UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP TRƯỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG ĐỒNG THÁP GIÁO TRÌNH MÔĐUN: QUẢN LÝ DỊCH BỆNH THỦY SẢN NGÀNH, NGHỀ: NUÔI TRỒNG THỦY SẢN TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định số 185 /QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày 22 tháng 8 năm 2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp) Đồng Tháp, năm 2017 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. i LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình mô đun QUẢN LÝ DỊCH BỆNH THỦY SẢN sẽ trình bày từ những kiến thức cơ bản đến chuyên sâu các vấn đề về quản lý dịch bệnh thủy sản. Giới thiệu cho sinh viên biết được những khái niệm cơ bản về bệnh động vật thủy sản, các con đường lan truyền của bệnh.
Đồng thời giúp sinh viên nắm rõ kiến thức và kỹ năng về các kỹ thuật về các biện pháp phòng bệnh tổng hợp trong nuôi trồng thủy sản từ đó hạn chế những tác hại của dịch bệnh trên động vật thủy sản góp phần thành công cho vụ nuôi. Đồng thời, mô đun này cũng sẽ trình bày chi tiết những bệnh thường gặp trên động vật thủy sản như bệnh virus, bệnh vi khuẩn, bệnh ký sinh trùng và bệnh không phải là do yếu tố sinh vật gây ra. Các phương pháp về phòng và điều trị những bệnh thường gặp trên dộng vật thủy sản. Sinh viên sau khi học mô đun này có thể tham gia chẩn đoán các bệnh trên động vật thủy sản trong phòng thí nghiệm và có thể tham gia lấy mẫu bệnh trực tiếp tại các trại giống, vùng nuôi thủy sản.
Xác định đúng tác nhân gây bệnh để đề xuất liệu trình điều trị. Giáo trình này được xây dựng trên cơ sở dựa vào những nghiên cứu đã công bố, tài liệu, giáo trình của quý đồng nghiệp từ các Trường, các Viện nghiên cứu trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, bệnh học thủy san, các cơ quan quản lý…Trong nội dung của giáo trình nếu có gì sai sót tác giả rất vui lòng tiếp nhận các ý kiến đóng góp cho nội dung giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn nhằm bổ sung vào nguồn tài liệu nghiên cứu, học tập cho sinh viên và những người có quan tâm đến ngành thủy sản. Tác giả xin chân thành cảm ơn! Đồng Tháp, ngày 26 tháng 07 năm 2017 Tham gia biên soạn 1. Chủ biên: ThS.
NGUYỄN KIM KHA 2. Thành viên: ThS. HUỲNH CHÍ THANH 3. Thành viên: ThS.
TẠ HOÀNG BẢNH ii MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU. ii BÀI 1: NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH THỦY SẢN. Đặc điểm và phân loại bệnh ở động vật thuỷ sản. Phân loại bệnh ở động vật thuỷ sản.
Các thời kỳ phát triển của bệnh (Gồm có 3 thời kỳ). Những khái niệm cơ bản về bệnh truyền nhiễm. Những khái niệm cơ bản về bệnh truyền nhiễm. Nguồn gốc và con đường lan truyền của bệnh.
Khái niệm về bệnh ký sinh trùng. Khái niệm về bệnh ký sinh trùng. Mối quan hệ giữa ký sinh trùng, ký chủ và điều kiện môi trường. Một số quá trình bệnh lý cơ bản.
Bệnh lý rối loạn hoạt động một phần của hệ thống tuần hoàn. 11 BÀI 2: NHỮNG NÉT CƠ BẢN VỀ NGHIÊN CỨU BỆNH THỦY SẢN 16 1. Nguyên nhân và điều kiện phát sinh bệnh. Nguyên nhân gây bệnh.
Điều kiện để phát sinh bệnh. Phương pháp thu và bảo quản mẫu bệnh cá, tôm. Phương pháp chẩn đoán và phát hiện bệnh trên cá, tôm. Vai trò của chẩn đoán và kiểm soát bệnh động vật thủy sản.
