LỜI MỞ ĐẦU Tiếp nối cuốn giáo trình Kế toán tài chính Doanh nghiệp I và để phù hợp với nội dung cải cách chế độ kế toán Việt Nam. Khoa Kinh tế trường Đại học Công Nghiệp Quảng Ninh đã tổ chức biên soạn cuốn giáo trình Kế toán tài chính Doanh nghiệp II làm tài liệu giảng dạy, học tập cho sinh viên chuyên ngành Kế toán và sinh viên khối ngành kinh tế Tài chính ngân hàng; Quản trị kinh doanh của trường Đại học Công Nghiệp Quảng Ninh. Cuốn giáo trình được biên soạn phù hợp với các văn bản quy định về chế độ kế toán Doanh Nghiệp trên tinh thần cập nhật đầy đủ các thông tin mới nhất của chế độ Kế toán Việt Nam hiện hành. Nhóm tác giả đã cố gắng chuyển tải những kiến thức chuyên ngành kế toán tài chính thành các kỹ năng nghiệp vụ kế toán cho độc giả đang theo học và tìm hiểu về môn Kế toán tài chính để có thể vận dụng kiến thức về kế toán để xử lý các vấn đề chuyên môn trong lĩnh vực kế toán.
Từ đó thôi thúc nhóm tác giả mạnh dạn viết cuốn giáo trình này để góp phần vào tủ sách học tập và tham khảo của độc giả. Nội dung trình bày trong cuốn sách được thực hiện gồm 3 chương được trình bày, sắp xếp logic theo trình tự phù hợp với nhận thức chung của độc giả, để giúp cho người đọc từng bước hiểu và áp dụng thực hành. Chương 4: Kế toán tài sản cố định và các khoản đầu tư dài hạn Chương 5: Kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Chương 6: Kế toán các khoản nợ phải trả và nguồn vốn của Doanh nghiệp Xin cảm ơn sự đồng hành của hội đồng thẩm định giáo trình trường Đại học Công Nghiệp Quảng Ninh và các đồng nghiệp đã đóng góp những ý kiến rất quý báu để cuốn sách được hoàn thiện hơn trước khi ra mắt độc giả. Cuốn sách lần đầu tiên được xuất bản nên khó tránh khỏi những thiếu xót rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của bạn bè, đồng nghiệp, các chuyên gia, học giả, các nhà nghiên cứu thực hành về Kế toán tài chính Doanh nghiệp để lần xuất bản tiếp theo sẽ hoàn thiện tốt hơn.
Xin chân thành cảm ơn. Thay mặt nhóm tác giả TS. Lãnh Thị Hòa DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nội dung BĐSĐT Bất động sản đầu tư BH Bảo hiểm BHTN Bảo hiểm thất nghiệp BHXH Bảo hiểm xã hội BHYT Bảo hiểm y tế BQLDA Ban quản lý dự án BVMT Bảo vệ môi trường CCDC Công cụ dụng cụ CNV Công nhân viên CP Chi phí CPNCTT Chi phí nhân công trực tiếp CP NVLTT Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp CPSX Chi phí sản xuất CP SXC Chi phí sản xuất chung DN Doanh nghiệp GTGT Giá trị gia tăng KHTSCĐ Khấu hao Tài sản cố định KPCĐ Kinh phí công đoàn MKHBQ Mức khấu hao bình quân NCTT Nhân công trực tiếp NK Nhập khẩu NKC Nhật ký chung NVL Nguyên vật liệu NVLC Nguyên vật liệu chính NVLTT Nguyên vật liệu trực tiếp NSNN Ngân sách Nhà nước NV Nguồn vốn PP KKĐK Phương pháp kiểm kê định kỳ PP KKTX Phương pháp kê khai thường xuyên QLDN Quản lý doanh nghiệp SP Sản phẩm SPDD Sản phẩm dở dang SXC Sản xuất chung SXKD Sản xuất kinh doanh TBSX Thiết bị sản xuất TGNH Tiền gửi ngân hàng TK Tài khoản TNDN Thu nhập doanh nghiệp TSCĐ Tài sản cố định TSCĐHH, TSCĐVH Tài sản cố định hữu hình, vô hình TTĐB Tiêu thụ đặc biệt XDCB Xây dựng cơ bản Chương 4 KẾ TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH VÀ CÁC KHOẢN ĐẦU TƯ DÀI HẠN 4.1 Kế toán tài sản cố định 4.1 Khái niệm và tiêu chuẩn nhận biết tài sản cố định Để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp cần thiết phải có đầy đủ các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất bao gồm: Tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động. Tài sản cố định là một bộ phận chủ yếu của tư liệu lao động đóng vai trò quan trọng trong hoạt kinh doanh của doanh nghiệp.
