Giáo Trình Thực Hành Nuôi Thủy Sản Theo VietGAP: Phòng và Chữa Bệnh

Giáo trình thực hành nuôi thuỷ sản theo VietGAP tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp, chuyên sâu về phòng và chữa bệnh thuỷ sản.

• Tác giả: ThS. Nguyễn Kim Kha
• Trường học: Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp
• Chuyên ngành: Nuôi trồng thủy sản
• Đề tài: Giáo Trình Nuôi Thủy Sản Theo VietGAP: Phòng và Chữa Bệnh
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Đồng Tháp

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC NGUYÊN LÝ NUÔI CÁ NƯỚC NGỌT THƯƠNG PHẨM
• 1.1. Các mô hình nuôi cá nước ngọt
• 1.2. Nuôi quảng canh
• 1.3. Nuôi quảng canh cải tiến
• 1.4. Nuôi bán thâm canh
• 1.5. Nuôi thâm canh
• 1.6. Lựa chọn địa điểm nuôi
• 1.6.1. Chất đất và dòng nước
• 1.7. Thiết kế ao, bè nuôi
• 1.8. Chuẩn bị ao, bè nuôi
• 1.8.1. Chuẩn bị ao nuôi
• 1.8.2. Chuẩn bị bè nuôi
• 1.9. Chọn giống và thả giống
• 1.9.1. Tiêu chuẩn chọn cá giống
• 1.10. Chăm sóc và quản lý
• 1.10.1. Quản lý về thức ăn
• 1.10.2. Quản lý môi trường nuôi
• 1.10.3. Quản lý sức khỏe cá nuôi
• 1.11. Hình thức thu hoạch
• 1.11.1. Trước khi thu hoạch
• 1.11.2. Trong khi thu hoạch
• 1.11.3. Sau khi thu hoạch
• 2. CHƯƠNG 2: KỸ THUẬT NUÔI CÁ THÂM CANH
• 2.1. Kỹ thuật nuôi cá tra
• 2.2. Đặc điểm sinh học của cá tra
• 2.3. Kỹ thuật nuôi cá tra thương phẩm
• 2.4. Kỹ thuật nuôi cá lóc, cá rô đồng, cá rặc rằn
• 2.4.1. Nuôi cá rô đồng
• 2.5. Kỹ thuật nuôi cá trong lồng bè
• 2.6. Kỹ thuật nuôi cá trong hệ thống tuần hoàn
• 3. CHƯƠNG 3: KỸ THUẬT NUÔI CÁ KẾT HỢP
• 3.1. Các mô hình nuôi cá kết hợp
• 3.2. Mô hình Vườn – Ao – Chuồng (VAC)
• 3.3. Mô hình nuôi khác
• 3.4. Kỹ thuật nuôi cá kết hợp
• 3.5. Chuẩn bị ruộng nuôi
• 3.6. Chọn đối tượng
• 3.7. Thời gian sạ lúa và thả cá nuôi
• 3.8. Quản lý hệ thống nuôi Cá – Lúa kết hợp
• 3.9. Các tiêu chuẩn nuôi thủy sản theo hướng phát triển bền vững
• 3.9.1. Gắn với bảo vệ môi trường
• 3.9.2. Phát triển du lịch sinh thái
• 3.9.3. Xây dựng chính sách tín dụng
• 3.9.4. Các tiêu chuẩn nuôi trồng thủy sản uy tín, đáng tin cậy trên thế giới
• 4. CHƯƠNG 4: NUÔI CÁ NƯỚC NGỌT THEO CHỨNG NHẬN
• 4.1. Các loại chứng nhận chất lượng sản phẩm thủy sản nước ngọt
• 4.2. Tầm quan trọng của kiểm nghiệm thủy sản và các sản phẩm từ thủy sản
• 4.3. Một số tiêu chuẩn quy định về thủy sản
• 4.4. Kiểm nghiệm thủy sản và sản phẩm thủy sản tại Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia
• 4.5. Trang thiết bị
• 4.6. Lý do chọn Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia
• 4.7. Một số tiêu chuẩn trong mô hình nuôi cá tra theo tiêu chuẩn chứng nhận (ASC, BAP và GlobalGAP)
• 4.7.1. Tiêu chuẩn ASC
• 4.7.2. Tiêu chuẩn BAP
• 4.7.3. Tiêu chuẩn GlobalGAP
• 4.8. Tham quan thực tế một số mô hình nuôi cá nước ngọt
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Nuôi Thủy Sản Theo VietGAP

Giáo trình nuôi thủy sản theo VietGAP cung cấp kiến thức cơ bản về các mô hình nuôi cá nước ngọt, từ đó giúp sinh viên nắm vững các kỹ thuật nuôi trồng. Nội dung giáo trình được xây dựng dựa trên các nghiên cứu và tài liệu từ các trường, viện nghiên cứu trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản. Mục tiêu chính là trang bị cho sinh viên những kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện các mô hình nuôi thủy sản hiệu quả.

