Giáo Trình Mô Đun Phay, Bào và Kỹ Thuật Cắt Gọt Kim Loại

Giáo trình nghiên cứu phay bào mặt phẳng bậc rãnh cắt đứt đuôi én nghề cắt gọt kim loại trình độ trung cấp, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên .

• Trường học: Trường Trung Cấp Tháp Mười
• Chuyên ngành: Cắt Gọt Kim Loại
• Đề tài: Giáo Trình Phay, Bào và Kỹ Thuật Cắt Gọt Kim Loại
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Địa điểm: Đồng Tháp

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. BÀI 1: PHAY, BÀO MẶT PHẲNG BẬC
• 1.1. Khái niệm và yêu cầu kỹ thuật của mặt phẳng bậc
• 1.2. Phay mặt bậc
• 1.2.1. Phay mặt bậc bằng dao phay đĩa
• 1.2.2. Phay mặt bậc bằng dao phay mặt đầu
• 1.2.3. Phay mặt bậc bằng dao phay trụ
• 1.2.4. Các bước tiến hành phay mặt bậc
• 1.3. Bào mặt bậc
• 1.3.1. Gá và rà phôi
• 1.3.2. Gá và điều chỉnh dao
• 1.3.3. Tiến hành bào
• 1.3.4. Quy trình các bước tiến hành bào mặt bậc
• 1.4. Dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp khắc phục
• 1.5. Câu hỏi ôn tập
• 2. BÀI 2: PHAY, BÀO RÃNH
• 3. BÀI 3: PHAY CẮT ĐỨT
• 4. BÀI 4: PHAY, BÀO RÃNH, CHỐT ĐUÔI ÉN

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Phay Bào và Kỹ Thuật Cắt Gọt Kim Loại

Giáo trình "Phay, Bào và Kỹ Thuật Cắt Gọt Kim Loại" là tài liệu quan trọng cho học viên ngành cắt gọt kim loại. Nội dung giáo trình cung cấp kiến thức cơ bản về các phương pháp phay, bào, và kỹ thuật cắt gọt kim loại. Mục tiêu chính là giúp học viên nắm vững các khái niệm, quy trình và yêu cầu kỹ thuật trong gia công kim loại.

1.1. Khái niệm về Phay và Bào trong Cắt Gọt Kim Loại

Phay và bào là hai phương pháp gia công chính trong ngành cắt gọt kim loại. Phay sử dụng dao phay để tạo ra các mặt phẳng, trong khi bào thường được sử dụng để làm nhẵn bề mặt. Cả hai phương pháp đều yêu cầu kỹ thuật cao và sự chính xác trong quá trình thực hiện.

1.2. Vai trò của Giáo Trình trong Đào Tạo Nghề

Giáo trình này không chỉ cung cấp lý thuyết mà còn hướng dẫn thực hành, giúp học viên phát triển kỹ năng cần thiết. Việc nắm vững nội dung giáo trình sẽ giúp học viên tự tin hơn trong công việc thực tế sau này.

II. Những Thách Thức trong Gia Công Phay và Bào Kim Loại

Gia công phay và bào kim loại gặp nhiều thách thức, từ việc chọn dụng cụ cắt đến việc đảm bảo độ chính xác trong gia công. Những vấn đề này có thể ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm cuối cùng.

2.1. Vấn đề về Độ Chính Xác trong Gia Công

Độ chính xác là yếu tố quan trọng trong gia công kim loại. Sai số trong quá trình gia công có thể dẫn đến sản phẩm không đạt yêu cầu kỹ thuật. Việc kiểm tra và hiệu chỉnh thường xuyên là cần thiết để đảm bảo độ chính xác.

2.2. Nguyên Nhân Gây Sai Hỏng trong Quá Trình Gia Công

Có nhiều nguyên nhân gây sai hỏng trong gia công, bao gồm sai số khi dịch chuyển bàn máy, hiệu chỉnh chiều sâu cắt không chính xác, và sự rung động trong quá trình gia công. Việc nhận diện và khắc phục kịp thời là rất quan trọng.

III. Phương Pháp Gia Công Phay Mặt Phẳng Bậc Hiệu Quả

Phay mặt phẳng bậc là một trong những kỹ thuật quan trọng trong gia công kim loại. Việc lựa chọn phương pháp phay phù hợp sẽ giúp nâng cao hiệu quả và chất lượng sản phẩm.

3.1. Các Loại Dao Phay Sử Dụng trong Gia Công

Dao phay có nhiều loại, bao gồm dao phay đĩa, dao phay mặt đầu và dao phay trụ. Mỗi loại dao có ưu điểm riêng và được sử dụng tùy thuộc vào yêu cầu cụ thể của công việc.

