Giáo Trình Luật Cạnh Tranh: Tìm Hiểu Về Chính Sách và Quy Định

Giáo trình môn luật cạnh tranh cung cấp kiến thức cơ bản về quy định và nguyên tắc trong lĩnh vực cạnh tranh, hỗ trợ sinh viên và chuyên gia.

• Đề tài: Giáo Trình Môn Luật Cạnh Tranh

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CHUNG VỀ CẠNH TRANH, CHÍNH SÁCH CẠNH TRANH VÀ LUẬT CẠNH TRANH
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ CẠNH TRANH VÀ CHÍNH SÁCH CẠNH TRANH
• 1.1.1. Khái niệm cạnh tranh
• 1.2. VAI TRÒ, MỤC TIÊU CỦA LUẬT CẠNH TRANH
• 1.3. LỊCH SỬ SỰ RA ĐỜI CỦA PHÁP LUẬT CẠNH TRANH TRÊN THẾ GIỚI
• 1.4. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN TRONG PHÁP LUẬT CẠNH TRANH
• 2. HÀNH VI THỎA THUẬN HẠN CHẾ CẠNH TRANH
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm của hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh
• 2.2. Các loại thỏa thuận hạn chế cạnh tranh
• 2.3. NGUYÊN TẮC XỬ LÝ CÁC THỎA THUẬN HẠN CHẾ CẠNH TRANH
• 3. HÀNH VI LẠM DỤNG VỊ TRÍ THỐNG LĨNH VÀ VỊ TRÍ ĐỘC QUYỀN NHẰM HẠN CHẾ CẠNH TRANH
• 3.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HÀNH VI LẠM DỤNG VỊ TRÍ THỐNG LĨNH VÀ VỊ TRÍ ĐỘC QUYỀN NHẰM HẠN CHẾ CẠNH TRANH
• 3.2. CÁC HÀNH VI LẠM DỤNG VỊ TRÍ THỐNG LĨNH, VỊ TRÍ ĐỘC QUYỀN THEO LUẬT CẠNH TRANH
• 3.3. Nguyên tắc xử lý đối với các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, vị trí độc quyền để hạn chế cạnh tranh
• 4. HÀNH VI TẬP TRUNG KINH TẾ
• 4.1. BẢN CHẤT CỦA HÀNH VI TẬP TRUNG KINH TẾ
• 4.2. KIỂM SOÁT HÀNH VI TẬP TRUNG KINH TẾ THEO LUẬT CẠNH TRANH
• 4.3. THỦ TỤC THỰC HIỆN CÁC TRƯỜNG HỢP MIỄN TRÙ ĐỐI VỚI CÁC THỎA THUẬN HẠN CHẾ CẠNH TRANH VÀ TẬP TRUNG KINH TẾ
• 5. PHÁP LUẬT VỀ CHỐNG HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH
• 5.1. ĐẶC ĐIỂM CỦA HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH
• 5.2. HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH TRONG LUẬT CẠNH TRANH
• 5.3. HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH ĐƯỢC QUY ĐỊNH TRONG CÁC VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT KHÁC
• 6. BỘ MÁY THỰC THI LUẬT CẠNH TRANH VÀ THỦ TỤC TỐ TỤNG CẠNH TRANH
• 6.1. TỔ CHỨC, BỘ MÁY THỰC THI LUẬT CANH TRANH
• 6.2. ĐIỀU TRA, XỬ LÝ VỤ VIỆC CẠNH TRANH
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình môn luật cạnh tranh và tầm quan trọng

Giáo trình môn luật cạnh tranh là tài liệu thiết yếu cho sinh viên ngành Luật Kinh doanh. Nó cung cấp kiến thức cơ bản về các quy định pháp luật liên quan đến cạnh tranh trong thị trường. Việc hiểu rõ về luật cạnh tranh giúp sinh viên nắm bắt được các nguyên tắc và chính sách cạnh tranh hiện hành, từ đó áp dụng vào thực tiễn. Giáo trình này không chỉ phục vụ cho việc học tập mà còn hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong việc tuân thủ pháp luật và phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và nội dung chính của giáo trình luật cạnh tranh

Giáo trình luật cạnh tranh bao gồm các khái niệm cơ bản về cạnh tranh, các hình thức và chính sách cạnh tranh. Nó cũng đề cập đến vai trò của luật doanh nghiệp trong việc bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và doanh nghiệp. Nội dung giáo trình được biên soạn từ những nghiên cứu và kinh nghiệm thực tiễn của các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực này.