1.1. Tình hình sản lượng nuôi trồng thủy sản nước ngọt

Sản lượng nuôi trồng thủy sản nước ngọt đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt là các loài cá thương phẩm. Việc áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường.

1.2. Các mô hình nuôi cá nước ngọt phổ biến

Các mô hình nuôi cá nước ngọt hiện nay bao gồm nuôi quảng canh, nuôi thâm canh và nuôi kết hợp. Mỗi mô hình có những ưu điểm và nhược điểm riêng, phù hợp với từng điều kiện cụ thể.

II. Vấn đề và Thách thức trong Nuôi Thủy Sản Theo VietGAP

Nuôi thủy sản theo VietGAP gặp nhiều thách thức như ô nhiễm môi trường, dịch bệnh và quản lý chất lượng nước. Những vấn đề này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc nhận diện và giải quyết kịp thời các vấn đề này là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành thủy sản.

2.1. Ô nhiễm môi trường trong nuôi thủy sản

Ô nhiễm môi trường nước do chất thải từ nuôi trồng và sinh hoạt là một trong những nguyên nhân chính gây ra dịch bệnh cho thủy sản. Cần có các biện pháp quản lý và xử lý nước thải hiệu quả.

2.2. Dịch bệnh thường gặp ở thủy sản

Các bệnh như bệnh hoại tử gan tụy cấp tính, bệnh đốm trắng thường gặp trong nuôi cá. Việc phòng và chữa bệnh kịp thời là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe cá nuôi.

III. Phương Pháp Phòng Bệnh Thủy Sản Theo VietGAP

Phòng bệnh cho thủy sản là một trong những yếu tố quan trọng để đảm bảo năng suất và chất lượng sản phẩm. Các phương pháp phòng bệnh bao gồm quản lý môi trường nuôi, sử dụng thức ăn an toàn và áp dụng các biện pháp sinh học.

3.1. Quản lý môi trường nuôi thủy sản

Quản lý chất lượng nước, pH, và hàm lượng oxy hòa tan là rất quan trọng. Cần thường xuyên kiểm tra và điều chỉnh các yếu tố này để tạo môi trường sống tốt nhất cho cá.

3.2. Sử dụng thức ăn an toàn cho thủy sản

Thức ăn cho thủy sản cần đảm bảo chất lượng và an toàn. Việc sử dụng thức ăn có nguồn gốc rõ ràng giúp giảm thiểu nguy cơ bệnh tật cho cá nuôi.

IV. Phương Pháp Chữa Bệnh Thủy Sản Hiệu Quả

Chữa bệnh cho thủy sản cần được thực hiện kịp thời và đúng cách. Các phương pháp chữa bệnh bao gồm sử dụng thuốc kháng sinh, thuốc điều trị và các biện pháp sinh học. Việc áp dụng đúng phương pháp sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại cho người nuôi.

4.1. Sử dụng thuốc kháng sinh trong điều trị

Thuốc kháng sinh cần được sử dụng đúng liều lượng và thời gian để tránh tình trạng kháng thuốc. Việc theo dõi sức khỏe cá nuôi là rất cần thiết.

4.2. Các biện pháp sinh học trong chữa bệnh

Sử dụng các chế phẩm sinh học giúp cải thiện sức đề kháng cho cá. Các biện pháp này an toàn và hiệu quả trong việc điều trị bệnh cho thủy sản.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Việc áp dụng giáo trình nuôi thủy sản theo VietGAP đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều mô hình nuôi đã được triển khai thành công, giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc tuân thủ các tiêu chuẩn VietGAP giúp bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

5.1. Mô hình nuôi thủy sản thành công

Nhiều mô hình nuôi cá tra và tôm theo tiêu chuẩn VietGAP đã đạt được năng suất cao và chất lượng tốt. Các mô hình này được áp dụng rộng rãi tại nhiều địa phương.

