Giáo trình luật tố tụng hình sự việt nam trường đại học luật hà nội hoàng thị minh sơn chủ biên trần văn độ phần 2

Giáo trình Luật Tố tụng Hình sự Việt Nam phần 2, chủ biên Hoàng Thị Minh Sơn và Trần Văn Độ, cung cấp kiến thức chuyên sâu về tố tụng hình sự, phù hợp cho sinh viên và nghiên cứ...

• Tác giả: Hoàng Thị Minh Sơn
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Giáo Trình Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam Phần 2
• Loại tài liệu: giáo trình
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. Lấy lời khai của người làm chứng, người bị hại, đương sự
• 2. Đối chất
• 3. Nhận dạng
• 4. Khám xét, thu giữ, tạm giữ, kê biên tài sản
• 4.1. Khám xét
• 4.1.1. Căn cứ khám xét
• 4.1.2. Thẩm quyền ra lệnh khám xét
• 4.1.3. Khám người
• 4.1.4. Khám chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm
• 4.2. Thu giữ thư tín, điện tín, bưu kiện, bưu phẩm tại bưu điện
• 4.3. Tạm giữ đồ vật, tài liệu khi khám xét
• 4.4. Kê biên tài sản
• 4.5. Một số quy định chung khác về khám xét, thu giữ, tạm giữ, kê biên tài sản
• 5. Khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, xem xét dấu vết trên thân thể, thực nghiệm điều tra, giám định
• 5.1. Khám nghiệm hiện trường

Tóm tắt

I. Quy trình lấy lời khai trong Luật Tố Tụng Hình Sự

Giáo trình Luật Tố Tụng Hình Sự phần 2 của Đại Học Luật Hà Nội do Hoàng Thị Minh Sơn và Trần Văn Độ biên soạn, trình bày chi tiết quy trình lấy lời khai trong tố tụng hình sự. Điều tra viên phải yêu cầu người làm chứng xuất trình giấy triệu tập và chứng minh thư nhân dân để xác định danh tính. Sau đó, họ giải thích quyền và nghĩa vụ của người làm chứng, ghi chép vào biên bản. Việc hỏi cung phải ngắn gọn, cụ thể, tránh câu hỏi gợi ý. Mỗi lần lấy lời khai, điều tra viên phải lập biên bản theo quy định. Quy trình này đảm bảo tính minh bạch và khách quan trong thu thập chứng cứ.

1.1. Xác minh nhân thân và mối quan hệ

Trước khi lấy lời khai, điều tra viên phải xác minh mối quan hệ giữa người làm chứng với bị can, người bị hại và các tình tiết nhân thân. Điều này giúp đánh giá độ tin cậy của lời khai. Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác minh này để tránh sai sót trong quá trình điều tra.

1.2. Ghi chép và lập biên bản

Mọi lời khai phải được ghi chép đầy đủ vào biên bản, tuân thủ quy định của Bộ luật Tố Tụng Hình Sự. Biên bản phải phản ánh chính xác nội dung lời khai và được ký xác nhận bởi các bên liên quan. Đây là bước quan trọng để đảm bảo tính pháp lý của chứng cứ.

II. Đối chất trong tố tụng hình sự

Phần 2 Luật Tố Tụng Hình Sự đề cập đến hoạt động đối chất, áp dụng khi có mâu thuẫn trong lời khai giữa các bên. Điều tra viên phải nghiên cứu hồ sơ, xác định vấn đề cần đối chất và lập kế hoạch chi tiết. Quá trình đối chất giúp làm sáng tỏ sự thật, đảm bảo tính khách quan trong điều tra. Giáo trình đại học luật nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi tiến hành đối chất.

2.1. Chuẩn bị đối chất

Điều tra viên phải nghiên cứu hồ sơ, đặc biệt là các lời khai mâu thuẫn, và xác định vấn đề cần đối chất. Tài liệu luật tố tụng chỉ rõ việc lập kế hoạch đối chất là bước không thể thiếu để đảm bảo hiệu quả của quá trình này.

2.2. Tiến hành đối chất

Trong quá trình đối chất, điều tra viên phải hỏi về mối quan hệ giữa các bên và các tình tiết cần làm sáng tỏ. Luật hình sự Việt Nam quy định rõ việc ghi chép biên bản đối chất, đảm bảo tính minh bạch và pháp lý.

