Chương I PGS. HOÀNG THỊ MINH SƠN Chương II PGS. HOÀNG THỊ MINH SƠN TS. PHAN THỊ THANH MAI Chương III TS.
PHAN THỊ THANH MAI Chương IV TS. PHAN THỊ THANH MAI Chương V PGS. TRAN VAN DO Chương VỊ TS. VU GIA LAM Chương VII PGS.
NGUYEN VAN HUYEN TS. NGUYEN HAI NINH Chương VIII PGS. NGUYEN VAN HUYEN TS. VU GIA LAM Chương IX TS.
VU GIA LAM TS. NGUYEN HAI NINH Chương X PGS. HOANG THI MINH SON Chương XI TS. MAI THANH HIEU ThS.
HOANG VAN HANH Chương XI TS. MAI THANH HIEU ThS. HOANG VAN HANH Chương XIII TS. PHAN THI THANH MAI ThS.
HOANG VAN HANH LỜI GIỚI THIỆU Bộ luật tổ tụng hình sự năm 2015 của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam được Quốc hội khoá XIII thông qua tại kì họp thứ 10 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01 thang 01 năm 2018. Với mục tiêu xdy dựng Bộ luật tổ tụng hình sự thực sự khoa học, tiễn bộ có tinh khả thi cao, là công cụ pháp li sắc bén dé dau tranh hữu hiệu với mọi tội phạm, thảo gỡ những vướng mắc, bat cập trong thực tiễn; tăng cường trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyên tiễn hành tổ tụng trong việc tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm quyên con người, quyên công dân đã được Hiến pháp năm 2013 quy định, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 kế thừa những quy định còn phù hợp trong Bộ luật to tụng hình sự năm 2003; loại bỏ, sửa đổi những quy định không còn phù hop; bồ sung, xây dựng nhiều quy định mới phù hop với những yêu cầu thực tiễn của nước ta. Bộ luật tô tụng hình sự là căn cứ pháp lí quan trọng nhất quy định trình tự, thủ tục khởi tô, điều tra, fruy 16, xét xử và một sỐ thủ tục thi hành án hình sự; nhiệm vu, quyên hạn và mối quan hệ giữa các cơ quan có thẩm quyên tiễn hành tô tụng; nhiệm vu, quyên hạn, trách nhiệm của người có thẩm quyên tiễn hành to tụng; quyên và nghĩa vụ của người tham gia to tụng, cơ quan, tổ chức, cá nhân và hợp tác quốc tế trong tô tụng hình sự, nhằm chủ động phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm, phát hiện chính xác, nhanh chóng và xử lí công minh, kip thời mọi hành vi phạm lội, không dé lọt tội phạm, không làm oan người vô tội; góp phan bảo vệ công lí, bảo vệ quyên con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyên và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, giáo duc mọi người ý thức tuân thủ pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chong tội phạm. Việc nắm vững các nội dung cơ bản trên là hết sức cân thiết đối với mỗi cán bộ làm công tác bảo vệ pháp luật, moi sinh viên, học viên của Trường Đại học Luật Hà Nội - những người đang nghiên cứu về các ngành luật nói chung và luật t6 tụng hình sự nói riêng.
Dé đáp ứng nhu cau giảng day, học tập và nghiên cứu của giảng viên, sinh viên, học viên, Trường Đại học Luật Hà Nội đã tổ chức biên soạn và chỉnh sửa, bổ sung Giáo trình luật tụng hình sự Việt Nam trên cơ sở kế thừa các giáo trình đã được xuất bản trước đáy. Giáo trình do PGS. Hoàng Thị Minh Sơn làm chủ biên và nhóm tác giả bao gom các phó giáo sư, tiễn sĩ, thạc sĩ đã có nhiễu năm làm công tác nghiên cứu, giảng day và hoạt động thực tiên trong các cơ quan bảo vệ pháp luật tham gia biên soạn. Giáo trình luật tố tụng hình sự Việt Nam được biên soạn dựa trên cơ sở lí luận chính thống, các quy định trong Bộ luật tổ tung hình sự năm 2015 và những văn bản pháp luật khác về tô tung hình sự đã được ban hành.
Tuy nhiên, do những hạn chế khách quan cũng như chủ quan trong quá trình biên soạn nên Giáo trình không tránh khỏi những điểm thiếu sót. Chúng tôi mong nhận được sự góp ý của các nhà khoa học, các cán bộ giảng dạy và bạn đọc dé lan tái bản sau Giáo trình sẽ hoàn chỉnh hon. Xin trán trọng giới thiệu với bạn đọc Giáo trình luật to tung hình sự Việt Nam. TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI PHAN THỨ NHAT NHUNG VAN DE CHUNG CUA LUAT TO TUNG HINH SU CHUONG I KHAI QUAT VE LUAT TO TUNG HINH SU VIET NAM I.
LUAT TO TUNG HINH SU - MOT NGANH LUAT TRONG HE THONG PHAP LUAT VIET NAM 1. Khái niệm luật tố tung hình sự Luật tố tụng hình sự là một ngành luật trong hệ thống pháp luật, tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh những quan hệ xã hội phat sinh trong hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự. Đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm là vẫn đề quan trọng trong xã hội. Dé giải quyết van đề này một cách kiên quyết, kịp thời, có hiệu quả, Quốc hội đã thông qua nhiều văn bản pháp luật quan trọng, trong đó Bộ luật hình sự (BLHS) quy định hành vi nào là nguy hiểm cho xã hội bị coi là tội phạm và phải chịu hình phạt.