5.2. Kết quả nghiên cứu về nuôi thủy sản

Các nghiên cứu cho thấy việc áp dụng VietGAP không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn giúp bảo vệ môi trường nước, giảm thiểu ô nhiễm.

VI. Kết Luận và Tương Lai của Nuôi Thủy Sản Theo VietGAP

Nuôi thủy sản theo VietGAP là một hướng đi bền vững cho ngành thủy sản Việt Nam. Việc áp dụng các tiêu chuẩn này không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn bảo vệ môi trường. Tương lai của ngành thủy sản sẽ phụ thuộc vào việc tuân thủ các tiêu chuẩn này và cải tiến kỹ thuật nuôi.

6.1. Tương lai của ngành thủy sản Việt Nam

Ngành thủy sản Việt Nam cần tiếp tục phát triển theo hướng bền vững, chú trọng đến chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường.

6.2. Vai trò của VietGAP trong phát triển thủy sản

VietGAP sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao giá trị sản phẩm thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP TRƯỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG ĐỒNG THÁP GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: THỰC HÀNH NUÔI THUỶ SẢN THEO VIETGAP NGÀNH, NGHỀ: PHÒNG VÀ CHỬA BỆNH THUỶ SẢN TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định Số:…./QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày… tháng… năm 2018 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp) Đồng Tháp, năm 2018 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. i LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình môn học THỰC HÀNH NUÔI THUỶ SẢN THEO VIETGAP sẽ trình bày từ tổng quan về tình hình sản lượng nuôi trồng thủy sản nước ngọt, Giớ thiệu cho sinh viên biết được các mô hình nuôi cá nước ngọt đang phổ biến hiện nay. Đồng thời giúp sinh viên nắm rõ kiến thức và kỹ năng về các kỹ thuật chọn vị trí nuôi, công trình nuôi, các biện pháp xử lý nước hoặc ao mới đào, ao cũ đã qua sử dụng, cách chọn giống đảm bảo về chất lượng góp phần thành công cho vụ nuôi. Giáo trình này được xây dựng trên cơ sở dựa vào những nghiên cứu đã công bố, tài liệu, giáo trình của quý đồng nghiệp từ các Trường, các Viện nghiên cứu trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, các cơ quan quản lý…Trong nội dung của giáo trình nếu có gì sai sót tác giả rất vui lòng tiếp nhận các ý kiến đóng góp cho nội dung giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn nhằm bổ sung vào nguồn tài liệu nghiên cứu, học tập cho sinh viên và những người có quan tâm đến ngành thủy sản. Tác giả xin chân thành cảm ơn! Đồng Tháp, ngày 04 tháng 06 năm 2018 Chủ biên: ThS. NGUYỄN KIM KHA ii MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU . ii CHƯƠNG 1: CÁC NGUYÊN LÝ NUÔI CÁ NƯỚC NGỌT THƯƠNG PHẨM. Các mô hình nuôi cá nước ngọt . Nuôi quảng canh . Nuôi quảng canh cải tiến . Nuôi bán thâm canh . Nuôi thâm canh . Lựa chọn địa điểm nuôi . Chất đất và dòng nước . Thiết kế ao, bè nuôi . Chuẩn bị ao, bè nuôi. Chuẩn bị ao nuôi . Chuẩn bị bè nuôi . Chọn giống và thả giống .Tiêu chuẩn chọn cá giống . Chăm sóc và quản lý . Quản lý về thức ăn . Quản lý môi trường nuôi . Quản lý sức khỏe cá nuôi . Hình thức thu hoạch . Trước khi thu hoạch . Trong khi thu hoạch . Sau khi thu hoạch . 16 CHƯƠNG 2: KỸ THUẬT NUÔI CÁ THÂM CANH .Kỹ thuật nuôi cá tra .Đặc điểm sinh học của cá tra .Kỹ thuật nuôi cá tra thương phẩm .Kỹ thuật nuôi cá lóc, cá rô đồng, cá rặc rằn.Nuôi cá rô đồng .Kỹ thuật nuôi cá trong lồng bè .Kỹ thuật nuôi cá trong hệ thống tuần hoàn . 