BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TRƯỜNG CAO ĐẲNG NÔNG LÂM ĐÔNG BẮC GIÁO TRÌNH GIỐNG VÀ TRUYỀN GIỐNG (Lưu hành nội bộ) Tác giả:Trần Thị Vân Hà (chủ biên) 1 Quảng Ninh, năm 2021 2 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 3 LỜI GIỚI THIỆU Trong những năm gần đây việc áp dụng những kiến thức hiện đại và thực tiễn phong phú vào công tác chọn lọc và nhân giống nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm của vật nuôi ngày càng được chú trọng. Mục tiêu của cuốn giáo trình này nhằm cung cấp những khái niệm chung về giống và công tác giống vật nuôi, những kiền thức liên quan đến chọn lọc, nhân giống, bảo tồn nguồn gen vật nuôi cũng như những biện pháp kỹ thuật chủ yếu của công tác giống vật nuôi Giáo trình gồm 5 Mô- đun: Mô- đun 1: Sự phát triển của cơ thể gia súc-gia cầm Mô- đun 2: Giám định động vật nuôi Mô- đun 3: Chọn giống Mô- đun 4: Chọn phối và nhân giống Mô- đun 5: Kỹ thuật thụ tinh nhân tạo Để hoàn thiện giáo trình này chúng tôi đã nhận được sự chỉ đạo, hướng dẫn của Ban Giám Hiệu trường Cao đẳng Nông Lâm Đông Bắc; phòng đào tạo; Văn bản hướng dẫn của Bộ Lao Động TBXH.
Sự hợp tác, giúp đỡ của giáo viên trong bộ môn chăn nuôi, sự đóng góp ý kiến của các cán bộ kĩ thuật của các đơn vị liên quan. Chúng tôi xin được gửi lời cảm ơn đến đến các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các thầy cô giáo đã tham gia đóng góp nhiều ý kiến quý báu, tạo điều kiện thuận lợi để hoàn thành bộ giáo trình này. Bộ giáo trình là cơ sở cho các giáo viên soạn bài giảng để giảng dạy, là tài liệu nghiên cứu và học tập của học viên học nghề chăn nuôi, nghề thú y. Các thông tin trong bộ giáo trình có giá trị hướng dẫn giáo viên thiết kế và tổ chức giảng dạy các bài dạy một cách hợp lý.
Giáo viên có thể vận dụng cho phù hợp với điều kiện và bối cảnh thực tế trong quá trình dạy học. Trong quá trình biên soạn chắc chắn không tránh khỏi những sai sót, chúng tôi mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các đồng nghiệp để giáo trình hoàn thiện hơn. Quảng ninh, ngày 02 tháng 10 năm 2021 Người biên soạn 1. Trần Thị Vân Hà (chủ biên) 2.
Mai Thị Thanh Nga 3. Vũ Việt Hà 4 MỤC LỤC GIÁO TRÌNH 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN 2 LỜI GIỚI THIỆU 3 MỤC LỤC 4 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN 7 Bài 1: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CƠ THỂ GIA SÚC- GIA CẦM 8 1. Sinh trưởng của vật nuôi 8 2. Phát dục của vật nuôi 8 3.
Sự liên quan giữa sinh trưởng và phát dục 9 4. Phương pháp đánh giá sự sinh trưởng và phát dục của cơ thể vật nuôi 9 4. Độ sinh trưởng tích lũy 9 4. Độ sinh trưởng tuyệt đối 9 4.
Độ sinh trưởng tương đối 9 4. Hệ số sinh trưởng 9 5. Các quy luật và các yếu tố ảnh hưởng đến phát dục của vật nuôi 10 5. Quy luật phát triển theo giai đoạn 10 5.
Quy luật sinh trưởng phát dục không đồng đều 11 5. Quy luật có tính chu kỳ 11 5. Yếu tố di truyền 11 5. Yếu tố ngoại cảnh 11 Câu hỏi và bài tập 12 Bài 2: GIÁM ĐỊNH ĐỘNG VẬT NUÔI 13 1.
