TRƯỜNG TRUNG CẤP QUỐC TẾ MEKONG GIÁO TRÌNH KỸ THUẬT ĐIỀU DƯỠNG – ĐIỀU DƯỠNG CƠ BẢN Trình độ : Trung cấp Ban hành kèm theo quyết định số : …/2021/QĐ-TCQTMK ngày….năm 2021 của Trường Trung cấp Quốc tế Mekong LƯU HÀNH NỘI BỘ LỜI GIỚI THIỆU Nhằm đáp ứng nhu cầu giảng dạy và học tập cho học sinh hệ trung cấp, cũng như để đảm bảo chất lượng đào tạo nguồn nhân lực y tế, Khoa Y đã tổ chức biên soạn giáo trình Kỹ thuật điều dưỡng – điều dưỡng cơ bản. Quyển giáo trình Kỹ thuật điều dưỡng – điều dưỡng cơ bản được biên soạn dựa trên cơ sở chương trình khung đã được phê duyệt của Trường TC Quốc tế Mekong. Giáo trình được biên soạn theo phương châm: kiến thức cơ bản, hệ thống, nội dung phù hợp thực tiễn lâm sàng. Tài liệu được các giáo viên tâm huyết trong công tác giảng dạy biên soạn theo phương pháp giảng dạy tích cực, nâng cao tính tự học của người học và phù hợp với thực tiễn Việt Nam.
Do bước đầu biên soạn nên chắc chắn không tránh khỏi hạn chế và thiếu sót, Ban biên soạn rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến xây dựng của quý đồng nghiệp, các bạn học sinh để giáo trình ngày càng được hoàn thiện. Chúng tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trường và tập thể giáo viên đã tham gia biên soạn quyển giáo trình. Tham gia biên soạn 1. La Thanh Chí Hiếu 2.
Nguyễn Ngọc Thanh Tuyền 3. Huỳnh Phượng Nhật Quỳnh 4. Trần Thanh Trí 5. Nguyễn Thị Thanh Xuân 1 MỤC LỤC BÀI 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐIỀU DƯỠNG.
3 BÀI 2: NHU CẦU CƠ BẢN CỦA CON NGƯỜI. 10 BÀI 3: QUYỀN LỢI VÀ NGHĨA VỤ CỦA NGƯỜI BỆNH VÀ GIA ĐÌNH NGƯỜI BỆNH. 13 BÀI 4: QUY TRÌNH ĐIỀU DƯỠNG. 15 BÀI 5: VÔ KHUẨN - TIỆT KHUẨN.
24 BÀI 6: TIẾP NHẬN NGƯỜI BỆNH ĐẾN KHÁM BỆNH VÀO VIỆN,CHUYỂN VIỆN, RA VIỆN. 37 BÀI7: CHĂM SÓC - THEO DÕI DẤU HIỆU SINH TỒN. 46 BÀI 8: CÁC PHƯƠNG PHÁP VẬN CHUYỂN NGƯỜI BỆNH. 61 BÀI 9: CHĂM SÓC BỆNH NHÂN GIAI ĐOẠN CUỐI, HẤP HỐI VÀ BỆNH NHÂN TỬ VONG.
70 BÀI 10: KỸ THUẬT TIÊM BẮP - TIÊM TĨNH MẠCH – TIÊM DƯƠI DA – TIÊM TRONG DA. 77 BÀI 11: KỸ THUẬT LẤY BỆNH PHẨM XÉT NGHIỆM. 92 BÀI 12: KỸ THUẬT THÔNG TIỂU – RỬA BÀNG QUANG. 105 BÀI 13: KỸ THUẬT HÚT DỊCH DẠ DÀY.
115 BÀI 14: KỸ THUẬT CHO NGƯỜI BỆNH THỞ OXY. 121 BÀI 15 KỸ THUẬT THAY BĂNG RỬA VẾT THƯƠNG. 135 BÀI 16: KỸ THUẬT THỤT THÁO – THỤT GIỮ. 142 BÀI 17: KỸ THUẬT CHƯỜM NÓNG - CHƯỜM LẠNH.
149 BÀI 18: VỆ SINH ĐÔI TAY, MẶC ÁO CHOÀNG, MANG VÀ THÁO KHẨU TRANG, GĂNG TAY VÔ KHUẨN. 154 BÀI 19: KỸ THUẬT BĂNG. 164 BÀI 20: CHĂM SÓC HÀNG NGÀY, VỆ SINH CHO BỆNH NHÂN. 180 BÀI 21: KỸ THUẬT TIÊM TRUYỀN DUNG DỊCH ĐƯỜNG TĨNH MẠCH - TRUYỀN MÁU.