III. Nhận dạng trong điều tra hình sự

Nhận dạng là hoạt động điều tra quan trọng, giúp xác định người, vật hoặc ảnh liên quan đến vụ án. Giáo trình Luật Tố Tụng Hình Sự hướng dẫn chi tiết quy trình nhận dạng, từ việc lấy lời khai đến chuẩn bị đối tượng nhận dạng. Điều tra viên phải đảm bảo tính khách quan bằng cách chọn đối tượng tương tự để nhận dạng. Quy trình này đòi hỏi sự cẩn trọng và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật.

3.1. Chuẩn bị nhận dạng

Điều tra viên phải lấy lời khai của người nhận dạng, làm rõ các tình tiết và đặc điểm liên quan. Học luật tố tụng hình sự nhấn mạnh việc chọn đối tượng tương tự để đảm bảo tính khách quan trong quá trình nhận dạng.

3.2. Tiến hành nhận dạng

Khi nhận dạng, điều tra viên phải tạo điều kiện cho người nhận dạng quan sát và suy nghĩ kỹ lưỡng. Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam quy định rõ việc ghi chép biên bản nhận dạng, đảm bảo tính pháp lý của kết quả nhận dạng.

IV. Khám xét và thu giữ trong tố tụng hình sự

Khám xét và thu giữ là biện pháp cưỡng chế quan trọng trong Luật Tố Tụng Hình Sự. Giáo trình Luật Tố Tụng Hình Sự phần 2 trình bày chi tiết các căn cứ và thẩm quyền khám xét, đảm bảo quyền tự do và dân chủ của công dân. Việc khám xét chỉ được tiến hành khi có đủ căn cứ pháp lý, và phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Bộ luật Tố Tụng Hình Sự.

4.1. Căn cứ khám xét

Khám xét chỉ được tiến hành khi có căn cứ nhận định về sự hiện diện của công cụ, phương tiện phạm tội hoặc tài liệu liên quan đến vụ án. Tài liệu luật tố tụng nhấn mạnh việc kiểm tra kỹ lưỡng các căn cứ trước khi ra lệnh khám xét.

4.2. Thẩm quyền khám xét

Theo Bộ luật Tố Tụng Hình Sự, chỉ những người có thẩm quyền mới được ra lệnh khám xét. Lệnh khám xét phải được viện kiểm sát cùng cấp phê chuẩn trước khi thi hành, đảm bảo tính hợp pháp của hoạt động này.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT VÀ MÔ TẢ NỘI DUNG GIÁO TRÌNH LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM (CHUYÊN ĐỀ: ĐIỀU TRA, TRUY TỐ, XÉT XỬ SƠ THẨM)

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

• Môn học và vị trí trong chương trình đào tạo: Giáo trình thuộc môn học Luật Tố tụng hình sự Việt Nam, là học phần bắt buộc trong khối kiến thức pháp luật chuyên ngành dành cho bậc đào tạo đại học và sau đại học ngành Luật học. Học phần cung cấp hệ thống quy phạm điều chỉnh quan hệ phát sinh giữa cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng trong quá trình phát hiện, điều tra, truy tố và xét xử tội phạm.
• Mục tiêu học tập (learning outcomes): Người học xác định được thẩm quyền, trình tự, thủ tục áp dụng các biện pháp điều tra thu thập chứng cứ; phân tích chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát tư pháp của Viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra và truy tố; nắm vững quy trình lập bản cáo trạng, quyết định đình chỉ/tạm đình chỉ vụ án; đồng thời phân định chính xác thẩm quyền xét xử sơ thẩm của Tòa án nhân dân và Tòa án quân sự các cấp theo quy định pháp luật.
• Cấu trúc và cách tiếp cận: Nội dung giáo trình tiếp cận tuần tự theo tiến trình giải quyết vụ án hình sự, bao gồm các chế định: Hoạt động điều tra và kết thúc điều tra; Chương VIII: Truy tố; Chương IX: Xét xử sơ thẩm. Phương pháp biên soạn kết hợp giữa phân tích lý luận pháp lý, trích dẫn quy phạm thực định (Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Bộ luật Hình sự năm 1999) và phân tích lịch sử lập pháp.
• Điểm đặc sắc của giáo trình: Văn bản học thuật chuẩn hóa từng bước tố tụng cụ thể, quy định rõ quyền hạn, nghĩa vụ, thời hạn tố tụng và trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể, đồng thời tích hợp văn bản hướng dẫn xét xử cùng tài liệu nghiên cứu chuyên ngành.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

