHẼN ĐƯỜNG THỞ
• 7.2. Dấu hiệu của nghẹt thở
• 7.3. Sơ cứu trong trường hợp nghẹt thở khẩn cấp
• 7.4. SƠ CỨU ĐIỆN GIẬT/ĐUỐI NƯỚC
• 7.4.1. Sơ cứu điện giật
• 7.4.2. Sơ cứu đuối nước
• 7.5. SƠ CỨU BỎNG, BONG GÂN, CĂNG CƠ
• 7.5.1. Sơ cứu bong gân, căng cơ
• 7.6. SƠ CỨU GIẢM/ TĂNG THÂN NHIỆT
• 7.6.1. Sơ cứu say nắng/say nóng
• 7.6.2. Sơ cứu hạ thân nhiệt
• 8. BÀI 8: SƠ CỨU NGỘ ĐỘC
• 8.1. SƠ CỨU NGỘ ĐỘC HƠI KHÍ ĐỘC
• 8.2. SƠ CỨU CÔN TRÙNG CHÍCH/ĐỐT/CẮN
• 9. BÀI 9: VẬN CHUYỂN NẠN NHÂN
• 9.1. QUY ĐỊNH CHUNG
• 9.2. ĐƯA NẠN NHÂN LÊN CÁNG
• 9.3. TƯ THẾ NẠN NHÂN NẰM TRÊN CÁNG
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giáo Trình Sơ Cấp Cứu Nghề Bảo Hộ Lao Động

Giáo trình "Sơ cấp cứu nghề Bảo hộ lao động trung cấp" được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho sinh viên trong lĩnh vực bảo vệ sức khỏe và an toàn lao động. Nội dung giáo trình bao gồm các khái niệm cơ bản về sơ cấp cứu, các tình huống khẩn cấp thường gặp và phương pháp xử lý. Việc nắm vững kiến thức này không chỉ giúp sinh viên tự tin trong công việc mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cho bản thân và đồng nghiệp.

1.1. Mục Đích Của Giáo Trình Sơ Cấp Cứu

Giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về sơ cấp cứu, giúp họ nhận biết và xử lý kịp thời các tình huống khẩn cấp trong môi trường làm việc. Điều này không chỉ bảo vệ sức khỏe mà còn nâng cao hiệu quả công việc.

1.2. Đối Tượng Sử Dụng Giáo Trình

Giáo trình được thiết kế cho sinh viên ngành Bảo hộ lao động, giáo viên và những người làm việc trong lĩnh vực an toàn lao động. Nội dung phù hợp với nhu cầu đào tạo và thực tiễn công việc.

II. Những Thách Thức Trong Việc Đào Tạo Sơ Cấp Cứu

Việc đào tạo sơ cấp cứu trong nghề bảo hộ lao động gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự thiếu hụt kiến thức và kỹ năng thực hành của sinh viên. Nhiều sinh viên chưa nhận thức được tầm quan trọng của sơ cấp cứu, dẫn đến việc không thực hiện đúng quy trình khi gặp tình huống khẩn cấp. Ngoài ra, việc thiếu trang thiết bị thực hành cũng là một rào cản lớn.

2.1. Thiếu Kiến Thức Cơ Bản Về Sơ Cấp Cứu

Nhiều sinh viên chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về sơ cấp cứu, dẫn đến việc không thể xử lý kịp thời các tình huống khẩn cấp. Việc này có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho nạn nhân.

2.2. Thiếu Kỹ Năng Thực Hành

Kỹ năng thực hành là yếu tố quan trọng trong sơ cấp cứu. Tuy nhiên, nhiều sinh viên không có cơ hội thực hành thường xuyên, dẫn đến sự thiếu tự tin khi phải đối mặt với tình huống thực tế.

III. Phương Pháp Đào Tạo Sơ Cấp Cứu Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả đào tạo sơ cấp cứu, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực. Việc kết hợp lý thuyết và thực hành sẽ giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết. Ngoài ra, việc sử dụng các tình huống mô phỏng thực tế cũng rất quan trọng để sinh viên có thể trải nghiệm và rèn luyện kỹ năng.

3.1. Kết Hợp Lý Thuyết Và Thực Hành

Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành giúp sinh viên hiểu rõ hơn về quy trình sơ cấp cứu. Thực hành thường xuyên sẽ giúp họ tự tin hơn khi gặp tình huống thực tế.

3.2. Sử Dụng Tình Huống Mô Phỏng

Mô phỏng các tình huống khẩn cấp giúp sinh viên trải nghiệm thực tế và rèn luyện kỹ năng. Điều này giúp họ chuẩn bị tốt hơn cho công việc sau này.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Sơ Cấp Cứu Trong Nghề Bảo Hộ Lao Động

Sơ cấp cứu đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe và an toàn cho người lao động. Việc áp dụng kiến thức sơ cấp cứu không chỉ giúp cứu sống người bị nạn mà còn giảm thiểu các rủi ro trong môi trường làm việc. Các kỹ năng sơ cấp cứu cần được thực hành thường xuyên để đảm bảo hiệu quả khi cần thiết.