Khái niệm về ngoại hình, thể chất 13 1. Phân loại thể chất 14 2. Đặc điểm ngoại hình của gia súc theo các hướng sản xuất 14 2. Hướng làm giống 14 2.
Hướng lấy thịt 15 2. Hướng lấy sữa 15 2. Hướng lấy sức kéo 15 2. Hướng lấy trứng 15 3.
Các nguyên tắc khi giám định 15 4. Giám định sức sinh trưởng 15 4. Cân, đo trọng lượng và kích thước các chiều 15 4. Xếp cấp sinh trưởng 16 5.
Giám định sức sản xuất 16 5. Sức sản xuất thịt 16 5 5. Sức sản xuất sữa 17 5. Sức sản xuất trứng 17 5.
Sức sinh sản 17 Câu hỏi và bài tập 18 Bài 3: CHỌN GIỐNG 19 1. Đại cương về chọn lọc 19 1. Tỉ lệ chọn lọc, ly sai chọn lọc 19 1. Hiệu quả chọn lọc 19 2.
Các phương pháp chọn lọc 20 2. Chọn giống theo liên hệ thân tộc( huyết thống) 20 2. Chọn giống theo số lượng tính trạng 21 2. Yêu cầu chung 21 2.
Chọn lọc lần lượt 21 2. Chọn lọc đồng thời loại thải độc lập 21 2. Chọn lọc theo chỉ số 22 Câu hỏi và bài tập 22 Bài 4: CHỌN PHỐI VÀ NHÂN GIỐNG 23 1. Nguyên tắc chọn đôi giao phối 23 2.
Các phương pháp chọn đôi giao phối 24 2. Chọn đôi giao phối theo phẩm chất 24 2. Chọn đôi giao phối theo huyết thống 24 2. Chọn đôi giao phối theo tuổi 24 2.
Cách tính tỷ lệ máu qua mỗi đời giao phối 25 3. Ứng dụng chọn giống trong ngành chăn nuôi 25 3. Chọn đời giao phối cá thể: 25 3. Chọn giao phối theo đàn: 25 4.
Nhân giống gia súc 25 4. Nhân giống thuần chủng 25 4. Lai tạo giống gia súc 25 Câu hỏi và bài tập 27 Bài 5: KỸ THUẬT THỤ TINH NHÂN TẠO 28 1. Lợi ích và bất lợi của TTNT gia súc 28 1.
Kỹ thuật lấy tinh 29 2. Kiểm tra tinh dịch 32 2. Nội dung kiểm tra. Kỹ thuật pha chế, bảo tồn và vận chuyển tinh dịch 36 6 3.
Kỹ thuật pha chế tinh dịch 36 3. Bảo tồn tinh dịch 36 3. Vận chuyển tinh dịch. Kỹ thuật dẫn tinh 38 4.
Phương pháp xác định thời điểm dẫn tinh 38 4. Kỹ thuật dẫn tinh cho các loài gia súc. 40 Câu hỏi và bài tập 47 TÀI LIỆU THAM KHẢO 49 7 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN Tên môn học/mô đun: Giống và truyền giống Mã môn học/môđun: MĐ09 I. Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun: - Vị trí: là Mô- đun được giảng dạy sau khi đã học xong các môn học: giải phẫu sinh lý vật nuôi, dinh dưỡng và thức ăn chăn nuôi.
- Tính chất: đây là Mô- đun kỹ thuật cơ sở trong chương trình đào tạo. - Ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun: + Mô- đun giống và truyền giống nhằm tạo nền kiến thức cho kỹ thuật chăn nuôi chuyên khoa. + Sau khi học xong Mô- đun người học có thể hiểu được những kiến thức cơ bản về giống vật nuôi, phương pháp chọn lọc và nhân giống vật nuôi. Áp dụng để học hiệu quả hơn các môn học tiếp theo đồng thời vận dụng những hiểu biết để có thể cải tiến, nhân giống, lai tạo vật nuôi cho hiệu quả năng suất cao.
