Giáo Trình Kiểm Dịch Thực Vật và Dịch Hại Nông Sản Sau Thu Hoạch Dành Cho Đại Học Chuyên Ngành BVTV

Giáo trình kiểm dịch thực vật và dịch hại nông sản sau thu hoạch cung cấp kiến thức chuyên sâu cho sinh viên ngành bảo vệ thực vật và cây trồng.

• Trường học: Trường Đại Học Nông Nghiệp Hà Nội
• Chuyên ngành: Bảo Vệ Thực Vật
• Đề tài: Giáo Trình Kiểm Dịch Thực Vật và Dịch Hại Nông Sản Sau Thu Hoạch
• Loại tài liệu: giáo trình

Mục lục chi tiết

• Lời nói đầu
• 1. Bài 1: Mục đích, ý nghĩa, nội dung của Kiểm dịch thực vật (KDTV)
• 1.1. Nguồn gốc và khái niệm về Kiểm dịch thực vật
• 1.1.1. Nguồn gốc KDTV
• 1.1.2. Định nghĩa KDTV
• 1.2. Mục đích của KDTV
• 1.3. Một số khái niệm, thuật ngữ về KDTV
• 1.4. Tầm quan trọng của KDTV
• 1.5. Thuộc tính cơ bản KDTV và đặc điểm của KDTV
• 1.5.1. Thuộc tính cơ bản của ký sinh
• 1.5.2. Đặc điểm của KDTV
• 1.6. Câu hỏi ôn tập
• 2. Bài 2: Cơ sở khoa học của KDTV
• 2.1. Khái niệm chung
• 2.2. Tính khu vực của sự phân bố sinh vật gây hại trong tự nhiên
• 2.3. Sự lây lan của sinh vật gây hại do con người
• 2.4. Tính nguy hại của sinh vật gây hại sau lúc xâm nhập vào vùng mới
• 2.5. Câu hỏi ôn tập
• 3. Bài 3: Pháp lệnh, điều lệ KDTV của nước CHXHCN Việt Nam
• 3.1. Khái niệm chung
• 3.2. Nội dung cơ bản của pháp lệnh KDTV của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 3.3. Pháp lệnh bảo vệ và kiểm dịch thực vật

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Kiểm Dịch Thực Vật và Dịch Hại Nông Sản

Giáo trình Kiểm Dịch Thực Vật và Dịch Hại Nông Sản Sau Thu Hoạch là tài liệu quan trọng trong việc đào tạo sinh viên ngành Bảo vệ thực vật. Nội dung giáo trình không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn hướng dẫn thực hành về quy trình kiểm dịch, bảo vệ thực vật và quản lý dịch hại. Việc hiểu rõ về kiểm dịch thực vật giúp nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp và bảo vệ môi trường.

1.1. Khái niệm và vai trò của Kiểm Dịch Thực Vật

Kiểm dịch thực vật là biện pháp pháp lý nhằm ngăn chặn sự lây lan của dịch hại và bệnh tật. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sản xuất nông nghiệp và an toàn thực phẩm.

1.2. Lịch sử phát triển của Kiểm Dịch Thực Vật

Lịch sử kiểm dịch thực vật bắt đầu từ thế kỷ 14 với các quy định về cách ly hàng hóa. Qua thời gian, các quy định này đã được hoàn thiện và áp dụng rộng rãi trên toàn cầu.

II. Những thách thức trong Kiểm Dịch Thực Vật và Dịch Hại Nông Sản

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc kiểm soát dịch hại và bệnh tật trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Sự gia tăng giao thương quốc tế đã tạo điều kiện cho các loài dịch hại xâm nhập vào các vùng lãnh thổ mới. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các cơ quan kiểm dịch trong việc phát hiện và ngăn chặn kịp thời.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến dịch hại

Biến đổi khí hậu làm thay đổi môi trường sống của nhiều loài dịch hại, khiến chúng phát triển mạnh mẽ hơn và khó kiểm soát hơn.