4.1. Cứu Sống Người Bị Nạn

Kỹ năng sơ cấp cứu giúp cứu sống người bị nạn trong các tình huống khẩn cấp. Việc thực hiện đúng quy trình sơ cấp cứu có thể quyết định sự sống còn của nạn nhân.

4.2. Giảm Thiểu Rủi Ro Trong Làm Việc

Áp dụng kiến thức sơ cấp cứu giúp giảm thiểu rủi ro trong môi trường làm việc. Người lao động sẽ tự tin hơn khi biết cách xử lý các tình huống khẩn cấp.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Giáo Trình Sơ Cấp Cứu

Giáo trình sơ cấp cứu nghề bảo hộ lao động trung cấp sẽ tiếp tục được cập nhật và cải tiến để đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Việc nâng cao chất lượng đào tạo sẽ giúp sinh viên có đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết để làm việc hiệu quả trong lĩnh vực bảo vệ sức khỏe và an toàn lao động. Tương lai của giáo trình sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của ngành và nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

5.1. Cập Nhật Nội Dung Giáo Trình

Nội dung giáo trình sẽ được cập nhật thường xuyên để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của ngành bảo hộ lao động. Điều này giúp sinh viên nắm bắt kịp thời các kiến thức mới.

5.2. Định Hướng Phát Triển Đào Tạo

Định hướng phát triển đào tạo sẽ tập trung vào việc nâng cao chất lượng giảng dạy và thực hành. Điều này sẽ giúp sinh viên tự tin hơn khi bước vào thị trường lao động.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình mô đun Sơ cấp cứu (Mã môn học: SAEN52106) được biên soạn bởi tập thể tác giả gồm Th.S Nguyễn Ngọc Linh (Chủ biên), Th.S Phạm Lê Ngọc Tú và Trần Thị Liễn thuộc Trung tâm Đào tạo An toàn Môi trường – Trường Cao đẳng Dầu khí (Tập đoàn Dầu khí Việt Nam). Tài liệu được ban hành chính thức theo Quyết định số 752/QĐ-CĐDK ngày 07 tháng 06 năm 2021 tại Bà Rịa – Vũng Tàu, dùng làm tài liệu giảng dạy và học tập nội bộ cho nghề Bảo hộ lao động ở trình độ Trung cấp và Cao đẳng.

Trong chương trình đào tạo chuyên môn ngành nghề Bảo hộ lao động (tổng khối lượng chuyên môn gồm 24 tín chỉ, 615 giờ), mô đun Sơ cấp cứu có thời lượng 2 tín chỉ (tương đương 45 giờ đào tạo). Môn học được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các môn học chung/đại cương (như Giáo dục chính trị, Pháp luật, Tin học, Tiếng Anh, Giáo dục quốc phòng và An ninh, Giáo dục thể chất), đồng thời được thiết kế song hành với các mô đun kỹ thuật an toàn chuyên ngành như Tín hiệu và biển báo an toàn (SAEN52005), Vệ sinh công nghiệp (SAEN52107), Kỹ thuật an toàn điện (SAEN52109), An toàn phòng chống cháy nổ (SAEN52110), An toàn hóa chất (SAEN52113) và An toàn làm việc trong không gian hạn chế (SAEN52119).

Mục tiêu đào tạo của giáo trình được xác định cụ thể theo 3 chuẩn đầu ra:

• Chuẩn kiến thức (A1): Trình bày có hệ thống các nguyên tắc sơ cấp cứu ban đầu và phương pháp xử trí các trường hợp cấp cứu tai nạn lao động thường gặp.
• Chuẩn kỹ năng (B1): Vận dụng đúng các nguyên tắc và quy trình kỹ thuật sơ cấp cứu trong từng điều kiện hiện trường cụ thể trước khi chuyển giao nạn nhân cho cơ sở y tế.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1): Hình thành thái độ bình tĩnh, cẩn thận, bảo đảm an toàn cho bản thân và có trách nhiệm đối với sự an toàn của nạn nhân.

Cấu trúc giáo trình gồm 9 bài học được xây dựng theo tỷ lệ thực hành cao (29 giờ thực hành, thảo luận và bài tập so với 14 giờ lý thuyết và 2 giờ kiểm tra). Nội dung tiếp cận từ kiến thức giải phẫu sinh lý cơ bản của người, quy trình kiểm soát hiện trường, đến các thao tác hồi sức tim phổi, xử lý tổn thương cơ học, bỏng, ngộ độc và kỹ thuật vận chuyển nạn nhân chuyên dụng.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình phân bổ dung lượng qua 9 bài học có tính liên kết chặt chẽ theo logic tiếp cận hiện trường tai nạn:

[Khảo sát hiện trường & Tri giác: DRABC, AVPU, AMPLE] 
[Hồi sinh chức năng sống: EAR (Hô hấp), CPR (Tuần hoàn), AED]
[Xử trí tổn thương thực thể: Chảy máu, Gãy xương, Bỏng, Dị vật, Điện giật, Ngộ độc]
[Cố định & Vận chuyển an toàn: Cáng bạt, Cáng xúc]