3.2. Quy Trình Phay Mặt Bậc Chi Tiết

Quy trình phay mặt bậc bao gồm các bước chuẩn bị máy, gá phôi, chọn dao và thực hiện phay. Mỗi bước cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo chất lượng sản phẩm.

IV. Kỹ Thuật Bào Mặt Bậc và Yêu Cầu Kỹ Thuật

Bào mặt bậc là một kỹ thuật quan trọng trong gia công kim loại, giúp tạo ra bề mặt nhẵn và chính xác. Yêu cầu kỹ thuật trong bào mặt bậc rất cao.

4.1. Các Yêu Cầu Kỹ Thuật Khi Bào

Yêu cầu kỹ thuật khi bào mặt bậc bao gồm độ chính xác về kích thước, độ nhám bề mặt và độ song song giữa các mặt. Việc tuân thủ các yêu cầu này sẽ đảm bảo chất lượng sản phẩm.

4.2. Quy Trình Bào Mặt Bậc Chi Tiết

Quy trình bào mặt bậc bao gồm các bước chuẩn bị, gá phôi, chọn dao và thực hiện bào. Mỗi bước cần được thực hiện theo đúng quy trình để đạt được kết quả tốt nhất.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn của Kỹ Thuật Cắt Gọt Kim Loại

Kỹ thuật cắt gọt kim loại có nhiều ứng dụng trong ngành công nghiệp chế tạo. Việc nắm vững các kỹ thuật này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

5.1. Ứng Dụng trong Ngành Chế Tạo Máy

Kỹ thuật cắt gọt kim loại được sử dụng rộng rãi trong ngành chế tạo máy, từ sản xuất linh kiện đến lắp ráp máy móc. Việc áp dụng đúng kỹ thuật sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất.

5.2. Kết Quả Nghiên Cứu và Phát Triển Kỹ Thuật

Nghiên cứu và phát triển kỹ thuật cắt gọt kim loại không ngừng được thực hiện để cải thiện chất lượng sản phẩm và giảm chi phí sản xuất. Các kết quả nghiên cứu đã chứng minh tính hiệu quả của các phương pháp mới.

VI. Kết Luận và Tương Lai của Giáo Trình Phay Bào

Giáo trình "Phay, Bào và Kỹ Thuật Cắt Gọt Kim Loại" đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nghề. Tương lai của giáo trình sẽ tiếp tục được cải tiến để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của ngành công nghiệp.

6.1. Tầm Quan Trọng của Giáo Trình trong Đào Tạo

Giáo trình cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho học viên, giúp họ tự tin hơn trong công việc thực tế. Việc cập nhật nội dung giáo trình là cần thiết để theo kịp sự phát triển của công nghệ.

6.2. Hướng Phát Triển Tương Lai của Giáo Trình

Trong tương lai, giáo trình sẽ được bổ sung thêm các nội dung mới, bao gồm công nghệ tiên tiến và các phương pháp gia công hiện đại. Điều này sẽ giúp học viên nắm bắt kịp thời các xu hướng mới trong ngành.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình mô đun "Phay, bào, mặt phẳng bậc, rãnh, cắt đứt, đuôi én" (Mã mô đun: MĐ 18) là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề thuộc chương trình đào tạo nghề Cắt gọt kim loại, do Trường Trung cấp Tháp Mười (thuộc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Đồng Tháp) biên soạn và ban hành. Trong khung chương trình đào tạo, mô đun MĐ 18 được bố trí giảng dạy vào học kỳ 2 của khóa học. Điều kiện tiên quyết bắt buộc là người học phải hoàn thành mô đun MĐ 17 trước khi tiếp cận mô đun này.

Về mục tiêu học tập (learning outcomes), giáo trình trang bị cho người học ba nhóm chuẩn đầu ra chính:

• Kiến thức: Trình bày đầy đủ thông số hình học, nhận dạng bề mặt và lưỡi cắt của các loại dao bào xén, dao bào rãnh, dao bào góc, dao phay mặt bậc, dao phay rãnh, dao cắt đứt và dao phay góc; phân tích các yêu cầu kỹ thuật gia công và nguyên nhân gây sai hỏng kèm biện pháp khắc phục.
• Kỹ năng: Mài được dao bào xén, dao bào rãnh, dao cắt đứt và dao bào góc đúng góc độ kỹ thuật; vận hành máy phay và máy bào để gia công mặt phẳng bậc, các loại rãnh, cắt đứt, rãnh và chốt đuôi én đạt độ chính xác kích thước, hình dáng, vị trí tương quan và độ nhám bề mặt theo bản vẽ.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Tuân thủ kỷ luật xưởng, thực hiện đúng quy trình an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp.