1. Các biện pháp điều tra và kết thúc điều tra:
   • Lấy lời khai và đối chất: Thủ tục kiểm tra giấy triệu tập, chứng minh thư nhân dân, xác minh nhân thân, quan hệ; nghĩa vụ khai báo và trách nhiệm hình sự theo Điều 307, Điều 308 Bộ luật Hình sự năm 1999; trình tự công bố lời khai trước đây và lập biên bản.
   • Nhận dạng và thực nghiệm điều tra: Thủ tục nhận dạng người, vật hoặc ảnh (ít nhất 3 đối tượng tương tự, trừ nhận dạng tử thi); hoạt động dựng lại hiện trường, diễn lại hành vi theo Điều 153, Điều 95 và Điều 125 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003.
   • Khám xét, thu giữ, tạm giữ, kê biên tài sản: Thẩm quyền theo Điều 141; thủ tục khám người (người cùng giới thực hiện và chứng kiến); khám chỗ ở/địa điểm; thu giữ thư tín tại bưu điện theo Điều 145; chế tài xử lý vi phạm bảo quản vật chứng theo Điều 300, Điều 310 Bộ luật Hình sự năm 1999.
   • Khám nghiệm và giám định: Khám nghiệm hiện trường theo Điều 150 (tiến hành trước khi khởi tố vụ án); khám nghiệm tử thi, xem xét thân thể; các trường hợp trưng cầu giám định bắt buộc; cơ cấu bản kết luận giám định 3 phần (mở đầu, nội dung, kết luận).
   • Đình chỉ, tạm đình chỉ và phục hồi điều tra: Căn cứ tạm đình chỉ theo Điều 160; căn cứ đình chỉ điều tra theo Điều 107, khoản 2 Điều 164 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 kết hợp khoản 2 Điều 69 Bộ luật Hình sự năm 1999; thủ tục đề nghị truy tố và chuyển hồ sơ trong thời hạn 2 ngày.
   • Nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra: Phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn; yêu cầu thay đổi điều tra viên theo Điều 42; thẩm quyền giải quyết khiếu nại theo Chương XXXV; trách nhiệm giải quyết kiến nghị của cơ quan điều tra trong thời hạn 20 ngày.
2. Chương VIII - Truy tố:
   • Khái niệm, nhiệm vụ, ý nghĩa: Viện kiểm sát là chủ thể độc quyền thực hiện quyền truy tố; tuân thủ nguyên tắc xác định sự thật tại Điều 10 và giới hạn xét xử tại Điều 196 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003.
   • Nghiên cứu hồ sơ và thời hạn: Quy định thời hạn 20 ngày đối với tội ít nghiêm trọng/nghiêm trọng; 30 ngày đối với tội rất nghiêm trọng/đặc biệt nghiêm trọng; thời gian gia hạn tối đa từ 10 đến 30 ngày.
   • Các quyết định tố tụng của Viện kiểm sát: Quyết định chuyển vụ án; áp dụng/hủy bỏ biện pháp ngăn chặn; trả hồ sơ điều tra bổ sung theo Điều 168 (không quá 2 lần theo khoản 2 Điều 121); đình chỉ vụ án (Điều 105, 107 BLTTHS và Điều 19, 25, 69 BLHS); tạm đình chỉ vụ án (Điều 311); lập bản cáo trạng theo Điều 167 (gồm phần nội dung và phần kết luận); chuyển hồ sơ và giao cáo trạng cho bị can trong thời hạn 3 ngày.
3. Chương IX - Xét xử sơ thẩm:
   • Khái niệm, nhiệm vụ: Bản án xác định bị cáo có tội hoặc không có tội; thực hiện nguyên tắc hai cấp xét xử (trừ các trường hợp hủy án để xét xử lại theo Điều 250, Điều 287, Điều 300).
   • Thẩm quyền xét xử sơ thẩm: Khái niệm thẩm quyền hình thức (phạm vi xem xét) và thẩm quyền nội dung (quyền hạn giải quyết); thẩm quyền theo sự việc của Tòa án nhân dân cấp huyện và Tòa án quân sự khu vực (khoản 1 Điều 170).

