Giáo trình Photoshop chuyên ngành Lập trình Máy tính - Cao đẳng nghề Cơ giới Ninh Bình

Cẩm nang toàn diện về Giáo trình Photoshop dành cho lập trình máy tính. Học cách sử dụng Photoshop để thiết kế giao diện, icon và minh họa cho dự án lập trình.

Chuyên ngành

Công nghệ thông tin

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Giáo trình

2024

138
0
0

Phí lưu trữ

35 Point

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình Photoshop nghề lập trình máy tính

Giáo trình Photoshop nghề lập trình máy tính là tài liệu đào tạo chính quy do Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình biên soạn, thuộc mô đun Đồ họa ứng dụng trong chương trình Cao đẳng nghề Công nghệ thông tin. Giáo trình bám sát khung chương trình do Tổng cục Dạy nghề ban hành, cung cấp kiến thức từ cơ bản đến nâng cao về xử lý ảnh số. Nội dung bao gồm làm quen giao diện Photoshop, các công cụ chọn vùng, thao tác Layer, điều chỉnh màu sắc, tạo hiệu ứng và xuất ảnh. Adobe Photoshop đóng vai trò then chốt trong quy trình thiết kế đồ họa, hỗ trợ kỹ thuật viên xử lý ảnh chuyên nghiệp. Giáo trình hướng dẫn học viên thao tác thực hành trên phần mềm, rèn luyện kỹ năng tách ghép hình ảnh, phục hồi ảnh cũ, chèn chữ nghệ thuật và in ấn với độ chính xác cao. Đây là nền tảng vững chắc để phát triển kỹ năng đồ họa ứng dụng trong lĩnh vực công nghệ thông tin.

1.1. Mục tiêu đào tạo của giáo trình Photoshop

Giáo trình đặt mục tiêu trang bị cho học viên kỹ năng xử lý ảnh số bằng Adobe Photoshop ở trình độ cao đẳng nghề. Học viên nắm vững cách sử dụng công cụ chọn vùng, quản lý Layer, điều chỉnh màu sắc và tạo hiệu ứng nghệ thuật. Khóa học tập trung vào thực hành thực tế, giúp học viên tách ghép hình ảnh, phục hồi ảnh hư hỏng, thiết kế banner, poster và ấn phẩm truyền thông. Giáo trình cũng nhấn mạnh khả năng xuất ảnh đa định dạng và in ấn chuẩn màu sắc phục vụ công việc chuyên nghiệp.

1.2. Đối tượng và điều kiện học tập

Giáo trình dành cho sinh viên, học sinh hệ cao đẳng nghề và trung cấp nghề ngành Công nghệ thông tin, chuyên ngành ứng dụng phần mềm. Điều kiện tiên quyết bao gồm kiến thức tin học cơ bản, kỹ năng tin học văn phòng và khả năng quản lý thông tin trên máy tính. Học viên cần hiểu các thuật ngữ xử lý ảnh cơ bản trước khi tiếp cận nội dung nâng cao. Giáo trình được bố trí giảng dạy sau các môn học chung, đảm bảo người học có nền tảng kiến thức đầy đủ để tiếp thu hiệu quả.

II. Phân tích nội dung cốt lõi trong giáo trình Photoshop

Giáo trình Photoshop nghề lập trình máy tính được xây dựng theo cấu trúc模块化, từ kiến thức nền tảng đến kỹ năng nâng cao. Phần đầu giới thiệu môi trường làm việc của Photoshop, bao gồm giao diện chương trình, thanh công cụ và cách quản lý file ảnh. Tiếp theo là nội dung về các công cụ chọn vùng: Marquee, Lasso, Magic Wand và Crop, giúp học viên thao tác chính xác trên từng vùng ảnh cụ thể. Phần quản lý Layer chiếm vị trí quan trọng, hướng dẫn tạo, xóa, sắp xếp và liên kết các lớp hình ảnh. Giáo trình còn trình bày kỹ thuật điều chỉnh màu sắc thông qua các lệnh Levels, Curves, Hue/Saturation và Color Balance. Các lệnh xử lý kênh màu, thay thế màu Selective Color cũng được đề cập chi tiết. Phần cuối hướng dẫn tạo hiệu ứng, chèn chữ nghệ thuật và xuất ảnh với nhiều định dạng phục vụ in ấn và truyền thông.