Giáo trình tiếp cận theo phương pháp mô đun kỹ năng tích hợp, kết cấu gồm 4 bài học chính với hệ thống phiếu hướng dẫn công việc 7 bước chuẩn hóa, bảng tra chế độ cắt và câu hỏi lượng giá lý thuyết - thực hành.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình bao gồm 4 bài học chuyên đề được xây dựng theo trình tự logic từ các bề mặt bậc cơ bản đến các biên dạng phức tạp:

• Bài 1: Phay, bào mặt phẳng bậc (Trang 2 – 23)

  • Khái niệm và yêu cầu kỹ thuật: Mặt bậc tạo bởi hai mặt phẳng vuông góc; yêu cầu kích thước, độ không phẳng, độ song song, độ vuông góc và độ nhám bề mặt.
  • Phương pháp phay: Phay bằng dao phay đĩa (răng thẳng/chéo so le, góc dốc $\beta = 10^\circ$, bề rộng dao $B$ lớn hơn bề rộng bậc tối thiểu $1\text{ mm}$), dao phay mặt đầu (chiều sâu cắt $t = 20 - 50\text{ mm}$, phân lực trục $P_x$ hướng lên trục máy), dao phay trụ chuôi côn/cải tiến có rãnh bẻ phoi, và tổ hợp dao phay đĩa điều chỉnh khoảng cách bằng vòng định cữ.
  • Phương pháp bào: Bào bằng dao xén trái/phải (góc cắt $\beta = 70 - 80^\circ$, góc trước $5 - 7^\circ$, góc sau $7 - 10^\circ$); công thức tính hành trình đầu bào: $L_{\text{hành trình}} = L_{\text{phôi}} + 3{,}5 B_{\text{cán}}$ (trong đó độ vượt dao phía trong là $2 B_{\text{cán}}$, phía ngoài là $1{,}5 B_{\text{cán}}$).

• Bài 2: Phay, bào rãnh (Trang 24 – 48)

  • Phân loại rãnh: Rãnh vuông, rãnh then hoa, rãnh định hình, rãnh suốt, rãnh kín một đầu, rãnh kín hai đầu.
  • Phương pháp phay: Phay bằng dao phay đĩa ba mặt cắt (điều kiện chiều sâu cắt: $\frac{D - d_1}{2} \ge t + 6\text{ mm}$; xác định vị trí dao bằng êke và thước cặp theo kích thước $s = T + \frac{D}{2} + \frac{B}{2}$); phay bằng dao phay ngón (dịch chuyển bàn máy thẳng đứng $H = \frac{d}{2} + \frac{D}{2}$); phay rãnh then kín/hở trên khối V với vấu kẹp chữ Z hoặc vấu kẹp tự định tâm; phay then con lắc trên máy chuyên dùng (lượng chạy dao mỗi lượt $t = 0{,}2 - 0{,}4\text{ mm}$); phay then bán nguyệt (dao đĩa đường kính $55 - 80\text{ mm}$, rộng $5 - 30\text{ mm}$).
  • Phương pháp bào: Bào rãnh suốt (dao bào cắt có bề rộng nhỏ hơn rãnh nếu rãnh $> 8\text{ mm}$); bào rãnh kín (khoan lỗ mồi thoát dao/thoát phoi có đường kính $\varnothing = B$, chiều sâu khoan $t = H + 1\text{ mm}$, tâm khoan cách đầu mút $L - r$).

• Bài 3: Phay cắt đứt (Trang 49 – 50)

  • Cắt đứt và chia chi tiết bằng dao phay đĩa thép gió hoặc hợp kim cứng đường kính $7 - 60\text{ mm}$, chiều dày $0{,}5 - 3{,}5\text{ mm}$.
  • Kỹ thuật gá kẹp gần trục chính máy; áp dụng phay thuận cho vật liệu mỏng khi cơ cấu vít me bàn máy đã khử hết khe hở; gá phôi trùng rãnh chữ T bàn máy để tránh cắt vào bàn máy.