Mục tiêu của môn học/mô đun: - Về kiến thức: + Mô tả được đặc điểm của một số giống vật nuôi và quá trình hình thành nó. + Mô tả được các quá trình phát triển của vật nuôi và các bước chọn lọc vật nuôi làm giống. - Về kỹ năng: + Thực hiện được việc giám định vật nuôi và chọn được vật nuôi làm giống phù hợp với mục đích chăn nuôi. + Thực hiện được việc chọn phối và tiến hành nhân giống vật nuôi.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Thận trọng, tỉ mỉ, chính xác khi chọn giống và cách phối giống để đạt hiệu quả cao. + Tích cực, chủ động và hợp tác trong quá trình thực hiện công việc. + Rèn luyện tính cẩn thận, tỉ mỉ trong việc chọn lọc, nhân giống, lai tạo giống vật nuôi + Có tinh thần học tập tích cực, sáng tạo. + Có ý thức học hỏi kiến thức của các môn học cùng chuyên môn khác; + Có ý thức bảo vệ môi trường sống và yêu thương động vật.
Nội dung của môn học/mô đun: Giáo trình gồm 5 Mô- đun: Mô- đun 1: Sự phát triển của cơ thể gia súc-gia cầm Mô- đun 2: Giám định động vật nuôi Mô- đun 3: Chọn giống Mô- đun 4: Chọn phối và nhân giống Mô- đun 5: Kỹ thuật thụ tinh nhân tạo 8 Bài 1: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CƠ THỂ GIA SÚC- GIA CẦM Mã bài: B01 Giới thiệu: Mô- đun 1 giới thiệu những khái niệm cơ bản về sinh trưởng, phát dục, phương pháp đánh giá tốc độ sinh trưởng của vật nuôi và các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát dục để tử đó đưa ra những kinh nghiệm trong quá trình chăm sóc, quản lý đàn vật nuôi sao cho đạt năng suất và hiệu quả cao nhất. Mục tiêu: - Nhận biết được các quy luật phát triển ở vật nuôi để làm cở sở ứng dụng trong chăn nuôi. - Điều khiển được sự phát triển ở vật nuôi theo đúng quy luật phát triển của chúng. - Nghiêm túc trong học tập để áp dung vào thực tế chăn nuôi Nội dung chính: 1.
Sinh trưởng của vật nuôi 2. Phát dục của vật nuôi 3. Sự liên quan giữa sinh trưởng và phát dục 4. Phương pháp đánh giá sự sinh trưởng và phát dục của cơ thể vật nuôi 4.
Độ sinh trưởng tích lũy 4. Độ sinh trưởng tuyệt đối 4. Độ sinh trưởng tương đối 4. Hệ số sinh trưởng 5.
Các quy luật và các yếu tố ảnh hưởng đến phát dục của vật nuôi 5. Quy luật phát triển theo giai đoạn 5. Quy luật sinh trưởng phát dục không đồng đều 5. Quy luật có tính chu kỳ 5.
Yếu tố di truyền 5. Yếu tố ngoại cảnh 1. Sinh trưởng của vật nuôi Là quá trình tăng về khối lượng, thể tích, kích thước của cơ thể. Cơ thể vật nuôi sẽ lớn lên về chiều dài, chiều rộng và chiều cao.
Để theo dõi các tính trang sinh trưởng của vật nuôi cần định kỳ cân, đo, đong các cơ quan bộ phận hay toàn bộ cơ thể con vật. Khoảng cách giữa các lần cân, đo, đong này phụ thuộc vào loại vật nuôi và mục đích theo dõi đánh giá. Chẳng hạn đối với lợn con thường cân khối lượng lúc sơ sinh, 21 ngày tuổi, cai sữa mẹ. Phát dục của vật nuôi 9 Phát dục là quá trình thay đổi về thể chất của cơ thể.
Sự thay đổi nỳ bao gồm sự hình thành và hoàn thiện chức năng của từng tổ chức, bộ phận của cơ thể ngay từ giai đoạn đầu tiên của bào thai cũng như trong suốt quá trình phát triển của cơ thể con vật. Sự liên quan giữa sinh trưởng và phát dục Sinh trưởng và phát dục là hai quá trình tạo nên sự phát triển chung của cơ thể.