Khi có hành vi phạm tội xảy ra, việc phát hiện, xác định tội phạm và người phạm tội có ý nghĩa quan trọng trong đấu tranh chống tội phạm. Về vấn đề này V. Lênin đã chỉ rõ: "Tác dựng ngăn ngừa của hình phạt. hoàn toàn không phải ở chỗ hình phạt đó phải nặng mà ở chỗ đã phạm tội thì không thoát khỏi bị trừng phạt.
Điều quan trong không phải ở chỗ đã phạm tội thì phải trừng phạt nặng mà là ở chỗ không tội phạm nào không bị phát hiện “° Dé bao đảm phát hiện chính xác và xử lí công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm, không dé lọt tội phạm, không làm oan người vô tội đồng thời gop phan bao vệ công lí, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, giáo dục mọi người ý thức tuân theo pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, pháp luật cần phải quy định chặt ché về trình tự, thủ tục giải quyết vụ án hình sự. Do vậy, Bộ luật tổ tụng hình sự (BLTTHS) quy định thủ tục khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và một số thủ tục thi hành án hình sự, nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ giữa các cơ quan có thâm quyền tiễn hành tố tụng; nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của người có thâm quyền tiến hành t6 tụng; quyền và nghĩa vu của người tham gia tố tụng, cơ quan, tổ chức, cá nhân và hợp tác quốc tế trong tô tụng hình sự. Khi tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, cơ quan có thâm quyên tiến hành kiểm tra, xác minh nếu xác định có dấu hiệu của tội phạm hoặc khi cơ quan có thâm quyền tiễn hành tố tụng trực tiếp phát hiện vụ việc có dấu hiệu tội phạm thì quyết định khởi tố vụ án hình sự theo thâm quyền; tiễn hành các hoạt động thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ dé chứng minh tội phạm va người phạm tội, lập hồ sơ vụ án hình sự, ra bản kết luận điều tra đề nghị truy tố chuyền sang viện kiểm sát, nếu có đủ chứng cứ đề xác định có hành vi phạm tội xảy ra và người đã thực hiện hành vi phạm tội đó. Nếu xét thấy việc khởi tố vụ án không có căn cứ hoặc đã hết thời hạn điều tra mà không chứng minh được bị can đã thực hiện tội phạm.
thì cơ quan điều tra ra bản kết luận điều tra và quyết định đình chỉ điều tra. Nếu bị can bị bệnh (1). Lénin toàn tập, Tập 4, Nxb. Sự thật, Hà Nội,tr.
8 tâm thần hoặc bệnh hiểm nghèo khác có chứng nhận của hội đồng giám định pháp y;® chưa xác định được bị can hay không biết bi can đang ở đâu thì cơ quan điều tra ra quyết định tạm đình chỉ điều tra. Khi nhận được hồ sơ vụ án và bản kết luận điều tra, tuỳ từng trường hợp viện kiểm sát phải ra một trong các quyết định như trả hồ sơ vụ án dé điều tra bổ sung, tạm đình chỉ vụ án, đình chỉ vụ án hay quyết định truy tố bị can trước toà án bằng bản cáo trạng hoặc băng quyết định truy tố (nêu vu án được giải quyết theo thủ tục rút gọn). Khi nhận được hồ sơ do viện kiểm sát chuyên đến, toà án nghiên cứu hồ sơ và ra quyết định cần thiết dé giải quyết vụ án hoặc quyết định đưa vụ án ra xét xử. Bản án của tòa án quyết định bị cáo có tội hay không có tội, hình phạt và biện pháp tư pháp.
Quá trình từ khi khởi tố vụ án hình sự đến khi xét xử là một quá trình phức tạp, bao gồm nhiều hoạt động khác nhau, trong đó xét xử là hoạt động trung tâm và mang tính quyết định. Điều 13 BLTTHS năm 2015 quy định: “Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự, thủ tục Bộ luật này quy định và có bản án kết tội của toà án đã có hiệu lực pháp luật. Khi không đủ và không thể làm sáng tỏ căn cứ để buộc tội, kết tội theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định thì cơ quan, người có thẩm quyên tiễn hành tô tụng phải kết luận người bị buộc tội không có toi". Nhu vậy, xét xử là một hình thức hoạt động nhà nước đặc biệt do toà án thực hiện, nhằm xem xét và giải quyết các vụ án theo quy định của pháp luật.
Dé việc xét xử được tiễn hành đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, vụ án hình sự phải được khởi tố, điều tra, truy tố trước khi xét xử. Sau khi xét xử, toà án ra bản án tuyên bố bị cáo có tội hoặc không có tội và các quyết định khác. Bản án và quyết định của toà án đã có hiệu lực pháp luật phải được thi hành và được các cơ quan, tô chức, cá nhân tôn trọng. Cá nhân và tô chức hữu quan trong phạm vi trách nhiệm của mình, phải chấp hành nghiêm chỉnh bản án và quyết định của toà án.
Như vậy, tố tụng hình sự không chỉ bao gồm hoạt động xét xử vụ án mà còn bao gồm cả những hoạt động trước khi xét xử (như khởi tố, điều tra, truy tố) và những hoạt động sau khi xét xử (như thi hành án).