• Bài 4: Phay, bào rãnh, chốt đuôi én (Trang 63)

  • Khái niệm, thông số góc nghiêng và quy trình gá đặt, cắt gọt kiểm tra biên dạng góc của rãnh và chốt đuôi én.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Cơ sở lý thuyết cắt gọt: Tương quan giữa vật liệu làm dao (thép gió P9, hợp kim cứng nhóm TK, BK) với vật liệu gia công (thép carbon $\sigma_b = 75\text{ kg/mm}^2$, thép hợp kim, phôi đúc/rèn). Cơ chế hình thành lực cắt, hướng phân lực cắt và điều kiện thoát phoi.
• Nguyên lý định vị và chuẩn gá đặt: Phân biệt chuẩn thô, chuẩn tinh; phương pháp gá đặt trên ê tô máy (mặt đáy bậc/rãnh cách mép hàm ê tô $5 - 10\text{ mm}$), định vị trên khối V cho chi tiết trục tròn, sử dụng phiến tỳ kết hợp cữ so dao dày $3 - 5\text{ mm}$.
• Tiêu chuẩn kỹ thuật rãnh then: Quy chuẩn độ chính xác lắp ghép then: chiều rộng rãnh đạt cấp chính xác 2 hoặc 3; chiều sâu đạt cấp 5; chiều dài đạt cấp 8; độ bóng bề mặt thành bên đạt từ cấp 5 trở lên.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng tính toán và vận hành công nghệ: Tính toán hành trình chạy dao bào ngang, dịch chuyển du xích bàn máy theo công thức hình học, lựa chọn tốc độ vòng quay $n$, vận tốc cắt $v$, chiều sâu cắt $t$ và lượng tiến dao răng $s_z$.
• Kỹ năng đo kiểm kỹ thuật: Sử dụng thước cặp, panme, calíp đo giới hạn, dưỡng kiểm, bàn máp, êke $90^\circ$ kiểm tra khe hở ánh sáng và kiểm tra độ song song tại 4 góc chi tiết.
• Kỹ năng chẩn đoán sai hỏng: Xác định nguyên nhân và xử lý 4 nhóm sai hỏng: sai lệch kích thước, sai số biên dạng hình học, sai lệch vị trí tương quan và độ nhám bề mặt chưa đạt.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tiếp cận sư phạm (Pedagogical Approach)

Giáo trình triển khai theo mô hình giảng dạy tích hợp lý thuyết công nghệ gắn liền với thao tác xưởng. Mỗi đơn vị bài học đều đi từ cơ sở định nghĩa, yêu cầu kỹ thuật, phân tích kết cấu dao cắt đến quy trình thao tác và bảng hướng dẫn thực hiện.

Quy trình thao tác mẫu và bài tập thực hành

Tài liệu chuẩn hóa quy trình thực hành phay và bào qua bảng tiến trình 7 bước chi tiết:

1. Nghiên cứu bản vẽ (chuyển hóa ký hiệu thành kích thước công nghệ).
2. Lập quy trình (xác định thứ tự bước, đồ gá, dao cắt, chế độ cắt).
3. Chuẩn bị vật tư, thiết bị, dụng cụ đo (thước cặp, bàn máp, êke $90^\circ$, dầu bôi trơn).
4. Gá và rà phôi (rà ê tô song song/vuông góc với hướng tiến dao, kẹp phôi nhô cao $5 - 10\text{ mm}$).
5. Gá và điều chỉnh dao (làm sạch trục gá, chỉnh góc nghiêng thớt dao, siết chặt).
6. Gia công phay/bào (cài đặt chế độ cắt, điều chỉnh cữ hành trình, cắt thô và cắt tinh).
7. Kiểm tra độ phẳng, độ vuông góc, độ nhẵn và hoàn thiện giao nộp.

Cuối Bài 2, giáo trình bố trí hai bài tập thực hành độc lập:

• Bài tập 1: Phay, bào rãnh then kín.
• Bài tập 2: Phay, bào rãnh suốt.

Phương pháp đánh giá (Assessment Methods)

