SỞ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH & XÃ HỘI ĐẮK LẮK TRƯỜNG TRUNG CẤP TRƯỜNG SƠN GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: NGOẠI VÀ SẢN KHOA NGHỀ: CHĂN NUÔI – THÚ Y TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP Ban hành kèm theo Quyết định số: 140/QĐ-TCTS ngày 02 tháng 08 năm 2022 của Hiệu trưởng trường Trung Cấp Trường Sơn Đắk Lắk, năm 2022 i TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. ii LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình Ngoại và sản khoa là giáo trình dùng nào tạo những kiến thức cơ bản về ngoại và sản khoa cho sinh viên. Cũng có thể nó là tài liệu tham khảo hữu ích cho đào tạo sinh viên các trường trung cấp nghề trong phạm vi cả nước.
Trong quá trình biên soạn chúng tôi đã nhận được nhiều sự giúp đỡ về tư liệu và những ý kiến đóng góp của các bạn đồng nghiệp gần xa. Chúng tôi xin chân thành cảm ơn những sự giúp đỡ quý báu đó, xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc về cuốn sách này. Dù đã cố gắng nhiều song cuốn sách này chắc chắn vẫn còn những khiếm khuyết, chúng tôi rất mong nhiều ý kiến đóng góp quý báu của các bạn để cuốn sách ngày càng hoàn thiện hơn Xin chân thành cảm ơn!., ngày……tháng……năm……… Tham gia biên soạn 1. Chủ biên: Th.S Nguyễn Đức Điện 2.S Phạm Công Đức iii MỤC LỤC TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN.
ii LỜI GIỚI THIỆU. iii MỤC LỤC .iv GIÁO TRÌNH NGOẠI VÀ SẢN KHOA .1 Bài 1 KHÁI NIỆM PHẪU THUẬT NGOẠI KHOA .2 Nội dung Bài:. Khái niệm về phẫu thuật ngoại khoa. Phân loại phẫu thuật ngoại khoa.
Căn cứ vào mục đích phẫu thuật. Căn cứ vào tính chất của phẫu thuật. Những vấn đề cần chú ý trong phẫu thuật ngoại khoa. Kiểm tra gia súc trước khi phẫu thuật.
Lập kế hoạch phẫu thuật. Chuẩn bị gia súc trước khi phẫu thuật. Chuẩn bị dụng cụ, thuốc, hóa chất. Chuẩn bị địa điểm mổ.
Tổ chức một ca mổ. Chăm sóc hộ lý gia súc sau mổ .10 Bài 2 ĐỀ PHÒNG NHIỄM TRÙNG NGOẠI KHOA .12 Nội dung Bài:. Ý nghĩa của việc đề phòng nhiễm trùng ngoại khoa. Khái niệm vô trùng.
Các yếu tố gây nhiễm trùng vết mổ và biện pháp vô trùng. Tay người phẫu thuật. Lông, da gia súc. Dụng cụ ngoại khoa.
Vải gạc chỉ khâu. Xử lý, bảo quản dụng cụ, vải gạc sau phẫu thuật .15 Bài 3 GÂY MÊ, GÂY TÊ VÀ CẦM MÁU TRONG NGOẠI KHOA .16 Nội dung Bài:. Ý nghĩa của việc gây mê, gây tê, cầm máu cho gia súc. Phương pháp gây mê cho gia súc.
Khái niệm gây mê. Các loại gây mê. Tiêu chuẩn chọn thuốc mê. Chuẩn bị gia súc trước khi gây mê.
Những biểu hiện khi con vật mê. Những vấn đề cần chú ý khi gây mê cho gia súc. Gây mê cho ngựa. Gây mê cho trâu, bò.
Gây mê cho heo. Gây mê cho chó, mèo. Gây tê cho gia súc. Khái niệm gây tê.
Tiêu chuẩn chọn thuốc tê. Các phương pháp gây tê cho gia súc trong ngoại khoa. Cầm máu trong ngoại khoa. Các loại chảy máu và đặc điểm của chúng.
Các phương pháp cầm máu trong ngoại khoa .24 Bài 4 NHIỄM TRÙNG NGOẠI KHOA .27 Nội dung Bài:. Khái niệm về nhiễm trùng ngoại khoa. Các loại nhiễm trùng. Nhiễm trùng hóa mủ.