2.2. Sự gia tăng giao thương và rủi ro dịch hại

Giao thương quốc tế gia tăng tạo cơ hội cho dịch hại xâm nhập vào các quốc gia, đe dọa đến sản xuất nông nghiệp và an toàn thực phẩm.

III. Phương pháp Kiểm Dịch Thực Vật hiệu quả

Để đảm bảo an toàn cho sản phẩm nông nghiệp, các phương pháp kiểm dịch thực vật cần được áp dụng một cách hiệu quả. Việc sử dụng công nghệ hiện đại trong kiểm tra và giám sát dịch hại là rất cần thiết.

3.1. Sử dụng công nghệ sinh học trong kiểm dịch

Công nghệ sinh học giúp phát hiện nhanh chóng và chính xác các loại dịch hại, từ đó có biện pháp xử lý kịp thời.

3.2. Quy trình kiểm dịch thực vật tiêu chuẩn

Quy trình kiểm dịch cần được thực hiện theo các tiêu chuẩn quốc tế để đảm bảo tính hiệu quả và an toàn cho sản phẩm.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Kiểm Dịch Thực Vật

Kiểm dịch thực vật không chỉ là một quy trình pháp lý mà còn có ứng dụng thực tiễn trong sản xuất nông nghiệp. Việc áp dụng các biện pháp kiểm dịch giúp bảo vệ cây trồng và nâng cao năng suất.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả kiểm dịch

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng kiểm dịch thực vật đã giúp giảm thiểu đáng kể thiệt hại do dịch hại gây ra trong sản xuất nông nghiệp.

4.2. Các mô hình kiểm dịch thành công

Nhiều quốc gia đã áp dụng thành công các mô hình kiểm dịch thực vật, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp và bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và tương lai của Kiểm Dịch Thực Vật

Kiểm dịch thực vật sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sản xuất nông nghiệp và an toàn thực phẩm. Tương lai của kiểm dịch thực vật cần được định hướng theo hướng bền vững và hiệu quả hơn.

5.1. Xu hướng phát triển trong kiểm dịch thực vật

Xu hướng phát triển công nghệ và quy trình kiểm dịch sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc kiểm soát dịch hại và bệnh tật.

5.2. Tầm quan trọng của hợp tác quốc tế

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực kiểm dịch thực vật là cần thiết để đối phó với các thách thức toàn cầu và bảo vệ an toàn thực phẩm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé Gi¸o dôc vµ §µo t¹o Tr−êng ®¹i häc n«ng nghiÖp Hµ Néi GIÁO TRÌNH KiÓm dÞch thùc vËt Vµ dÞch h¹i n«ng s¶n sau thu ho¹ch (D¹y cho §¹i häc Chuyªn ngµnh BVTV vµ C©y trång) PhÇn I. KiÓm dÞch thùc vËt Bµi 1 Môc ®Ých, ý nghÜa, néi dung cña KiÓm dÞch thùc vËt (KDTV) 1. Nguån gèc vµ kh¸i niÖm vÒ KiÓm dÞch thùc vËt 1. Nguån gèc KDTV + KiÓm dÞch b¾t nguån tõ tiÕng ý: (Quarantina hay quaranta cã nghÜa 40 ngµy c¸ch ly) Tõ tiÕng Anh: quarantine vµ tiÕng Latin: quarantum cã nghÜa lµ bÕn n−íc, bèn m−¬i ngµy c¸ch ly, phong to¶.

Qua qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña xA héi ®Æc biÖt cña ngµnh ngo¹i th−¬ng, néi th−¬ng hµng ho¸ ®−îc trao ®æi ngµy cµng m¹nh mÏ gi÷a c¸c n−íc, c¸c vïng cña mét quèc gia, nghÜa cña c¸c tõ trªn ®−îc chuyÓn thµnh KiÓm dÞch. Theo c¸c l« hµng vµ mÆt hµng trao ®æi mµ chia ra kiÓm dÞch thùc vËt, kiÓm dÞch ®éng vËt. + ThÕ kû 14, thµnh phè Venise (ý) qui ®Þnh: thuyÒn bÌ n−íc ngoµi sau lóc cËp bÕn c¶ng ph¶i ®ç c¸ch ly bÕn 40 ngµy ®Ó kiÓm tra bÖnh truyÒn nhiÔm nh−: bÖnh vÒ phæi, bÖnh t¶, sèt ph¸t ban,. + 1660, ë thµnh Loren (Ph¸p0 ra ph¸p lÖnh tiªu diÖt lóa chÐt cña lóa m× vµ cÊm nhËp gièng ®Ó chèng bÖnh rØ th©n lóa m×.