• Đánh giá kiến thức: Kiểm tra qua hệ thống câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn, hệ thống câu hỏi Đúng/Sai (10 đến 14 câu mỗi bài) và các câu hỏi tự luận phân tích sâu về phương pháp gá đặt, điều chỉnh máy.
• Đánh giá kỹ năng: Nghiệm thu sản phẩm thực hành theo tiêu chí: kích thước thực tế so với bản vẽ, độ không song song giữa mặt đáy và mặt trên, độ không vuông góc giữa các mặt kế tiếp, độ đối xứng rãnh then qua tâm trục và cấp độ nhám bề mặt.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Hệ thống dữ liệu tra cứu định lượng: Giáo trình tích hợp trực tiếp các bảng dữ liệu kỹ thuật thực tế phục vụ cài đặt máy, bao gồm:
  • Bảng quan hệ giữa đường kính moayơ ($d_1$) và đường kính lỗ dao phay ($d$) từ 13 đến $40\text{ mm}$.
  • Bảng thông số hình học cán dao bào bằng thép gió $H \times B$ từ $20 \times 12\text{ mm}$ đến $63 \times 40\text{ mm}$.
  • Bảng chế độ cắt gọt khi phay thép carbon $\sigma_b = 75\text{ kg/mm}^2$ bằng dao phay thép gió P9.
• Chuyên đề hóa các phương pháp gia công hàng loạt: Giới thiệu công nghệ phay rãnh then kiểu con lắc ($t = 0{,}2 - 0{,}4\text{ mm}$) trên máy chuyên dùng bằng dao hai lưỡi cắt mặt đầu giúp tăng tuổi bền dao; ứng dụng tổ hợp nhiều dao phay đĩa kết hợp ống bạc định vị và vòng chia độ có cờlê điều chỉnh khoảng cách nhằm gia công đồng thời nhiều bậc hoặc nhiều rãnh.
• Bảng phân tích sai hỏng toàn diện: Xây dựng bảng đối chiếu trực quan giữa dạng sai hỏng (sai số kích thước, sai số hình dạng, sai lệch vị trí tương quan, độ nhám kém), nguyên nhân kỹ thuật (rung động, mòn băng trượt, gá phôi không cứng vững, chọn sai góc dao) và biện pháp phòng ngừa tương ứng.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh, sinh viên: Người học hệ Trung cấp và Cao đẳng nghề thuộc ngành Cắt gọt kim loại, Công nghệ Kỹ thuật Cơ khí, Chế tạo máy trong giai đoạn thực hành mô đun gia công cơ bản và chuyên sâu trên máy công cụ vạn năng.
• Điều kiện tiên quyết đối với người học: Đã hoàn thành mô đun MĐ 17; có kiến thức nền tảng về Đọc bản vẽ kỹ thuật cơ khí, Dung sai lắp ghép và Đo lường kỹ thuật, Vật liệu kim loại và An toàn lao động xưởng cơ khí.
• Giảng viên và giáo viên thực hành: Sử dụng làm giáo trình giảng dạy chính khóa, tài liệu xây dựng giáo án tích hợp, thiết kế phiếu hướng dẫn thực hành và lập barem chấm điểm sản phẩm gia công.
• Cán bộ kỹ thuật và thợ cơ khí: Dùng làm tài liệu tra cứu các công thức căn chỉnh gá đặt, chế độ cắt gọt và phương pháp đo kiểm các mối ghép then, rãnh, mặt bậc và rãnh chốt đuôi én trong phân xưởng sản xuất.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được thiết kế trực tiếp cho học viên học nghề Cắt gọt kim loại trình độ Trung cấp, Cao đẳng cũng như thợ gia công cơ khí vận hành máy phay đứng, máy phay ngang và máy bào ngang.

2. Cần kiến thức nền nào để học mô đun này?

Người học bắt buộc phải hoàn thành mô đun MĐ 17, đồng thời nắm vững kỹ năng đọc bản vẽ chi tiết, sử dụng các dụng cụ đo kiểm cơ khí vạn năng (thước cặp, panme, êke) và hiểu rõ nguyên tắc an toàn máy công cụ.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với tài liệu lý thuyết chung là gì?

Giáo trình tập trung vào năng lực thực hành với quy trình 7 bước công nghệ cụ thể cho từng bài, tích hợp các công thức định lượng thực nghiệm (công thức $H$, công thức hành trình $L$, kích thước $s$) và bảng xử lý sai hỏng thực tế tại xưởng.

4. Làm sao để tự học và thực hành hiệu quả với giáo trình?

Người học cần nghiên cứu kỹ bản vẽ chi tiết, tra cứu bảng chế độ cắt và bảng kích thước dao trước khi gá đặt, tuân thủ đúng trình tự rà gá phôi - dao và tự kiểm tra bằng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm, câu hỏi Đúng/Sai sau mỗi bài.

5. Giáo trình có kèm theo tài liệu bổ trợ nào không?

Giáo trình cung cấp sẵn các bảng tra thông số dao cắt thép gió P9, dao hợp kim TK/BK, bảng kích thước moayơ dao phay đĩa và các bản vẽ chi tiết của bài tập thực hành phay/bào rãnh then kín, rãnh suốt.

