Chương 1 MỘT SỐ NHẬN THỨC CƠ BẢN VỀ XÂY DỰNG CƠ BẢN Mã chương: MH17-01 Mục tiêu: - Hiểu được vị trí, vai trò, đặc điểm của ngành; - Hiểu được chức năng, nhiệm vụ của các tổ chức trong hệ thống tổ chức quản lý xây dựng cơ bản; - Biết được nội dung của hợp đồng kinh tế, điều kiện mời thấu, đấu thầu, hình thức và phương thức thực hiện hợp đồng Nội dung chính: 1. Vị trí, vai trò của ngành xây dựng. Khái niệm về ngành xây dựng. Công trình xây dựng là sản phẩm của công nghệ xây lắp gắn liền với đất (bao gồm cả khoảng không, mặt nước mặt biển và thềm lục địa) được tạo thành bằng vật liệu xây dựng, thiết bị và lao động.
Công trình xây dựng bao gồm một trang mục hoặc nhiều trang mục công trình nằm trong dây chuyền công nghệ đồng bộ, hoàn chỉnh (có tính đến việc hợp tác sản xuất) để sản xuất ra sản phẩm nêu trong dự án. Đầu tư cơ bản là hoạt động đầu tư để tạo ra các tài sản cố định đưa vào hoạt động trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội nhằm thu được lợi ích dưới các hình thức khác nhau. Đầu tư xây dựng cơ bản là hoạt động đầu tư thực hiện bằng cách tiến hành xây dựng mới tài sản cố định. Xây dựng cơ bản là một khâu trong đầu tư xây dựng cơ bản.
Quá trình xây dựng cơ bản là quá trình hoạt động chuyển vốn đầu tư dưới dạng tiền tệ sang tài sản phục vụ cho mục đích đầu tư. Kết quả của hoạt động xây dựng cơ bản (Khảo sát, thiết kế, xây dựng, lắp đặt… ) là tạo ra các tài sản cố định có một năng lực sản xuất và phục vụ nhất định. Có thể nói: Xây dựng cơ bản là một quá trình đổi mới và tái sản xuất có kế hoạch các tài sản cố định của nền kinh tế quốc dân trong các ngành sản xuất vật chất cũng như không sản xuất vật chất, nó là quá trình xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội, nó thực hiện phương thức xây dựng mới, xây dựng lại, khôi phục và mở rộng các tài sản cố định 6 1. Vị trí, vai trò của ngành xây dựng.
Xây dựng là ngành sản xuất vật chất đặc biệt, tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật ban đầu cho xã hội. Nó giữ một vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân vì nhiệm vụ chủ yếu của công nghiệp xây dựng là đảm bảo nâng cao nhanh chóng năng lực sản xuất tức là tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho tất cả các ngành kinh tế. Văn hóa – Xã hội – quốc phòng an ninh … các khu vực kinh tế có kế hoạch, đảm bảo mối quan hệ cân đối tỷ lệ giũa các ngành, các khu vực kinh tế và phân bố hợp sản xuất Ngành công nghiệp xây dựng là một trong những ngành kinh tế lớn của ngành kinh tế quốc dân, đóng vai trò chủ chốt ở khâu cuối cùng trong quá trình sáng tạo nên cơ sở vật chất kỹ thuật và tài sản cố định, mở ra 1 giai đoạn phát triển mới trong mọi hoạt động của đất nước và xã hội dưới mọi hình thức (Xây mới, cải tạo, mở rộng và hiện đại hóa tài sản cố dịnh cho tất cả các ngành). Ngành xây dựng đóng góp đáng kể vào tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân chiếm 8 - 12% ngân sách nhà nước.
Hoạt động của ngành có ý nghĩa quan trọng trong việc quản lý sử dụng một bộ phận lớn vốn đầu tư xây dựng cơ bản, lực lượng sản xuất của nền kinh tế quốc dân, thu hút một lực lượng lao độnglớn trong xã hội. Ngành xây dựng liên quan đến rất nhiều các ngành khác Liên quan đến chủ đầu tư Liên quan đến các tổ chức tư vấn Liên quan đến các tổ chức thương mại, VLXD – VTXD – cơ khí xây dựng Liên quan đến các ngành kinh tế khác như tài chính, ngân hàng, cơ quan quản lý chuyên ngành cấp bộ. Tính chất và đặc điểm của ngành xây dựng. - Ngành xây dựng là ngành sản xuất vật chất.
Xây dựng là ngành sản xuất vật chất đặc biệt, tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật ban đầu cho xã hội. Nhiệm vụ chủ yếu của công nghiệp xây dựng là nâng cao nhanh chóng năng lực sản xuất của các ngành, các khu vực kimh tế, có kế hoạch, đảm bảo mối quan hệ tỷ lệ giữa các ngành, các khu vực và phân bố hợp lý sáng tạo nên cơ sở vật chất kỹ thuật cố định trong mọi hoạt động của đất nước và xã hội dưới mọi hình thức (Xây dựng mới - Cải tạo - mở rộng và hiện đại hóa tài sản cố định), vì vậy các công trình xây dựng có tác dụng quan trọng đối với tốc độ tăng trưởng kinh tế, đầy mạnh phát triển khoa học kỹ thuật, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. 7 - Ngành xây dựng là ngành sản xuất độc lập + Đại hội lần thứ VII nêu rõ: “Trước mắt công nghiệp xây dựng phải ra sức phục vụ các ngành, nông, lâm, ngư nghiệp và công nghiệp chế biến, một số ngành công nghiệp nặng như dầu khí, điện lực, xây dựng cơ sở hạ tầng như mạng lưới giao thông vận tải, mạng lưới thông tin liên lạc. + Thực tế cho thấy tất cả các ngành kinh tế khác chỉ có thể tăng nhanh được nhờ có xây dựng cơ bản bằng việc xây dựng mới, nâng cấp các công trình về mặt quy mô, đổi mới kĩ thuật và công nghệ để nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế.