Phương pháp chẩn đoán và phát hiện bệnh trên cá. Phương pháp chẩn đoán và phát hiện bệnh trên tôm. 21 BÀI 3: BIỆN PHÁP PHÒNG BỆNH TỔNG HỢP TRONG NUÔI TRỒNG THỦY SẢN. Cơ sở khoa học của công tác phòng bệnh.
Ý nghĩa của công tác phòng bệnh trong nuôi trồng thủy sản. Cơ sở khoa học trong công tác phòng bệnh trên động vật thủy sản. Biện pháp phòng bệnh tổng hợp trong nuôi trồng thuỷ sản. Những định hướng trong công tác phòng bệnh tổng hợp ở ĐVTS.
Biện pháp phòng bệnh tổng hợp trong nuôi trồng thuỷ sản. Một số phương pháp trị bệnh trên cá tôm. 32 iii BÀI 4: BỆNH DO VI KHUẨN, VIRUS VÀ NẤM TRÊN ĐỘNG VẬT THUỶ SẢN. Bệnh do vi khuẩn ở động vật thuỷ sản.
Đặc điểm chung của vi khuẩn. Bệnh nhiễm trùng máu do vi khuẩn Aeromonas di động. Bệnh do vi khuẩn Aeromonas không có khả năng vận động. Bệnh do Vibriosis ở động vật thuỷ sản.
Bệnh do vi khuẩn Pseudomonas gây bệnh ở ĐVTS. Bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Edwardsiella ở cá. Bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Streptococcus ở cá. Bệnh do vi khuẩn Flavobacter ở cá.
Bệnh do vi khuẩn Mycobacterium. Bệnh vi khuẩn dạng sợi ở giáp xác. Bệnh đục cơ của tôm càng xanh. Bệnh nấm trên động vật thủy sản.
Đặc điểm chung của nấm. Bệnh nấm Ichthyophonosis. Hội chứng lở loét ở cá (The Epizootic Ulcerative Syndrome of físh- EUS) 76 2. Bệnh nấm thuỷ my ở động vật thủy sản nước ngọt.
Bệnh nấm ấu trùng ở giáp xác. Bệnh nấm giáp xác trưởng thành. Bệnh nấm Fusarium trên cá nước ngọt. Nhận dạng một số bệnh do virus.
Bệnh virus trên tôm. Phương pháp thu và bảo quản mẫu bệnh tôm. Chuyển mẫu đến phòng thí nghiệm. Bảo quản mẫu.
Phương pháp phát hiện bệnh ở tôm nuôi. Phương pháp chẩn đoán bệnh. 133 BÀI 5: BỆNH DO KÝ SINH TRÙNG. Bệnh do nguyên sinh động vật.
Bệnh do ngành giun sán ký sinh. Bệnh do lớp sán lá đơn chủ. Bệnh do lớp sán dây phân dốt (Bothriocephalosis). Bệnh do giun tròn (Philometra).
Giun đầu gai (Ancanthocephala). Bệnh do ngành giáp xác ký sinh. Bệnh trùng mỏ neo. 173 BÀI 6: BỆNH DO ĐỊCH HẠI VÀ PHI SINH VẬT.
Bệnh do địch hại. Động vật có vú gây hại cho ĐVTS. Chim gây hại cho ĐVTS. Lớp giáp xác (Crustacae) gây hại cho ĐVTS.
Côn trùng (Insecta) gây hại cho ĐVTS. Lưỡng cư (Amphibia) gây hại ĐVTS. Cá dữ gây hại động vật thủy sản. Bệnh do các yếu tố môi trường.
Bệnh do dinh dưỡng. 187 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 188 v GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: QUẢN LÝ DỊCH BỆNH THỦY SẢN Mã mô đun: CNN402 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học: - Vị trí mô đun: Là mô đun chuyên môn ngành bắt buộc ngành cao đẳng nuôi trồng thủy sản. Môn này có mối quan hệ mật thiết với mô đun khác như kỹ thuật nuôi các loài thủy sản nhằm giúp cán bộ kỹ thuật quản lý sức khỏe cá một cách có hiệu quả nhất.