• Bài 1: Giới thiệu chung về sơ cứu (2 giờ lý thuyết): Định nghĩa sơ cấp cứu, mục đích bảo tồn tính mạng, ngăn ngừa tổn thương tiến triển xấu và hỗ trợ phục hồi. Trình bày cơ sở giải phẫu – sinh lý của hệ hô hấp (đường hô hấp trên, đường hô hấp dưới, dung tích phổi xấp xỉ 5000 ml), hệ tuần hoàn (cấu tạo tim 4 buồng nặng khoảng 300g, vòng tuần hoàn lớn, vòng tuần hoàn nhỏ, thành phần máu gồm 45% tế bào máu và 55% huyết tương) và hệ xương (206 xương ở người trưởng thành, cấu tạo màng xương, xương đặc, xương xốp). Nêu rõ trách nhiệm và biện pháp phòng ngừa lây nhiễm cho sơ cứu viên.
• Bài 2: Khảo sát cơ bản: Thiết lập quy trình đánh giá hiện trường theo thứ tự DRABC:
  • D (Danger): Kiểm tra và loại trừ nguy hiểm trước khi tiếp cận.
  • R (Response): Đánh giá tri giác theo thang điểm AVPU (Alert – Tỉnh táo, Voice – Đáp ứng với lời nói, Pain – Đáp ứng với kích thích đau, Unresponsive – Không phản ứng/Hôn mê) và kỹ thuật đặt nạn nhân ở Tư thế hồi phục.
  • A (Airway): Khai thông đường thở qua thao tác ngửa đầu, nâng cằm (kỹ thuật báng súng), loại bỏ dị vật.
  • B (Breathing): Đánh giá nhịp thở (nhìn, nghe, cảm nhận trong khoảng 8–20 lần/phút).
  • C (Circulation): Kiểm tra tuần hoàn bằng bắt mạch quay cổ tay hoặc mạch cảnh (tần số bình thường 60–100 lần/phút). Đồng thời khai thác bệnh sử theo nguyên tắc AMPLE (Allergies, Medication, Previous illness, Last meal, Events preceding).
• Bài 3: Sơ cứu trong trường hợp ngừng thở (5 giờ: 1 LT, 4 TH): Kỹ thuật hà hơi thổi ngạt (EAR - Expired Air Resuscitation) với tần số 12 lần/phút (chu kỳ 5 giây/lần), áp dụng khi tim còn đập nhưng ngừng thở. Giáo trình hướng dẫn chi tiết 3 phương pháp: thổi miệng – qua – miệng, miệng – qua – mũi, và thổi qua mặt nạ chuyên dụng.
• Bài 4: Sơ cứu trong trường hợp ngừng tim (5 giờ: 1 LT, 4 TH): Kỹ thuật hồi sinh tim phổi (CPR - Cardiopulmonary Resuscitation) khi nạn nhân ngưng thở hoặc thở ngáp cá. Quy chuẩn thao tác: tỷ lệ 30 lần ép tim kết hợp 2 lần thổi ngạt (thực hiện 5 chu kỳ trong 2 phút), tần số ép 100–120 lần/phút, độ sâu hạ xương ức từ 5–6 cm, thể tích khí thổi đạt 0.7 lít/lần. Hướng dẫn kỹ thuật phối hợp giữa hai sơ cứu viên và quy trình 4 bước vận hành máy khử rung tim tự động ngoài lồng ngực (AED - Automated External Defibrillator).
• Bài 5: Sơ cứu chảy máu: Phân loại chảy máu ngoài và chảy máu trong; các nguyên tắc cầm máu cơ bản, kỹ thuật băng ép và đặt garo y tế cho các dạng vết thương mạch máu.
• Bài 6: Sơ cứu gãy xương: Nguyên tắc cố định chi và bất động gãy xương; quy trình nẹp cố định cho xương chi trên (cánh tay, cẳng tay), xương chi dưới (cẳng chân, xương đùi) và chấn thương cột sống, cột sống cổ.