   TIẾN TRÌNH TỐ TỤNG HÌNH SỰ TRONG GIÁO TRÌNH
   
   [GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA]
   [CHƯƠNG VIII: TRUY TỐ] (Viện kiểm sát nghiên cứu hồ sơ trong 20-30 ngày)
   [CHƯƠNG IX: XÉT XỬ SƠ THẨM]

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Hệ thống nguyên tắc tố tụng hình sự: Nguyên tắc suy đoán vô tội, bảo đảm quyền bất khả xâm phạm về thân thể, chỗ ở, thư tín của công dân; nguyên tắc hai cấp xét xử; giới hạn xét xử của Tòa án theo nội dung bản cáo trạng.
• Cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa ba cơ quan: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân trong quá trình giải quyết vụ án.
• Chuẩn mực pháp lý về chứng cứ: Các điều kiện hợp pháp của nguồn chứng cứ, biên bản tố tụng, kết luận giám định tư pháp và giá trị chứng minh.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng nghiệp vụ tư pháp: Thiết lập hồ sơ, lập các loại biên bản tố tụng (biên bản hỏi cung, khám xét, nhận dạng, thực nghiệm); xây dựng Bản kết luận điều tra và soạn thảo Bản cáo trạng đúng cấu trúc hai phần theo luật định.
• Kỹ năng phân tích pháp lý: Rà soát tính hợp pháp và có căn cứ của tài liệu chứng cứ trong hồ sơ vụ án; nhận diện các vi phạm thủ tục tố tụng nghiêm trọng để ra quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung.
• Kỹ năng áp dụng pháp luật: Xác định chính xác thẩm quyền truy tố của Viện kiểm sát và thẩm quyền xét xử theo sự việc của Tòa án các cấp.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

• Phương pháp tiếp cận sư phạm: Giáo trình kết hợp phương pháp phân tích chuẩn mực pháp lý thực định (normative legal analysis) với phương pháp lịch sử lập pháp. Người học tiếp cận bản chất các chế định tư pháp thông qua sự chuyển biến của các văn bản luật qua từng thời kỳ (Luật Tổ chức TAND năm 1960, Pháp lệnh năm 1961, Luật Tổ chức TAND năm 1981, Bộ luật Hình sự năm 1985, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003).
• Hệ thống bài tập và nghiên cứu tình huống: Giáo trình tích hợp các câu hỏi hướng dẫn ôn tập và định hướng thảo luận trực tiếp ở cuối mỗi phần nội dung:
  • Bộ câu hỏi cuối giai đoạn điều tra (trang 326): Phân tích thẩm quyền Cơ quan cảnh sát điều tra; lý do bắt buộc có người chứng kiến khi khám xét, thực nghiệm; căn cứ khám nghiệm hiện trường trước khi khởi tố; quy định cấm hỏi cung ban đêm; căn cứ ra quyết định đình chỉ điều tra.
  • Bộ câu hỏi cuối chương Truy tố (trang 344): Căn cứ trả hồ sơ điều tra bổ sung; căn cứ đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án của Viện kiểm sát; hình thức và bố cục quyết định truy tố.
• Phương pháp đánh giá: Đánh giá thông qua năng lực xử lý bài tập tình huống thực tế: kiểm tra tính hợp lệ của biên bản khám xét, xác định trường hợp được tạm giam người chưa thành niên (14-16 tuổi, 16-18 tuổi), lập khung nội dung bản cáo trạng và phân định thẩm quyền tòa án cấp huyện/tỉnh.
• Hướng dẫn tự học: Sinh viên đối chiếu trực tiếp các trích đoạn văn bản trong giáo trình với hệ thống điều luật thực định tương ứng; tra cứu văn bản hướng dẫn áp dụng (như Nghị quyết số 04/2004/NQ-HĐTP) để nắm vững quy trình nghiệp vụ xét xử sơ thẩm.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