- Tính chất của mô đun: Mô đun bao gồm những kiến thức cơ bản về bệnh vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng và virus trên các đối tượng thủy sản, các con đường lây lan và biện pháp phòng và trị bênh trên động vật thủy sản. - Ý nghĩa và vai trò của mô đun: Giúp cho sinh viên hiểu và vận dụng được kiến thức có liên quan đến chuyên môn chuyên sâu về phòng và quản lý hiệu quả những bệnh có liên quan đến động vật thủy sản trong học tập, nghiên cứu và ứng dụng thực tế. Bao gồm cả kiến thức lý thuyết và thực hành nhằm nâng cao kỹ năng và tay nghề của sinh viên. Mục tiêu của mô đun: - Về kiến thức: Mô đun này cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về bệnh trên động vật thuỷ sản, các biện pháp phòng ngừa tổng hợp, nghiên cứu các bệnh trên động vật thuỷ sản như: bệnh vi khuẩn, bệnh virus, bệnh nấm và ký sinh trùng, bệnh do phi sinh vật.
- Về kỹ năng: Có được những kỹ năng cần thiết để quan sát, kiểm tra, phân loại, xác định được tác nhân gây bệnh trên tôm cá, từ đó hỗ trợ cho công tác phòng và trị bệnh hợp lý. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Chủ động quản lý ao nuôi an toàn và hiệu quả. Ý thức trách nhiệm cao và tính cộng đồng trong quản lý dịch bệnh thủy sản. Nội dung của mô đun: Thời gian Kiểm tra Thực (định Tên bài Tổng Lý Stt hành, số thuyết kỳ)/ôn Bài tập tập/T hi vi Thời gian Kiểm tra Thực (định Tên bài Tổng Lý Stt hành, số thuyết kỳ)/ôn Bài tập tập/T hi Bài 1: NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH THỦY SẢN 1.
Đặc điểm và phân loại bệnh ở động vật 1 thuỷ sản 3 3 0 0 2. Những khái niệm cơ bản về bệnh truyền nhiễm 3. Khái niệm về bệnh ký sinh trùng 4. Một số quá trình bệnh lý cơ bản Bài 2: NHỮNG NÉT CƠ BẢN VỀ NGHIÊN CỨU BỆNH THỦY SẢN 2 1.
Nguyên nhân và điều kiện phát sinh bệnh 2. Phương pháp thu và bảo quản mẫu bệnh 5 5 0 0 cá, tôm. Phương pháp chẩn đoán và phát hiện bệnh trên cá, tôm Bài 3: BIỆN PHÁP PHÒNG BỆNH TỔNG HỢP TRONG NUÔI TRỒNG 3 THỦY SẢN 1. Cơ sở khoa học của công tác phòng bệnh 6 6 0 0 2.
Biện pháp phòng bệnh tổng hợp trong nuôi trồng thuỷ sản. Một số phương pháp trị bệnh trên cá tôm Bài 4: BỆNH DO VI KHUẨN VIRUS VÀ 4 NẤM 1. Bệnh do vi khuẩn 29 9 20 0 2. Bệnh do nấm ký sinh 3.
Bệnh virus trên tôm Bài 5: BỆNH DO KÝ SINH TRÙNG 5 1. Bệnh do nguyên sinh động vật 14 5 9 0 2. Bệnh do ngành giun sán ký sinh. Bệnh do ngành giáp xác ký sinh.
Kiểm tra 1 0 0 1 Bài 6: BỆNH DO ĐỊCH HẠI VÀ PHI SINH VẬT 6 1. Bệnh do địch hại. Bệnh do các yếu tố môi trường. Bệnh do dinh dưỡng.
vii Thời gian Kiểm tra Thực (định Tên bài Tổng Lý Stt hành, số thuyết kỳ)/ôn Bài tập tập/T hi Ôn thi 1 0 0 1 Thi kết thúc học phần 1 0 0 1 Cộng 60 29 28 3 viii BÀI 1 NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH THỦY SẢN MH16 - 01 Giới thiệu: Bài học này nhằm tạo cho sinh viên hiểu được những khái niệm cơ bản về bệnh trên động vật thủy sản, từ đó có thể phân biệt được những bệnh thường gặp trên động vật thủy sản. Trước khi bắt đầu tiếp cận bài học này sinh viên phải được trang bị những kiến thức cơ bản môn học Vi sinh đại cương.