• Bài 7: Sơ cứu một số tình huống khác (5 giờ: 1 LT, 4 TH): Kỹ thuật xử trí nghẹt thở khẩn cấp do dị vật đường thở bằng thủ thuật ép bụng (nghiệm pháp Heimlich); quy trình sơ cứu tai nạn điện giật, đuối nước; đánh giá và xử trí bỏng nhiệt theo Quy tắc số 9 (Wallace); sơ cứu bong gân, căng cơ, say nắng/say nóng và hạ thân nhiệt.
• Bài 8: Sơ cứu ngộ độc (5 giờ: 1 LT, 3 TH, 1 kiểm tra): Sơ cứu nhiễm độc khí độc công nghiệp trong môi trường kín và xử trí vết thương do côn trùng cắn/đốt/chích.
• Bài 9: Vận chuyển nạn nhân (5 giờ: 1 LT, 4 TH): Quy tắc an toàn khi di chuyển nạn nhân, kỹ thuật đưa nạn nhân lên cáng bạt, cáng xúc và tư thế nằm an toàn trên cáng trong suốt quá trình vận chuyển đến cơ sở y tế.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết y sinh cơ sở: Cơ chế cung cấp oxy cho não bộ (não bị tổn thương sau 4–5 phút và tổn thương không thể hồi phục sau 10 phút ngưng tuần hoàn/hô hấp); cấu tạo giải phẫu đường dẫn khí và cơ chế trao đổi khí ở phế nang; cơ chế tuần hoàn máu nuôi tim qua hệ thống động mạch vành và các chỉ số sinh hiệu (nhịp thở, tần số mạch, nhiệt độ da).
• Nguyên tắc hành động cốt lõi: Nguyên tắc an toàn hiện trường (không tạo thêm nạn nhân thứ hai); ưu tiên can thiệp đường thở trước các can thiệp cơ học khác; nguyên tắc bất động khớp trên và khớp dưới vùng tổn thương khi gãy xương; nguyên tắc chống sốc và bảo tồn thân nhiệt.
• Hệ thống khung chuẩn hóa: Khung khảo sát hiện trường DRABC, thang phân loại tri giác AVPU, bảng khai thác tiền sử chấn thương AMPLE, phác đồ CPR 30:2 và quy chuẩn dán điện cực máy khử rung tim AED.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thao tác ngửa đầu nâng cằm; kỹ thuật thổi ngạt qua miệng, mũi và mặt nạ; kỹ thuật đặt gót bàn tay, khóa ngón tay và ép lồng ngực đạt độ sâu 5–6 cm; thao tác vận hành máy AED; kỹ thuật băng ép garo; cố định nẹp các vị trí gãy xương; thực hiện nghiệm pháp Heimlich giải phóng đường thở.
• Kỹ năng phân tích và đánh giá (Analytical skills): Nhận diện mối nguy môi trường (khí độc, điện hở, nguy cơ sập đổ); phân tích phản xạ tri giác; phân biệt trạng thái ngừng thở còn mạch với ngừng tuần hoàn hoàn toàn; đánh giá diện tích tổn thương bỏng; nhận định các biểu hiện bất thường của màu da và nhịp mạch.
• Năng lực thực hành tại chỗ (Practical competencies): Khả năng phối hợp đồng đội (luân phiên đổi vị trí giữa 2 sơ cứu viên trong 5 giây sau mỗi 5 chu kỳ CPR); thao tác xử lý trong không gian hẹp; kỹ thuật nâng và cố định nạn nhân trên cáng xúc mà không làm biến dạng trục cột sống.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng mô hình giảng dạy tích cực kết hợp giữa trang bị lý thuyết và rèn luyện kỹ năng thực hành hiện trường:

[Lý thuyết tích cực: Diễn giảng ngắn, Nêu vấn đề]
[Thảo luận nhóm & Phân tích ca bệnh (8-10 học viên/nhóm)]
[Huấn luyện thao tác trên mô hình: Búp bê CPR, Máy AED, Cáng xúc, Nẹp chi]
[Đánh giá chuẩn đầu ra: Trắc nghiệm lý thuyết + Bảng kiểm kỹ năng B1]

• Tiếp cận sư phạm: Giảng viên sử dụng các phương pháp diễn giảng ngắn gọn, nêu vấn đề, hướng dẫn học viên nghiên cứu tài liệu và phân tích bài tập tình huống thực tế. Quá trình học tập được chia thành các nhóm nhỏ từ 8–10 học viên để thực hiện thảo luận, phân công nhiệm vụ nghiên cứu và viết báo cáo nhóm.
• Hệ thống bài tập và tình huống: Xây dựng bài tập mô phỏng trực tiếp từ các tai nạn lao động đặc thù (nạn nhân bất tỉnh trong xưởng sản xuất, điện giật ngưng tim, ngạt khí độc, gãy xương kín/hở).
• Thực hành kỹ năng: Học viên trực tiếp thao tác trên các trang thiết bị chuẩn hóa gồm mô hình búp bê bán thân, búp bê toàn thân, búp bê trẻ em, máy huấn luyện AED, các loại cáng cứu thương (cáng bạt, cáng xúc), hệ thống nẹp cố định chi (nẹp cánh tay, cẳng tay, cẳng chân), băng gạc, garo và găng tay y tế.
• Phương pháp kiểm tra và đánh giá: Tuân thủ quy chế đào tạo ban hành theo Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH:
  • Điểm đánh giá thường xuyên và định kỳ (trọng số 40%): Gồm 2 cột điểm trắc nghiệm sau 10 giờ và 35 giờ (đánh giá chuẩn A1), cùng 2 cột điểm định kỳ sau 20 giờ và 45 giờ (đánh giá tổng hợp chuẩn A1, B1, C1).
  • Điểm thi kết thúc môn (trọng số 60%): Thực hiện bài thi trắc nghiệm trên máy tính sau 45 giờ đào tạo để đánh giá toàn diện các chuẩn đầu ra A1, B1, C1.
  • Điểm môn học chấm theo thang điểm 10, làm tròn 1 chữ số thập phân và quy đổi sang thang điểm 4 theo quy chế đào tạo tín chỉ.
• Yêu cầu đối với người học: Nghiên cứu bài trước khi lên lớp; tham dự tối thiểu 70% thời lượng các buổi giảng lý thuyết (người học vắng quá 30% số tiết lý thuyết bắt buộc phải học lại mô đun); tham gia đầy đủ các bài kiểm tra thường xuyên, định kỳ và chủ động tổ chức tự học theo nhóm.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cấu trúc mô phỏng theo chuẩn an toàn nghề nghiệp: Giáo trình được chuẩn hóa theo mã mô đun SAEN52106 thuộc chương trình nghề Bảo hộ lao động, bảo đảm tính liên thông với hệ thống an toàn công nghiệp của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam.
• Tích hợp thiết bị khử rung tim tự động (AED): Bài 4 cập nhật hoàn chỉnh cấu tạo, nguyên lý và quy trình 4 bước sử dụng máy AED trong xử trí rung thất và ngừng tuần hoàn đột ngột ngoài bệnh viện. Giáo trình quy định chi tiết kỹ thuật làm sạch bề mặt da, vị trí dán bản điện cực (dưới xương đòn phải và dưới nách trái theo trục dọc cơ thể), cũng như nguyên tắc an toàn điện khi máy phân tích nhịp tim và phóng điện sốc tim.
• Quy chuẩn hóa quy trình quốc tế: Tích hợp đồng bộ các quy chuẩn quốc tế vào tài liệu giảng dạy gồm quy trình tiếp cận hiện trường DRABC, thang tri giác AVPU, bảng khai thác bệnh sử AMPLE, thông số CPR hiện đại (tỷ lệ 30:2, tần số 100–120 lần/phút) và quy tắc số 9 trong đánh giá diện tích bỏng.
• Tính gắn kết với rủi ro công nghiệp: Các tình huống sơ cứu tập trung vào những nguy cơ thường gặp tại công trường, nhà máy và không gian hạn chế (ngạt khí độc, điện giật, ngã cao gây chấn thương cột sống, bỏng hóa chất), giúp người học xử trí đúng trước khi chuyển nạn nhân đến bệnh viện.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh, sinh viên: Áp dụng cho học sinh, sinh viên theo học nghề Bảo hộ lao động hệ Trung cấp và Cao đẳng tại Trường Cao đẳng Dầu khí cũng như các trường đào tạo khối kỹ thuật công nghiệp.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức chung/đại cương (Chính trị, Pháp luật, Tin học, Tiếng Anh, Giáo dục thể chất, Giáo dục quốc phòng - An ninh) để có nền tảng thể lực, kỷ luật và nhận thức pháp lý về an toàn vệ sinh lao động.
• Giảng viên và cán bộ an toàn: Giảng viên thuộc Trung tâm Đào tạo An toàn Môi trường sử dụng làm giáo trình chính thức để thiết kế bài giảng, bảng kiểm đánh giá kỹ năng thực hành (OSCE) và ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm; cán bộ an toàn vệ sinh lao động (HSE) tại doanh nghiệp sử dụng làm tài liệu huấn luyện an toàn định kỳ cho công nhân.
• Tài liệu tham khảo chuyên ngành: Dành cho đội ngũ sơ cấp cứu viên tại chỗ, nhân viên cứu hộ công nghiệp và cá nhân tự học các kỹ thuật cấp cứu ban đầu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu được biên soạn chính thức cho học sinh, sinh viên học nghề Bảo hộ lao động tại Trường Cao đẳng Dầu khí, đồng thời phù hợp với cán bộ chuyên trách an toàn lao động (HSE), sơ cứu viên tại các cơ sở sản xuất công nghiệp và người học cần trang bị kỹ năng sơ cứu ban đầu.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học mô đun này?

Học viên cần hoàn thành các môn học chung theo chương trình đào tạo nghề (bao gồm Pháp luật, Tin học, Tiếng Anh và Giáo dục thể chất) nhằm đáp ứng yêu cầu đọc hiểu tài liệu chuyên ngành, rèn luyện thể lực phục vụ các bài thực hành CPR kéo dài và nắm vững các quy định an toàn lao động.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các tài liệu sơ cấp cứu thông thường?

Giáo trình phân bổ thời lượng thực hành vượt trội (29 giờ thực hành trên tổng số 45 giờ), tích hợp chi tiết quy trình sử dụng thiết bị khử rung tim tự động AED, đồng thời tập trung chuyên sâu vào các tình huống tai nạn công nghiệp đặc thù như ngộ độc khí kín, điện giật, bỏng nhiệt và chấn thương cột sống.