2.1. Hệ thống công cụ chọn vùng và thao tác cơ bản

Công cụ chọn vùng là nền tảng thao tác trong Photoshop. Giáo trình trình bày bốn nhóm công cụ chính: Marquee tạo vùng chọn hình chữ nhật hoặc ellipse, Lasso vẽ vùng chọn tự do, Magic Wand chọn theo màu sắc tương đồng và Crop cắt xén hình ảnh. Các lệnh vùng chọn bổ sung bao gồm Select All, Inverse, Feather giúp tinh chỉnh vùng làm việc. Học viên còn được hướng dẫn sao chép, di chuyển, tô màu tiền cảnh và hậu cảnh trên vùng chọn đã xác định.

2.2. Kỹ thuật quản lý và điều chỉnh màu sắc

Điều chỉnh màu sắc là kỹ năng thiết yếu được giáo trình nhấn mạnh. Các lệnh chính bao gồm Levels điều chỉnh độ sáng tối, Curves chỉnh đường cong tông màu, Hue/Saturation thay đổi sắc độ và độ bão hòa. Lệnh Desaturate chuyển ảnh sang thang độ xám trong khi vẫn giữ hệ màu gốc. Replace Color cho phép thay thế nhóm màu cụ thể dựa trên mẫu chọn. Selective Color hiệu chỉnh chính xác theo từng tông màu riêng biệt. Giáo trình hướng dẫn thao tác thực tế trên từng lệnh để học viên nắm vững quy trình xử lý.

III. Phương pháp học tập giáo trình Photoshop hiệu quả

Học tập giáo trình Photoshop nghề lập trình máy tính đòi hỏi phương pháp khoa học kết hợp lý thuyết và thực hành. Bước đầu tiên là nắm vững giao diện Photoshop, hiểu vị trí và chức năng từng thanh công cụ, bảng màu và menu lệnh. Học viên nên thực hành song song với mỗi bài học, lặp lại thao tác nhiều lần để tạo phản xạ tự nhiên. Việc xây dựng dự án nhỏ từ sớm giúp củng cố kiến thức tích hợp nhiều kỹ năng. Giáo trình khuyến khích sử dụng bảng màu Swatches và Styles để tiết kiệm thời gian chọn màu. Quản lý Layer hiệu quả là yếu tố then chốt: đặt tên rõ ràng, nhóm Layer liên quan và sử dụng Layer Comp để lưu trạng thái thiết kế. Học viên cần thường xuyên ôn tập câu hỏi cuối chương để kiểm tra mức độ hiểu bài. Thực hành trên các file ảnh thực tế, từ ảnh chân dung đến ảnh sản phẩm, giúp rèn luyện kỹ năng toàn diện và chuẩn bị cho môi trường làm việc chuyên nghiệp.

3.1. Xây dựng lộ trình học từ cơ bản đến nâng cao

Lộ trình học tập hiệu quả bắt đầu từ việc làm quen giao diện và các thao tác file ảnh cơ bản như mở, tạo mới và lưu file. Tiếp theo là nắm vững công cụ chọn vùng Marquee, Lasso, Magic Wand và lệnh Crop. Giai đoạn giữa tập trung vào quản lý Layer, bao gồm tạo, sắp xếp, liên kết và sử dụng Layer Mask. Giai đoạn nâng cao xử lý kỹ thuật điều chỉnh màu sắc, tạo hiệu ứng và xuất ảnh. Mỗi giai đoạn cần hoàn thành bài tập thực hành trước khi chuyển sang phần tiếp theo.