• Phân hóa chi tiết thời hạn tố tụng: Giáo trình cập nhật quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 về việc phân chia thời hạn nghiên cứu hồ sơ của Viện kiểm sát căn cứ theo mức độ nghiêm trọng của tội phạm (20 ngày đối với tội ít nghiêm trọng/nghiêm trọng; 30 ngày đối với tội rất nghiêm trọng/đặc biệt nghiêm trọng; thời gian gia hạn tương ứng 10, 15, 30 ngày), khắc phục tình trạng áp dụng một thời hạn chung dẫn đến kéo dài thời gian giải quyết vụ án.
• Hệ thống hóa tiến trình mở rộng thẩm quyền xét xử của Tòa án cấp huyện:
  • Trước năm 1960: TAND cấp huyện chỉ có thẩm quyền xử phạt vi cảnh.
  • Theo Pháp lệnh ngày 23/3/1961: Mở rộng thẩm quyền xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự có khung hình phạt từ 2 năm tù trở xuống (Điều 12).
  • Theo Điều 36 Luật Tổ chức TAND năm 1981: Mở rộng xét xử các vụ án có khung hình phạt từ 5 năm tù trở xuống (trừ tội xâm phạm an ninh quốc gia, tội phạm có tính chất nghiêm trọng, phức tạp).
  • Theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 (Điều 170): Phân định thẩm quyền xét xử theo tính chất tội phạm và tổ chức bộ máy tư pháp hiện hành.
• Tích hợp nguồn tài liệu học thuật chuyên sâu: Giáo trình dẫn chiếu các công trình nghiên cứu khoa học pháp lý thực chứng, gồm:
  • Bài viết "Về thẩm quyền của toà án cấp phúc thẩm" của tác giả Nguyễn Đức Mai (Tạp chí Tòa án nhân dân, số 8/1993).
  • Luận án tiến sĩ luật học của tác giả Nguyễn Văn Huyên (Hà Nội, 2002).
  • Nghị quyết số 04/2004/NQ-HĐTP ngày 05/11/2004 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn thi hành phần "Xét xử sơ thẩm".

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

• Sinh viên và học viên chuyên ngành: Tài liệu học tập bắt buộc cho sinh viên đại học ngành Luật học (năm thứ 3, năm thứ 4) và học viên cao học chuyên ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự phục vụ học phần Luật Tố tụng hình sự.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức cơ sở gồm: Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Luật Hình sự Việt Nam (Phần chung: cấu thành tội phạm, hình phạt; Phần các tội phạm: định tội danh, khung hình phạt).
• Giảng viên và cán bộ nghiên cứu: Làm tài liệu giảng dạy chuẩn mực để biên soạn đề cương bài giảng, thiết kế câu hỏi thảo luận, xây dựng tình huống thực hành diễn án và đề thi đánh giá năng lực tư pháp.
• Cán bộ thực tiễn và nghiên cứu độc lập: Tài liệu tham khảo cho Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Luật sư và người tập sự hành nghề luật sư tra cứu quy trình tố tụng chuẩn, thời hạn điều tra, thẩm quyền phê chuẩn và giới hạn trả hồ sơ điều tra bổ sung.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn phục vụ sinh viên, học viên cao học ngành Luật học, giảng viên luật và các cán bộ đang công tác tại Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án hoặc các tổ chức hành nghề luật sư.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần nắm vững kiến thức môn Luật Hình sự (khái niệm tội phạm, các yếu tố cấu thành tội phạm, phân loại tội phạm ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng) và các nguyên tắc pháp lý cơ bản.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Nội dung giáo trình bám sát chi tiết từng thao tác tố tụng nghiệp vụ (đối chất, khám xét, nhận dạng, kê biên tài sản); phân tích rõ ràng cấu trúc văn bản tố tụng (bản cáo trạng theo Điều 167) và cung cấp tiến trình lịch sử lập pháp về thẩm quyền xét xử của Tòa án cấp huyện qua các thời kỳ.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học nên đọc nội dung theo trình tự ba giai đoạn tố tụng (Điều tra -> Truy tố -> Xét xử sơ thẩm), đối chiếu các điều khoản được dẫn chiếu trong giáo trình với Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và giải quyết toàn bộ hệ thống câu hỏi định hướng ôn tập tại trang 326 và trang 344.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Giáo trình tích hợp hệ thống câu hỏi ôn tập, chỉ dẫn tham khảo Nghị quyết số 04/2004/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TANDTC và các công trình nghiên cứu chuyên ngành của các tác giả Nguyễn Đức Mai (1993), Nguyễn Văn Huyên (2002).