---

Kết luận

Giáo trình mô đun "Phay, bào, mặt phẳng bậc, rãnh, cắt đứt, đuôi én" (MĐ 18) của Trường Trung cấp Tháp Mười là tài liệu giảng dạy chuyên môn mang tính chuẩn hóa về quy trình công nghệ và phương pháp vận hành máy công cụ cắt gọt truyền thống.

Lộ trình học tập khuyến nghị: $$\text{Hoàn thành MĐ 17} \longrightarrow \text{Nghiên cứu thông số dao/chế độ cắt MĐ 18} \longrightarrow \text{Thực hành mài dao} \longrightarrow \text{Gia công Bài 1 (Mặt bậc)} \longrightarrow \text{Gia công Bài 2 (Rãnh)} \longrightarrow \text{Gia công Bài 3 (Cắt đứt)} \longrightarrow \text{Gia công Bài 4 (Đuôi én)} \longrightarrow \text{Nghiệm thu trên bàn máp}.$$

Tài liệu tham khảo bổ trợ: Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) về dung sai rãnh then, Sổ tay công nghệ chế tạo máy và các tài liệu hướng dẫn an toàn vận hành máy cắt gọt kim loại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

SỞ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI ĐỒNG THÁP TRƯỜNG TRUNG CẤP THÁP MƯỜI  GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: PHAY, BÀO, MẶT PHẲNG BẬC, RÃNH, CẮT ĐỨT, ĐUÔI ÉN NGHỀ: CẮT GỌT KIM LOẠI TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP NGHỀ Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-… ngày……. 1 LỜI GIỚI THIỆU Phay, bào là một trong những môn học quan trọng của học viên nghề cắt gọt kim loại. Nhằm đáp ứng nhu cầu học tập và tham khảo của học viên cũng như giáo viên chúng tôi biên soạn cuốn giáo trình này. Trong quá trình biên soạn, dù rất cố gắng nhưn chắc chắn không tránh khỏi những sai sót, rất mong đón nhận những ý kiến đóng góp chân thành của quý thầy cô, các em học sinh để giáo trình này ngày càng hoàn thiện hơn.

Năm…… Tham gia biên soạn 1. 2 MỤC LỤC Đề mục trang Bài 1: Phay, bào mặt phẳng bậc. Khái niệm và yêu cầu kỹ thuật của mặt phẳng bậc.Khái niệm mặt phẳng bậc.Yêu cầu kỹ thuật của mặt bậc. Phay mặt bậc.

Phay mặt bậc bằng dao phay đĩa.2 Phay bậc bằng dao phay mặt đầu. Phay bậc bằng dao phay trụ.Các bước tiến hành phay mặt bậc.Trình tự các bước thực hiện phay mặt bậc. Bào mặt bậc. Gá và rà phôi.

Gá và điều chỉnh dao.Tiến hành bào. Quy trình các bước tiến hành bào mặt bậc. Dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp khắc phục.19 BÀI 2: Phay, bào rãnh. Khái niệm và yêu cầu kỹ thuật của rãnh.

Yêu cầu kỹ thuật khi gia công rãnh. Phay rãnh bằng dao phay đĩa. Phay rãnh bằng tổ hợp dao phay đĩa. Phay rãnh bằng dao phay ngón.

Trình tự các bước phay rãnh. Dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp khắc phục. Trình tự các bước phay rãnh.42 Bài 3: Phay cắt đứt. Khái niệm về phay cắt đứt.

Dao phay cắt đứt. Gá kẹp chi tiết.50 Bài 4: Phay, bào rãnh, chốt đuôi én. Khái niệm và yêu cầu kỹ thuật.Phay rãnh chốt đuôi én. Bào rãnh, chốt đuôi én.63 4 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: Phay, bào, mặt phẳng bậc, rãnh, cắt đứt, đuôi én.

Mã mô đun: MĐ 18 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: - Vị trí: + Được bố trí vào học kì 2 của khóa học. + Trước khi học môđun này học sinh phải hoàn thành MĐ17. - Tính chất: + Là môđun chuyên môn nghề. - Ý nghĩa và vai trò của mô đun: + Là môđun hình thành kỹ năng gia công mặt phẳng bậc, rãnh, rãnh và chốt đuôi én.

Mục tiêu của mô đun: - Kiến thức: + Trình bày được các các thông số hình học của dao bào xén, bào rãnh, bào góc. + Trình bày được các các thông số hình học của dao phay mặt phẳng bậc, dao phay rãnh, cắt đứt, phay góc. + Nhận dạng được các bề mặt, lưỡi cắt, thông số hình học của dao bào xén, bào rãnh, bào góc. + Nhận dạng được các bề mặt, lưỡi cắt, thông số hình học của dao phay mặt phẳng bậc, dao phay rãnh, cắt đứt, phay góc.