+ Cuèi thÓ kû 19, xuÊt hiÖn ph¸p lÖnh KDTV ë nhiÒu n−íc, do t×nh h×nh nhiÒu loµi dÞch s©u, bÖnh theo hµng ho¸ vËt thÓ thùc vËt lan truyÒn nhanh, ph¹m vi räng, ch¼ng h¹n, bÖnh mèc s−¬ng khoai t©y, s©u c¸nh cøngh¹i khoai t©y, rÖp rÔ nho, bÖnh hÐo vµng c©y,.) + N¨m 1873, §øc cÊm nhËp khoai t©y tõ Mü vµo ®Ó chèng bä c¸nh cøng h¹i khoai t©y. + N¨m 1877, Anh banh hµnh ph¸p lÖn KDTV chèng bä c¸nh cøng h¹i khoai t©y. + N¨m 1890, Indonesia banh hµnh ph¸p lÖnh cÊm nhËp cµ phª tõ Ceylan ®Ó chèng bÖnh rØ s¾t khoai t©y. + N¨m 1873, Nga; 1900, óc; 1912, Mü; 1914, NhËt, Ên §é; 1931, Trung Quèc;.

®A ban hµnh ph¸p lÖnh KDTV. §Þnh nghÜa KDTV + Theo F.O, KDTV lµ ph¸p luËt qui ®Þnh ®Ó tiÕn hµnh kiÓm tra ®èi víi hµng ho¸ l−u th«ng nh»m phßng ngõa vµ lµm chËm sù c− tró cña s©u bÖnh h¹i ë mét vïng khi chóng ch−a ph¸t sinh. + ë Anh n¨m 1983, KDTV lµ l−u gi÷ thùc vËt hoÆc ®Ó ë tr¹ng th¸i c¸ch ly cho ®Õn lóc thÊy chóng khoÎ míi th«i hoÆc KDTV lµ tÊt c¶ c¸c nç lùc ng¨n chÆn sù lan truyÒn mäi vËt thÓ sinh vËt kh«ng cÇn thiÕt gi÷a c¸c khu vùc kh¸c nhau. + ë Liªn Xo cò n¨m 1973, KDTV lµ tæng hîp c¸c biÖn ph¸p cña Nhµ n−íc nh»m ng¨n chÆn sù x©m nhËp vµ lan truyÒn cña s©u, bÖnh, cá d¹i nguy hiÓm, môc ®Ých lµ b¶o vÖ tµi nguyªn thùc vËt cña quèc gia.

+ ë §an M¹ch 1997, KDTV lµ biÖn ph¸p ng¨n chÆn bÖnh vµ c¸c vi sinh vËt g©y h¹i thùc vËt tõ mét vïng x©m nhËp vµo vïng kh¸c ®Ó x©m nhiÔm. + ë Trung Quèc n¨m 1986, KDTV lµ biÖn ph¸p phßng ngõa b»ng c¸ch Nhµ n−íc dùa vµo ph¸p luËt vµ biÖn ph¸p hµnh chÝnh ®Ó khèng chÕ sù di chuyÓn thùc vËt nhËp khÈu vµo tõng vïng trong n−íc nh»m ng¨n chÆn sù x©m nhËp vµ lan truyÒn cacs sinh vËt g©y h¹i nguy hiÓm nh− s©u, bÖnh. §ã lµ biÖn ph¸p phßng ngõa c¬ b¶n, truyÒn thèng trongc¶ sù nghiÖp BVTV. + ë ViÖt Nam (1956), KDTV lµ biÖn ph¸p mang tÝnh ph¸p lÖnh Nhµ n−íc, nh»m ng¨n chÆn sù l©y lan cña c¸c loµi dÞch h¹i (s©u, bÖnh,.) tõ bvïng nµy sang vïng kh¸c, tõ n−íc nµy sang n−íc kh¸c.O th«ng qua b¶n c«ng −íc vÒ BVTV quèc tÕ gäi t¾t lµ IPPC.