1.2. Mục tiêu và đối tượng của giáo trình luật cạnh tranh

Mục tiêu của giáo trình là cung cấp kiến thức chuyên sâu về luật cạnh tranh cho sinh viên, giúp họ hiểu rõ các quy định và chính sách cạnh tranh. Đối tượng chính của giáo trình là sinh viên ngành Luật, các nhà quản lý và những người làm việc trong lĩnh vực kinh doanh, nhằm nâng cao nhận thức về cạnh tranh không lành mạnh.

II. Những thách thức trong việc áp dụng luật cạnh tranh tại Việt Nam

Việc áp dụng luật cạnh tranh tại Việt Nam gặp nhiều thách thức. Một trong số đó là sự thiếu hiểu biết về chính sách cạnh tranh trong cộng đồng doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức rõ về quyền lợi và nghĩa vụ của mình theo quy định của luật doanh nghiệp. Điều này dẫn đến việc vi phạm các quy định về cạnh tranh và gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho thị trường.

2.1. Thiếu hiểu biết về luật cạnh tranh trong doanh nghiệp

Nhiều doanh nghiệp chưa nắm rõ các quy định của luật cạnh tranh, dẫn đến việc áp dụng sai hoặc không đầy đủ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh mà còn gây ra những rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp. Cần có các chương trình đào tạo và tuyên truyền để nâng cao nhận thức về luật cạnh tranh.

2.2. Khó khăn trong việc thực thi luật cạnh tranh

Việc thực thi luật cạnh tranh còn gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực và cơ chế giám sát hiệu quả. Các cơ quan chức năng cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm để đảm bảo tính công bằng trong thị trường. Sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp cũng cần được cải thiện.

III. Phương pháp giảng dạy hiệu quả cho môn luật cạnh tranh

Để giảng dạy môn luật cạnh tranh hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp học tập tích cực. Việc kết hợp lý thuyết với thực hành sẽ giúp sinh viên hiểu rõ hơn về các quy định và chính sách cạnh tranh. Các tình huống thực tế và bài tập nhóm cũng là những phương pháp hữu ích để sinh viên có thể áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

3.1. Sử dụng tình huống thực tế trong giảng dạy

Giảng viên có thể sử dụng các tình huống thực tế từ thị trường để minh họa cho các quy định của luật cạnh tranh. Điều này giúp sinh viên dễ dàng hình dung và áp dụng kiến thức vào thực tế. Các case study cũng là một công cụ hữu ích để phân tích và thảo luận.

3.2. Khuyến khích thảo luận nhóm và phản biện

Khuyến khích sinh viên tham gia thảo luận nhóm về các vấn đề liên quan đến luật cạnh tranh. Việc này không chỉ giúp sinh viên phát triển kỹ năng giao tiếp mà còn nâng cao khả năng phân tích và phản biện. Các buổi thảo luận cũng tạo cơ hội cho sinh viên chia sẻ ý kiến và học hỏi lẫn nhau.

IV. Ứng dụng thực tiễn của luật cạnh tranh trong doanh nghiệp

Việc áp dụng luật cạnh tranh trong doanh nghiệp không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng mà còn tạo ra môi trường kinh doanh công bằng. Doanh nghiệp cần hiểu rõ các quy định về cạnh tranh không lành mạnh để tránh vi phạm và bảo vệ thương hiệu của mình. Sự tuân thủ chính sách cạnh tranh sẽ giúp doanh nghiệp phát triển bền vững và nâng cao uy tín trên thị trường.

4.1. Lợi ích của việc tuân thủ luật cạnh tranh

Tuân thủ luật cạnh tranh giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý và bảo vệ quyền lợi của mình. Điều này cũng tạo ra sự tin tưởng từ phía khách hàng và đối tác, góp phần nâng cao uy tín và thương hiệu của doanh nghiệp trên thị trường.