Nhiễm trùng thối rữa. Nhiễm trùng yếm khí. Nhân tố ảnh hưởng đến nhiễm trùng ngoại khoa. Tính chất của vết thương.
Trạng thái cơ thể gia súc. Vi sinh vật gây bệnh. Những bệnh nhiễm trùng da và tổ chức dưới da. Bệnh viêm lỗ chân lông.
Bệnh mụn nhọt .32 Bài 5 TỔN THƯƠNG NGOẠI KHOA .33 Nội dung Bài:. Tổn thương tổ chức mềm. Tổn thương kín tổ chức mềm (chấn thương). Tổn thương hở tổ chức mềm (vết thương).
Tổn thương tổ chức cứng.38 Bài 6 SINH LÝ SINH SẢN GIA SÚC .40 Nội dung bài. Sinh lý sinh sản gia súc. Thành thục về tính. Hoạt động sinh lý sinh dục gia súc cái.
Hoạt động sinh lý sinh dục gia súc đực. Sự thụ tinh và mang thai ở gia súc. Sự thụ tinh. Sự mang thai.
Quá trình phát triển của bào thai. Cấu tạo nhau thai. Vị trí, chiều hương và tư thế của thai trong cơ thể mẹ. Phương pháp chẩn đoán thai.
Quá trình đẻ ở gia súc. Những biểu hiện của gia súc trước khi sinh đẻ. Quá trình sinh đẻ. Chăm sóc gia súc mẹ sau đẻ.
BỆNH SINH SẢN GIA SÚC. Bệnh trước khi đẻ ở gia súc. Bệnh chảy máu tử cung. Bệnh bại liệt trước khi đẻ.
Bệnh âm đạo lộn bít tất. Bệnh rặn đẻ sớm ở gia súc. Bệnh sảy thai ở gia súc. Bệnh trong thời gian đẻ ở gia súc.
Bệnh rặn đẻ yếu ở gia súc. Bệnh khó đẻ ở gia súc. Bệnh sát nhau ở gia súc. Bệnh tử cung lộn bít tất ở gia súc.
Bệnh sau đẻ ở gia súc. Bệnh bại liệt sau khi đẻ ở gia súc. Bệnh cắn con, ăn con ở gia súc. Bệnh viêm vú ở gia súc.
Bệnh viêm tử cung ở gia súc. VÔ SINH Ở GIA SÚC VÀ BỆNH Ở GIA SÚC ĐỰC .61 Nội dung bài học. Vô sinh ở gia súc cái. Phương pháp xử lý.
Vô sinh ở gia súc đực. Biểu hiện lâm sàng. Phương pháp xử lý. Bệnh sinh sản ở gia súc đực.
Bệnh tổn thương dương vật và dịch hoàn. Bệnh viêm dịch hoàn. Bệnh viêm bao dương vật .65 TÀI LIỆU THAM KHẢO .68 vi GIÁO TRÌNH NGOẠI VÀ SẢN KHOA Tên mô đun: NGOẠI VÀ SẢN KHOA Mã mô đun: MĐ18 Thời gian thực hiện môn học: 45 giờ; (Lý thuyết:15 giờ; Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập: 28 giờ; Kiểm tra: 2 giờ) Vị trí, tính chất của môn học: Vị trí của môn học: Môn học được giảng dạy sau khi đã học xong các môn khoa học cơ bản, các môn khoa học cơ sở, học đồng thời với các môn chuyên ngành khác. Tính chất môn học: Là môn học chuyên ngành có trong chương trình đào tạo trung cấp Chăn nuôi thú y Mục tiêu môn học: * Về kiến thức: - Mô tả được những nội dung cơ bản về phẫu thuật ngoại khoa, sinh lý sinh sản gia súc, nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị các bệnh ngoại, sản khoa thường gặp ở gia súc.
- Xác định được bệnh ngoại, sản khoa ở vật nuôi, nhằm chủ động phòng, trị bệnh đạt hiệu quả cao. * Về kỹ năng: - Thực hiện được những thao tác cơ bản trong điều trị bệnh ngoại, sản khoa bằng phương pháp phẫu thuật. * Về Năng lực tự chủ và trách nhiệm: : - Cẩn thận, an toàn cho người và gia súc, bảo đảm vệ sinh môi trường. - Nghiêm túc, có trách nhiệm với môn học.