+ 1987, 89 n−íc tham gia c«ng −íc vÒ BVTV vµ thµnh lËp 9 tæ chøc BVTV cho c¸c vïng ®Þa lý trªn hµnh tinh.
Tæ chøc BVTV ch©u ¢u vµ §Þa trung h¶i (EPPO) 1951 lËp vµ cã 35 n−íc tham gia. Trô së ë Ph¸p.
HiÖp héi KDTV ch©u Phi (IAPSC), thµnh lËp n¨m 1954, cã 48 n−íc thµnh viªn.

Trô së ë Cam¬rum.
Tæ chøc B¶o vÖ ®éng thùc vËt Trung Mü (OIRSA), thµnh lËp 1955, cã 8 n−íc thµnh viªn. Trô së ë Sanvador.
Héi BVTV khu vùc ch©u ¸ Th¸i B×nh D−¬ng (APPPC), thµnh lËp n¨m 1956, cã 24 n−íc thµnh viªn.

Trô së ë Th¸i Lan.
Héi BVTV vïng cËn ®éng (NEPPC) thµnh lËp 1963, cã 16 n−íc tham gia. Trô së ë AicËp.
Tæ chøc BVTV v×mg Boliver OBSA), thµnh lËp n¨m 1965, cã 6 thµnh viªn.

Trô së ë Arkentina.
Héi BVTV khu vùc biÓn Caraibo (CPPC), thµnh lËp n¨m 1967, cã 14 n−íc thµnh viªn. Trô së ë T©y Ban Nha.
Tæ chøc BVTV B¾c Mü (NAPPO), thµnh lËp 1976, cã 3 n−íc thµnh viªn.

Trô së ë Canada. Môc ®Ých cña KDTV Môc ®Ých cña KDTV lµ ng¨n chÆn sù lan truyÒn (truyÒn vµo vµ truyÒn ra) c¸c loµi dÞch h¹i (s©u, bÖnh, cë d¹i,.) nguy hiÓm do con ng−êi g©y ra; ®Æc biÖt tõ n−íc ngoµi lan truyÒn vµo trongn−íc mµ c¸c loµi s©u bÖnh ®ã ch−a ph¸t sinh trong n−íc nh»m b¶o vÖ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp (n«ng, l©m nghiÖp, v−ên c©y,.) víi nghÜa réng lµ an toµn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp vµ hÖ sinh th¸i n«ng nghiÖp gãp phÇn l−u th«ng vµ trao ®æi thùc vËt, s¶n phÈm thùc vËt (gièng, c©y con,.) kh«ng mang s©u bÖnh nguy hiÓm ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, l−u th«ng th−¬ng nghiÖp, thùc hiÖn hîp t¸c quèc tÕ. Tõ môc ®Ých cña KDTV chóng ta thÊy râ. + KDTV nh×n vµo lîi Ých toµn côc vµ l©u dµi, lµm cho lîi Ých kinh tÕ, xA héi, sinh th¸i thµnh mét thÓ thèng nhÊt.

+ Sinh vËt h¹i mµ KDTV tËp trung vµo lµ dÞch h¹i nguy hiÓm (s©u, bÖnh kiÓm dÞch). Sinh vËt ®ã ch−a ph¸t sinh trong n−íc, trong vïng hoÆc ®A ph¸t sinh nh−ng ph©n bè hÑp. +KDTV lÊy ph¸p qui lµm c¨n cø bao gåm c¸c luËt lÖ KDTV cña mét n−íc, còng nh− cña ®Þa ph−¬ng ban hµnh vµ luËt lÖ KDTV quèc tÕ mµ mçi n−íc ®A ký. + KDTV kh«ng ph¶i lµ biÖn ph¸p ®¬n ®éc mµ lµ mét lo¹t biÖn ph¸p cÊy thµnh gäi lµ hÖ thèng qu¶n lý tæng hîp IPM.