+ Trình bày được yêu cầu kỹ thuật khi phay, bào mặt phẳng bậc, rãnh, cắt đứt, đuôi én. + Nêu được cácànguyên nhân gây sai hỏng, biện pháp khắc phục. 5 - Kỹ năng: + Mài được dao bào xén, dao bào rãnh, cắt đứt, dao bào góc đúng góc độ, đúng yêu cầu kỹ thuật, đúng thời gian qui định, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người và máy. + Vận hành thành thạo máy phay, bào để gia công mặt phẳng bậc, rãnh, cắt đứt rãnh chốt đuôi én đúng qui trình qui phạm, đạt yêu cầu kỹ thuật, đúng thời gian qui định, đảm bảo an toàn cho người và máy.

- Năng lực tự chủ và tráchnhiệm: + Rèn luyện được tính kỷ luật, nghiêm túc, có tinh thần tráchànhiệm cao trong học tập. + Chủ động, tích cực thực hiện nhiệm vụ trong quá trình học. + Thực hiện đúng quy trình an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp. Nội dung của môđun: 6 BÀI 1 PHAY, BÀO MẶT PHẲNG BẬC Giới thiệu: Các thiết bị cơ khí nói chung, thường gặp các dạng mặt phẳng ngang, mặt phẳng song song và vuông góc, mặt bậc, mặt nghiêng, các mặt định hình.

Phay,bào mặt bậc làmột trong những bài tập cơ bản mà học sinh thực hiện trong hệ thống các bài tập cơ bản. Mục tiêu: - Trình bày được các yếu tố cơ bản, đặc điểm của các lưỡi cắt, các thông số hình học của dao bào xén, dao phay mặt phẳng bậc. - Trình bày được yêu cầu kỹ thuật khi phay, bào mặt phẳng bậc. - Mài được dao bào xén lưỡi cắt thẳng, đúng góc độ, đúng yêu cầu kỹ thuật, đúng thời gian qui định, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người và máy.

- Vận hành thành thạo máy phay, bào để gia công mặt phẳng bậc đúng qui trình, qui phạm, đạt yêu cầu kỹ thuật, đúng thời gian qui định, đảm bảo an toàn cho người và máy. - Giải thích được các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục. - Rèn luyện được tính kỷ luật, nghiêm túc, có tinh thần tráchànhiệm cao trong học tập. - Chủ động, tích cực thực hiện nhiệm vụ trong quá trình học.

- Thực hiện đúng quy trình an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp. Nội dung chính: 1. Khái niệm và yêu cầu kỹ thuật của mặt phẳng bậc 1. Khái niệm mặt phẳng bậc Bậc là cái vết được hình thành bởi hai mặt phẳng vuông góc với nhau.

Chi tiết mặt bậc có thể một, hai, ba, hoặc nhiều bậc. Bậc có những yêu cầu kỹ thuật khác nhau, phụ thuộc vào công dụng sản phẩm, dạng sản xuất, độ chính xác về kích thước, hình dạng, vi trí tương đối, độ bóng bề mặt của chi tiết. Các dạng mặt bậc 1. Yêu cầu kỹ thuật của mặt bậc - Đúng kích thước: Kích thước thực tế với kích thước được ghi trên bản vẽ.

- Sai lệch hình dạng hình học không vượt quá phạm vi cho phép bởi độ không phẳng. - Sai lệch về vị trí tương quan giữa các bề mặt bậc so với bề mặt mặt đáy, mặt trên, độ không song song giữa mặt phẳng đáy với mặt trên, độ không vuông góc giữa các mặt kế tiếp, độ không đối xứng, độ không sai lệch giữa các mặt phẳng. - Độ nhám bề mặt theo yêu cầu đề ra. Phay mặt bậc Để gia công được các mặt bậc tùy theo độ chính xác, độ phức tạp và các yêu cầu kỹ thuật của chi tiết.

Có các phương pháp phay khác nhau và sử dụng các dụng cụ gá khác nhau nhằm đảm bảo độ cứng vững trong quá trình gia công. Ví dụ như: Phay bậc bằng dao phay đĩa (trên máy phay ngang) và phay bằng dao phay trụ đứng (trên máy phay đứng)… 2. Phay mặt bậc bằng dao phay đĩa Trên máy phay ngang, mặt bậc được phay bằng một hoặc hai dao phay đĩa. Tùy công việc cụ thể, có thể dùng dao phay đĩa (hình 1.2) có 1, 2, hoặc 3 mặt cắt với răng thẳng hoặc răng chéo; liền khối hoặc răng chấp.