---

Kết luận (150 từ)

• Giá trị học thuật cốt lõi: Giáo trình cung cấp hệ thống tri thức pháp lý hoàn chỉnh về trình tự thủ tục, thẩm quyền, thời hạn tố tụng và cơ chế thực thi quyền lực tư pháp trong 3 giai đoạn then chốt: Điều tra, Truy tố và Xét xử sơ thẩm vụ án hình sự.
• Lộ trình học tập đề xuất:
  1. Nắm vững kỹ thuật nghiệp vụ điều tra thu thập chứng cứ và thẩm quyền kiểm sát điều tra của Viện kiểm sát.
  2. Nghiên cứu thủ tục kiểm tra hồ sơ, xử lý biện pháp ngăn chặn và kỹ thuật lập Bản cáo trạng theo Điều 167 BLTTHS năm 2003.
  3. Phân định thẩm quyền xét xử sơ thẩm theo sự việc và nghiên cứu nguyên tắc xét xử độc lập tại phiên tòa sơ thẩm.
• Tài liệu tham khảo bổ sung: Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Bộ luật Hình sự năm 1999, Nghị quyết 04/2004/NQ-HĐTP ngày 05/11/2004 của HĐTP TANDTC, Tạp chí Tòa án nhân dân và các giáo trình chuyên ngành Luật Tố tụng hình sự liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu ghi rõ thời gian, địa điểm tiến hành giám định; họ tên, trình độ văn hóa, trình độ chuyên môn của người giám định; những người tham gia khi tiến hành giám định; những dấu vết, đồ vật, tài liệu được cơ quan trưng cầu cung cấp. Phần nội dung ghi rõ những dấu vết, đồ vật, tài liệu và tất cả những gi đã được giám định; những phương pháp được áp dung để giải quyết các vấn đề đã được đặt ra có căn cứ cụ thể. Phần cuối cùng shi rõ kết luận về vấn đề được yêu cầu giám định. Để làm sáng tỏ hoặc bổ sung nội dung kết luận giám định, cơ quan điều tra có thể hỏi thêm người giám định về những tình tiết cần thiết.

Nếu thấy nội dung kết luận giám định chưa 16, chưa đầy đủ hoặc khi phát hiện những vấn đề mới liên quan đến những tình tiết của vụ án đã được kết luận trước đó thì quyết 315 định giám định bổ sung; nếu có nghi ngờ về kết quả giám định hoặc có mâu thuẫn trong các kết luận giám định về cùng một vấn đề cần giám định thì quyết định giám định lại bằng người giám định hoặc hội đồng giám định khác. Việc giám định bổ sung hoặc giám định lại được tiến hành theo thủ tục chung. Sau khi đã tiến hành giám định, nếu bị can, những người tham gia tố tụng khác yêu cầu thì cơ quan đã trưng cầu giám định phải thông báo nội dung kết luận giám định cho họ biết, họ được trình bày ý kiến của mình về kết luận giám định, yêu cầu giám định bổ sung hoặc giám định lại. Những điều này được ghi lại vào biên bản.

Trong trường hợp cơ quan điều tra, viện kiểm sát không chấp nhận yêu cầu của bị can, những người tham gia tố tụng khác thì phải nêu rõ lí do và thông báo cho họ biết. TẠM ĐÌNH CHỈ ĐIỀU TRA VÀ KẾT THÚC ĐIỀU TRA 1. Tạm đình chỉ điều tra Tạm đình chỉ điều tra là tạm ngừng việc tiến hành điều tra đối với vụ án hoặc đối với từng bị can trong một thời gian nhất định. Trong quá trình điều tra, cũng như khi đã hết thời hạn điều tra, nếu có những căn cứ do pháp luật quy định về tạm đình chỉ điều tra thì cơ quan điều tra ra quyết định tạm đình chỉ điều tra.

