chương 1 còn trình bày nội dung về công tác tổ chức kế toán trong đơn HCSN bao gồm tổ chức hệ thống chứng từ, tổ chức hệ thống tài khoản, tổ chức hệ thống sổ và tổ chức hệ thống báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán. Mục tiêu chương Sau khi học chương này, người học có thể: • Hiểu được một số vấn đề chung về đơn vị hành chính sự nghiệp. • Khái quát, hệ thống hoá, những nội dung cơ bản của chế độ kế toán áp dụng cho các đơn vị hành chính sự nghiệp. • Nắm được các nguyên tắc kế toán của đơn vị HCSN, xác định hệ thống chứng từ, tài khoản, sổ sách và báo biểu kế toán theo chế độ kế toán hiện hành.
Hoạt động dạy và học • Giảng viên: Thuyết giảng nội dung lý thuyết, cho ví dụ minh hoạ, đặt câu hỏi củng cố kiến thức và câu hỏi thảo luận. • Sinh viên: Nghe giảng, trả lời câu hỏi và thảo luận. Một số vấn đề chung về đơn vị HCSN 1.1 Khái niệm về đơn vị HCSN - Đơn vị hành chính sự nghiệp là các đơn vị, cơ quan hoạt động bằng nguồn kinh phí do NSNN hoặc cấp trên cấp phát hoặc bằng nguồn kinh phí khác như hội phí, học phí, viện phí, kinh phí được tài trợ, thu từ hoạt động kinh doanh, dịch vụ. - Đơn vị hành chính sự nghiệp có nhiều loại, có chức năng, nhiệm vụ khác nhau, hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau và được chia thành 2 nhóm: Cơ quan hành chính và các đơn vị sự nghiệp.
+ Cơ quan hành chính nhà nước là các cơ quan quản lý nhà nước trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá – xã hội, an ninh quốc phòng vv., bao gồm ba hệ thống tổ chức từ Trung ương đến địa phương: P Cơ quan lập pháp: Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp; P Cơ quan hành pháp: Văn phòng Chính phủ, UBND các cấp, Bộ, Sở, Ban, Ngành thuộc Trung ương và địa phương; P Cơ quan tư pháp: Toà án nhân dân các cấp; Nguồn kinh phí: Cơ quan hành chính nhà nước hoạt động chủ yếu bằng nguồn kinh phí 3 ngân sách nhà nước cấp. Bên cạnh kinh phí NSNN, đơn vị còn thu phí, lệ phí trong qúa trình quản lý và cung cấp các dịch vụ hành chính công. Tuy nhiên, mức thu phí, lệ phí chỉ mang tính tượng trưng nên chỉ có thể đáp ứng một phần rất nhỏ nhu cầu chi tiêu của đơn vị. + Đơn vị sự nghiệp công lập là các tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, chính trị – xã hội thành lập theo quy định của pháp luật có tư cách pháp nhân, cung cấp các dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước trong các lĩnh vực như giáo dục, đào tạo, y tế, nghiên cứu khoa học, văn hóa, thể dục thể thao, lao động – thương binh và xã hội, truyền thông và các lĩnh vực sự nghiệp khác được pháp luật quy định.
Đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm: P Đơn vị sự nghiệp công lập được giao quyền tự chủ hoàn toàn về việc thực hiện các nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự. P Đơn vị sự nghiệp công lập chưa được giao quyền tự chủ hoàn toàn về việc thực hiện các nhiệm vụ, tài chính, tổ chức về bộ máy, nhân sự. Căn cứ vào mức độ tự đảm bảo chi hoạt động các đơn vị sự nghiệp được chia thành: P Đơn vị sự nghiệp có nguồn thu tự đảm bảo toàn bộ kinh phí cho hoạt động thường xuyên là những đơn vị có nguồn thu sự nghiệp đủ trang trải được toàn bộ kinh phí cho hoạt động thường xuyên, Nhà nước không phải cấp kinh phí cho hoạt động của các đơn vị này. P Đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo một phần kinh phí cho hoạt động thường xuyên là những đơn vị có nguồn thu sự nghiệp chưa đủ để trang trải toàn bộ chi phí cho hoạt động thường xuyên của mình, Nhà nước phải cấp một phần ngân sách cho hoạt động thường xuyên của đơn vị.
P Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, hoặc không có nguồn thu được Nhà nước cấp toàn bộ kinh phí hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do NSNN bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp do NSNN bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động). Quản lý tài chính tại các đơn vị HCSN 1. Đặc điểm tài chính của đơn vị HCSN - Hoạt động tài chính của đơn vị HCSN phải chấp hành theo dự toán thu chi được cấp có thẩm quyền chuyển giao. Dựa trên dự toán thu – chi do đơn vị lập và được cơ quan cấp trên duyệt, Kho bạc nhà nước tiến hành cấp phát kinh phi hoạt động và kiểm soát chi tiêu tại các đơn vị.
- Toàn bộ quy trình ngân sách (từ lập dự toán, chấp hành quyết toán) phải được thực hiện theo đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức CQNN có thẩm quyền quy định. Chính phủ giao Bộ tài chính, HĐND tỉnh giao UBND tỉnh phối hợp với các cơ quan chuyên môn để xây dựng chế độ, tiêu chuẩn, định mức cho phù hợp với đặc điểm hoạt động của từng ngành. Các đơn vị HCSN trong cùng một ngành, ở cùng một cấp chính quyền được quản lý theo hệ thống dọc, chia thành các cấp như sau: 4 Thủ tướng Chính phủ hoặc Chủ tịch Uỷ ban nhân dân các cấp Đơn vị dự toán/ kế toán cấp 1 Đơn vị dự toán/ kế toán cấp trung gian Đơn vị dự toán/ kế toán cấp cơ sở Sơ đồ 1.1: Sơ đồ phân bổ dự toán ngân sách + Cấp chính quyền: cơ quan đại diện cho cấp chính quyền là Chính phủ ở cấp trung ương và Ủy ban nhân dân ở cấp địa phương. + Cấp 1: Đơn vị dự toán cấp 1 nhận kinh phi từ thủ tướng chính phủ hoặc chủ tịch uỷ ban nhân dân các cấp.
