chương 1 va 3. Sử Đình Thành, dông chủ biên, uiết các chương 3 va 7. Vũ Thi Minh Hằng, uiết các chương 2, 8.S Nguyễn Anh Tuấn uiết chương 4.S Bùi Thị Mai Hoài uiết chương 6.S Điệp Gia Luật uiết chương 5. Tài chính - Tiên tệ là những lĩnh tục rất rộng lớn uà phúc tạp nên thiếu sót trong quú trình biên soạn bkhó tránh khỏi.
Tp thể các tác giả rất mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của bạn đọc để lân tái bản sau được hoàn thiện hơn. TẬP THỂ CÁC TÁC GIẢ 10 CHUONG I NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CO BẢN VỀ TÀI CHÍNH I. KHÁI DUÁT SỰ RA BÙI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TÀI CHÍNH Tài chính ra đời và tổn tại trong những điều kiện kinh tế xã hội, lịch sử nhất định khi mà ở đó xuất hiện nền sản xuất hàng hóa và xuất hiện nhà nước. Lịch sử xã hội loài người đã cho thấy rằng khi phân công lao động xã hội phát triển, chế độ tư hữu xuất hiện, sự ra đời của sản xuất, trao đổi hàng hóa gắn liền với sự phát triển của các hình thái giá trị đã dẫn tới sự xuất hiện của tiền tệ.
Điều này đã nhanh chóng thúc đẩy các hoạt động giao lưu kinh tế đồng thời làm nên cuộc cách mạng trong công nghệ phân phối: từ phân phối bằng hiện vật sang phân phối bằng giá trị. Trong nền kinh tế hàng hóa -tiền tệ, sản phẩm sản xuất ra để bán. Sản phẩm được biến đổi thành hàng hóa khi nó một mặt vừa có giá trị sử dụng và một mặt vừa có giá trị trao đổi. Hàng hóa khí trao đổi trên thị trường phải thông qua giá cả.
Như vậy, tiền tệ được coi là thước đo giá trị của thế giới hàng hóa và khi thực hiện giá trị hàng hóa phải gắn h°n với sự vận động của tiền tệ đồng thời phát sinh thu nhập cho người sản xuất hàng hóa. Các khoản thu nhập này là nguồn hình thành những quỹ tiền tệ của các chủ thể kinh tế. Sự liên tục của quá trình sản xuất hàng hóa luôn luôn đòi hỏi các quỹ tiền tệ phải được tạo lập, phân phối, sử dụng 11 và đây chính là xuất phát điểm làm nảy sinh các quan hệ phân phối tài chính. Như vậy, chính trong điều kiện của nền kinh tế hàng hóa với việc sử dụng tiền tệ đã làm nảy sinh các quan hệ tài chính.
Lịch sử loài người cũng cho thấy rằng, cùng với chế độ tư hữu xã hội loài người bắt đầu có sự phân chia giai cấp và có sự đấu tranh giai cấp trong xã hội. Trong điều kiện lịch sử đó, nhà nước đầu tiên của xã hội loài người xuất hiện. Đó là nhà nước chiếm hữu nô lệ. Khi nhà nước ra đời và hoạt động, để duy trì sự tổn tại của mình, nhà nước đã dùng quyền lực chính trị buộc các tổ chức và các cá nhân trong xã hội phải đóng góp một phần thu nhập, của cải cho nhà nước nhằm tạo lập quỹ tiền tệ đáp ứng nhu cầu chi tiêu của quốc gia.
Như vậy, sự ra đời của nhà nước đã làm nảy sinh các quan hệ kinh tế gắn với hình thành, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ riêng có của mình phục vụ cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước, hình thành lĩnh vực hoạt động tài chính nhà nước. Cùng với sự phát triển của các quan hệ hàng hóa - tiển tệ và sự phát triển của nhà nước, tài chính cũng đã phát triển từ thấp đến cao, các quan hệ tài chính ngày càng phát triển đa dạng biểu hiện dưới nhiều hình thức và bắt rễ sâu rộng'trong đời sống kinh tế xã hội. Nhà nước bằng chính sách, cơ chế, luật pháp luôn luôn tác động, thúc đẩy kinh tế hàng hóa- tiển tệ phát triển, tác động tới sự vận động độc lập của tiền tệ và tạo ra môi trường thuận lợi cho sự hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ của các chủ thể trong xã hội. Chính trong những điều kiện đó các quan hệ tài chính nẩy sinh, tổn tại và phát triển; và cũng chính vì vậy người ta cho rằng sự tổn tại của nền sản xuất hàng hóa - tiền tệ và nhà nước được coi là những tiền đề phát sinh và phát triển của tài chính.
BAN CHAT CUA TÀI CHÍNH Trong quá trình tuần hoàn của nền kinh tế luôn diễn ra chuyển dịch các luông giá trị đại diện cho các nguồn tài chính, do đó tạo ra mối quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị ở lĩnh vực phân phối của cải của xã hội. Nhìn trên bể mặt của các hiện tượng xã hội tài chính được coi như là sự vận động của các nguồn lực tài chính, là sự vận động của vốn tiền tệ và là những quỹ tiền tệ của những chủ thể trong xã hội. Ở đây tài chính được hiểu không chỉ là một khoản tiển tệ ở trạng thái tĩnh mà còn ở trạng thái động. Sự biểu hiện bể ngoài của tài chính liên quan đến ba khu vực cơ bản: nhà nước, doanh nghiệp và dân cư.