3.2. Kỹ thuật thực hành và mẹo tăng tốc làm việc

Thực hành thường xuyên là yếu tố quyết định thành công trong học Photoshop. Học viên nên sử dụng phím tắt để tăng tốc thao tác, ví dụ Ctrl+T cho Free Transform, Ctrl+J để nhân đôi Layer. Tổ chức bảng Layer ngăn nắp giúp quản lý dự án phức tạp dễ dàng hơn. Sử dụng Layer Comp lưu nhiều phiên bản thiết kế trong cùng một file. Thực hành trên nhiều loại ảnh khác nhau: chân dung, phong cảnh, sản phẩm để rèn luyện kỹ năng đa dạng. Sao lưu file thường xuyên tránh mất dữ liệu quan trọng.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tế của giáo trình Photoshop

Giáo trình Photoshop nghề lập trình máy tính cung cấp nền tảng kiến thức toàn diện cho kỹ năng xử lý ảnh số chuyên nghiệp. Sau khi hoàn thành khóa học, học viên có khả năng sử dụng thành thạo Adobe Photoshop từ thao tác cơ bản đến kỹ thuật nâng cao. Các kỹ năng thu được bao gồm tách ghép hình ảnh, phục hồi ảnh cũ hỏng, điều chỉnh màu sắc chính xác, tạo hiệu ứng nghệ thuật và thiết kế ấn phẩm truyền thông. Ứng dụng thực tế rộng rãi trong nhiều lĩnh vực: thiết kế đồ họa quảng cáo, chỉnh sửa ảnh cưới sự kiện, xử lý ảnh sản phẩm thương mại điện tử, thiết kế giao diện website và ứng dụng di động. Kỹ năng Photoshop cũng hỗ trợ đắc lực cho lập trình viên trong việc tạo giao diện người dùng, cắt layout và tối ưu hình ảnh cho web. Giáo trình là bước đệm vững chắc để học viên phát triển sự nghiệp trong ngành công nghệ thông tin và thiết kế đồ họa.

4.1. Ứng dụng Photoshop trong ngành công nghệ thông tin

Trong ngành công nghệ thông tin, Photoshop phục vụ nhiều mục đích chuyên biệt. Lập trình viên sử dụng để thiết kế giao diện người dùng (UI), cắt layout web và tối ưu hình ảnh cho hiệu suất tải trang. Kỹ thuật viên đồ họa xử lý ảnh sản phẩm cho nền tảng thương mại điện tử, đảm bảo chất lượng hình ảnh sắc nét và màu sắc trung thực. Photoshop còn hỗ trợ tạo banner quảng cáo, infographic và tài liệu kỹ thuật có hình ảnh minh họa chuyên nghiệp.

4.2. Cơ hội nghề nghiệp sau khi hoàn thành giáo trình

Hoàn thành giáo trình Photoshop mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp hấp dẫn. Học viên có thể đảm nhận vị trí kỹ thuật viên xử lý ảnh tại studio chụp ảnh, công ty quảng cáo hoặc phòng marketing doanh nghiệp. Nghề thiết kế đồ họa, chỉnh sửa ảnh sản phẩm cho sàn thương mại điện tử đang có nhu cầu cao. Kỹ năng Photoshop cũng bổ trợ cho nghề lập trình front-end, thiết kế UI/UX và quản trị nội dung số. Chứng chỉ nghề là lợi thế cạnh tranh trên thị trường lao động.

Tóm tắt và mô tả trên trang này được tạo với sự hỗ trợ của AI. Nếu bạn thấy nội dung không chính xác hoặc có vấn đề, vui lòng Báo lỗi nội dung.

21/04/2026

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ GIỚI NINH BÌNH GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: PHOTOSHOP NGHỀ: LẬP TRÌNH MÁY TÍNH TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG NGHỀ Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-… ngày……. của Trường Cao đẳng nghề Cơ giới Ninh Bình Ninh Bình LỜI NÓI ĐẦU Đã từ lâu, các KTV đồ họa, họa sĩ, các nhà xử lý ảnh đều xem các phần mềm Corel Draw, Adobe Photoshop như là công cụ không thể thiếu được trong thiết kế xử lý ảnh. Chính vì thế môn học đồ họa ứng dụng (sử dụng phần mềm Adobe Photoshop) được tổng cục dạy nghề đưa vào Mô đun Xử lý ảnh là môn học bắt buộc thuộc nhóm các mô đun chuyên môn nghề được bố trí giảng dạy sau các môn chung của chương trình đào tạo Cao đẳng nghề, Trung cấp nghề Công nghệ thông tin (ứng dụng phần mềm). Giáo trình ngôn ngữ Đồ họa ứng dụng được biên soạn bám sát với nội dung chương trình khung mô đun “Đồ họa ứng dụng” ngành Công nghệ thông tin do tổng cục dạy nghề ban hành đang được giảng dạy tại trường.