4. Làm thế nào để tự học và thực hành giáo trình đạt hiệu quả?

Người học cần nghiên cứu kỹ các nội dung lý thuyết giải phẫu ở Bài 1 trước khi đến lớp, học thuộc các lưu đồ quy trình (DRABC, AVPU, AMPLE, tỷ lệ CPR 30:2), tham gia thảo luận nhóm từ 8–10 người và tận dụng tối đa thời lượng thao tác trên mô hình búp bê y tế, máy AED và nẹp cố định.

5. Có tài liệu và học liệu bổ trợ nào đi kèm giáo trình?

Tài liệu tham khảo chính thức của giáo trình là cuốn Cẩm nang sơ cứu trẻ em và người lớn của BS. Nguyễn Lân Đính (Nhà xuất bản Phụ nữ). Đi kèm giáo trình là hệ thống học liệu thực hành gồm: mô hình búp bê toàn thân/bán thân/trẻ em, máy AED mô phỏng, cáng xúc, cáng bạt, nẹp chi và phiếu đánh giá tiêu chí thực hiện công việc.

---

Kết luận

Giáo trình Sơ cấp cứu (Mã mô đun: SAEN52106) của Trường Cao đẳng Dầu khí cung cấp tài liệu đào tạo thực hành có cấu trúc chặt chẽ, kết hợp giữa kiến thức giải phẫu sinh lý cơ bản và kỹ năng xử trí tai nạn hiện trường. Lộ trình học tập được thiết kế tuyến tính: từ việc nắm bắt nguyên tắc an toàn hiện trường (DRABC, AVPU), thực hành thuần thục hồi sinh tim phổi (EAR, CPR, AED), xử trí các tổn thương thực thể (chảy máu, gãy xương, bỏng, ngộ độc) cho đến kỹ thuật vận chuyển nạn nhân bằng cáng an toàn. Tài liệu đóng vai trò là chuẩn mực giảng dạy và tài liệu tham khảo kỹ thuật trong công tác an toàn lao động tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TẬP ĐOÀN DẦU KHÍ VIỆT NAM TRƯỜNG CAO ĐẲNG DẦU KHÍ  GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN : SƠ CẤP CỨU NGHỀ : BẢO HỘ LAO ĐỘNG TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP (Ban hành kèm theo Quyết định số: 752/QĐ-CĐDK ngày 07 tháng 06 năm 2021 của Trường Cao Đẳng Dầu Khí) Bà Rịa – Vũng Tàu, năm 2021 (Lưu hành nội bộ) TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 1 LỜI GIỚI THIỆU Để phục vụ cho công tác giảng dạy của giáo viên cũng như việc học tập của học sinh trong Trung tâm Đào tạo An toàn môi trường, chúng tôi đã tham khảo nhiều tài liệu của các tác giả trong và ngoài nước biên soạn nên giáo trình “Sơ cấp cứu”. Giáo trình được dùng cho các giáo viên trong Trung tâm làm tài liệu chính thức giảng dạy cho học sinh nghề Bảo hộ lao động.

Nội dung giáo trình đề cập một cách hệ thống các kiến thức cơ bản nhất về Sơ cấp cứu trong thực tiễn sản xuất cũng như cuộc sống. Cụ thể bao gồm các bài sau: • Bài 1: Giới thiệu chung về sơ cứu • Bài 2: Khảo sát cơ bản • Bài 3: Sơ cứu trong trường hợp ngừng thở • Bài 4 : Sơ cứu trong trường hợp ngừng tim • Bài 5: Sơ cứu chảy máu • Bài 6: Sơ cứu gãy xương • Bài 7: Sơ cứu một số tình huống khác • Bài 8: Sơ cứu ngộ độc • Bài 9: Vận chuyển nạn nhân Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã tham khảo và trích dẫn từ nhiều nguồn tài liệu được liệt kê tại mục Danh mục tài liệu tham khảo. Chúng tôi chân thành cảm ơn các tác giả của các tài liệu mà chúng tôi tham khảo. Bên cạnh đó, giáo trình cũng không thể tránh khỏi những sai sót nhất định.

Nhóm tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp, phản hồi từ quý đồng nghiệp, các bạn và người đọc. Trân trọng cảm ơn. Bà Rịa – Vũng Tàu, tháng 06 năm 2021 Tham gia biên soạn 1. Chủ biên Th.S Nguyễn Ngọc Linh 2.S Phạm Lê Ngọc Tú 3.

Trần Thị Liễn 2 MỤC LỤC MỤC LỤC. 1 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT. 4 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ. 5 BÀI 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ SƠ CỨU .1 KHÁI NIỆM VỀ SƠ CỨU.2 MỤC ĐÍCH SƠ CỨU.3 MỘT SỐ CƠ QUAN QUAN TRỌNG CỦA CƠ THỂ NGƯỜI.1 Hệ hô hấp .2 Hệ tuần hoàn .4 TRÁCH NHIỆM CỦA SƠ CỨU VIÊN.5 PHÒNG NGỪA LÂY NHIỄM.