- Chủ động trong quá trình học. - Chuẩn bị các nội dung theo đề cương của học phần và theo yêu cầu của giảng viên. 1 Bài 1 KHÁI NIỆM PHẪU THUẬT NGOẠI KHOA Mục tiêu: - Mô tả được khái niệm về phẫu thuật ngoại khoa và phân loại phẫu thuật ngoại khoa thú y. - Xác định được những điều cần chú ý trước khi phẫu thuật.
- Cẩn thận, an toàn cho người và gia súc, bảo đảm vệ sinh môi trường. Nội dung Bài: 1. Khái niệm về phẫu thuật ngoại khoa Ngoại khoa thú y là một môn khoa học chuyên nghiên cứu những nguyên tắc và phương pháp chung thực hiện các phẫu thuật ngoại khoa và các bệnh ngoại khoa xảy ra ở vật nuôi. Là tổng hợp những tác động cơ giới vào một tổ chức, cơ quan của động vật để thực hiện mục đích nào đấy.
Ví dụ: Thực hiện các phẫu thuật trong chấn thương, nhiễm trùng, tổn thương, hoại tử, hoại thư, hecnia. Theo tiếng latinh ngoại khoa được gọi là Chirurgie, được kết hợp từ 2 từ Chiros và Urgos. Chiros: có nghĩa là ngón tay và Urgos: có nghĩa là nhanh chóng, cấp tốc. Tức là phẫu thuật cần đến sự nhanh chóng và khéo léo để chữa lành vết thương 2.
Phân loại phẫu thuật ngoại khoa 2. Căn cứ vào mục đích phẫu thuật Căn cứ vào mục đích phẫu thuật: - Phẫu thuật chẩn đoán, điều trị - Phẫu thuật kinh tế - Phẫu thuật nghiên cứu, thí nghiệm - Phẫu thuật thẩm mỹ Tuy nhiên phẫu thuật ngoại khoa được tiến hành khi các phương pháp điều trị khác không đạt được mục đích. Khi tiến hành một ca phẫu thuật cần phải cân nhắc tới tính kinh tế. Ngoại trừ các trường hợp đối với thú quý hiếm hay vật nuôi yêu thích.
Căn cứ vào tính chất của phẫu thuật 2 - Phẫu thuật vô trùng: thực hiện ở những vết thương, vết mổ vô trùng. Từ khâu chuẩn bị, phẫu thuật tới hộ lý, chăm sóc đều đảm bảo nguyên tắc vô trùng. - Phẫu thuật nhiễm trùng: là những phẫu thuật tiến hành trên vết thương, vết mổ nhiễm trùng (mổ áp xe, lỗ rò,…). Những trường hợp này sau khi phẫu thuật xong phải điều trị như vết thương nhiễm trùng.
ứng dụng, yêu cầu phải có những hiểu biết sâu sắc về kỹ thuật mổ xẻ và am hiểu tận Như vậy: Phẫu thuật ngoại khoa là một khoa học về cấu tạo cơ thể gia súc nhưng đồng thời cũng đòi hỏi ở người thực hiện phẫu thuật một kỹ năng nhất định nhằm đạt được sự chính xác và nhanh chóng. Để có được điều này, người phẫu thuật cần có sự luyện tập thường xuyên. Những vấn đề cần chú ý trong phẫu thuật ngoại khoa 3. Kiểm tra gia súc trước khi phẫu thuật Kiểm tra chung Việc kiểm tra động vật trước khi thực hiện phẫu thuật đóng vai trò quan trọng, góp phần giúp nhà phẫu thuật tiên lượng, hạn chế được những tai biến xảy ra trong suốt quá trình phẫu thuật, đồng thời giúp người phẫu thuật quyết định có tiến hành phẫu thuật không hoặc nếu có thì cần lưu ý những gì.
Trước khi thực hiện phẫu thuật phải kiểm tra toàn diện các cơ quan, hệ thống trong cơ thể vật nuôi, chẩn đoán xác định, tiên lượng, đi đến kết luận: có thực hiện phẫu thuật hay không? 3. Lập kế hoạch phẫu thuật Phẫu thuật không trì hoãn phải tiến hành ngay vào bất kỳ thời gian nào. Phẫu thuật có thể trì hoãn được sắp xếp vào khoảng thời gian thích hợp nhất. Phẫu thuật lớn phức tạp có thời gian kéo dài nên tiến hành vào buổi sáng.