Giáo trình “Đồ họa ứng dụng” trình bày các kỹ thuật xử lý ảnh từ cơ bản đến nâng cao các tính năng mới giúp bạn tạo được các hình rõ nét, và mang tính kỹ thuật cao, hỗ trợ đắc lực cho kỹ thuật tách ghép hình ảnh, điều chỉnh màu sắc; Phục hồi được ảnh cũ, nhàu, ố,.; Tạo hiệu ứng cho bức ảnh, lồng ghép khung ảnh nghệ thuật; Chèn chữ nghệ thuật vào trong bức ảnh; Xuất ảnh với nhiều định dạng khác nhau; In ảnh với màu sắc trung thực… Để có thể đọc hiểu giáo trình này người đọc cần nắm vững các kiến thức về: Tin học cơ bản, Tin học văn phòng, làm chủ việc duyệt và quản lý thông tin trong máy tính. Tìm hiểu những thuật ngữ của xử lý ảnh. Đây là lần đầu tiên biên soạn chắc chắn không thể tránh khỏi những sai sót. Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của quý thầy cô, các đồng nghiệp và bạn đọc để có thể hoàn thiện hơn giáo trình này phục vụ cho việc học tập của sinh viên, học sinh.

Xin chân thành cảm ơn! Ninh Bình, ngày…. năm…… Tham gia biên soạn 1. Chủ biên – Th.S Nguyễn Trung Cương 3.S Nguyễn Xuân Khôi MỤC LỤC CHƯƠNG TRÌNH MÔN HỌC ĐỒ HỌA ỨNG DỤNG. Làm quen với môi trường làm việc của Photoshop.

Các khái niệm trong PhotoShop. Phần mềm PhotoShop. Giao diện chương trình. Môi trường làm việc.

Thao tác với file ảnh. Mở file ảnh. Tạo file mới. Các công cụ thường dùng .1 Bộ công cụ Marquee .2 Bộ công cụ Lasso Tool .3 Công cụ Magic Wand .4 Công cụ Crop .5 Các thao tác xoay ảnh .6 Lệnh Free Transform .7 Các lệnh Transform khác.

Các lệnh xử lý vùng chọn. Lệnh thao tác vùng chọn. Vẽ thêm vùng chọn. Loại trừ bớt vùng chọn.

Giữ lại phần giao nhau của hai vùng chọn. Lệnh Select All. Lệnh đảo ngược. Lệnh huỷ chọn.

Xoá toàn bộ điểm ảnh trên vùng chọn. Sao chép và di chuyển vùng chọn .1 Sao chép vùng chọn. Di chuyển vùng chọn .1 Lệnh tô màu tiền cảnh. Lệnh tô màu hậu cảnh.

Hiệu chỉnh vùng chọn. Làm việc với Layer. Cơ bản về Layer. Chọn Layer làm việc.

Tạo lớp mới. Xoá bỏ lớp. Thay đổi trật tự lớp. Ẩn, hiện các lớp.

Nối, mở nối các lớp. Các công cụ tô vẽ. Bộ công cụ tô sửa. Bộ công cụ Stamp.

Bộ công cụ History. Bộ công cụ tẩy (Ease). Bộ công cụ Gradient/ Pain Bucket. Bộ công cụ Blur/Sharpen/Smudge.

Bộ công cụ Dodge/Burn/Sponge. Công cụ Eyedroper. Làm việc trên bảng màu. Văn bản trên Photoshop.

Công cụ Type. Bộ công cụ Pen. Văn bản với công cụ Path. Bộ công cụ path Componet Selection/ Direct Selection.

Bộ công cụ Shape Tool. Quản lý vùng chọn. Các chế độ hiển thị ảnh. Standard Screen Mode.

Full Screen Mode With Menu bar. Full Screen Mode. Quản lý vùng chọn. Lệnh Color range.