- Ngành xây dựng sản xuất có tính chất xã hội: Các công trình xây dựng luôn có tính kinh tế, kỹ thuật, văn hóa, nghệ thuật và xã hội tổng hợp. Một công trình mới xây dựng là kết tinh của các thành quả khoa học kĩ thuật và nghệ thuật của nhiều ngành nghề ở, thời điểm đang xét và nó lại có tác dụng góp phần, mở ra một giai đoạn phát triển mới của đất nước. Các công trình xây dựng có tác dụng quan trọng đối với tốc độ tăng trưởng kinh tế đẩy mạnh phát triển khoa học kĩ thuật, góp phần nâng cao đời sống vật chất. Và tinh thần cho nhân dân, góp phần phát triển văn hóa và nghệ thuật kiến trúc, có tác động quan trọng đến môi trường sinh thái.
Đặc điểm của ngành sản xuất công nghiệp: - Những đặc diểm xuất phát từ tính chất của sản phẩm xây dựng: + Tình hình và điều kiện sản xuất của ngành xây dựng thiếu tính ổn định, cả về thời gian và không gian, luôn biến đổi theo địa điểm xây dựng và giai đoạn xây dựng. + Chu kì, sản xuất (Tức thời gian xây dựng công trình) thường dài, thời gian xây dựng công trình thường theo một tháng một quý, một năm, vài năm nên vốn đầu tư xây dựng, sản xuất của tổ chức xây dựng việc sử dụng vốn rất khó khăn. + Sản xuất xây dựng phải tiến hành theo đơn đặt thắng cho từng trường hợp cụ thể thông qua hình thức kí hợp đồng sau khi thắng thầu. Vì sản phẩm của ngành xây dựng là cố định.
Rất đa dạng và có tính cá biệt nêu nó khác với các ngành sản xuất khác là người ta có thể sản xuất ra hàng loạt sản phẩm để bán và mang đến nơi này và nơi khác bán được. + Quá trình sản xuất xây dựng rất phức tạp, có nhiều đơn vị càng tiến hành trên một công trường xây dựng theo một trình tự nhất định cả về thời gian và không gian. + Sản xuất xây dựng phải tiến hành ngoài trời, chịu ảnh hưởng của nhà nước chi phối, điều kiện làm việc nặng nhọc năng lực sản xuất của tổ chức xây dựng 8 không điều hòa trong bốn quý trong năm, gây khó khăn cho việc lựa chọn trình tự thi công, đòi hỏi dự trữ vật tư nhiều hơn. + Sản phẩm xây dựng chịu ảnh hưởng của lợi nhuận chênh lệch do điều kiện sản xuất và địa hình sản xuất.
Tất cả các đặc điểm trên đã ảnh hưởng đến mọi khâu của sản xuất kinh doanh xây dựng, kể từ khâu tổ chức dây chuyền công nghệ, phươmg hướng phát triển khoa học kĩ thuật xây dựng. Trình độ của quá trình sản xuất – kinh doanh, tổ chức cung ứng vật tư. Cấu tạo trang bị vốn cố định. Chế độ thanh toán chế độ kiểm tra chất lượng sản phẩm, chính sách đối với lao động, chính sách giá cả, hạch toán sản xuất kinh doanh.
- Những đặc điểm xuất phát từ điều kiện tự nhiên và kinh tế ở Việt Nam: + Về điều kiện tự nhiên : Việt Nam là nước có khí hậu nhiệt đới, có hình thể dài và hẹp, điều kiện địa chất thủy văn phức tạp, có nguồn vật liệu xây dựng phong phú Các giải pháp xây dựng phụ thuộc rất nhiều vào nhân tố này. + Về trình độ xây dựng và tổ chức xây dựng hiện nay là quá trình phát triển nhảy vọt mang tính tổng hợp. Trong bối cảnh hợp tác quốc tế ngày càng mở rộng là cơ hội và điều kiện phát triển nhanh về trình độ xây dựng của nước ta hiện nay. + Đường lối chung phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần.
Vận dụng cơ chế thị trường theo định hướng XHCN có sự quản lý nhà nước, đang quyết định phương hướng và tốc độ phát triển của ngành xây dưng của Việt Nam. Đặc điểm riêng (Đặc điểm theo sản phẩm xây lắp) Sản phẩm xây dựng với tư cách là một công trình xây dựng hoàn chỉnh thường có tính chất và đặc điểm sau: - Sản phẩm xây dựng là những công trình nhà cửa được xây dựng và sử dụng tại chỗ, cố định tại địa điểm xây dựng và phân bố tản mạn ở nhiều nơi trên lãnh thổ. Đặc điểm này làm cho sàn xuất xây dựng có tính chất lưu động cao và thiếu ổn định. - Sản phẩm xây dựng phụ thuộc chặt chẽ vào điều kiện địa phương, có tính đa dạng và cá biệt cao về công dụng về cách cấu tạo về phương hướng chế tạo - Sản phẩm xây dựng thường có kích thước lớn, chi phí lớn thời gian xây dựng và sử dụng dài.
Do đó những sai lầm về xây dựng có thể gây lãng phí lớn, tồn tại lâu dài và khó sửa đổi nói cách khác sản phẩm xây dựng không cho phép có sản phẩm phế phẩm.