Đơn vị dự toán cấp 1 có trách nhiệm phân bổ dự toán cho đơn vị dự toán cấp trung gian hoặc cấp cơ sở (trong trường hợp không có cấp trung gian). Đơn vị dự toán cấp 1 phải tổ chức công tác kế toán tại đơn vị, đồng thời chỉ đạo, điều hành, kiểm tra kế toán và quyết toán tình hình sử dụng kinh phí ở các đơn vị dự toán trực thuộc. + Cấp trung gian: Đơn vị dự toán cấp trung gian nhận dự toán phân bổ từ đơn vị dự toán cấp 1, có trách nhiệm phân bổ dự toán cho đơn vị dự toán cấp cơ sở. Đơn dự toán cấp trung gian phải tổ chức công tác kế toán tại đơn vị, đồng thời chỉ đạo, điều hành, kiểm tra kế toán và quyết toán tình hình sử dụng kinh phí ở các đơn vị dự toán cấp trực thuộc.
+ Cấp cơ sở: Đơn vị dự toán cấp cơ sở nhận dự toán phân bổ từ đơn vị dự cấp 1 hoặc cấp trung gian (nếu có). Đơn vị dự toán cấp cơ sở phải tổ chức công tác kế toán tại đơn vị và quyết toán tình hình sử dụng kinh phí đối với cấp có thẩm quyền. Phương pháp quản lý tài chính tại đơn vị HCSN Việc quản lý tài chính tại các đơn vị HCSN được thực hiện theo một trong các phương pháp sau: + Phương pháp thu đủ, chi đủ: Tất cả các khoản thu của đơn vị được nộp hết vào ngân sách, nhà nước sẽ cấp phát lại cho đơn vị để sử dụng. Phương pháp này thường được áp dụng cho các đơn vị HCSN không có thu hoặc nguồn thu nhỏ bé.
+ Phương pháp thu, chi chênh lệch: Các khoản thu tại đơn vị được giữ lại tại đơn vị để sử dụng, nhà nước sẽ cấp thêm kinh phí cho đơn vị nếu thiếu. Phương pháp này được áp dụng cho các đơn vị HCSN có nguồn thu lớn. 5 + Phương pháp quản lý theo định mức: Các đơn vị áp dụng phương pháp này phải lập dự toán cho các khoản mục chi và phải thực hiện chi đúng theo dự toán. + Phương pháp khoán trọn gói: Với các đơn vị hành chính, nhà nước thực hiện cơ chế khoán biên chế.
Đối với các đơn vị sự nghiệp, nhà nước thực hiện cơ chế tự chủ tài chính. Mục đích là giúp các đơn vị hành chính sự nghiệp tự chủ hơn trong chi tiêu, thúc đẩy các đơn vị tiết kiệm và nâng cao hiệu quả hoạt động. Tổ chức công tác kế toán trong đơn vị Hành chính sự nghiệp 1. Tổ chức vận dụng một số quy định chung 1.
Đối tượng kế toán Theo quy định hiện tại, đối tượng kế toán của đơn vị HCSN bao gồm: + Tiền, đầu tư tài chính, các khoản phải thu, hàng tồn kho; + TSCĐ, khấu hao và hao mòn luỹ kế, tài sản XDCB dở dang; + Các khoản phải trả, phải nộp; + Nguồn vốn kinh doanh, nguồn kinh phí và các quỹ; + Thu, chi và thặng dư luỹ kế; + Các tài sản và nguồn vốn khác liên quan đến đơn vị kế toán; 1. Yêu cầu và nguyên tắc kế toán - Kế toán đơn vị HCSN phải đáp ứng các yêu cầu sau: + Trung thực: Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo trên cơ sở các bằng chứng đầy đủ, khách quan và đúng với thực tế về hiện trạng, bản chất nội dung và giá trị của nghiệp vụ kinh tế phát sinh. + Khách quan: Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo đúng với thực tế, không bị xuyên tạc, bóp méo. + Đầy đủ: Mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh liên quan đến kỳ kế toán phải được ghi chép và báo cáo đầy đủ, không bị bỏ sót.
+ Kịp thời: Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo kịp thời, đúng hoặc trước thời hạn quy định, không được chậm trễ. + Dễ hiểu: Các thông tin và số liệu kế toán trình bày trong báo cáo tài chính phải rõ ràng, dễ hiểu đối với người sử dụng. Thông tin về những vấn đề phức tạp trong báo cáo tài chính phải được giải trình trong phần thuyết minh. + Có thể so sánh được : Các thông tin và số liệu kế toán giữa dự toán với thực tế, giữa các kỳ kế toán trong một đơn vị HCSN, giữa các đơn vị HCSN hay giữa các kỳ kế toán trong một doanh nghiệp và giữa các doanh nghiệp chỉ có thể so sánh được khi tính toán và trình bày nhất quán.
+ Để đảm bảo yêu cầu này, nhà nước xây dựng hệ thống MLNSNN thống nhất và yêu cầu các đơn vị phải tổ chức hạch toán, báo cáo phù hợp với MLNSNN. Các hoạt động thu – chi của đơn vị HCSN là một bộ phận trong tổng thể thu – chi của NSNN.