4.2. Các ví dụ thành công trong áp dụng luật cạnh tranh

Nhiều doanh nghiệp đã thành công trong việc áp dụng luật cạnh tranh để phát triển bền vững. Họ đã xây dựng các chiến lược kinh doanh phù hợp với quy định pháp luật, từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh và gia tăng thị phần. Những ví dụ này cần được nghiên cứu và phổ biến rộng rãi.

V. Kết luận và tương lai của luật cạnh tranh tại Việt Nam

Luật cạnh tranh tại Việt Nam đang trong quá trình hoàn thiện và phát triển. Việc nâng cao nhận thức về luật cạnh tranh trong cộng đồng doanh nghiệp là rất cần thiết. Tương lai của luật cạnh tranh sẽ phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp trong việc thực thi và giám sát các quy định pháp luật. Cần có những cải cách để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng trong thị trường.

5.1. Định hướng phát triển luật cạnh tranh trong tương lai

Trong tương lai, cần có những định hướng rõ ràng để phát triển luật cạnh tranh. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của thị trường. Sự tham gia của các chuyên gia và doanh nghiệp trong quá trình xây dựng chính sách là rất quan trọng.

5.2. Vai trò của giáo trình luật cạnh tranh trong đào tạo

Giáo trình luật cạnh tranh sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nhân lực cho ngành Luật. Nó không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn giúp sinh viên áp dụng vào thực tiễn. Việc cập nhật và hoàn thiện giáo trình là cần thiết để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Nội dung chính

Giáo Trình Luật Cạnh Tranh: Kiến Thức Cơ Bản và Ứng Dụng

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Luật Cạnh tranh được biên soạn bởi PGS. TS. Lê Danh Vĩnh (Chủ biên), ThS. Hoàng Xuân Bắc và ThS. Nguyễn Ngọc Sơn, xuất bản vào tháng 6 năm 2010. Công trình được thực hiện theo lời mời của Trường Đại học Kinh tế – Luật thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, trong khuôn khổ Dự án Hỗ trợ thương mại đa biên giai đoạn III (EU – Việt Nam – MUTRAP III). Mục tiêu trọng tâm của dự án là tăng cường năng lực cho các bên liên quan đến chính sách cạnh tranh, đảm bảo môi trường kinh doanh bình đẳng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thông qua việc thực thi Luật Cạnh tranh.

Trong chương trình đào tạo cử nhân Luật học và Luật Kinh tế, môn học Luật Cạnh tranh giữ vị trí môn chuyên ngành thuộc khối kiến thức pháp luật kinh doanh. Giáo trình cung cấp hệ thống mục tiêu học tập (learning outcomes) chuẩn mực:

• Trang bị cơ sở lý luận về cạnh tranh, cấu trúc thị trường và chính sách cạnh tranh từ góc độ kinh tế học vi mô kết hợp khoa học pháp lý.
• Phân tích chi tiết hệ thống quy phạm pháp luật cạnh tranh thực định của Việt Nam (trọng tâm là Luật Cạnh tranh năm 2004).
• Rèn luyện phương pháp xác định thị trường liên quan, đánh giá sức mạnh thị trường và nhận diện các hành vi hạn chế cạnh tranh hoặc cạnh tranh không lành mạnh.

Cách tiếp cận của giáo trình kết hợp giữa phân tích học thuật kinh tế – luật (Law and Economics) và kinh nghiệm thực tiễn từ Ban soạn thảo Luật Cạnh tranh cũng như Hội đồng Cạnh tranh Việt Nam. Điểm đặc thù của tài liệu là sự kết hợp đồng thời giữa các quy phạm luật nội dung (các hành vi bị cấm, điều kiện miễn trừ) và quy phạm luật hình thức (thủ tục tố tụng cạnh tranh, mô hình cơ quan thực thi gồm Cục Quản lý cạnh tranh và Hội đồng Cạnh tranh).