Tài sản cố định (TSCĐ) trong các doanh nghiệp là những tư liệu lao động chủ yếu và các tài sản khác có giá trị lớn, tham gia vào nhiều chu kì sản xuất kinh doanh và giá trị của nó được chuyển dịch dần dần, từng phần vào giá trị sản phẩm, dịch vụ được sản xuất ra trong các chu kì sản xuất. TSCĐ là các tư liệu lao động chủ yếu như nhà xưởng, máy móc, thiết bị, dụng cụ quản lý. Đây là những TSCĐ có hình thái hiện vật cụ thể, đa dạng về kiểu dáng, phong phú về chủng loại người ta có thể định dạng, mô tả chúng theo các chỉ tiêu cụ thể như chất liệu, kích thước, màu sắc. Ngoài ra, còn có những tài sản không có hình thái hiện vật nhưng cũng tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh như quyền sử dụng đất, bằng phát minh sáng chế… Song không phải mọi tư liệu lao động đều là TSCĐ mà chỉ có những tài sản thoả mãn các điều kiện qui định của chuẩn mực kế toán và chế độ tài chính- kế toán của nhà nước qui định cụ thể phù hợp trong từng thời kỳ.
Theo chuẩn mực kế toán Việt nam (số 03- TSCĐ hữu hình) quy định: TSCĐ hữu hình là những tài sản có hình thái vật chất cụ thể do doanh nghiệp nắm giữ để sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh phù hợp với tiêu chuẩn ghi nhận tài sản cố định. Tài sản cố định hữu hình tham gia toàn bộ vào nhiều chu kỳ kinh doanh vẫn giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu cho đến khi hư hỏng hoàn toàn; về giá trị bị giảm dần và được dịch chuyển dần vào giá trị sản phẩm mới mà TSCĐ đó tham gia sản xuất. 1 Những tài sản hữu hình có kết cấu độc lập, hoặc nhiều bộ phận tài sản riêng lẻ liên kết với nhau thành một hệ thống để cùng thực hiện một hay một số chức năng nhất định, nếu thiếu bất kỳ một bộ phận nào trong đó thì cả hệ thống không thể hoạt động được, nếu thoả mãn đồng thời cả bốn tiêu chuẩn dưới đây thì được coi là tài sản cố định: a/ Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó. b/ Nguyên giá TSCĐ phải được xác định một cách đáng tin cậy c/ Thời gian sử dụng ước tính 1 năm d/ Có đủ tiêu chuẩn giá trị theo qui định hiện hành.
Trường hợp một hệ thống gồm nhiều bộ phận tài sản riêng lẻ liên kết với nhau, trong đó mỗi bộ phận cấu thành có thời gian sử dụng khác nhau và nếu thiếu một bộ phận nào đó mà cả hệ thống vẫn thực hiện được chức năng hoạt động chính của nó nhưng do yêu cầu quản lý, sử dụng tài sản cố định đòi hỏi phải quản lý riêng từng bộ phận tài sản và mỗi bộ phận tài sản đó nếu cùng thoả mãn đồng thời bốn tiêu chuẩn của tài sản cố định thì được coi là một tài sản cố định hữu hình độc lập. Tiêu chuẩn giá trị tài sản cố định luôn thay đổi tuỳ thuộc yêu cầu quản lý của mỗi quốc gia trong trong thời kỳ nhất định; tiêu chuẩn thời gian hầu như không thay đổi. Tài sản cố định ở Việt Nam có rất nhiều lần thay đổi về giá trị, theo TT 45/2013/TT-BTC ngày 25 tháng 04 năm 2013 thì điều kiện về giá trị để ghi nhận TSCĐ là từ 30.000 (ba mươi triệu đồng chẵn. Các tài sản không có hình thái hiện vật như chi phí sử dụng đất, bản quyền, bằng phát minh sáng chế…doanh nghiệp đầu tư mua sắm sử dụng lâu dài cho hoạt động kinh doanh gọi là tài sản cố định vô hình.