Mét sè kh¸i niÖm, thuËt ng÷ vÒ KDTV + Thùc vËt (plants): C©y trång , c©y hoang d¹i, h¹t gièng , c©y con, vËt liÖu sinh th¸i cña chóng. + S¶n phÈm thùc vËt (plant products): s¶n phÈm cã nguån gèc tõ thùc vËt ch−a gia c«ng, chÕ biÕn hoÆc qua chÕ biÕn ng−ng vÉn cã kh¶ n¨ng lan truyÒn bÖnh, s©u. VÝ dô, l−¬ng thùc, ®Ëu ®ç, b«ng, b«ng h¹t. + VËt phÈm ph¶i kiÓm dÞch kh¸c: Hµng ho¸ tuy kh«ng ph¶i thùc vËt vµ sp thùc vËt song cã thÓ lan truyÒn s©u bÖnh nguy hiÓm.

VÝ dô, c«ng cô vËn t¶i, bao gãi, vËt ®én lãt hµng,. + Sinh vËt cã h¹i (pests): Sinh vËt cã nguy h¹i ®Õn thùc vËt vµ s¶n phÈm thùc vËt (s©u bÖnh, cá d¹i, nhÖn,.) + S©u bÖnh nguy hiÓm (Dangerous diseases anh pests): S©u bÖnh ph¸ h¹i thùc vËt vµ s¶n phÈm thùc vËt nghiªm träng, khã phßng trõ “s©u bÖnh kiÓm dÞch”. + S©u bÖnh kiÓm dÞch (quarantine pests): Hay cßn gäi lµ ®èi t−îng kiÓm dÞch, ®−îc quy ®Þnh trong luËt lÖ kiÓm dÞch cña mçi n−íc vïng, miÒn. Chóng ®−îc qui ®Þnh trong hiÖp ®Þnh, hîp®ång mËu dÞch.

+ §èi t−îng kiÓm dÞch: - §èi t−îng KDTV nhËp khÈu: chØ c¸c loµi s©u bÖnh kh«ng ®−îc phÐp nhËt khÈu mµ Nhµ n−íc qui ®Þnh - Danh s¸ch nµy do Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n c«ng bè (chia thµnh nhãm 1,2,3). - §èi t−îng KDTV trong n−íc chØ c¸c loµi s©u bÖnh cÇn tiÕn hµnh kiÓm dÞch trong lóc di chuyÓn thùc v¹at vµ s¶n phÈm thùc vËt. Danh s¸ch nµy do Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n c«ng bè. Cã thÓ bæ sung ®Ó b¶o vÖ s¶n xuËt n«ng nghiÖp ®Þa ph−¬ng,.

TÇm quan träng cña KDTV Ta cã thÓ thÊy tÇm quan träng cña KDTV qua c¸c mÆt sau: + T¸c dông cña nh©n tè con ng−êi trong viÖc g©y ra sù lan truyÒn s©ubÖnh nguy hiÓm h¹i c©y trång. + Mét khi s©u bÖnh nguy hiÓm x©m nhËp vµo khu míi g©y nªn t¸c h¹i nguy hiÓm víi vù ly xa. Lóc lan ®Õn khu míi gÆp KDTV thuËn lîi dÉn ®Õn s©u bÖnh tån t¹i, sinh s¶n, ph¸t triÓn g©y t¸c h¹i nguy hiÓm. + KDTV lµ ho¹t ®éng kinh tÕ vµ xA héi th«ng qua ph¸p chÕ ®Ó khèng chÕ con ng−êi lµm l©y lan s©u bÖnh nguy hiÓm.