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình được xây dựng theo tiến trình logic từ tổng quan lý thuyết đến các chế định pháp lý cụ thể và cơ chế thực thi:

1. Tổng quan về cạnh tranh, chính sách cạnh tranh và Luật Cạnh tranh: Hệ thống hóa các khái niệm, đặc trưng, vai trò của cạnh tranh; các hình thái thị trường; phân tích kinh tế vi mô về thặng dư người tiêu dùng, độ co giãn của cầu, tính kinh tế nhờ quy mô; lịch sử pháp luật cạnh tranh thế giới (Đạo luật Sherman của Hoa Kỳ, pháp luật cạnh tranh của EC) và các khái niệm then chốt như thị trường liên quan, rào cản gia nhập thị trường.
2. Hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh: Phân tích bản chất, đặc điểm của 8 nhóm hành vi thỏa thuận (ấn định giá; phân chia thị trường tiêu thụ hoặc nguồn cung; hạn chế số lượng/khối lượng; hạn chế phát triển kỹ thuật công nghệ; áp đặt điều kiện hợp đồng ngoài đối tượng; ngăn cản, kìm hãm doanh nghiệp khác; loại bỏ doanh nghiệp khỏi thị trường; thông đồng đấu thầu); nguyên tắc xử lý và các trường hợp miễn trừ.
3. Hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường và vị trí độc quyền: Tiêu chí xác định vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền; phân loại nhóm hành vi lạm dụng mang tính bóc lột và mang tính độc quyền; nguyên tắc xử lý hành vi lạm dụng theo quy định pháp luật.
4. Hành vi tập trung kinh tế: Bản chất, nguyên nhân, tác động và 4 hình thức tập trung kinh tế chủ yếu (sáp nhập, hợp nhất, mua lại, liên doanh); cơ chế kiểm soát tập trung kinh tế, thủ tục thông báo và các biện pháp xử lý.
5. Thủ tục thực hiện các trường hợp miễn trừ: Thẩm quyền xem xét, bản chất và quy trình thực hiện miễn trừ đối với thỏa thuận hạn chế cạnh tranh và tập trung kinh tế.
6. Pháp luật về chống hành vi cạnh tranh không lành mạnh: Nhận diện đặc điểm hành vi; phân tích 9 nhóm hành vi theo Luật Cạnh tranh (chỉ dẫn gây nhầm lẫn, xâm phạm bí mật kinh doanh, ép buộc trong kinh doanh, gièm pha, gây rối, quảng cáo không lành mạnh, khuyến mại không lành mạnh, phân biệt đối xử trong hiệp hội, bán hàng đa cấp bất chính) và các quy định trong các văn bản pháp luật khác (giá, sở hữu công nghiệp theo Điều 10 Bis Công ước Paris).
7. Bộ máy thực thi và thủ tục tố tụng cạnh tranh: Yêu cầu tổ chức cơ quan thực thi; thẩm quyền và vai trò của Cục Quản lý cạnh tranh, Hội đồng Cạnh tranh; quy trình điều tra vụ việc, phiên điều trần, xử lý vi phạm và giải quyết khiếu nại.

                             TIẾN TRÌNH KIẾN THỨC CỐT LÕI

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập các khung lý thuyết và nguyên tắc pháp lý căn bản:

• Lý thuyết kinh tế học về thị trường: Mô hình bàn tay vô hình của Adam Smith (1776); lý thuyết cạnh tranh hoàn hảo, cạnh tranh mang tính độc quyền của Edward Chamberlin (1933) và Joan Robinson (1933); thặng dư người tiêu dùng của Alfred Marshall; quy mô hiệu quả tối thiểu (Minimum Efficient Scale - MES); hiệu quả động lực.
• Khung phân tích thị trường liên quan: Xác định thị trường sản phẩm liên quan (dựa trên tính năng sử dụng, đặc tính lý hóa, giá cả và độ co giãn chéo của cầu) và thị trường địa lý liên quan (ranh giới không gian và điều kiện vận chuyển).
• Phân định hai nhóm hành vi vi phạm: Phân biệt rõ bản chất giữa hành vi hạn chế cạnh tranh (nhắm vào cấu trúc thị trường, tạo lập hoặc lạm dụng sức mạnh thị trường) và hành vi cạnh tranh không lành mạnh (nhắm vào đối thủ cạnh tranh hoặc người tiêu dùng, vi phạm chuẩn mực đạo đức kinh doanh).