186 BÀI 22: KỸ THUẬT CHO NGƯỜI BỆNH DÙNG THUỐC ĐƯỜNG UỐNG - DA - NIÊM. 196 BÀI 23 KỸ THUẬT HÚT ĐÀM NHỚT CHO NGƯỜI BỆNH. 203 BÀI 24: KỸ THUẬT RỬA DẠ DÀY. 207 TÀI LIỆU THAM KHẢO.
213 2 BÀI 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐIỀU DƯỠNG MỤC TIÊU 1. Nêu được một số định nghĩa về điều dưỡng và giải thích 2. Kể và giải thích được các chức năng của điều dưỡng 3. Kể và giải thích được các vai trò của điều dưỡng NỘI DUNG I.ĐẠI CƯƠNG Con người là tài sản vô giá của tòan xã hội, của toàn nhân loại.
Để con người tồn tại và phát triển được, cần có những nhu cầu cơ bản về thể chất, tinh thần và xã hội. Bình thường con người tự đáp ứng được các nhu cầu cơ bản đó cho bản thân mình. Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới, con người có sức khỏe khi họ hoàn toàn thoải mái về thể chất, tinh thần và xã hội. Sức khỏe không chỉ là nhu cầu mà là quyền cơ bản của mỗi con người.
Khi con người không khỏe, không chỉ là ốm đau, bệnh tật, họ không tự đáp ứng được nhu cầu cho bản thân và cần có sự chăm sóc y tế, trong đó nghề điều dưỡng đóng vai trò hết sức quan trọng. Tổ chức Y tế Thế giới đánh giá dịch vụ y tế do điều dưỡng, hộ sinh cung cấp là một trong những trụ cột của ngành y tế nên đã đưa ra nhiều nghị quyết về củng cố và tăng cường dịch vụ điều dưỡng – hộ sinh toàn cầu. Phát triển nguồn nhân lực điều dưỡng có trình độ được xem là một chiến lược quan trọng để tăng cường sự tiếp cận của người nghèo đối với các dịch vụ y tế, cũng như đảm bảo sự công bằng trong ngành y tế. ĐIỀU DƯỠNG VÀ NGHỀ ĐIỀU DƯỠNG 1.
Định nghĩa điều dưỡng Do trình độ và sự phát triển của ngành điều dưỡng ở các nước rất khác nhau, cho đến nay chưa có một định nghĩa chung về điều dưỡng. Tuy nhiên một số nước cũng đã công nhận các định nghĩa sau - Định nghĩa của Florent Nightingale 1860: “Điều dưỡng là một nghệ thuật sử dụng môi trường của người bệnh để hỗ trợ sự hồi phục của họ” Định nghĩa của Florent Nightingale về điều dưỡng phản ánh mối quan tâm đến thời đại mà bà đang sống. Bà đặt vai trò trọng tâm của người điều dưỡng là giải quyết các yếu tố môi trường xung quanh nơi người bệnh để người bệnh được phục hồi một cách tự nhiên. - Định nghĩa của Virginia Handerson 1960: “Chức năng duy nhất của người điều dưỡng là hỗ trợ các hoạt động nâng cao hoặc hồi phục sức khỏe của người bệnh hoặc người khỏe, hoặc cho cái chết được thanh thản mà mỗi cá thể có thể thực hiện nếu họ có sức khỏe, ý chí và kiến thức.
Giúp đỡ các cá thể sao cho họ đạt được sự độc lập càng sớm càng tốt” 3 .Định nghĩa của Virginia Handerson đã được Hội đồng điều dưỡng quốc tế công nhận vào năm 1973 và đa số thống nhất với các học thuyết điều dưỡng khác.Theo Handerson, chức năng nghề nghiệp của điều dưỡng là chăm sóc và hỗ trợ người bệnh thực hiện các hoạt động hàng ngày. - Định nghĩa của Hội Điều dưỡng Mỹ (America Nurses Association): o Điều dưỡng là một nghề hỗ trợ cung cấp các dịch vụ chăm sóc đóng góp vào việc hồi phục và nâng cao sức khỏe (1965) o Điều dưỡng chẩn đoán và điều trị những phản ứng của con người đối với bệnh hiện tại hoặc bệnh có tiềm năng xảy ra (1980) Định nghĩa về điều dưỡng của Hội Điều dưỡng Mỹ phản ánh rõ bản chất nghề nghiệp, các khía cạnh luật pháp về phạm vị thực hành của người điều dưỡng và thể hiện xu hướng của ngành điều dưỡng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe. Định nghĩa được sữa đổi vào năm 1980 của Hội Điều dưỡng Mỹ là cơ sở để xây dựng quy trình điều dưỡng mà hiện nay được áp dụng rất nhiều tại các nước trên thế giới. Tuy nhiên cũng có nhiều ý kiến cho rằng định nghĩa trên chỉ thiên về kỹ thuật và làm giảm đi thiên chức của nghề điều dưỡng là chăm sóc.