+ Môc tiªu cña KDTV
Ng¨n chÆn ®Èy lïi sù x©m nhËp l©y lan cña sinh vËt g©y h¹i nguy hiÓm.
Tiªu diÖt, khèng chÕ sù ph¸t triÓn l©ylan cña bÊt cø sinh vËt g©y h¹i nµo x©m nhËp vµo. + Mét sè vÝ dô sù l©y lan cña dÞch h¹i nguy hiÓm.
BÖnh mèc s−¬ng khoai t©y (Phytophtora infestans): ThËp kû 30 cña thÓ kû 19, ch©u ¢u nhËp khÈu khoai t©y tõ Peru mang theo nguån bÖnh nguy hiÓm nµy.

Ch¼ng cÇn bao l©u, sang thËp kû 40, bÖnh ®A ph¸t triÓn thµnh dÞch ë ch©u ¢u. N¨m 1845, dÞch bÖnh mèc s−¬ng khoai t©y ®A lµm chÕt ®ãi 20 vïng.
BÖnh kh« l¸ b«ng (Fusarium oxysporum): N¨m 1914, bÖnh nµy ®−îc ph¸t hiÖn ë Mü, s©u ®ã lan truyÒn sang AicËp, Ên §é, Trung quèc,.
BÖnh b¹c l¸ lóa (Xanthomonas campestris): BÖnh nµy ®−îc ph¸t hiÖn ë Trung quèc vµo thËp kû 50 cña thÕ kû 20 sau ®ã lan réng kh¾p c¸c vïng trång lóa.

Mät bét t¹p (Tribolicum coufusum) vµo ViÖt Nam, chiÕm 50,7% lÇn b¾t gÆp so víi c¸c loµi dÞch h¹i KDTV kh¸c.
BÖnh s−¬ng mai nho (Plasmopara viticola):
RÖp h¹i rÔ nho (Viteus vitifolii): Lan truyÒn tõ Mü vµo ch©u ¢u ë ®Çu thÕ kû 19.
BÖnh h¹i mËn (Endothia parasitica): N¨m 1904, tõ ph−¬ng §«ng lan truyÒn vµo Mü vµ sau 25 n¨m g©y h¹i nghiªm träng ë n−íc Mü.
S©u hßng h¹i b«ng (Pectinophora goxxypiella): §−îc ph¸t hiÖn ë Ên §é, sau ®ã lan truyÒn sang c¸c n−íc trång b«ng.

B−ím tr¾ng Mü (Hyplantria cunea): Lan truyÒn tõ Mü sang c¸c n−íc kh¸c g©y t¸c h¹i nghiªm träng.
Ruåi §Þa trung h¶i (Ceratitis capitata): Lan truyÒn tõ ch©u Phi sang c¸c n−ícg©y h¹i rau , qu¶.
RÖp s¸p h¹i th«ng (Hemibertesia pitysophyla): N¨m 1965 ph¸t hiÖn thÊy ë §µi Loan sau ®ã lan truyÒn sang Hång K«ng, Trung quèc.
S©u c¸nh cøng h¹i khoai t©y (Leptinotarsa decemlineota): Ph¸t hiÖn ë Mü sau ®ã lan truyÒn sang ch©u ¢u.

Thuéc tÝnh c¬ b¶n KDTV vµ ®Æc ®iÓm cña KDTV 3. Thuéc tÝnh c¬ b¶n cña ký sinh + KDTV lµ bé phËn cÊu thµnh quan träng cña BVTV + KDTV hç trî trong c«ng t¸c BVTV Phßng trõ s©u bÖnh kh«ng cã KDTV lµ phßng trõ bÞ ®éng. KDTV kh«ng cã sù phèi hîp BVTV lµ kiÓm dÞch tiªu cùc.
TÝnh phßng ngõa: VÊn ®Ò cèt lâi cña KDTV lµ phßng ngõa sù lan truyÒn cña sinh vËt g©y h¹i nguy hiÓm.

TÝnh chÊt c¬ b¶n lµ qu¸n triÖt phßng ngõa sù l©y lan.
TÝnh toµn côc vµ tÝnh l©u dµi §©y lµ chiÕn l−îc.