Kỹ năng phát triển

Người học được rèn luyện các kỹ năng pháp lý chuyên sâu:

• Kỹ năng phân tích kinh tế – pháp lý: Vận dụng công cụ độ co giãn của cầu, kiểm tra tính thay thế sản phẩm để xác định ranh giới thị trường liên quan trong từng vụ việc cụ thể.
• Kỹ năng định danh hành vi vi phạm: Tra cứu, đối chiếu dấu hiệu cấu thành của các hành vi thỏa thuận phân chia thị trường, thông đồng đấu thầu, định giá bóc lột, bán hàng đa cấp bất chính.
• Kỹ năng áp dụng thủ tục hành chính và tố tụng: Soạn thảo hồ sơ đề nghị hưởng miễn trừ; xây dựng luận cứ cho các giai đoạn điều tra sơ bộ, điều tra chính thức và tham gia phiên điều trần trước Hội đồng Cạnh tranh.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm liên ngành (Interdisciplinary Pedagogical Approach), kết hợp lý thuyết luật học với phân tích định lượng và mô hình kinh tế vi mô.

• Sử dụng case study và ví dụ thực tiễn: Giáo trình tích hợp các ví dụ trực quan nhằm minh họa cho các khái niệm trừu tượng:
  • Phân tích sự khác biệt về đặc tính lý hóa và giá cả giữa rượu ngoại Henessy và rượu đế Gò Đen để làm rõ nguyên lý sản phẩm thay thế trong việc xác định thị trường liên quan.
  • Sử dụng biến động thị trường cà phê Brazil năm 1995 để giải thích độ co giãn của cầu theo giá.
  • Phân tích tương quan giá và hành vi người tiêu dùng giữa các nhà phân phối xăng dầu (Petrolimex và Petro Vietnam) để minh họa độ co giãn của từng doanh nghiệp đơn vị.
• Hệ thống bài tập tình huống: Đòi hỏi người học giải quyết các bài toán pháp lý: thẩm định tính hợp pháp của hợp đồng phân phối độc quyền, đánh giá tác động của thương vụ sáp nhập doanh nghiệp đối với thị phần kết hợp, và xác định thẩm quyền xử phạt giữa Cục Quản lý cạnh tranh và Hội đồng Cạnh tranh.
• Phương pháp đánh giá: Đánh giá kết quả học tập qua các bài kiểm tra trắc nghiệm lý thuyết, bài tập phân tích tình huống thực tế (case analysis), và mô phỏng diễn án phiên điều trần tố tụng cạnh tranh.
• Hướng dẫn tự học: Người học cần đọc đối chiếu các điều khoản của Luật Cạnh tranh 2004 với các văn bản hướng dẫn thi hành; tự nghiên cứu các tài liệu tham khảo quốc tế (Sherman Act, các quy định của EC/EU) và các điều ước quốc tế liên quan (Hiệp định chung về thương mại và thuế quan GATT, các ấn phẩm của UNCTAD và OECD).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình Luật Cạnh tranh (2010) ghi nhận những giá trị học thuật gắn liền với giai đoạn đầu thực thi pháp luật cạnh tranh tại Việt Nam:

• Đúc kết thực tiễn lập pháp và thực thi 4 năm đầu: Tác giả chủ biên là PGS. TS. Lê Danh Vĩnh – nguyên Trưởng ban soạn thảo Luật Cạnh tranh 2004, nguyên Thứ trưởng Bộ Công Thương kiêm Chủ tịch Hội đồng Cạnh tranh. Tài liệu phản ánh trực tiếp các luận cứ lập pháp, lý do xây dựng từng chế định và kinh nghiệm giải quyết các vướng mắc thực tiễn trong giai đoạn 2005–2009.
• Gắn liền với tiến trình hội nhập quốc tế: Được hỗ trợ bởi Dự án MUTRAP III, giáo trình cập nhật các tiêu chuẩn quốc tế từ các tổ chức như WTO, UNCTAD, OECD, CIDA, đồng thời đối chiếu trực tiếp với hệ thống pháp luật cạnh tranh của Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu.
• Làm rõ cấu trúc cơ quan thực thi đặc thù: Phân tích chi tiết mô hình lưỡng phân giữa Cục Quản lý cạnh tranh (cơ quan hành chính quản lý nhà nước và điều tra) và Hội đồng Cạnh tranh (cơ quan hành chính có chức năng xét xử độc lập các vụ việc hạn chế cạnh tranh).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Tài liệu được thiết kế phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục đại học và nghiên cứu pháp lý:

Nhóm đối tượng	Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites)	Mục đích sử dụng
Sinh viên đại học (Ngành Luật học, Luật Kinh tế, Thương mại quốc tế - Năm 3, 4)	- Lý luận Nhà nước và Pháp luật - Luật Dân sự, Luật Thương mại - Kinh tế học vi mô	Giáo trình học tập chính thức; nắm vững quy định pháp luật và quy trình tố tụng cạnh tranh.
Học viên cao học & Nghiên cứu sinh	- Pháp luật kinh doanh chuyên sâu - Kinh tế học nâng cao	Tài liệu tham khảo nghiên cứu về cấu trúc thị trường, chính sách kiểm soát độc quyền và chống cạnh tranh không lành mạnh.
Giảng viên	- Lý thuyết kinh tế - luật học	Xây dựng đề cương môn học, bài giảng chuyên đề, đề thi và bài tập tình huống diễn án.
Chuyên viên pháp chế, Luật sư, Nhà quản lý	- Kiến thức quản trị và pháp luật doanh nghiệp	Tra cứu quy định miễn trừ, thủ tục thông báo tập trung kinh tế, phòng ngừa rủi ro pháp lý trong thỏa thuận thương mại.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn làm tài liệu giảng dạy chính thức cho sinh viên bậc đại học chuyên ngành Luật học, Luật Kinh tế thuộc Đại học Kinh tế – Luật (ĐHQG TP.HCM) và các cơ sở đào tạo luật khác, đồng thời là tài liệu tham khảo cho học viên sau đại học, luật sư, chuyên viên pháp chế và cán bộ cơ quan quản lý nhà nước.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này hiệu quả?

Người học cần nắm vững kiến thức pháp luật đại cương, pháp luật dân sự (đặc biệt là nghĩa vụ và hợp đồng), pháp luật thương mại, cùng với các nguyên lý cơ bản của kinh tế học vi mô (đường cung - cầu, thặng dư người tiêu dùng, các hình thái thị trường).

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu pháp luật thương mại thông thường là gì?

Giáo trình kết hợp phân tích chuyên sâu các công cụ kinh tế học vi mô vào việc giải thích các quy phạm pháp luật, đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa luật nội dung và luật hình thức thông qua thủ tục tố tụng cạnh tranh đặc thù tại Cục Quản lý cạnh tranh và Hội đồng Cạnh tranh.

4. Làm sao để tự học và nghiên cứu giáo trình đạt kết quả cao?

Người học nên tiếp cận theo từng chương: đọc kỹ phần lý thuyết kinh tế và khái niệm cơ bản trước khi đi vào các nhóm hành vi vi phạm cụ thể; lập bảng so sánh các dạng hành vi hạn chế cạnh tranh; vẽ sơ đồ quy trình tố tụng cạnh tranh và thực hành phân tích các ví dụ/tình huống được trình bày trong sách.

5. Có những tài liệu bổ trợ nào được trích dẫn kèm theo trong giáo trình?

Giáo trình viện dẫn các văn bản quy phạm pháp luật trong nước (Luật Cạnh tranh 2004, các nghị định hướng dẫn), điều ước quốc tế (Công ước Paris về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp, hiệp định GATT/WTO), các án lệ và đạo luật nước ngoài (Sherman Act của Hoa Kỳ, luật cạnh tranh EC), cùng các công trình nghiên cứu kinh tế học của Adam Smith, Edward Chamberlin, Joan Robinson, Alfred Marshall.