26 BÀI 2: KHẢO SÁT CƠ BẢN. KIỂM TRA NGUY HIỂM (DANGER). KIỂM TRA PHẢN ỨNG (RESPONSE). KHAI THÔNG ĐƯỜNG THỞ (AIRWAY).

KIỂM TRA THỞ (BREATHING). KIỂM TRA/BẮT MẠCH (CIRCULATION). Kiểm tra những yếu tố khác. 33 BÀI 3: SƠ CỨU TRONG TRƯỜNG HỢP NGỪNG THỞ.

TRƯỜNG HỢP ÁP DỤNG. ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG. CÁC BƯỚC THỰC HIỆN. Kỹ thuật EAR miệng qua miệng:.

Kỹ thuật EAR miệng qua mũi:. Kỹ thuật EAR miệng qua mặt nạ:. Ngừng thực hiện EAR:. Lưu ý khi thực hiện EAR:.

KIỂM TRA THƯỜNG XUYÊN. 40 BÀI 4: SƠ CỨU TRONG TRƯỜNG HỢP NGỪNG TIM. TRƯỜNG HỢP ÁP DỤNG. ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG.

CÁC BƯỚC THỰC HIỆN. Một người thực hiện CPR. Thực hiện CPR với hai sơ cứu viên (SCV). MÁY KHỬ RUNG TIM.

Hiện tượng ngưng tuần hoàn. Các bước sử dụng máy AED. Chú ý khi sử dụng. 47 BÀI 5: SƠ CỨU CHẢY MÁU.

KHÁI NIỆM CHẢY MÁU VÀ NGUYÊN TẮC CẦM MÁU. Nguyên tắc cầm máu:. BĂNG BÓ VẾT THƯƠNG. Sơ cứu chảy máu ngoài:.

Sơ cứu chảy máu trong:. 54 BÀI 6: SƠ CỨU GÃY XƯƠNG. GIỚI THIỆU CHUNG. Nguyên tắc cố định xương gãy.

SƠ CỨU CHO MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP GÃY XƯƠNG. Đối với trường hợp gãy xương tay:. Đối với trường hợp gãy xương chân:. Trường hợp gãy xương đùi:.

Trường hợp gãy xương cột sống:. Error! Bookmark not defined. BÀI 7: SƠ CỨU MỘT SỐ TÌNH HUỐNG KHÁC. SƠ CỨU TẮC NGHẼN ĐƯỜNG THỞ.

Dấu hiệu của nghẹt thở. Sơ cứu trong trường hợp nghẹt thở khẩn cấp. SƠ CỨU ĐIỆN GIẬT/ĐUỐI NƯỚC. Sơ cứu điện giật.

Sơ cứu đuối nước. SƠ CỨU BỎNG, BONG GÂN, CĂNG CƠ. Sơ cứu bong gân, căng cơ. SƠ CỨU GIẢM/ TĂNG THÂN NHIỆT.

Sơ cứu say nắng/say nóng. Sơ cứu hạ thân nhiệt. 86 BÀI 8: SƠ CỨU NGỘ ĐỘC. SƠ CỨU NGỘ ĐỘC HƠI KHÍ ĐỘC.

SƠ CỨU CÔN TRÙNG CHÍCH/ĐỐT/CẮN. 92 BÀI 9: VẬN CHUYỂN NẠN NHÂN. QUY ĐỊNH CHUNG. ĐƯA NẠN NHÂN LÊN CÁNG.

TƯ THẾ NẠN NHÂN NẰM TRÊN CÁNG. 98 3 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT AED: automated external defibrillator CPR: Cardiopulmonary Resuscitation EAR: Expired Air Resuscitation 4 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1.1: Giải phẫu hệ hô hấp.2: Giải phẫu thanh quản.3: Giải phẫu khí quản.4: Giải phẫu phế quản .5: Hình ảnh giải phẫu phổi.6: Sơ đồ hệ tuần hoàn.7: Cấu tạo chung hệ tuần hoàn.8: Giải phẫu sinh lí tim .9: Cấu tạo của hệ xương .1: Tư thế hồi phục .2: Động mạch quay cổ tay .1: Máy khử rung tim tự động AED .2: Lấy và dán các miếng đệm điện cực vào các vị trí trên ngực nạn nhân .3: Cởi bỏ đồ và cạo bớt lông ngực để tăng hiệu quả tiếp xúc giữa da và miếng điện cực.1: Hướng dẫn sơ cứu gãy xương tay .2: Cách sơ cứu gãy xương cẳng chân .3: Cách sơ cứu gãy xương đùi .4: Sơ cứu gãy xương cột sống .5: Chấn thương cột sống cổ .1: Dị vật đường thở .2: Tràn khí màng phổi là biến chứng của ngạt đường thở do dị vật .3: Động tác ép bụng (cơ động Heimlich) .4: Sơ cứu đuối nước tại chỗ cần đúng cách và kịp thời.5: Quy tắc số 9 .6: Bong gân thường gây đau, sưng, bầm tím tại vùng tổn thương .7: Sơ cứu người bị say nắng say nóng .1: Sơ cứu vết côn trùng chích đốt. 93 6 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC 1. Tên mô đun: SƠ CẤO CỨU 2.