Theo chuẩn mực kế toán VN số 04 – TSCĐ vô hình đã qui định. TSCĐ vô hình là những tài sản không có hình thái vật chất nhưng xác định được giá trị và do doanh nghiệp nắm giữ, sử dụng trong sản xuất kinh doanh,cung cấp dịch vụ hoặc cho các đối tượng khác thuê phù hợp với tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ. 2 TSCĐ vô hình không có hình thái vật chất cụ thể mà chỉ thể hiện một lượng giá trị đã đầu tư. Do đó, TSCĐ vô hình rất khó nhận biết một cách riêng biệt nên khi xem xét một nguồn lực vô hình có thỏa mãn định nghĩa trên hay không thì phải xét đến các khía cạnh sau: Tính có thể xác định được: Tức là TSCĐ vô hình phải có thể được xác định một cách riêng biệt để có thể đem cho thuê, đem bán một cách độc lập.
Khả năng kiểm soát: Tức là doanh nghiệp phải có khả năng kiểm soát tài sản, kiểm soát lợi ích thu được, gánh chịu rủi ro liên quan đến tài sản và có khả năng ngăn chặn sự tiếp cận của các đối tượng khác đối với tài sản Lợi ích kinh tế tương lai: Doanh nghiệp có thể thu được các lợi ích kinh tế tương lai từ TSCĐ vô hình dưới nhiều hình thức khác nhau Tiêu chuẩn giá trị và thời gian sử dụng của TSCĐ vô hình cũng được qui định tương tự như TSCĐ hữu hình. Để nâng cao hiệu quả kinh doanh các DN luôn chú trọng sử dụng hợp lý nhất các cơ sở vật chất kỹ thuật hiện tại và không ngừng cải tiến, đổi mới công nghệ, thiết bị và vật liệu trong sản xuất kinh doanh bằng các dự án đầu tư xây dựng cơ bản. Đầu tư xây dựng cơ bản là việc đầu tư nhằm tạo ra TSCĐ của DN đòi hỏi DN phải sử dụng một khoản vốn lớn để thực hiện đầu tư thông qua việc xây dựng, mua sắm.2 Yêu cầu quản lý và nhiệm vụ kế toán TSCĐ. Yêu cầu chung quản lý tài sản cố định ở các doanh nghiệp cần phản ánh kịp thời số hiện có, tình hình biến động của từng thứ loại, nhóm TSCĐ trong toàn doanh nghiệp cũng như trong từng đơn vị sử dụng; đảm bảo an toàn về hiện vật, khai thác sử dụng đảm bảo khai thác hết công suất có hiệu quả.
Quản lý TSCĐ phải theo những nguyên tắc nhất định. Theo TT 45/2013/TT-BTC ngày 25 tháng 04 năm 2013quy định một số nguyên tắc cơ bản sau: - Phải lập bộ hồ sơ cho mọi TSCĐ có trong doanh nghiệp. Hồ sơ bao gồm: biên bản giao nhận tài sản cố định, hợp đồng, hoá đơn mua TSCĐ và các chứng từ có liên quan khác. 3 - Tổ chức phân loại, thống kê, đánh số, lập thẻ riêng và theo dõi chi tiết theo từng đối tượng ghi TSCĐ trong sổ theo dõi TSCĐ ở phòng kế toán và đơn vị sử dụng.
- TSCĐ phải được quản lý theo nguyên giá, số khấu hao luỹ kế và giá trị còn lại trên sổ kế toán.