- Định nghĩa Điều dưỡng của Việt nam: “Y tá là người có trình độ trung cấp trở xuống và chăm sóc người bệnh theo y lệnh của bác sĩ”. Định nghĩa trên chưa không phù hợp bản chất nghề nghiệp của điều dưỡng. Thực tế cần một định nghĩa mới về nghề điều dưỡng trong sự nghiệp chăm sóc sức khỏe hiện nay. Nghề điều dưỡng ở Việt Nam chỉ mới chính thức được hình thành vào cuối thế kỷ XIX.
Tuy nhiên lúc đầu chỉ được đào tạo theo kiểu cầm tay chỉ việc để làm công tác phục vụ trong các bệnh viện và cứu thương. Sau đó có chương trình đào tạo từ sơ cấp đến trung cấp. Mãi đến cuối thế kỷ XX việc đào tạo cao đẳng và đại học điều dưỡng mới bắt đầu. Mặc dù trình độ và phạm vi thực hành của điều dưỡng Việt Nam đã có nhiều thay đổi, song nhận thức chung về vai trò của người điều dưỡng chưa được cập nhật cho phù hợp thực tế.
Định hướng nghề điều dưỡng 2. Điều dưỡng là một nghề chuyên nghiệp (Nursing profession) Bác sĩ và điều dưỡng là hai nghề có định hướng khác nhau Nghề điều dưỡng với bản chất nghề nghiệp là chăm sóc, nuôi dưỡng, đáp ứng nhu cầu cơ bản của người bệnh, giúp cho họ nhanh chóng trở về trạng thái bình thường, khỏe mạnh. Y học ngày càng phát triển, đòi hỏi phải nâng cao kiến thức và trình độ chuyên nghiệp của điều dưỡing. Việc nâng cao trình độ điều dưỡng ở bậc đại học và sau đại học đã tạo ra sự thay đổi giữa quan hệ giữa thầy thuốc và điều dưỡng (Doctor-Nurse Relationship).
Người điều dưỡng trở thành người cộng sự của bác sĩ thay vì chỉ là người thực hiện y lệnh. Điều dưỡng là một ngành khoa học về chăm sóc người bệnh (Nursing is a caring sciences) Người điều dưỡng không phải là bác sĩ thu nhỏ về kiến thức và kỹ năng. Nói một cách khác kiến thức và kỹ năng của bác sĩ vừa thừa vừa thiếu đối với điều 4 dưỡng do bởi hai nghề có định hướng khác nhau về vai trò nghiệp vụ. Vai trò chính của bác sĩ là điều trị và vai trò chính của điều dưỡng là đáp ứng những nhu cầu cơ bản của người bệnh về thể chất lẫn tinh thần.
Người làm công tác điều dưỡng phải trải qua một quá trình đào tạo thích đáng về nghề nghiệp, trong các trường đào tạo tin cậy để được trang bị các kiến thức khoa học y học và điều dưỡng. Do đó việc đào tạo đội ngũ giảng viên điều dưỡng để giảng dạy điều dưỡng trong tương lai là một trong những chính sách thiết yếu để phát triển nghề điều dưỡng Việt Nam 2. Điều dưỡng là một ngành học (Nursing is a discipline) Do đặc thù của nghề điều dưỡng là làm các công việc từ đơn giản nhất đến phức tạp, từ việc thay ga trải giường đến việc nghiên cứu, quản lý và trở thành chuyên gia điều dưỡng có trình độ nên các nước đào tạo điều dưỡng gồm nhiều cấp trình độ để đáp ứng nhu cầu hành nghề. Ngày nay điều dưỡng không chỉ là một ngành học có nhiều chuyên khoa như điều dưỡng nhi, điều dưỡng phòng mổ, điều dưỡng cộng đồng, điều dưỡng tâm thần, nhiều nước còn áp dụng đào tạo hộ sinh là một chuyên khoa của ngành điều dưỡng.
Phạm vi hành nghề của điều dưỡng được pháp luật công nhận Đa số các nước trên thế giới đã có luật về phạm vi hành nghề (Scope of Nursing Practices) và đạo đức nghề điều dưỡng (Nursing ethics).