Như vậy nguồn tài chính thể hiện ở dạng tiền tệ đang vận động trong nền kinh tế quốc dân. Nguồn tài chính còn được luân chuyển theo nhiều kênh trong nền kinh tế bao gồm giá trị của cải của xã hội, tài sản quốc gia, tổng sản phẩm quốc dân ở cả dưới dạng vật chất tiềm năng có khả năng tiển tệ hóa. Các nguồn tài chính hình thành, vận động và chuyển dịch xoay quanh thị trường tài chính để tạo lập các quỹ tiền tệ và sử dụng chúng theo mục đích của các chủ thể trong xã hội. Như vậy gắn liền với các hiện tượng bề mặt của tài chính có thể thấy sự xuất hiện và vận động của tién tệ, sự xuất hiện và vận động của các nguồn tài chính.
Có thể nói tài chính thông qua sự vận động một cách độc lập tương đối của tiền tệ để tiến hành phân phối và phân phối lại tổng sản phẩm quốc dân và một bộ phận tài sản quốc dân. Nguồn tài chính là một yếu tố cơ bản trong khái niệm tài chính. Nguồn tài chính là tiền tệ đang vận động độc lập trong quá trình phân phối bộ phận tài sản quốc đân mà chủ yếu là tổng sản phẩm quốc dân để tạo lập và sử dụng các 13 quỹ tiền tệ cho các mục đích xác định. Đây chính là đối tượng phan phối của tài chính.
Sự vận động của nguồn tài chính phản ánh sự vận động của những lượng giá trị nhất định. Những lượng giá trị này phản ánh những bộ phận khác nhau của của cải xã hội. Trong thực tế nguồn tài chính được nói đến với nhiều tên gọi: vốn tiền tệ, vốn bằng tiền, tiền vốn và những tên gọi riêng trong các trường hợp cụ thể: vốn trong dân, vốn tín dụng, vốn ngân sách. Nguồn tài chính của đất nước tổn tại dưới hai hình thức: - Thứ nhất: là dạng tiền tệ thực tế đang vận động trong các luồng giá trị của chu trình tuần hoàn kinh tế thị trường - đây là bộ phận chủ yếu.
Đặc điểm của dạng nguồn tài chính này là vận động một cách độc lập trong quá trình phân phối để tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ phục vụ cho những mục tiêu kinh tế vĩ mô và vi mô. Nguồn tài chính này vận động là tiền để của việc phân phối và sử dụng tổng sản phẩm quốc dân (GNP) trong quá trình tái sản xuất mở rộng nhằm phục vụ cho mục đích tích lũy và tiêu dùng. Điều này có nghĩa là nguồn tài chính được hình thành bằng việc thực hiện về mặt giá trị của tổng sản phẩm quốc dân, phản ánh kết quả chuyển hóa giá trị của sản phẩm hàng hóa và dịch vụ trong nền sản xuất xã hội. Đây chính là các khoản thu nhập bằng tién của các pháp nhản và thể nhân trong các ngành sản xuất kinh doanh và dịch vụ.
Trong nền kinh tế thị trường, hàng hóa và dịch vụ được thực hiện giá trị trên thị trường. Khi người sản xuất hàng hóa mang hàng hóa và dịch vụ- sản phẩm cuối cùng của mình ra thị trường để thực hiện giá trị (rêu thụ) thì có thể xảy ra hai trường hợp : 14 « Thị trường không có nhu cầu về một loại hàng hóa hoặc dịch vụ nào đó thì giá trị của chúng không được thực hiện và người sản xuất hàng hóa không có được nguồn tài chính. Như vậy giá trị của những sản phẩm cuối cùng này không thể đem ra phân phối. « Thị trường có nhu cầu về hàng hóa và dịch vụ nào đó, vì vậy người sản xuất hàng hóa tiêu thụ được sản phẩm cuối cùng.
Giá trị của hàng hóa được thực hiện, người sản xuất hàng hóa có nguồn tài chính và sẽ tiến hành phân phối nguồn tài chính này. Như vậy nguồn tài chính không bao hàm toàn bộ giá trị khối lượng sản phẩm, dịch vụ được tạo ra ở một tổ chức kinh tế hay giá trị tổng sản phẩm, địch vụ của toàn bộ nền kinh tế. Nguồn tài chính chỉ bao gồm giá trị những sản phẩm và dịch vụ cuối cùng đã tiêu thụ được và tập hợp trong nó tất cả các yếu tố hình thành nên giá trị của sản phẩm, dịch vụ đã được tiêu thụ - Thứ hai: là đạng hiện vật nhưng có khả năng tiền tệ hóa. Khi có tác động của ngoại lực thì nó có thể trở thành nguồn tiền tệ chảy vào các kênh tài chính trong chu trình tuần hoàn kinh tế thị trường, làm bành trướng thêm các tụ điểm tài chính.
Nguồn tài chính được tạo ra trong nội bộ nền kinh tế quốc dân và còn được huy động cả từ nước ngoài vào. Quan niệm nguồn tài chính rộng như vậy sẽ giúp chúng ta tìm kiếm các biện pháp để khai thác, động viên các nguồn tài chính đang ở dạng tiểm năng của đất nước tham gia chu trình tuần hoàn của kinh tế thị trường. Để tiến hành sản xuất kinh doanh các doanh nghiệp phải có một trong các yếu tố cần thiết của quá trình tái sản 15 xuất đó là vốn tiền tệ. Ngoài các đơn vị trực tiếp sản xuất kinh doanh thì trong nền kinh tế quốc dân còn có các tổ chức quản lý kinh tế xã hội.
Để cho khu vực này tổn tại và phát triển cũng đòi hỏi phải có khoản vốn tiền tệ nhất định. Như vậy muốn thực hiện những nhiệm vụ kinh tế xã hội thì cần phải có nguồn tài chính. Trong thực tế nguồn tài chính được hình thành chủ yếu từ kết quả chuyển hóa giá trị của sản phẩm hàng hóa và dịch vụ.