Lệnh Transform Selection. Lệnh Save Selection. Tải vùng chọn đã lưu. Điều chỉnh màu sắc.

Lệnh Auto Contrast. Lệnh Color Balance. Lệnh Brightness/Contrast. Lệnh Hue/Saturation.

Lệnh Replace Color. Lệnh Selective color. Lệnh channel Mixer. Lệnh Grandient Map.

Điều chỉnh hình ảnh. Chế độ Indexed Color. Chế độ Lab Color. Điều chỉnh hình ảnh .2 Lệnh Image size.

Lệnh Canvas Size. Lệnh Rotate Canvas. Bộ lọc Artistic. Bộ lọc Blur.

Bộ lọc Brush Stroke. Bộ lọc Distort .6 Bộ lọc Noise .7 Bộ lọc render .8 Bộ lọc Sharpen .9 Bộ lọc Stylize .10 Bộ lọc Texture. Các kỹ thuật nâng cao. Layer điều chỉnh, layer tô màu.

Sử dụng mặt nạ. Làm việc với các kênh màu. Tương quan giữa chế độ màu và kênh. Các lệnh trộn kênh.

Chuẩn hoá màn hình (Monitor Calibration). Chọn không gian màu RGB. Xuất và in ấn. 123 CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN PHOTOSHOP Mã số môn học: MĐ 15; Thời gian môn học: 160 giờ (Lý thuyết: 35 giờ; Thực hành: 125 giờ) I.

VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT CỦA MÔ ĐUN Mô đun Xử lý ảnh là môn học bắt buộc thuộc nhóm các mô đun chuyên môn nghề được bố trí giảng dạy sau các môn chung. MỤC TIÊU CỦA MÔ ĐUN  Biết môi trường làm việc của phần mềm Photoshop;  Hiểu về các chế độ màu thường sử dụng trong quá trình xử lý ảnh;  Biết các kỹ thuật tách ghép hình ảnh, điều chỉnh màu sắc;  Biết các kỹ thuật tạo mặt nạ, tạo các hiệu ứng đặc biệt cho ảnh;  Biết các bộ lọc trong Photoshop;  Sử dụng thành thạo các công cụ trong Photoshop;  Làm việc thành thạo trên lớp (layer);  Chỉnh sửa được ảnh, điều chỉnh màu sắc tùy ý;  Phục hồi được ảnh cũ, nhàu, ố,.;  Tạo hiệu ứng cho bức ảnh, lồng ghép khung ảnh nghệ thuật;  Chèn chữ nghệ thuật vào trong bức ảnh;  Xuất ảnh với nhiều định dạng khác nhau;  In ảnh với màu sắc trung thực;  Có được tính sáng tạo, mỹ thuật, thẩm mỹ, linh hoạt. NỘI DUNG MÔ ĐUN: Nội dung tổng quát và phân bổ thời gian: Số Thời gian * TT Tổng Lý Thực Kiểm tra Tên các bài trong mô đun số thuyết hành, (LT hoặc Bài tập TH) Làm quen với môi trường làm việc 1. Các lệnh xử lý vùng chọn 20 6 14 1 3.

Làm việc với Layer 28 5 23 1 4. Văn bản trên Photoshop 22 3 19 0 5. Quản lý vùng chọn 21 4 17 1 6. Điều chỉnh hình ảnh 21 4 17 1 7.

Các kỹ thuật nâng cao 22 4 18 0 8. Làm việc với các kênh màu 18 5 13 1 Tổng cộng 160 35 120 5 IV. ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH:  Vật liệu, học liệu: Giáo trình, tài liệu Xử lý ảnh. Đề cương, giáo án, bài giảng mô đun, giáo trình, tài liệu tham khảo.

Giáo trình, tài liệu phát tay và các tài liệu liên quan khác. Câu hỏi, bài tập môn Xử lý ảnh.  Dụng cụ và trang thiết bị: Máy tính, máy chiếu Projector, các file ảnh, máy scaner, máy ảnh. Làm quen với môi trường làm việc của Photoshop Mục tiêu:  Biết những khái niệm cơ bản trong Photoshop;  Biết môi trường làm việc và các thanh công cụ của Photoshop;  Sử dụng được các công cụ thông dụng trong Photoshop;  Làm biến dạng hình ảnh tùy ý;  Rèn luyện tính chính xác, sáng tạo, linh hoạt.