Điều 160 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 quy định những căn cứ tạm đình chỉ điều tra bao gồm: - Khi bị can bị bệnh tâm thần hoặc bệnh hiểm nghèo khác có chứng nhận của hội đồng giám định pháp y. Trường hợp này cơ quan điều tra phải căn cứ vào ý kiến của hội đồng giám định pháp y về năng lực chịu trách nhiệm hình sự của bị can hoặc tình trạng bệnh hiểm nghèo khác của bị can có ảnh hưởng đến kết quả của hoạt động điều tra hay không để quyết định tạm đình chỉ điều tra hay vẫn tiếp tục điều tra. Nếu bị can bị bệnh tâm thần hoặc bệnh hiểm nghèo khác có ảnh hưởng đến hoạt 316 động điều tra thì cơ quan điều tra phải tạm đình chỉ điều tra cho đến khi sức khoẻ của bị can được phục hồi. Việc tạm đình chỉ điều tra được thực hiện trước khi hết hạn điều tra.

- Khi hết thời hạn điều tra nhưng chưa xác định được bị can hoặc không biết rõ bị can đang ở đâu. Day là trường hop cơ quan điều tra đã xin gia hạn và sử dụng hết thời hạn điều tra mà vẫn không xác định được ai là bị can thì phải quyết định tạm đình chỉ điều tra. Còn trường hợp không biết rõ bị can đang ở đâu thì cơ quan điều tra phải ra quyết định truy nã bị can. Trong quyết định ghi rõ ngày, giờ, tháng, năm, địa điểm ra quyết định truy nã; họ tên, chức vụ người ra quyết định; họ tên, tuổi, nơi cư trú của bị can; đặc điểm để nhận dạng bị can, dán ảnh kèm theo (nếu có) và tội phạm mà bị can đã bị khởi tố.

Quyết định truy nã được thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng để mọi người phát hiện, bắt giữ người bị truy nã. Trong vụ án có nhiều bị can mà lí do tạm đình chỉ điều tra không liên quan đến tất cả các bị can thì có thể tạm đình chỉ điều tra đối với từng bị can. Trong trường hợp đã trưng cầu giám định nhưng chưa có kết quả giám định mà hết thời hạn điều tra thì cơ quan điều tra ra quyết định tạm đình chỉ điều tra, tạm ngừng các hoạt động điều tra còn việc giám định vẫn tiếp tục được tiến hành cho đến khi có kết quả. Khi ra quyết định tạm đình chỉ điều tra, cơ quan điều tra phải gửi quyết định này cho viện kiểm sát cùng cấp, bị can, người bị hại, trừ trường hợp không biết rõ bị can đang ở đâu.

Kết thúc điều tra Việc điều tra kết thúc khi cơ quan điều tra ra bản kết luận điều tra đề nghị truy tố hoặc ra bản kết luận điều tra và quyết định đình chỉ điều tra. Đề nghị truy tố 317 Khi có day đủ chứng cứ để xác định có tội phạm va bị can thì cơ quan điều tra làm bản kết luận điều tra đề nghị truy tố. Bản kết luận điều tra là văn bản tố tụng tổng kết việc điều tra và đề xuất giải quyết vụ án của cơ quan điều tra. Bản kết luận điều tra phải ghi rõ ngày, tháng, năm, họ tên, chức vụ, chữ kí của người ra kết luận và trình bày diễn biến của hành vi phạm tội, nêu rõ các chứng cứ chứng minh tội phạm, những ý kiến đề xuất giải quyết vụ án, có nêu rõ lí do và căn cứ đề nghị truy tố.