Tốt nhất là kiểu răng chéo trái chiều nhau từng đôi một và cách một răng có một lưỡi cắt cùng một phía (theo nguyên tắc cấu tạo răng lưỡi cưa gỗ). Để cho dao cắt được nhẹ và dễ thoát phoi, răng dao cần có góc dốc β = 100. Chọn dao nên có bề rộng B lớn hơn chiều rộng của bậc cần phay ít nhất 1mm để có thể phay hoàn thành bậc đó trong một lắt 8 cắt. đường kính dao vừa đủ, sao cho khi phay ngập hết chiều cao của bậc mà trục dao (kể cả vòng lót) không chạm phải mặt bậc trên của phôi.

Số răng dao (Z) được chọn chủ yếu theo cơ tính vật liệu phôi, nếu phôi mềm dẻo thì dao ít răng, Tùy theo kích thước và hình dạng, phôi được gá trực tiếp lên bàn máy (với bích-bulông), hoặc gá trên êtô máy trên đồ gá khác, giống như khi phay mặt phẳng. Ngoài yêu cầu chung là định vị và kẹp chặt bảo đảm, còn cần chú ý Hình 1. Phay mặt bậc bằng dao phay đĩa sao cho không bị vướng hoặc dao không cắt phạm vào đồ gá. Nếu dùng đồ gá đặc biệt (sản xuất hàng loạt), nên có cữ so dao để giới hạn tầm hoạt động của dao, tránh dùng dụng cụ kiểm trong khi gia công.

Cũng có thể giới hạn bằng đồng hồ so. Khi phay mặt bậc bằng dao phay đĩa ta sử dụng các phiến tỳ, cữ để xác định chiều rộng của bậc khi phay.3) phay mặt bậc bằng tổ hợp dao điều chỉnh. Trên hình này ta sử dụng một loại vòng định cữ. Loại vòng gồm một vòng tròn ngoài có thang chia tròn ôm lấy vòng tròn chia trong.

Vòng tròn chia trong có thang chia được lắp trên trục gá để điều chỉnh khoảngcách dao (4), dùng cờlê (5) quay trên vòng tròn (6) có vành chia độ để tính lượng dịch chuyển. Gá sơ bộ bằngvòng đệm cứng (3) trên trục gá (1) và giá treo (2). Sử dụng dao phay trong trường hợp này ta nên sử dụng dao phay cùng cỡ. Phay mặt bậc bằng tổ hợp nhiều dao Chế độ cắt gọt khi phay bậc bằng dao phay thép gió P9, vật liệu phôi là thép carbon δB = 75KG/ mm2.

Tham khảo các trị số ở (bảng 1.) Chế độ cắt gọt khi phay bậc trên thép carbon bằng dao phay đĩa có 2 hoặc 3 mặt cắt. Chế độ cắt gọt khi phay bậc trên thép cacbon σb=75Kg/mm2. Bằng dao phay đĩa có 2 hoặc 3 mặt cắt. (Thép gió P9) Chiều sâu cắt t mm D Z B Sr 4 8 12 18 v n s v n s v n s v n s 49.2 Phay bậc bằng dao phay mặt đầu Ngoài những mặt ưu điểm vượt trội của dao phay mặt đầu khi phay các mặt ngang, mặt phẳng song song và vuông góc.

Loại dao này còn sử dụng khá rộngrãi trong khi phay mặt bậc. Các mặt bậc thường là những mặt bậc có kích thước khá lớn và các vật liệu có độ cứng khá cao như: Các phôi có võ cứng (đúc, rèn) với lượng dư lớn, nên dùng dao phay mặt đầu có rãnh xoắn trên mặt trụ. Phay mặt bậc bằng dao phay mặt đầu trên máy phay đứng và ngang Phôi cũng được gá như trong trường hợp phay bằng dao phay đĩa. Lần lượt phay từng bên bậc đạt đủ chiều rộng và chiều sâu trong một lát cắt.

Trường hợp cần độ nhẵn tốt thì để lượng dư nhỏ cho lát cắt tinh. Vì dao phay mặt đầu có độ cứng vững tốt nên sử dụng chế độ cắt cao, năng suất được tăng lên, giá thành sản phẩm sẽ hạ, chiều sâu cắt khi phay mặt đầu bằng dao phay mặt đầu có thể lên đến 20 - 50mm.