34 CHƯƠNG 3: KỸ THUẬT NUÔI CÁ KẾT HỢP.Các mô hình nuôi cá kết hợp.Mô hình Vườn – Ao – Chuồng (VAC) . Mô hình nuôi khác .Kỹ thuật nuôi cá kết hợp .Chuẩn bị ruộng nuôi . Chọn đối tượng. Thời gian sạ lúa và thả cá nuôi. Quản lý hệ thống nuôi Cá – Lúa kết hợp . 42 3 Các tiêu chuẩn nuôi thủy sản theo hướng phát triển bền vững . Gắn với bảo vệ môi trường . Phát triển du lịch sinh thái. Xây dựng chính sách tín dụng. Các tiêu chuẩn nuôi trồng thủy sản uy tín, đáng tin cậy trên thế giới . 49 CHƯƠNG 4: NUÔI CÁ NƯỚC NGỌT THEO CHỨNG NHẬN .Các loại chứng nhận chất lượng sản phẩm thủy sản nước ngọt.Tầm quan trọng của kiểm nghiệm thủy sản và các sản phẩm từ thủy sản .Một số tiêu chuẩn quy định về thủy sản . Kiểm nghiệm thủy sản và sản phẩm thủy sản tại Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia .Trang thiết bị .Lý do chọn Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia .Một số tiêu chuẩn trong mô hình nuôi cá tra theo tiêu chuẩn chứng nhận (ASC, BAP và GlobalGAP) . Tiêu chuẩn ASC . Tiêu chuẩn BAP . Tiêu chuẩn GlobalGAP .Tham quan thực tế một số mô hình nuôi cá nước ngọt. 56 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 57 iv GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: THỰC HÀNH NUÔI THUỶ SẢN THEO VIETGAP Mã môn học: CNN581 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học: - Vị trí: là môn chuyên ngành quan trọng cho ngành cao đẳng Nuôi trồng thủy sản. Thông qua môn học người học sẽ được cung cấp các thông tin kỹ thuật cơ bản để có thể vận hành các mô hình nuôi thủy sản nước ngọt khác nhau ứng với từng hộ gia đình, từng công ty hay các mô hình nuôi khác nhau ở nhiều địa phương. - Tính chất: Môn học bao gồm các kiến thức cơ bản về đặc điểm sinh học và kỹ thuật nuôi các đối tượng thuỷ sản nước ngọt chủ yếu, các chứng nhận hiện đang áp dụng trong quá trình nuôi. - Ý nghĩa và vai trò của môn học: Giúp cho sinh viên hiểu và vận dụng được những kiến thức và kỹ năng chuyên môn có thể tự thực hiện được từ khâu chuẩn bị ao nuôi, các công trình nuôi, cấp xử lý nước, chuẩn bị thức ăn và quản lý trong suốt quá trình nuôi các đối tượng các nước ngọt có giá trị kinh tế hiện nay. Mục tiêu của môn học: - Về kiến thức: + Tình bày được hiện trạng nuôi trồng thủy sản nước ngọt. + Giải thích được cơ sở khoa học và nguyên lý kỹ thuật trong nuôi thủy sản nước ngọt. + Trình bày được qui trình kỹ thuật nuôi thủy sản nước ngọt - Về kỹ năng: + Quản lý được các mô hình nuôi thủy sản nước ngọt + Phân tích được các thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp để nâng cao hiệu quả kỹ thuật và tài chính của mô hình nuôi thủy sản nước ngọt. + Tổ chức thảo luận, làm việc nhóm, báo cáo nhóm, giải quyết các tình huống. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Phát triển ý thức học tập và tự học với tinh thần nghiêm túc, chăm chỉ, trung thực, cầu tiến, chia sẻ. Nội dung của môn học: Số Tên chương mục Thời gian (giờ) v TT Thực Kiểm tra (định hành, thí Tổng Lý kỳ)/ôn nghiệm, số thuyết thi, thi thảo luận, kết thúc bài tập môn học 1 Chương 1: Các yêu cầu chung khi 3 3 nuôi thủy sản theo VietGAP 1. Yêu cầu pháp lý 2. Đánh giá và chọn vùng nuôi 3. Bộ hồ sơ VietGAP 2 Chương 2: Con giống và thức ăn 4 4 thủy sản 1. Nguồn gốc và chất lượng con