Mã môn học: SAEN52106 3. Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học 3. Vị trí Đây là mô đun chuyên ngành, được bố trí sau khi sinh viên học xong các môn học chung.2 Tính chất Môn học trang bị cho sinh viên những kiến thức và kỹ năng cơ bản về sơ cấp cứu tại nơi làm việc. Ý nghĩa Môn học có ý nghĩa trong việc sơ cứu cho người lao động khi bị tai nạn lao động.

Về kiến thức A1. Trình bày được được các nguyên tắc sơ cấp cứu và một số trường hợp cấp cứu thường gặp. Về kỹ năng B1. Vận dụng đúng các nguyên tắc sơ cấp cứu trong điều kiện cụ thể cho người khác trước khi chuyển đến y tế 4.

Về năng lực tự chủ C1. Bình tĩnh, cẩn thận và có trách nhiệm trong khi thực hiện sơ cấp cứu 5. Nội dung môn học 5. Chương trình khung 7 Thời gian học tập (giờ) Trong đó Số Thực hành/ Mã MH/MĐ Tên môn học, mô đun Kiểm tra tín Tổng thực tập/ chỉ số Lý thí nghiệm/ thuyết bài tập/ LT TH thảo luận Các môn học chung/đại I 12 255 94 148 8 5 cương COMP52001 Giáo dục chính trị 2 30 15 13 2 0 COMP51003 Pháp luật 1 15 9 5 1 0 COMP52005 Tin học 2 45 15 29 0 1 COMP51007 Giáo dục thể chất 1 30 4 24 0 2 Giáo dục quốc phòng và COMP52009 2 45 21 21 1 2 An ninh FORL54002 Tiếng Anh 4 90 30 56 4 0 Các môn học, mô đun II chuyên môn ngành, 24 615 144 447 11 13 nghề Tín hiệu, biển báo an SAEN52005 2 30 18 10 2 0 toàn SAEN52106 Sơ cấp cứu 2 45 14 29 1 1 SAEN52107 Vệ sinh công nghiệp 2 45 14 29 1 1 Phương tiện bảo vệ cá SAEN52108 2 45 14 29 1 1 nhân SAEN52109 Kỹ thuật an toàn điện 2 45 14 29 1 1 An toàn phòng chống SAEN52110 2 45 14 29 1 1 cháy nổ SAEN52113 An toàn hóa chất 2 45 14 29 1 1 SAEN52116 An toàn thiết bị áp lực 2 45 14 29 1 1 SAEN52117 An toàn thiết bị nâng 2 45 14 29 1 1 An toàn làm việc không SAEN52119 2 45 14 29 1 1 gian hạn chế SAEN54225 Thực tập sản xuất 4 180 0 176 0 4 Tổng cộng 36 870 238 595 19 18 8 5.

Chương trình chi tiết Thời gian (giờ) Thực hành, Kiểm tra STT Tên các bài trong mô đun Tổng Lý thí nghiệm, số thuyết thảo luận, LT TH bài tập 1. Giới thiệu chung về sơ cứu 2 2 0 2. Sơ cứu cho trường hợp ngừng thở 5 1 4 4. Sơ cứu trường hợp ngừng tim 5 1 4 5.

Sơ cứu một số tình huống khác 5 1 4 8. Sơ cứu ngộ độc 5 1 3 9. Vận chuyển bệnh nhân 5 1 4 1 CỘNG 45 14 29 1 1 6. Điều kiện thực hiện môn học: 6.

Phòng học Lý thuyết/Thực hành: Đáp ứng phòng học chuẩn 6. Trang thiết bị dạy học: Projetor, máy vi tính, bảng, phấn 6. Học liệu, dụng cụ, mô hình, phương tiện: Giáo trình, Mô hình búp bê bán thân, búp bê em bé, búp bê toàn thân, máy AED, cáng xúc, cáng bạt, Giáo trình, giáo án, tài liệu học viên, phiếu học tập, ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm, phiếu đánh giá tiêu chuẩn/tiêu chí thực hiện công việc. Băng dính, băng, garo y tế các loại, gạc, kéo y tế, kẹp, nẹp cánh tay, nẹp cẳng chân, nẹp cẳng tay, găng tay y tế.

Các điều kiện khác 7. Nội dung và phương pháp đánh giá: 9 7. Nội dung: - Kiến thức: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức - Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kỹ năng. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp.

+ Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập. + Tham gia đầy đủ thời lượng môn học. + Nghiêm túc trong quá trình học tập. Phương pháp: Người học được đánh giá tích lũy môn học như sau: 7.

Cách đánh giá - Áp dụng quy chế đào tạo Cao đẳng hệ chính quy ban hành kèm theo Thông tư số 09/2017/TT-LĐTBXH, ngày 13/3/2017 của Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội. - Hướng dẫn thực hiện quy chế đào tạo áp dụng tại Trường Cao đẳng dầu khí như sau: Điểm đánh giá Trọng số Điểm kiểm tra thường xuyên (hệ số 1) 40% Điểm kiểm tra định kỳ (hệ số 2) Điểm thi kết thúc môn 60% 7.