---

Kết luận

Giáo trình Luật Cạnh tranh (PGS. TS. Lê Danh Vĩnh chủ biên, 2010) là tài liệu đào tạo chuyên ngành có hệ thống, kết hợp hài hòa giữa cơ sở lý luận kinh tế học vi mô và hệ thống quy phạm pháp luật cạnh tranh thực định tại Việt Nam. Giáo trình cung cấp lộ trình học tập logic từ nhận thức bản chất thị trường, phân tích cấu trúc hành vi vi phạm, đến nắm vững quy trình tố tụng cạnh tranh. Người học có thể mở rộng nghiên cứu qua các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, các báo cáo chuyên đề của UNCTAD, OECD và các tài liệu tham khảo quốc tế được chỉ dẫn trong thư mục tài liệu của giáo trình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CHUNG VỀ CẠNH TRANH, CHÍNH SÁCH CẠNH TRANH VÀ LUẬT CẠNH TRANH I. TỔNG QUAN VỀ CẠNH TRANH VÀ CHÍNH SÁCH CẠNH TRANH 1 Khái niệm cạnh tranh 1. Khái niệm, đặc trưng của cạnh tranh a. Khái niệm về cạnh tranh Cùng với sự thay đổi của các hình thái kinh tế xã hội trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, con người luôn đi tìm động lực phát triển trong các hình thái kinh tế xã hội.

Đã có thời kỳ, thị trường, cạnh tranh và lợi nhuận được coi như là mặt trái gắn liền với chủ nghĩa tư bản và bị gạt ra khỏi công cuộc xây dựng thể chế kinh tế thời kỳ kế hoạch hóa tập trung. Lúc đó, các Nhà nước xã hội chủ nghĩa coi việc nắm giữ sức mạnh kinh tế kết hợp với yếu tố kế hoạch tập trung như là những động lực cơ bản để thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội, thực hiện công bằng, dân chủ và văn minh. Với đặc trưng của nền kinh tế chuyển đổi, Việt Nam thực sự thực thi những nguyên lý của cơ chế thị trường chưa từng được biết đến trong nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung. Chúng ta đã dần quen với việc vận dụng một động lực mới của sự phát triển là cạnh tranh.

Cạnh tranh đã đem lại cho thị trường và cho đời sống xã hội một diện mạo mới, linh hoạt, đa dạng, phong phú và ngày càng phát triển, đồng thời cũng làm nảy sinh nhiều vấn đề xã hội mà trước đây người ta chỉ tìm thấy trong sách vở, như phá sản, kinh doanh gian dối, cạnh tranh không lành mạnh. Qua hơn 20 năm phát triển nền kinh tế thị trường, cạnh tranh không còn mới mẻ trong đời sống kinh tế - xã hội và trong khoa học pháp lý của Việt Nam. Song, trong công tác lập pháp và thực thi pháp luật cạnh tranh, chúng ta còn quá ít kinh nghiệm. Vì thế, việc hệ thống hóa các lý thuyết cạnh tranh mà các nhà kinh tế học, các nhà khoa học pháp lý đã xây dựng qua gần 5 thế kỷ của nền kinh tế thị trường là điều cần thiết.

Cho đến nay, các nhà khoa học dường như chưa thể thoả mãn với bất cứ khái niệm nào về cạnh tranh. Bởi lẽ với tư cách là một hiện tượng xã hội riêng có của nền kinh tế thị trường, cạnh tranh xuất hiện ở mọi lĩnh vực, mọi công đoạn của quá trình kinh doanh và gắn liền với bất cứ chủ thể nào đang hoạt động trên thị trường. Do đó, cạnh tranh được nhìn nhận ở nhiều góc độ khác nhau tùy thuộc vào ý định và hướng tiếp cận của các nhà khoa học. 10 Với tư cách là động lực nội tại trong mỗi một chủ thể kinh doanh, cạnh tranh được cuốn Black’Law Dictionary diễn tả là “sự nỗ lực hoặc hành vi của hai hay nhiều thương nhân nhằm tranh giành những lợi ích giống nhau từ chủ thể thứ ba”1.

Với tư cách là hiện tượng xã hội, theo cuốn Từ điển Kinh doanh của Anh xuất bản năm 1992, cạnh tranh được định nghĩa là “sự ganh đua, sự kình địch giữa các nhà kinh doanh nhằm tranh giành cùng một loại tài nguyên hoặc cùng một loại khách hàng về phía mình”2. Những đặc trưng cơ bản của cạnh tranh Mặc dù được nhìn nhận dưới những góc độ khác nhau, song theo các lý thuyết về kinh tế, cạnh tranh là sản phẩm riêng có của nền kinh tế thị trường, là linh hồn và là động lực cho sự phát triển của thị trường.