Các khái niệm trong PhotoShop 1. Điểm ảnh (pixcel) - Là những hình vuông cấu tạo nên file ảnh. Số lượng và độ lớn của điểm ảnh trong 1 file phụ thuộc vào độ phân giải của nó. Độ phân giải (Resolution) - Là lượng điểm ảnh trên cùng một đơn vị dài.

Nếu nói độ phân giải của anh bằng 72, tức là có 72 điểm ảnh trên một inch dài. Vùng chọn (Selection) - Là miền được giới hàn bằng đường biên nét đứt (đường kiến bò), mọi thao tác xử lý chỉ có tác dụng bên trong vùng chọn. Lớp ảnh (Layer) Trong một layer có chứa các vùng chọn có điểm ảnh và không có điểm ảnh +Màu hậu cảnh: Background. +Màu tiền cảnh: Là màu được tô vào ảnh.

+Màu hậu cảnh: Là màu được tô vào giấy. Phần mềm PhotoShop Adobe Photoshop (thường được gọi là Photoshop) là một phần mềm chỉnh sửa đồ họa được phát triển và phát hành bởi hãng Adobe Systems ra đời vào năm 1988 trên hệ máy Macintosh. Photoshop được đánh giá là phần mềm dẫn đầu thị trường về sửa ảnh bitmap và được coi là chuẩn cho các ngành liên quan tới chỉnh sửa ảnh. Từ phiên bản Photoshop 7.0 ra đời năm 2002, Photoshop đã làm lên một cuộc cách mạng về ảnh bitmap.

Phiên bản mới nhất hiện nay là Adobe Photoshop CC. Ngoài khả năng chính là chỉnh sửa ảnh cho các ấn phẩm, Photoshop còn được sử dụng trong các hoạt động như thiết kế trang web, vẽ các loại tranh (matte painting và nhiều thể loại khác), vẽ texture cho các chương trình 3D. gần như là mọi hoạt động liên quan đến ảnh bitmap. Adobe Photoshop có khả năng tương thích với hầu hết các chương trình đồ họa khác của Adobe như Adobe Illustrator, Adobe Premiere, After After Effects và Adobe Encore.

Giao diện chương trình Cửa sổ giao diện của Photoshop bao gồm 6 thành phần cơ bản: Thanh tiêu đề, Thanh trình đơn (menu bar), thanh option, thanh trạng thái, hộp công cụ và các Palettes. 2 Thanh tiêu đề Thanh trình đơn Thanh tùy chọn công cụ Hộp công cụ Cửa sổ thiết kế Các bảng (Paletes) Hình 1.1 Cửa sổ giao diện của chương trình Photoshop CS2 - Thanh trình đơn (menu bar): Chứa toàn bộ các lệnh của Photoshop, được bố trí vào trong các trình đơn chính sau Hình 1.2 Thanh trình đơn (Menu bar) File: chứa các lệnh về đóng mở, tạo ảnh mới… Edit: chứa lệnh về copy, cut, paste, tô màu hay xoay ảnh Image: Chứa các lệnh để thay đổi thuộc tính hay chỉnh sửa Layer: chứa các lệnh thao tác với layer Select: tao tác với vùng chọn, lưu, hủy chọn… Filter: chứa các nhóm bộ lọc của Photoshop View: Chứa các lệnh xem ảnh Window: Bật/tắt các Paletter - Thanh tùy chọn công cụ (Option bar): Chứa các lệnh tùy chỉnh phục vụ cho thao tác ứng với công cụ đang chọn .Tùy vào công cụ được chọn mà các lệnh trên thanh này sẽ thay đổi tương ứng. - Cửa sổ thiết kế - Các bảng (Palettes): Giúp cho việc giám sát và chỉnh sửa dễ dàng hơn - Hộp công cụ (Tools box/ Tools bar): Chứa các công cụ thường được sử dụng trong Photoshop .Thông thường các phiên bản càng mới thì hộp công cụ gồm nhiều công cụ hơn.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