Để viện kiểm sát thực hiện chức năng kiểm sát điều tra đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho toà án giải quyết đúng đắn các vấn đề dân sự, hành chính phát sinh trong quá trình tố tụng, giải quyết việc áp dụng, thay đổi hoặc huỷ bỏ biện pháp ngăn chặn đối với bị can, bị cáo, kèm theo bản kết luận điều tra, cơ quan điều tra phải có bản kê về thời hạn điều tra, biện pháp ngăn chặn đã được áp dụng, ghi rõ thời gian tạm giữ, tạm giam, vật chứng đã thu giữ, biện pháp để bảo đảm việc phạt tiền, bồi thường và tịch thu tài sản. Trong thời hạn hai ngày kể từ ngày ra bản kết luận điều tra, cơ quan điều tra gửi bản kết luận điều tra đề nghị truy tố cùng hồ sơ vụ án đến viện kiểm sát cùng cấp, gửi bản kết luận điều tra đề nghị truy tố cho bị can và người bào chữa. Đình chỉ điều tra Đình chỉ điều tra là chấm dứt việc điều tra vụ án hoặc với từng bị can. Trong những trường hợp sau đây cơ quan điều tra làm bản kết luận điều tra và quyết định đình chỉ điều tra: - Người bị hại đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu; - Có căn cứ không được khởi tố vụ án hình sự quy định tại Điều 107 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003; - Người tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội; - Người được miễn trách nhiệm hình sự; 318 - Người chưa thành niên phạm tội ít nghiêm trọng hoặc tội nghiêm trọng, gây hại không lớn, có nhiều tình tiết giảm nhẹ và được gia đình hoặc cơ quan, tổ chức nhận giám sát, giáo dục; - Đã hết thời hạn điều tra mà không chứng minh được bị can đã thực hiện tội phạm.

Bản kết luận điều tra ghi rõ ngày, tháng, năm, họ tên, chức vụ và chữ kí của người ra kết luận và nêu rõ diễn biến của quá trình điều tra; phân tích việc đình chỉ điều tra dựa vào lí do và căn cứ nào. Vi du: Khi đình chỉ điều tra đối với bị can là người chưa thành niên phải nêu rõ tuổi của bị can; hành vi phạm tội là tội ít nghiêm trọng hoặc tội nghiêm trọng (nêu rõ tội danh - điều khoản của Bộ luật hình sự được áp dụng); phân tích tính chất của tội phạm gây hại không lớn; chỉ ra các tình tiết giảm nhẹ mà bị can được hưởng và cơ quan, tổ chức nào hoặc gia đình bị can nhận giám sát, giáo dục bị can. Nêu rõ căn cứ khoản 2 Điều 69 Bộ luật hình sự năm 1999 thì người chưa thành niên có thể được miễn trách nhiệm hình sự; căn cứ khoản 2 Điều 164 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 bị can được đình chỉ điều tra. Cùng với bản kết luận điều tra, cơ quan điều tra ra quyết định đình chỉ điều tra ghi rõ thời gian, địa điểm ra quyết định, lí do và căn cứ đình chỉ điều tra, việc hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, trả lại đồ vật đã tạm giữ (nếu có) và những vấn đề khác có liên quan.

Trong thời hạn hai ngày kể từ ngày ra bản kết luận điều tra cơ quan điều tra phải gửi kết luận điều tra kèm theo quyết định đình chỉ điều tra cùng hồ sơ vụ án cho viện kiểm sát cùng cấp; gửi bản kết luận điều tra và quyết định đình chỉ điều tra cho bị can, người bào chữa. Nếu trong một vụ án có nhiều bị can mà căn cứ để đình chỉ điều tra không liên quan đến tất cả các bị can thì có thể đình chỉ điều tra với từng bị can. Trong thời hạn mười lăm ngày kể từ ngày nhận được quyết 319 định đình chỉ điều tra của cơ quan điều tra, nếu thấy quyết định đình chỉ điều tra có căn cứ thì viện kiểm sát trả lại hồ sơ vụ án cho cơ quan điều tra để giải quyết theo thẩm quyền; nếu thấy quyết định đình chỉ diéu tra không có căn cứ thì viện kiểm sát hủy bỏ quyết định đình chỉ điều tra và yêu cầu cơ quan điều tra phục hồi điều tra; nếu thấy đủ căn cứ để truy tố thì hủy bỏ quyết định đình chỉ điều tra và ra quyết định truy tố bị can. Phục hồi điều tra Phục hồi điều tra là việc điều tra tiếp tục vụ án hoặc bị can đã bị tạm đình chỉ hoặc đình chỉ điều tra.

Cơ quan điều tra quyết định phục hồi điều tra khi có đủ các điều kiện sau: - Đã có quyết định đình chỉ điều tra hoặc tạm đình chỉ điều tra. - Có lí do để hủy bỏ quyết định đình chỉ hoặc quyết định tạm đình chỉ điều tra nếu chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội phạm do bị can thực hiện đã được đình chỉ hoặc tạm đình chỉ điều tra.