giống 2. Chất lượng và quản lý thức ăn 3 Chương 3: Chất lượng nước và sử 6 6 dụng thuốc, khánh sinh, hóa chất trong nuôi thủy sản 1. Chất lượng nước trong nuôi 2. Sử dụng sản phẩm cải tạo và xử lý môi trường nước 3. Sử dụng thuốc và kháng sinh 4. Xử lý nước thải và bảo vệ môi trường 4 Chương 4: Quản lý sức khỏe thủy 5 5 sản 1. Quản lý sức khỏe thủy sản 2. Ngăn ngừa sự lây lan bệnh dịch 3. Dập dịch và thông báo dịch 4. Xử lý thủy sản chết 5 Chương 5: Thu hoạch và xử lý 4 4 sau thu hoạch 1. An toàn thực phẩm 2. Thu hoạch và vận chuyển 3. Xử lý nơi nuôi sau thu hoạch 4. Truy xuất nguồn gốc sản phẩm Kiểm tra 1 vi 6 Chương 6: Áp dụng VietGAP cho 6 6 một số loài thủy sản 1. Áp dụng VietGAP trên cá 2. Áp dụng VietGAP trên tôm Ôn tập 1 1 Kiểm tra kết thúc học phần 1 1 Cộng 32 28 0 2 vii CHƯƠNG 1 CÁC NGUYÊN LÝ NUÔI CÁ NƯỚC NGỌT THƯƠNG PHẨM MH19 - 01 Giới thiệu: Đây là chương có nội dung giới thiệu khái quát cho sinh viên biết có mô hình nuôi cá nước ngọt phổ biến hiện nay, từ đó có thể tiếp cận tốt hơn với những nội dung chuyên sâu về nuôi các đối tượng cá nước ngọt có giá trị kinh tế. Mục tiêu: - Kiến thức: Hiểu được cơ sở khoa học và nguyên lý kỹ thuật trong nuôi thủy sản nước ngọt. - Kỹ năng: Quản lý được các yếu tố kỹ thuật trong mô hình nuôi thủy sản nước ngọt khác nhau. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Phát triển ý thức học tập và tự học với tinh thần nghiêm túc, chăm chỉ, trung thực, cầu tiến, chia sẻ 1. Các mô hình nuôi cá nước ngọt 1. Nuôi quảng canh Nuôi quảng canh là hình thức nuôi dựa hoàn toàn vào thức ăn tự nhiên trong ao. Mật độ cá trong ao thường thấp do dựa hoàn toàn vào nguồn giống tự nhiên hoặc sẵn có. Diện tích ao nuôi thường lớn để đạt sản lượng cao. - Ưu điểm: Vốn vận hành thấp vì không tốn chi phí giống và thức ăn, kích cỡ cá thu lớn, giá bán cao, cần ít nhân lực cho một đơn vị sản xuất (ha) và thời gian nuôi thường không dài do giống đã lớn, ít bị bệnh. - Nhược điểm: Năng suất và lợi nhuận thấp, tường cần diện tích lớn, để tăng sản lượng nên khó vận hành va quản lý, nhất là ở các ao đầm tự nhiên có hình dạng không cố định. Hiện nay mô hình này đang bị hạn chế do giá đất cao. Nuôi quảng canh cải tiến Nuôi quảng canh cải tiến là hình thức nuôi dự trên nền tảng của hình thức nuôi quảng canh nhưng có bổ sung hoặc là giống ở mật độ thấp tùy theo loài hoặc là thức ăn theo tuần, đôi khi bổ sung cả giống và thức ăn. - Ưu điểm: Chi phí vận hành thấp, có thể bổ sung bằng giống tự nhiên thu gom hay giốn nhân tạo, kích cỡ cá thu hoạch lớn, giá bán cao, tăng năng suất của đầm nuôi. 1 - Nhược điểm: Phải bổ sung giống lớn để tránh hao hụt do địch hại trong ao nhiều, hình dạng và kích cỡ ao theo dạng quảng canh nên quản lý khó khăn, năng suất và lợi nhuận vẫn còn thấp. Nuôi bán thâm canh Nuôi bán thâm canh là hình thức nuôi dùng phân bón để gia tăng thức ăn tự nhiên trong trong ao và bổ sung thức ăn từ bên ngoài như thức ăn tươi sống, cám gạo, phụ phẩm nông nghiệp. giống được thả nuôi ở mật độ tương đối cao (tùy theo loài) trong diện tích ao nuôi nhỏ. - Ưu điểm: Ao xây dựng hoàn chỉnh, kích thước ngỏ nên dễ vận hành và quản lý, kích cỡ tôm thu khá lớn, giá bán cao, chi phí vận hành thấp vì thả ít giống, thức ăn hỗn hợp dùng chưa nhiều và thức ăn tự nhiên vẫn còn quan trọng. - Nhược điểm: Năng xuất còn thấp so với ao sử dụng.